Kulturë, Lajmi kryesor

Manastiret ortodokse në Kosovë janë trashëgimi shqiptare

Që nga viti 1844, kur platforma shoviniste serbe e quajtur ‘Nacertanja’, është futur në vendin e parë, deri më tani dhe propaganda famëkeqe serbe vazhdimisht ka synuar mohimin e autoktone shqiptare në Kosovë dhe Maqedoni. Kjo është bërë të gjitha me qëllim të vetëm, për të legjitimuar planet e tyre të pushtimit në tokat shqiptare. Pikërisht brenda kësaj lufte gjithpërfshirëse propagandistike, në të cilën shfaqen mitet e serbëve të sotëm, duke pretenduar se Kosova është djepi i serbëve dhe kultura e tyre

Nga Besir Bajrami

Propaganda serbe që nuk ka argumente në anën e saj për të kundërshtuar identitetin ilir të popullit shqiptar (që konsiderohet nga shumë njerëz si më të moshuarit në Ballkan), ka filluar ofensivën kundër historisë mesjetare të shqiptarëve, duke synuar që qëllimi djallëzor të zbehet dhe mundësisht të ndërpresë vazhdimësinë historike shqiptare nga antikiteti në Mesjetë.

Siç mund të shohim nga harta e mësipërme, rajoni që nacionalistja serbe e quan si “Vjetër Serbia” është e banuar masivisht nga shqiptarët. Rajonet kompakte shqiptare fillojnë nga Nish në veri dhe arrijnë në Veles në jug. (Shpërndarja e garave në Gadishullin Ballkanik dhe Azinë e Vjetër 1910. Burimi: Atlasi Historik nga William R. Shepherd, 1923).

Propaganda dhe politika serbe përpiqen të krijojnë mitin se si Kosova nuk ka qenë kurrë shqiptare, por serbe edhe pse dihet publikisht se sllavët i përkasin emigrimit që ndodhi më vonë në shekullin e 7-të, për të pushtuar tokat ilire dhe njerëzit. Sidoqoftë, njerëzit ilire-trakë edhe pse territori i tyre u ngushtua, ata mbijetuan ende në tokat shqiptare sot: “Shumë më vonë erdhën valët e sllavëve dhe çuan shqiptarët, të shpërndarë në të gjithë Gadishullin Ballkanik, në pjesën perëndimore të Turqisë moderne evropiane, ku ata jetojnë tani” (1).

Që nga shekulli i 19-të e tutje të gjitha qarqet akademike kanë pranuar se shqiptarët janë njerëzit më të moshuar në Evropë – pikat e drejtpërdrejta të Pellazgëve (Ilirët, Trakët, Maqedonasit dhe Epirotët):
“Shqiptarët janë ndoshta raca më e vjetër në Evropën Juglindore dhe njerëzit e sotëm janë mjaft pasardhës të të ashtuquajturve Pelasgi, banorët e hershëm të Greqisë dhe vendeve fqinjë” (2).

Një përmbledhje kuptimplote e odiseës së mijëvjeçarit të shqiptarëve i jep asaj aq të plotë Bernard Newman: “Shqipëria është vendi më i ri i Ballkanit, por populli i saj është më i moshuari. Ata ndoshta janë pasardhësit e trakëve dhe ilirëve të lashtë; gjuha e tyre, pavarësisht infuzioneve të fjalëve nga garat fqinje, është krejt ndryshe nga çdo gjuhë tjetër ballkanike. Në një kohë ata zunë tërë Ballkanin Jugor dhe ishin një popull i fuqishëm dhe dinamik: Aleksandri i Madh thuhet se ka qenë me origjinë shqiptare. Gradualisht ata u përfshinë në shtëpinë e tyre të tanishme, ashtu si baskët ishin mbushur me njerëz në luginën e tyre Biscayan, nga fiset që dilnin nga lindja; ose si mbetjet e fiseve britanike u shtynë në perëndim në malet e Uellsit “(3).

Propaganda serbe përpiqet të paraqesë Kosovën mesjetare me shumicë serbe duke u mbështetur në kishat dhe manastiret ortodokse në mbarë Kosovën duke i paraqitur ato si produkte të kulturës serbe. Ky mit i përdorur në mënyrë të tillë nga politikanët në Beograd ka dhe po u shërbehet Evropës dhe Perëndimit për t’i bindur ata se Kosova është serbe. Në artikullin vijues do të paraqesim një përmbledhje të plotë të bazuar kryesisht në literaturën perëndimore për të dëshmuar karakterin shqiptar të këtyre monumenteve ortodokse. Në dritën e këtyre fakteve të pakundërshtueshme, ne do të provojmë se sa e brishtë është propaganda serbe – në mitin e saj të nxitur nga Rusia me sa duket të bëra për qëllime politike.
Fig 3. Ushtarët ushtarakë serbë që pushtojnë Kosovën

Propaganda serbe ka përhapur mitin se si shqiptarët në Kosovë kanë ardhur që nga viti 1690 me ndihmën e Perandorisë Osmane. Për këtë, nacionalizmi serb ka shpikur të ashtuquajturin “eksod i madh i serbëve”. Çfarë thonë dëshmitë historike për këtë pretendim? A kishte spastrim të vërtetë etnik të serbëve dhe fillimin e kolonizimit shqiptar?

Në periudhën historike për të cilën po flasim për tani, shqiptarët vazhdojnë të përbëjnë popullsinë shumicë në Kosovë. Është e rëndësishme të theksohet se në fund të shekullit 17, Kosova nuk është konsideruar si pjesë e Serbisë. Për më tepër, historiani i njohur J. Serb Dusan Popoviq shkruan:

“Ne duhet të theksojmë faktin se Serbia, që në kohën e sundimit austriak (1683-1690) përbënte afërsisht territorin e Serbisë më vonë të Milos (1830), kishte rreth 70.000 serbë, kështu që mund të marrim një pasqyrë të qartë për numri i njerëzve që kishin lëvizur më 1699 dhe në çfarë mase kjo lëvizje mund të kishte zvogëluar popullsinë e Serbisë së Vjetër, Metohisë, Kosovës dhe Shumadisë ‘. (4)

Bazuar në llogari të këtij historiani nacionalist serb, ne konkludojmë si vijon:

• Që deri në fund të shekullit të 17-të, ‘Serbia mbulonte përafërsisht territorin e Serbisë në kohën e Milos (1830);

• se deri në fund të shekullit të 17-të Kosova dhe Dukagjini nuk konsideroheshin si territore të Serbisë;

• që në mënyrë objektive shihet e pamundur që të ketë kaluar mbi 10,000 banorë nga territori i Kosovës, ndërsa në atë kohë, siç pranuan gazetat aktuale të Vjenës, rreth 20,000 deri në 30,000 banorë kishin lëvizur nga të gjithë territorin e Ballkanit, përkatësia etnike ishin shqiptarë ortodoksë, vllehët, boshnjakët etj. Duhet të theksohet se njerëzit që u shpërngulën nga Kosova dhe Dukagjin në atë kohë nuk ishin serbë, por ortodoksë dhe katolikë shqiptarë dhe vllehët, sepse nuk kishte serbë në Kosovë dhe Dukagjin në atë kohë, nga këndvështrimi i kombësisë dhe përkatësisë etnike.

Historiani i mirënjohur serb Jovan Tomiq, i cili ishte një ekspert i mirë në çështjet serbe, austriake dhe veneciane, në vitin 1913 përfundoi si vijon:
Kjo lëvizje e popullsisë […] e cila njihet në historinë e popullsisë serbe me emrin ‘Lëvizja e madhe e popullit serb në Hungari’, kryesuar nga patriarku Arsenije III Çarnojeviq, është dominuar nga një mendim i gabuar që ka qenë përsëritur nga një libër në një tjetër […]. Hapni çdo histori të popullsisë serbe, ju do të gjeni kudo që sidomos lëvizja e popullsisë serbe ndodhi kryesisht në rajonet serbe – zonat e Prizrenit, Gjakovës dhe Pejës dhe se këto rajone u shkatërruan pothuajse plotësisht. Ky është një gabim që duhet korrigjuar një herë e përgjithmonë. Fakti i paraqitur në atë mënyrë nuk tregon të vërtetën. Është një iluzion i gabuar i cili nuk është studiuar mjaft, por ka arritur të zgjasë deri më tani. Burimi i atij gabimi qëndron në kronikat e shkruara të klerikëve ortodoksë […]. Pastaj, të dhënat e tjera, ngjarjet bashkëkohore dëshmojnë se shumë serbë nga ato zona, pas sjelljes së vrazhdë të Dukës së Holsteinit, u larguan nga ushtria perandorake së bashku me shqiptarët katolikë dhe shkuan në anën turke para se turqit të shtypnin austriakët. Dhe ata serbë nuk kishin nevojë të iknin para ushtrisë turke, as nuk mund të shkonin nën mbrojtjen austriake (…). Për më tepër, vetë patriarku me kostumin e tij nuk arriti të largohej, sepse njësitë ushtarake turke mbërritën shpejt pas largimit të ushtrisë austriake , kështu që nuk mund të flitet për një lëvizje masive të popullsisë “. (5)

Përveç kësaj, duhet theksuar se disa hulumtues (për shembull Frederick Anscombe) pohojnë se migrimet kurrë nuk kanë ndodhur (ose kurrë në një shkallë kaq të madhe), dhe përshkruajnë ngjarjet si një “mit” i krijuar për të hedhur pretendime ndaj territori i Kosovës në shekullin e 19-të:

“Të dhënat osmane, burimi i vetëm i rëndësishëm indigjen në dispozicion, nuk përmendin as revoltën serbe në shkallë të gjerë në Kosovë, ose një rast të hershëm të spastrimit etnik nga osmanët që çuan në një migrim masiv nga serbët dhe zhvendosjen pasuese të shqiptarëve në zhvendos ato. Larg nga mosbindja në vitet 1689-90, Kosova ishte më e qetë se zonat përreth. Osmanët u përpoqën të lëvizin grupet e popullsisë në disa prej tyre, por nuk kishin nevojë ta bënin këtë në vetë Kosovën. “Migrimi i madh”, si ngjarjet e betejës së Fushë Kosovës, është sendi i legjendës më tepër se historia “. (6)

Çfarëdo që numri i emigrantëve ka qenë gjatë luftës austro-turke, mbetet një fakt i pamohueshëm që shumica e dëbuar ishin shqiptarë, vllehët dhe deri diku edhe disa serbë. Edhe në enciklopedinë katolike, megjithëse me disa të meta, ajo ende pranon të ketë qenë shqiptarët të cilët u dëbuan kryesisht nga tokat e tyre:

“Kur, në vitin 1690, Perandori Leopold I nxori një deklaratë duke deklaruar se do të mbronte fenë dhe të drejtat politike të të gjithë popujve sllavë në gadishullin e Ballkanit dhe u bëri thirrje atyre të ngriheshin kundër turqve, rreth 36,000 familjeve shërbëtore dhe shqiptare, të udhëhequr nga patriarku i tyre, emigroi nga Servia. Pasi Leopoldi u kishte dhënë atyre garancitë e dëshiruara, ata kaluan Save dhe u vendosën në Sllavoni, në Syrmia dhe në disa nga qytetet Hungareze, ku pasardhësit e tyre tani përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të popullsisë “.

Faktet më ilustruese që korrespondojnë me këto dëbime të shqiptarëve ofrohen edhe nga studiuesit hungarezë, të cilët hedhin dritë mbi një numër vendbanimesh shqiptare në brigjet e Danubit ose në vende të ndryshme të Hungarisë. Edhe pse sot shumë prej këtyre shqiptarëve janë asimiluar, ekzistenca e tyre dëshmon të kundërtën e pretendimeve që historianët nacionalistë serbë përpiqen të shesin. Shqiptarët e Kosovës, pavarësisht nëse ishin katolikë, ortodoksë apo muslimanë, morën pjesë në mënyrë aktive në trupat austriake austriake kundër osmanëve. Falë shqiptarëve, Ushtria austriake arriti të mbërriti në Shkup. Në apelin e tij ndaj popujve të Ballkanit, perandori austriak Leopold I i renditi të parët shqiptarët. Edhe arqipeshkopi shqiptar i Shkupit, Pjetër Bogdani i dha mbështetje të pakursyeshme anti-osmanit të madh të kryengritjes:

“Ai kontribuoi një ushtri prej 6000 ushtarësh shqiptarë në ushtrinë austriake, e cila kishte ardhur në Prishtinë dhe e shoqëronte për kapjen e Prizrenit” (8).

Burime austriake dëshmojnë se Piccolomini (një komandant i njohur austriak) u përshëndet në Prizren nga 6.000 shqiptarë dhe mes tyre ishin ata që kishin qenë me Perandorinë Osmane deri atëherë, por me këtë rast ata betruan për besnikëri ndaj perandorit austriak. Piccolomini u prit në Prizren, kryeqytetin e Shqipërisë (zu Prizren, der Haupstatt në Albanien) nga patriarku i Kelmendit. Në burimet e Vatikanit thuhet ndër të tjera se ‘Kryepeshkopi Pjetër Bogdani ndoqi me gëzim dhe përparim të ushtrisë perandorake drejt Shkupit. Nipi i tij, murg Gjon Bogdani, tha se kryepeshkopi [Pjeter kishte shkuar personalisht për të mirëpritur gjeneralin Picolomini dhe e kishte bërë atë në vendlindjen e tij, Prizren. Një anonim i kohës thotë se Kryepiskopi [Pjetër Bogdani] i solli 6.000 shqiptarëve gjeneralit Piccolomini në mënyrë që ushtria e përgjithshme të rritet në 20.000 shqiptarë që u ngritën në një rebelim: nga Prishtina 5.000 shqiptarë nga Peja 3.000 shqiptarë nga Klina dhe Drenica 6.000 Jezuitë Wagner përmend se ‘patriarku Clementinorum’, dmth. Kryepeshkopi Pjetër Bogdani, bëri një marrëveshje me Gjeneralin Piccolomini lidhur me kontributin që shqiptarët do t’i jepnin ata.

Edwin Jacques, një njohës i shqiptarëve, krishterimi hedh dritë mbi shkaqet e shqiptarëve të Kosovës, ose për dëbimin ose janë detyruar të bashkëpunojnë me turqit. Sipas tij, Traktati i Paqes midis Habsburgëve dhe Perandorisë Osmane i la shqiptarët në një pozitë shumë të vështirë:

“Turqit u takuan me një humbje serioze në Vienë në vitin 1683 dhe pasoi përmbysja e rolit turk në Hungari. Kjo ishte pika e kthesës në fatin imperial turk. Venecianët panë mundësinë e tyre. Ata shpallën luftë më 1684, duke kapur Prevezën shqiptare dhe duke ndërmarrë pushtimin e Greqisë. Edhe shqiptarët ortodoksë dhe katolikë ndoqën me dashamirësi avancimin e ushtrive veneciane poshtë gadishullit ballkanik nën gjeneral Piccolomini. Kur ushtria arriti në rajonin e Kosovës, të krishterët menjëherë morën armë kundër turqve. Megjithatë, pas vdekjes së Piccolomini, pasardhësi i tij, Duka i Holsteinit, veproi krejt ndryshe në drejtim të aleatëve të tij. Kur u përpoq të çarmatosë fshatin shqiptar, njerëzit u kthyen kundër tij. Ai u hakmor nga djegia e fshatrave të tyre dhe tjetërsimi ishte i plotë. Kur austriakët më vonë bënë paqe me Turqinë, ata nuk arritën të përfshijnë ndonjë dispozitë të favorshme për aleatët e tyre shqiptarë, të cilët edhe një herë ishin të ekspozuar ndaj hakmarrjes së pamëshirshme të turqve “.

Duke pasur parasysh këto fakte të pamohueshme historike, duket se ekziston një “eksod” në vitin 1690, por jo serbët – siç pretendon propaganda e rreme e serbëve – por shqipja. Shqiptarët, siç dëshmohet nga një numër burimesh perëndimorë, bartën barrën e rëndë të kryengritjeve – shqiptarët ishin një nga aleatët kryesorë të ofensivave austriake në Ballkan kundër Perandorisë Osmane. Politikanët dhe priftërinjtë nacionalistë në Serbi tregojnë se si e gjithë trashëgimia ortodokse e Kosovës është pronë kulturore e popullit serb! Por sa e vërtetë është kjo? Sipas historiografisë serbe, dinastia serbe e Nemanjjiqëve pushtuan Kosovën në shekullin e 12-të, dhe kështu sundimtarët serbë të kësaj dinastie dyshohet se kanë ndërtuar kisha dhe manastire serbe në Kosovë. Për shkak të kësaj arsyeje të supozuar ata u përkasin atyre. Pyetja është ajo që thonë faktet historike? Një letër anonim rreth origjinës shqiptare të dinastisë Stephan Nemany Sipas një tradite të vjetër greke dhe shënimeve në Hilendar, dinastia Nemanjici (e Nemanja), e cila sundoi shtetin mesjetar të Kosovës, ishte me origjinë shqiptare dhe i përkiste fisit NIMANI (Nimanaj, Nemanaj).

Nimanidët fillimisht ishin katolikë, pra ata i përkisnin Kishës Shqiptare, të cilët më vonë u kthyen në ortodoks (shekulli 14). Më në fund, kur erdhën osmanët, ata pranuan Islamin.

1. Administrata greke ka regjistruar Niman-Neman = Nemanje si “Νημανη”. Kjo është ajo që figuron në Hilendar. Letra greke “η” mund të lexohet në dy mënyra. Në shqiptimin e vjetër etikist “η” është shpallur si “e”, dhe më vonë në itacist – ‘η’ shprehet si “unë”. Fisi NIMANI u shkrua si “Νημανη”, ndërsa Stephen Nemanya si “Στεφαν Νημανη” = Stephen Nimani. Në Hilendar, Stephen Nemanya u nënshkrua si ‘Στεφαν Νημανη “(Stefan Nimani). Më vonë, varianti itakist ‘NIMANI’ u adaptua në shqip, i cili më herët u shpall si ‘NEMANE’. Me sllavetizimin e emrit Nemane në Mesjetën e vonë, variantja Nemanja u miratua. Kjo është ajo që i përket origjinës së emrit Nemanj (iqi). Prapashtesa – “iji” është padyshim një sugjerim sllav për emrat e familjes. Në mënyrë të ngjashme, në Jugosllavinë e paraluftës, ata u bashkëngjitën emrave të familjeve sufista sllave: – “ići”, – “vići”, – “ski”, – “ov” etj.

2.
Dinastia Nemanja vendosi sipas ligjit zakonor shqiptar deri në 1354, kur perandori Dushan miratoi Kodin e tij, i cili ishte plot me relike të zakoneve shqiptare. Qëllimi i Kodit ishte kufizimi i përdorimit të së drejtës zakonore të vjetër shqiptare dhe rregullimi i legjislacionit dhe jetës juridike sipas shembullit bizantin. Megjithatë, me rënien e shtetit të Nemanjicit (Nemanja) në vitin 1389, popullsia u kthye në zakonet e tyre të ruajtura në mesin e shqiptarëve dhe shizmatorëve amë (ortodoksë) në Kosovë dhe Dukagjini deri në ditët e sotme. Nimanaj (Nemanajt – Nemanići) ishin kushërinjtë e parë të princit shqiptar Dimitër (Demetrius principe Arbanensis), i cili mendohet se ka krijuar dinastinë Dukagjini në rrethinat e Pejës. Kjo është një provë e dytë që tregon se Nemanjći ishin me origjinë shqiptare.

3. Në kohën e dinastisë Nemanjić, jurisprudenca u organizua në të njëjtën mënyrë siç ishte organizuar në mesin e shqiptarëve në rrafshin e Dukagjinit deri në kohët e fundit – nga këshilli i personaliteteve (Alb. “Pleqnia”). Kjo është prova e tretë që tregon se dinastia Nemanja, Nemanjajiç kishte organizuar jurisprudencën e tyre sipas shembullit shqiptar.

4. Në fillim, Nemanja nuk ishte një “zupan i madh” (një kreu i shtetit fisnor), por u quajt ‘një burrështetës i madh’ (një garant i madh) dhe më vonë, i ndikuar nga grekët dhe sllavët, titulli ‘zupat i madh’. Si një ‘burrështetës i madh’, ai kishte kalorësinë dhe njerëzit e tij, të cilët ishin netët dhe fisnikët e tij dhe sunduan nëpërmjet tyre. Ky është dokumenti i katërt i metodës shqiptare të Nemanja (Nemani, Nimani) që sundon në Rascia mesjetare. Për më tepër, Demitri, princi i shqiptarëve (Demetrius princips Arbanensis), që erdhi fillimisht nga një familje aristokrate shqiptare, dhe siç u përmend më herët, ishte kushëriri i Nemanja, pas rënies së Perandorisë Bizantine (1204), i kishte dhënë një premtim Bashkisë së Raguzës se ai do të jetonte në paqe me Raguzianët dhe se Raguzianët mund të vinin lirshëm në vendin e tij pa paguar asnjë taksë. Ky betim u mor nga burrat e tij, të cilët kishin emra dhe tituj shqiptarë, të tillë si ‘stephanus’, ‘sundia’ (sundues), etj. (10)

Fisi i Nemanja ishte kushërinjtë e afërt të princit shqiptar Dimitër (Demetrius principe Arbanensis), i cili mendohet se ka krijuar dinastinë Dukagjini në evironët e Pejës. Nemanja lindi rreth vitit 1113 pas Krishtit në Ribnica, Zeta, në afërsi të Podgoricës, kryeqytetit të Malit të Zi. Në periudhën mesjetare, principata Zeta ishte e banuar kryesisht nga shqiptarët vendas të cilët ruanin identitetin e tyre të vjetër ilire. Kjo hodhi dritë mbi marrëdhëniet e ngushta të Zetës dhe pjesës tjetër të Shqipërisë: gjatë gjithë kohës, Zeta ishte e lidhur ngushtë me Shqipërinë e Veriut dhe për disa periudhë ishte përfshirë edhe në Shqipëri.

Burimet osmane rreth origjinës shqiptare të popullsisë së Deçanit, Lloqanit dhe Carabregit (1617)

Porti Sublime (Qeveria Osmane) nëpërmjet veprimeve të saj kishte zgjidhur të gjitha çështjet sociale, ekonomike, politike, kulturore dhe fetare të Manastirit të Deçanit dhe të zyrtarëve të saj; kishte emëruar shqiptarë prestigjiozë si voivode (kujdestarë dhe mbrojtës) të Manastirit, kishte caktuar shqiptarët të punonin në pronën e manastirit etj. Në deftorët osmanë të shekullit të 15-të dhe 16-të, shqiptarët u regjistruan edhe me emrat e tyre kombëtarë: Arbanas, Alban dhe Arnavud. Në fushën e Kosovës, për shembull, shqiptarët, ndër të tjera, përmenden edhe nga emri i familjes Arbanas (1455): Radica Arbanas, Gerdash Arbanas, Rasku Arbanas, Petru Arbanas, Bogdan Arbanas, Todor Arbanas, Branisllav Arbanas, Radihna Arbanas, Radac Arbanas, Mihail Arbanas, Nikolla Arbanas, Dimitrij Arbanas, Branki Arbanas, Milosh Arbanas, Kin Arbanas, Andrij Arbanas, Marku Arbanas, Vikos Arbanas, Vladko Arbanas, Danko Arbanas, Radi Arbanas, Gjon Arbanas etj.

Në fushën e Dukagjinit, megjithatë përmenden shqiptarët me emrat e familjes Arbanas (1485): Nikola Arbanas (banues nga Peja dhe nga fshati Rudnik), Drag Arbanas (banor i Prizrenit), Nenad Arbanas, Miha Arbanas Rrethi i Pejës). (11)

Këto të dhëna janë dëshmi e qartë e shumicës shqiptare onomastike në Kosovë gjatë mesjetës së mesme. Të gjitha testet tregojnë se nuk ka pasur ardhje masive të shqiptarëve për të modifikuar këtë strukturë etnike të Kosovës. Rrjedhimisht, të gjitha kishat dhe manastiret ortodokse u ndërtuan ose përdoreshin nga shqiptarët e krishterë. Dëshmi të ngurta në lidhje me praninë e Shqipërisë në Manastirin e Deçanit janë në bollëk. Edith Durham vëren se:

“Stefan Urosh III, kur themeloi manastirin në Deçan, e jep atë në 1330 shumë” fshatra dhe katuna të Vlahëve dhe shqiptarëve në mes Limit dhe Drinit të Bardhë … “(12).

Shqiptarët e krishterë kanë konsideruar gjithmonë tempuj ortodoksë si të tyret. Gjatë gjithë kohës ata i kanë përdorur ato si vende lutjeje. Propaganda serbe shpesh përshkruan shqiptarët si destruktivë për kishat dhe manastiret, ndërkohë që e vërteta është krejt e ndryshme. Shqiptarët ishin pikërisht ata që mbanin trashëgiminë e tyre të krishterë në çdo kohë.

(Stanford university press, 1941), f. 366 (3) Bernard Newman, sfondi i Ballkanit (kompania Macmillan, 1945), f. 231 (4) Skënder Rizaj, Falsifikimet e Historiografisë Serbe (Prishtinë, 2006), f. 92 (5) Rizaj, f. 84-85 (6) Frederick F. Anscombe, Perandoria Osmane në politikën e fundit ndërkombëtare – II: Rasti i Kosovës (Historia Ndërkombëtare 28), f. 792 (7) Charles George Herbermannm, Enciklopedia katolike (Encyclopedia Press, 1913), f. 733 (8) Robert Elsie, fjalor historik i Kosovës (Scarecrow Press, Inc. 2004), f. 28 (9) Edwin E. Jacques, Shqiptarët: një histori etnike nga kohët parahistorike deri në të tashmen (McFarland, 1995), f. 245 (10) Rizaj, f. 81-82 (11) Rizaj, f. 84 (12) Mary Edith Durham, Disa origjina fisnore, ligjet dhe zakonet e Ballkanit (George Allen & Unwin, 1928), f. (13) Marcus Tanner, tableta, (Tablet Pub Co., 2004), f. 8 (14) Shërbimi i Raporteve, Vëllimet 12-15 (Universiteti Amerikan në Stacionin Fushor, 1965), f. 18 (15) Gerlachlus Duijzings, Feja dhe politika e identitetit në Kosovë (C. Hurst & Co. Publishers, 2000), f. 72 (16) Duijzings, f. 71-73 (17) Nadžija Gajić-Sikirić, Kujtimet nga Bosnja (Lulu.com, 2009), f. 165

Previous ArticleNext Article

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *