Lifestyle

Rrugë mbi alpe: Nga Ura e Djallit te tuneli i Gotthardit

Mbi djallin me këmbë cjapi që u frikësua nga një plakë dhe u bë sebep për ndërtimin e një ure, e cila hapi rrugën mes Zvicrës dhe Italisë, dhe mbi rëndësinë e hekurudhës, tregtisë, tuneleve dhe galerive malore

Nga Iso CAMARTIN

Tani shkojmë shpejt në drejtim të Göschenen. Para se të hapet vrima e madhe dhe kodra të përpijë trenin në lëvizje, duket blloku gjigant i shkëmbit, me të cilin djalli deshi të shkatërrojë urën e re në Schöllenen për shkak se banorët e kantonit Uri ia kishin hedhur duke mos ia paguar hakun për ndërtimin e urës. Një plakë zbuloi se djalli kishte këmbë cjapi dhe bëri kryqin në drejtim të gurit. Pastaj guri u bë aq i rëndë, saqë edhe djalli qe i shtyrë ta lë aty. – Treni futet në tunel. Dikush hallakat valixhen dhe fëshfërit me ushqim që kishte marrë me vete. «Një udhëtari të varfër nuk duhet t’ia zëmë për të madhe nëse më herët shuan urinë e trupit se atë të mendjes», shkruan Heinrich Heine.

Dritarja e trenit terrohet. Kohë për të ëndërruar për kohërat kur rrugën për në jug duhej marrë përmes qafës së malit. Sepse deri në fillim të shekullit të ’13 këtu gjithçka merrte fund. Asnjë rrugë për karvanarë dhe tregtarë nuk kalonte nëpër Schöllenen. Gryka e ngushtë e luginës dukej se u takonte fuqive të larta dhe djajve. U desh të vinin ata që guxojnë t’i bëjnë ballë edhe djallit dhe nuk i tremben asnjë humnere për ta bërë të kalueshme rrugën gjer atje lart në luginën e Urserenit. Andaj tregohet saga për urën, e cila s’mund të ndërtohej pa ndihmën e djallit. Por sensi për tregti zgjon imagjinatën. U gjet një rrugë për t’u ngjitur lart me kafshët e ngarkuara. Por edhe ai që sot merr trenin nëpër Schöllenen, një vijë hekurudhore aventuriere pingul përpjetë, e cila në pjesën më të madhe kalon nëpër galeri dhe tunele, ende dëgjon se si ushton fuqishëm gryka, nëpër të cilën rraset lumi shkumëzues Reuss. Kur ngrihet stuhia dhe bie shi Schöllenen ofron ende pak spektakël humnere. Nuk duhet shumë fantazi për të marrë me mend sa lutjen ia kanë bërë qiellit karvanarët që nga Mesjeta për të kaluar këtupari.

Sapo të hapet lugina e Urserenit: çfarë hapësire e qetë! Para nesh hapet një rrafshinë e rrethuar bujarisht nga malet, e cila kalon në drejtim të perëndimit përgjatë masivit malor të Furkas. Ndërkohë Andermatti është bërë një vend ku lulëzon turizmi dimëror. Ka plane të mëdha që ky fshat dikur plotësisht i izoluar dhe i braktisur gjatë muajve të dimrit të shndërrohet në një Mekë shumë premtuese për të ardhmen e industrisë së turizmit. Deri në fund të Mesjetës së vonshme këtu shtrihej territori i sunduar nga Manastiri i Disentisit, i cili gjendet matanë Oberalppassit në luginën e lumit Vorderrhein. Njerëzit nga Andermatti, Realpi dhe Hospentali paguanin pa kundërshtuar të dhjetën e tyre dhe me vullnet i shërbenin sundimit dorëlehtë të abatit, siç mund të lexohet në kronika. Por me hapjen e Schöllenenenit lugina u bë trevë e adhuruar edhe për sundimtarë të tjerë.

Qytetet zvicerane në platonë e vendit (territor mes vargmaleve të Juras dhe alpeve, vër. e përkth.), të cilat dëshironin të zhvillojnë tregti me qytetet partnere në jug, zbuluan qafën e malit të Gotthardit si rrugën më të mirë të mundshme për të kaluar alpet për interesat e tyre. Kështu erdhën korrierët dhe të dërguarit, të cilët vendorëve u bënin premtime të bujshme nëse do të hiqnin dorë nga varësia e ngahershme prej manastirit dhe do të krijonin aleancë me ta. Paraja sundon botën, edhe atje ku fare s’kishte para! Sidoqoftë, abati e humbi luginën e Urserenit dhe vendorët lidhën kontrata me sundimtarë dhe tregtarë të pjesëve të ulëta të vendit, të cilët i kishin parë shenjat e kohës dhe rrafshnaltën e shndërruan në rajon transitor. Kalatë dhe bujtinat edhe sot janë dëshmi e gjallërisë së madhe, e cila këtu mbretëroi me shekuj derisa mendjet edhe më të guximshme përpiluan planin dhe kodrën e mposhtën së pari me një tunel hekurudhe, pastaj (1980) edhe me një tunel rrugor. Dhe nga qershori i vitit 2016 një tunel i tretë, më i gjatë (57 kilometra) dhe me më shumë kapacitet se të gjithë të tjerët, është lidhur me rrjetin europian të hekurudhave.

Përktheu: E. Robelli

Previous ArticleNext Article

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *