Koncensusi për konfuzitet!

Nji nisje për n’unison që përfundoi n’kakofoni!

Nga:Petrit Musolli

Konsensusi asht nji demonstrim kulture para se nji akti politik. Formimi kulturor asht përcaktues i vullnetit politik. Nji kulturë politike që për referencë, gjithnji, ka fuqinë politike, asnjiherë peshën e argumentit, s’mundet me u parafytyrue në nji stacion tjetër, pos të destinuemit.Para se me u mendue njiherë ideja e nji konsensusi politik për temat e randësisë së veçantë, ndoshta, s’pari duhet pajtue për nji konsensus paraprak kush duhet ftue atë. Atëherë, ndoshta, mundësia e nji konsensusi nacional, mundet me u shfaq në horizont?!

Përderisa homologu n’dialog moti ka nis përgatitjet për finalen, që ai s’dëshiron me quejt as të madhe as të vogël, por, i koncentruem në rezultat, nisun prej nji debati të shtruem në tana shtresat e shonqisë, me e konkretizue mandej në nji platformë të nji pajtimi të gjanë shoqnor, preokupimi ynë parësor politik mbetet identifikimi i Platformës me partinë inicuese, nëse duhet emërtue LDK-Platforma, PDK-Platforma, VV-Platforma.., apo Rotacion-Platforma, si gjetje konsensuale!?Ky asht realiteti i debatit politik sot. Dhe, si zakonisht, sërish, këtu kem me ngec! Konsensusi, në fjalorin tonë politik nënkupton mundësi tregtimi interesash, prandaj, asnjiherë s’flitet për parime, por, kategorizim përfitimesh (simbas përfaqësimit politik), cilësdo natyre qofshin.

S’dominoi prioritizimi i temave, por, endja e tyne andej-këndej.Për mos me u sjell vërdallë (me rotacion), shoqnitë e kulturueme politikisht, kanë detektue nevojën e nji zani, ma shumë moral, me zhbllokue situata të tilla politike, të koklavituna nga interesat partiake. Nji institucion i thirrun në parimin universal, atë të garantimit të interesit nacional!Çdo platformë e kësaj natyre, burim duhet ketë pasun këte institucion, në sistemin tonë politik, besue institucionit të Presidentit.

Ndjekun, mandej, të njajtën praktikë të homologut të tij në dialog, me e shtrue e shterrue debatin ndër njerëz, ndër tana shtresat me ndikim në shoqni!Meqenëse mungon ky institucion, kakofonia ka me qenë i vetmi pajtim konsensual! Kurse platformat, kanë me vazhdue me i’u ngja platform-uesëve!Platformat s’janë prodhuese të konsensuseve, përkundrazi. Konsensuset, në identifikimin, peshimin e mandej qasjen, mënyrën e trajtimit, të interesave ose nji interesi të caktuem nacional – prodhon nji platformë që reprezenton jo vetëm vullnetin e përgjithshëm politik, por, edhe nji pasqyrë të përcaktimit shoqnor.Çka realizuem këto ditë?! Mbrenda nji ideje të proklamueme për qartësim, prodhuem mjegullim! Ndoshta, të ndikuem nga instinkti, i natyrshëm, politik – që njeh vetëm nji ambient veprimi!? Dhe, shfrytëzimi i tij, me rotacion, qe pikëtakimi i vetëm i nji pajtimi!

Lazdrimi i LDK-së

Nga Prof. Dr. Binak Maxharraj

LDK pas anemisë që e pati dhe përplasjeve të shumta brenda saj, por edhe duke e luajtur bishtin here më këtë e herë me atë parti, si dukët ka ardhë pak në vehte, këtë e treguan edhe zgjedhjet e fundit ku LDK mori 27 deputet duke e lanë pas PDK.LDK e ka përfshijnë njëfarë entuziazmi për te ecë fuqishëm përpara. Por LDK më këtë entuziazëm nuk duhet të teproi, nuk duhet të qohet peshë, sepse thonë lazdrimi ta thenë qafën.

S’ka ditë qe ajo nuk thotë së na jemi këta që jemi, se na jemi Partia më e madhe, se na jemi rritë jemi ba shumë, këtë po na e këndojnë edhe sondazhet e fundit te cilat LDK e nxjerrin të parën, bilë do sondazhe e nxjerrin atë si partinë e Parë ,ku do ti fitonte deri ne 4o deputet, etj,etj. më teprime që si bajnë mirë asaj, pra ka nisë të qohet peshë siç thotë populli. Por, është edhe një shprehje tjetër që zakonisht thuhet javash, javash mos merr tourr se po zatetesh n’hu lesh.

Pse, javash, javash?

Sepse ky zgjim nga gjumi i LDK nuk erdhi si ndonjë rezultat i punës së madhe të sajë, sepse ajo nuk bëri ndonjë punë aq të madhe, nuk beri ndryshime rrënjësore brenda partisë duke e reformua atë duke e ba njëfarë demokratizimi të brendshëm, sepse një reformim me e shpejtë i saje pa hasë ne pengesa të brendshme te njerëzve te moshuar aty, që nuk kanë ndonjë inercion së si të shkohet përpara, por janë koqitësit e progresit të LDK.

Por, shtytjen qe te ecë përpara LDK nuk ia dha as lideri i saj Isa Mustafa,i cili më ndonjë pompozitet të rremë e rrëmbejë LDK, pa e dijtë mirë LDK së kush është ai. Pasi erdhi në krye të partisë, ai bani zhurmë të madhe kundër PDK dhe SHIK-ut. Nuk shkoj gjatë ambicia e tij e la ne lloq LDK, turr e vrap shkoj natën dhe u rrasë ne Partinë e Hashim Thaçit, vetëm për tu ba Kryeministër, e la me gojë hapur anëtarësinë dhe simpatizuesit e LDK. Dhe si kundërvlerë ushejza e PDK Hashim Thaçi e mori premtimin nga Isa Mustafa së do ta votonte për President të Kosovës, edhe pse këtë e kundërshtonin disa deputeë. Kjo është ajo e keqja qe Isa Mustafa ia bëri LDK. Por kjo është edhe ajo më e keqja qe Isa Mustafa dhe vetëm Isa Mustafa e bëri Hashim Thaçin President i cili asnjë te mirë, por shumë të këqija i solli, po i sjellë dhe do ti sjellë këtij vendi, sepse ky njeri është i shantazhuar dhe shantazhohet nga të gjithë për çdo ditë. Më vonë derisa, siç po thonë, Isa Mustafa qeveriste mirëpo ai Hashim Thaçi ia futi ndërskamcën edhe e rrëzoi hundë e n‘buzë për tokë duke ia rrezu Qeverinë.

Por, por çfarë, çka e përmirësoi imazhin pak a shumë të LDK?!

Në përmirësimi i imazhit sadopak të mirë, erdhi si pasojë e freskimit të LDK më disa figura të reja, te afëta, te guximshme siç janë: Abdullah Hoti, Lumir Abdixhiku, Driton Selmanaj të cilët së bashku me te pathyeshmen Vjosa Osmani dhe më te pathyeshmin Anton Quni bënë që LDK ti hapën sytë, të shohë më mirë rrugën kah duhet të shkoj LDK. Këta e shastisen dhe e tmerruan PDK .

Por, në ngritjen e LDK sadopak ndikoj edhe vetë PDK e molisur, e rraskapitur dhe humbja e autoritetit te sajë në popull, për shkak te keqmenagjimit të shtetit, vjedhjeve, korrupsionit, krimit të organizuar në të gjitha nivelet , të aferave te ndryshme korruptive si ajo e Zan Zibarit, afera Pronto qe e tronditi krejt Kosovën e më gjerë, për shkak të njerëzve të padijshëm dhe të paedukat dhe pakulturë elementare të lidershipi të kësaj Partie bëri qe shumica e popullit ia ktheu shpinën, duke e drejtuar shikimin nga LDK-ja.

Si të shkohet tutje?

LDK është Parti e moçme, e para që ia ktheu shpinën regjimit serb, organizoi jetën paralele te shqiptarëve karshi atij Serb, e shpalli pavarësinë dhe Kushtetutën e Kosovës, pati ne gjirin e saj mbi 700 mijë anëtar, gati i krejt populli frymonte me LDK dhe Liderin e saj te Madh Dr Ibrahim Rugovën. Por, pas vdekjes së Liderit Ibrahim Rugova, LDK siç diqysh e humbi orientimin, nuk dinte të gjendej në hapësirë, atë e mësynë kaqejt e saj për ta rrëmbye ,ata edhe e ndan ne dysh, me ç ‘rast LDK përjetoi katrahurat me të këqija në jetën e saj. Çka tutje?

Pasiqë LDK u këndellë pak, ajo duhet të mendoi për të ardhmen se si të mobilizohet, por para së te mobilizohet duhet te reformohet, duhet te banë ndryshime nga brenda. Ajo tani ka njerëz të rijnë te dijes, të shkencës, trima të vendosur, që nuk tutën askujt, por që ia shtinë tmerrin gjithsekujt, ata nuk dinë për kompromise qe ia marrin “fytyrën” LDK, nuk janë te korruptuar, por qe janë te zotet ta marrin ne dorë fatin e kësaj Partie dhe ta qojnë drejtë fitoreve te saj duke ia rritë e ngritë namin qe dikur e kishte kjo Parti. Në mesin e këtyre trimave dhe trimëreshave te cilëve duhet me ua lanë në dorë fatin e LDK-se janë: Vjosa Osmani, Anton Quni, Avdullah Hoti, Lumir Abdigjiku, Driton Selmanaj, Naser Rugova, Arben Gashi e të tjerë, sepse këta janë ata qe dinë se çka donë dhe kurrë nuk e “tradhtojnë” LDK për interesa te tyre personale. Nëse këta njerëz e marrin, dhe duhet ta marrin nen udhëheqje LDK, LDK e presin ditë të mira, e pret triumfi i kthimit ne pushtet dhe lavdia e dikurshme.

Kurse porosia ime është?

Që njerëzit e moshuar, të moçëm si Agim Veliu, Haki Rugova, Lutfi Haziri etj. ti shuajnë ambiciet e tyre për udhëheqjen e Partisë sepse puna dhe lavdi i tyre ka përfunduar, mos te luajnë lojën e bërrylave brenda Partisë, por ne mënyrë të dinjitetshme te lëshojnë rrugë qe me ne fund te mbesin hala si njerëz te respektuar të LDK. Këtë e kërkon koha, këtë e kërkon anëtarësia, këtë e kërkon elektorati i saj.

Nuk e përmenda këtu më qellim Liderin e tashëm Isa Mustafa, të cilit veq koha i ka kaluar dhe është ne gjendje të ligë shëndetësore dhe ai veq tani nuk konsiderohet si lider i ardhshëm i LDK, por porosia e ime për te, si njeri dhe si një kolegë të mirë qe ishim dikuar ne Universitet, mos të përzihet shumë ne zgjedhin e liderit te ardhshëm, le te rrinë anash, pa lojën e bërrylave në stilin se unë la si pasardhës ketë ose atë, kjo është një logjikë e se kaluarës. Lë te vendos vete Partia me vota te mlueme, apo një votë në anëtar, sepse kjo do te ishte më e shëndetshme për LDK.

Pastroni menjëherë rrëmujën!

Nga Aurel Dasareti

Shqipëria është bërë një vend i sëmurë, i sunduar nga krijesat e çmendura! Megjithatë, le ta dinë tradhtarët dhe armiqtë e jashtëm se vdekja e Shqipërisë shtyhet për një periudhë të pacaktuar, pas vdekjes së tyre. Heshtja jonë është forcë. Heshtja jonë është si një shakullinë në oqean. Mos besoni se heshtja jonë është dobësi, sepse nën sipërfaqen e qetë të tokës qëndron vullkani.

***
(Kur them Shqipëri, përherë mendoj për gjithë trojet: Kosovë, FYROM etj.)

Në trojet tona mbretëron rrëmuja e madhe. Vendi i nënshtrohet gjithnjë e më shumë sundimit të huaj, sepse Shqipëria është në mosmarrëveshje me vetveten dhe ka prirje për Vetë-lëndim.

Trazirë, çrregullim i plotë politik dhe ekonomik. Janë qentë e mëdhenj (doja të them peshqit e mëdhenj) që kanë sjellë pështjellime të mëdha ashtu që qytetarëve ua kanë bërë rrëmujë jo vetëm jetën por edhe mendjen. Punët i kemi lëmsh, lesh e li.

Shqiptarët kanë qenë prej kohësh në një rrugë rrëshqitjeje ku kriminelëve u pranohet gjithçka. Prandaj, bota e tyre është bërë një vend kaq i rrezikshëm. I gjithë sistemi shqiptar është padyshim i përshkuar nga paaftësia dhe indiferenca. Shumica e shqiptarëve nuk e di se çfarë po ndodhë dhe nuk e ka idenë me çka do të përballemi.

Shqiptarët kanë zgjedhur të shfuqizojnë dhe eliminojnë veten, atë çka ishin njëherë, dhe në rrugën e tyre pa busulle askush nuk e di se çfarë do të takojnë. Lejojnë që pushtetarët e tyre mafioz të keqpërdorin detyrën dhe të shesin tokat tona të përbashkëta në mënyrën më të pistë, duke mos rrezikuar aspak se do të japin llogari.

Një popull me këto prirje vetë-lëndimi sinjalizon se nuk është lojtar i denjë. Një lojtar duhet të jetë i gatshëm të jetë i ashpër. Nëse nuk guxon të jesh i ashpër ndaj kriminelëve dhe tradhtarëve të tu brenda kufijve të vendit tënd, në sytë e fqinjëve grabitqar je vetëm një pre e lehtë, sepse nuk je askush.

Duhet të zhdukim nga ndërgjegjja mbeturinat, ndikimet dhe ideologjitë e dëmshme të huaja, morale, fetare dhe politike. Të pastrojmë botëkuptimin. Të pastrojmë radhët nga tradhtarët, duke vënë jashtë loje dhe neutralizuar bandat e kriminelëve. Të çlirojmë dhe shpëtojmë Atdheun.

Nuk ndihmon vetëm të flasësh, shkrimet dhe veprimet simbolike, kjo është diçka që ne të gjithë e shohim.

Ne nuk do të jemi në gjendje të ecim përpara nëse ndjekim rregullat e lojës së armikut. “Kam hasur shumë gardhe në rrugët që nuk ishin të miat”, – më thoshte gjyshi im, oficer i larë.

Tani është koha që ne të organizojmë veten dhe t`u tregojmë “politikanëve” antikombëtarë mafioz se janë popullata që vendosin!

Shqiptaria vazhdon të jetë në mes të një beteje për mbijetesë. Qëllimi i armiqve ka qenë dhe është që asnjëri prej tyre të mos mbijetojë. Çfarë po presin shqiptarët? Ajo që shohim është një sëmundje e rrallë, e komplikuar, kërcënuese për jetën, që do të thotë dashuri dhe identifikim me agresorin. E gjitha fillon në krye. Ne tolerojmë. Tolerancë, ndaj kujt? Mediat e shakaxhinjve kanë qenë në ballë të kësaj joshje, dhe sa më gjatë që zgjat, është më e vështirë të shpërbëhet.

Nuk dëshiroj që e ardhmja e Shqipërisë të jetë një jehonë e së kaluarës sonë parahistorike. Ne jetojmë në një kohë kur Shqipëria është në epokën më të mirë dhe njerëzit atje janë në gjendje të hetojnë lindjen e Shqipërisë së re dhe forcave që eventualisht do të shkaktojnë vdekjen e saj.

***

A i shihni qentë?

Nënat e kuislingëve kopilë që shpifin dhe fyejnë Skënderbeun dhe simbolet tjera madhore nuk është dashur t`i lindin ata bastardë, por t`i abortojnë. Ndyrësirat paguhen nga shërbimet e huaja në projektin për shpërbërjen e kombit shqiptar.

Ju bastardë «veteranë» të rrejshëm të UÇK-së, talleni me gjakun e derdhur të luftëtarëve të vërtetë që dhanë jetën për Kosovë. Talleni me familjet e dëshmorëve dhe gjithë shqiptarinë. Do të përballeni me pasojat.

***
Isha në atdheun e gjyshërve të mi. Djali im 7 vjeçar më pyeti: “Babi, pse nuk ka pothuajse asnjë cirk këtu në Shqipëri”?!

“Sepse të gjithë shakaxhinjtë kanë hyrë në politikë”, – i thash.

Këta shakaxhinj besojnë se mullinjtë e erës prodhojnë energji elektrike kur nuk fryn.

***
Sllavo-ortodoksi nuk e dinte se jam me prejardhje shqiptare, më tha: “Shqiptarët janë si derrat në rrugën e tyre për kasap. Ata mendojnë se kjo do të jetë një udhëtim i këndshëm, dhe vullnetarisht hyjnë në portën e therjes”.

Përgjigja ime ishte: “Ndoshta ke të drejtë, por në krahasim me ne, ju jeni vetëm çamçakëz në këpucët tona”.

***
Shqiptari duhet të jetë i paanshëm në gjykimin e një çështjeje ose në vlerësimin e një sendi, por të marrë qëndrim të njëanshëm (të drejtë) pasi të verifikohen saktësitë e rastit.

Dimë të këndojmë (tallava) por jo të punojmë. Kënga (nëse është patriotike) është fuqi, por nata është e errët, ne nuk mund ta bojkotojmë atë më gjatë. Tani të gjithë duhet të qëndrojmë së bashku dhe të harrojmë të gjitha mosmarrëveshjet. Ne duhet t`i luftojmë kriminelët që dëmtojnë vendin, pa marrë parasysh se kush është dhe në cilën anë ai qëndron.

I bëj thirrje popullit tim për të vënë indiferencën, shkapërderdhjen dhe naivitetin e tij të rëndë prapa vetes, dhe më në fund, të marrë guximin dhe të përdorë të gjitha mjetet e nevojshme për të mbrojtur veten dhe vendin. Shqiptari ka ton muskujsh, por ato janë të fshehura nga yndyra.

Nëse e pastrojmë vendin, duhet të rindërtojmë kombin, të rindërtojmë industrinë, ekonominë dhe politikën dhe të krijojmë një Rilindje të vërtetë. Ne mund ta ndryshojmë vendin për të mirë, me duart tona, dhe ne do ta bëjmë atë. Ardhmëria krijohet, ajo nuk miratohet. Vendi i Shqipërisë është në diell. Qëndrimi themelor i yni duhet të jetë si një besëlidhje midis të vdekurve, të gjallëve dhe të pa-lindurve.

***
Nëse anija rrjedh, vrimat duhet të mbyllen. Në vend të kësaj, shqiptarët e pagdhendur zgjedhin të sigurojnë që pompat të funksionojnë.

Çdo orë është një vit, dhe jeta është e përkohshme. Nëse luftoj, do ta lë zemrën aty ku nuk do ta gjej më. Është zemra e luftëtarit, kur mendja është e errësuar.

/Autori është ekspert i shkencave ushtarake-psikologjike

Ndërmjet dy zjarreve

Nga Jorgji Kote

Në shkrimin e mëparshëm «Pasokzimi i social – demokracisë» treguam se qendra e majtë evropiane është vërtet në pikë të hallit. Ndonëse në pozita më të mira, edhe gjendja e “homologes” së saj të djathtë paraqitet e zymtë dhe me shumë pikëpyetje. Vërtet që kjo e fundit vazhdon të mbahet në pushtet në Britaninë e Madhe, por në pozita shumë të dobësuara pas fitores së Brexit; në Gjermani, ku CDU e Merkelit është në pushtet prej 13 vjetësh, por në koalicion; në zgjedhjet e vjetme parlamentare ajo ra në 26 për qind, kuota më e ulët e kësaj partie 155 vjeçare gjatë 70 viteve të fundit; mundën të qëndrojnë në pushtet vetëm falë aleancës me social-demokratët; «simotra» e tyre bavareze CSU, gjithashtu, ra në nivelin më të ulët prej 6 për qind. Në pozita më të konsoliduara janë konservatorët në Izrael, Holandë, Bullgari dhe sidomos në Austri, ku në zgjedhjet e parakohshme disa muaj më parë kaluan si aleati i parë në koalicionin qeverisës me «Partinë e Lirisë» të ekstremit të djathtë; edhe në Spanjë, Partia Popullore fitoi me shumë vështirësi zgjedhjet e kaluara me shumicë të thjeshtë; ajo është tronditur thellë muajt e fundit edhe nga përshkallëzimi aksionit politik të separatistëve katalanas.

Tejet shqetësuese është rënia e ndjeshme e pozitave dhe popullaritetit të disa prej partive më të mëdha konservatore që kanë bërë histori; kështu, në Francë, vitin e kaluar, Presidenti centrist Macron me lëvizjen e tij të fuqishme « en marche » pothuajse shkatërroi qendrën e majtë dhe të djathtë njëherësh, të cilat duket se janë në një rrugë pa krye. Themi kështu se tani veç «makronistëve» qendrën e djathtë dhe të majtë e kërcënojnë Fronti Nacional i Le Pen dhe e Majta radikale e Melenchon.

Kurse Italia është një nga bastionet e BE-së ku qendra e djathtë tradicionale ka mbi dy dekada që nuk ekziston. Vendin e saj e kanë zenë tri partitë populiste, si «Pesë Yjet» «Lega Nord» dhe «Forca Italia». Në zgjedhjet parlamentare më 4 mars 2018, ato dëbuan nga qeverisja social-demokratët me 64 për qind të votave!

Kjo krizë besimi dhe identiteti shihet edhe te qendra e djathtë në rajonin tonë – në Serbi, Greqi, Rumani dhe sidomos në Shqipëri, ku PD-ja këto pesë vitet e fundit, pas disa disfatave zgjedhore vazhdon tatëpjetën politike.

Ndërkohë, konservatorëve në disa vende të BE-së po u vjen një rrezik tjetër i madh lidhur me profilin dhe identitetin e tyre politik nga « simotrat » e tyre të Evropës Qendrore dhe Lindore, sidomos Hungaria, Polonia dhe Çekia. Dihet se partitë në pushtet në këto vende zyrtarisht janë të qendrës së djathtë, madje dhe në Parlamentin Evropian i përkasin Grupimit më të madh të Partive Popullore (EPP).

Por, në fakt, programet dhe veprimtaria e tyre praktike po tregojnë gjithnjë e më qartë shenja të kalimit drejt populizmit ose ekstremit të djathtë. Rasti më tipik është Hungaria, ku Viktor Orban, lideri i FIDESZ fitoi para disa javësh mandatin e tij të katërt me dy të tretat e vendeve në parlament, duke gërryer në maksimum elektoratin e partive e tjera. Me « demokracinë joliberale » Orbani i është kundërvënë hapur modelit unik europian të demokracisë dhe vlerave të saj themelore, krahas qëndrimeve refraktare lidhur me çështjen e azilit, etj. Në misionin e tij për “orbanizimin” e Evropës, ai ka aleatë liderin polak të Partisë për Ligj dhe Drejtësi ( PiS), Jaroslav Kaczynski dhe homologët në Çeki dhe Slovaki.

Duke synuar që në këtë kurs të përfshijnë edhe të djathtën e moderuar rumune e bullgare, në fakt, po kërkohet krijimi i një “ internacionaleje populiste” të këtyre vendeve, që tre dekada më parë ishin në pararojë të shembjes së komunizmit dhe integrimit europian; në bashkëpunim me forca populiste dhe ekstremiste edhe në vendet perëndimore – në Austri me Partinë e Lirisë, në Francë me Frontin Nacional të Le Pen, në Gjermani me AfD-në, në Holandë me Partinë për Liri, në Britaninë e Madhe me UKIP, etj. Kjo aleancë e re ka të ngjarë të shpaloset dhe konkurrojë me platformën e vet qysh me zgjedhjet për Parlamentin Evropian 2019.

Që populizmi dhe ekstremizmi po ulen «këmbëkryq» në Evropë e tregon dhe kontrasti i madh me zhurmën e madhe 5 vjet më parë, kur konservatorët austriakë hynë në koalicion me partinë ultranacionaliste të Jorg Heiderit; madje, BE shpalli sanksione dhe mbajti qëndrime distancuese ndaj atij koalicioni. Ndërsa tani, jo vetëm nuk ndodhi një gjë e tillë, por veç të tjerëve, dhe vetë Kancelarja Merkel, Kryetare e CDU-së përshëndeti edhe pse me gjuhë të kujdesshme diplomatike rikthimin e këtij koalicioni në Austri dhe fitoren plebishitare të Orbanit.

Shqetësim tjetër i madh është se liderët karizmatikë të këtyre vendeve do të kërkojnë pushtet dhe hapësirë gjithnjë e më të madhe në institucionet drejtuese të BE-së, « në emër të popullit dhe të kombit dhe kundër eurokratëve të Brukselit» Kjo do të ketë ndikim negativ në rolin dhe autoritetin e figurave drejtuese të së djathtës në Parlamentin, Komisionin dhe Këshillin Evropian. Sepse me gjithë reformat e ardhshme europiane, ekziston rreziku që këta të fundit të margjinalizohen më tej, duke mbetur më shumë leva teknike dhe zbatues të urdhrave nga kryeqytetet europiane.

Rreziku i dytë i madh për qendrën e djathtë vjen nga “zjarri” që ka ndezur Presidenti Macron, me qëllim që lëvizjen politike plebishitare « en marche » ta shtrijë më tej dhe pas zgjedhjeve të Europarlamentit 2019 ta nxjerrë aty si grupim më vete, pse jo dhe me të madhin. Macron ka dërguar qysh tani me mijëra emisarë « derë më derë » kudo në Francë për të pyetur dhe matur pulsin e qytetarëve lidhur me pritshmëritë e tyre nga BE-ja.

Ashtu si në rastin e social-demokracisë, shkaku i kësaj gjendje “midis dy zjarresh” janë zhvillimet dhe krizat e vazhdueshme ekonomike dhe financiare të viteve të fundit, dobësimi i nivelit të sigurisë, kriza e azilit, etj. ku qendra e djathtë ka qenë në pushtet në shumicën e këtyre vendeve. Edhe pse i është dhënë sërish dora nga elektorati, në shumë vende duket se ajo nuk po e përligj këtë besim, si pasojë e politikave të rrepta të shkurtimeve, kursimeve, papunësisë, goditjes së sigurisë sociale dhe në përgjithësi shkëputjes nga qytetarët. Shkak tjetër madhor janë aferat dhe skandalet e liderëve të saj që e kanë rënduar dhe më shumë krizën e besimit.

Së fundi, ashtu si te social- demokratët, edhe te qendra e djathtë ndihet mungesa e liderëve me vision dhe guxim politik, me alternativa të përpunuara dhe shprehura qartë dhe me forcë bindëse. Edhe më të shquarit prej tyre, Merkel, Rajoy, May e ndonjë tjetër e kanë humbur shkëlqimin e mëparshëm në popull dhe brenda partive të tyre. Risia këtu është lideri i ri i Partisë Popullore Austriake, 31-vjeçari Sebastian Kurz, i cili me guxim dhe karizëm, spostoi paraardhësin, braktisi koalicionin e madh me social-demokratët dhe për rrjedhojë, në zgjedhjet e parakohshme fitoi 31 për qind të votave, duke qenë kancelari më i ri në Evropë.

Ja, këto janë dy « zjarret » me efekte pse jo dhe “përvëluese” për qendrën e djathtë europiane; nuk dihet se si do të dali prej tyre pa u “djegur” dhe që të shmangë një « Waterlo » politiko-zgjedhore, pikërisht në zgjedhjet e Parlamentit Evropian; si për ironi të historisë, selia e këtij të fundit ndodhet vetëm 16 km larg prej Waterlo-së së vërtetë. /Gsh.al/

Gënjeshtra “patriotike” e tre vëllezërve të Skënderbeut të helmuar nga Sulltani

Për Gjergj Kastriotin a janë të një mendjeje Naim dhe Sami Frashëri? – Pjesa e tretë

Nga Ylli Polovina

Deri tani, në dy shkrime, duke u mbështetur mes të tjerash në botimin më së fundi në Tiranë nga Fondacioni Arsimor Kulturor Humanitar i të gjitha botimeve të “Kalendarit Kombiar” (drejtuar prej rilindasve Kristo Luarasi dhe Mit’hat Frashëri në vitet 1897-1928), vumë në dukje se na kanë shpëtuar nga vëmendja e duhur dy rrethana: e para, Naim Frashëri me librin e tij poemë të zjarrtë “Istori ei Skënderbeut” ka dëshmuar që në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë profilin e qartë të një politikani mjaft aktiv për të luftuar me armë në dorë sundimin osman dhe çliruar Shqipërinë; e dyta, që midis tij dhe të vëllait filozof dhe enciklopedist, politikan projektues i organizimit të ardhshëm proevropian të shtetit tonë, Sami Frashërit, kishte një diferencim.

Pra nuk përputhen në analizën që bëjnë për Gjergj Kastriotin.

Në vijim të argumentimit të tezës së parë i paraqitëm lexuesit fragmente prej “Kalendarit Kombiar” të vitit 1901, çfarë këto çste do ta plotësojmë me një rishfletim të atij të motit të mëpasshëm.

Në 1902 ky kalendar enciklopedik, ndërsa rreshton ngjarjet kryesore shqiptare nëpër shekuj, në motin 1467 shënoi se këtë vit kishte vdekur Skënderbeu, i cili pati kryer kundër turqve “njëzetë e kaqë luftëra” dhe që në të gjitha “ka dalë mundës dhe kurrë i mundur”.

(Siç dihet Gjergj Kastrioti ndërroi jetë në 17 janar 1468 dhe data e mësipërme e pasaktë është paraqitur edhe në botimet pararendëse të “Kalendarit Kombiar”).

Në 1879 kalendari i 1902 tërheq kureshtinë e lexuesit me tekstin se këtë mot u krijua në Stamboll Shoqëria “Bashkimi” me kryetar Sami bej Frashërin dhe se “kjo shoqëri shtypi të parën Abetare shqip”.

Në rubrikën “Ngjarjet e motit 1901” kalendari i mësipërm ndër librat e publikuar shënon edhe një 40 faqesh me autor Mali Kokojka. Titullohet “Naim Be Frashëri”.

Në faqet e mëpastajme botohet në pothuaj katër faqe një shkrim i vetë Naim Frashërit, tashmë jetëndërruar, me titull “Lig’ e përjetshme e shqiptarëvet”.

Menjëherë pas saj shfaqet shkrimi “Një stërnip i Skënderbeut”. Bashkë me një foto (sa një e tërë faqe) e Don Aladro Kastriotit si edhe një letre të tij drejtuar shqiptarëve, pasardhësi fals, për të cilin kemi folur gjerësisht në pjesët e hershme të këtij cikli për 550 vjetorin e vdekjes së Gjergj Kastriotit, shtriqet e zë jo pak, por pesë faqe të “Kalendarit Kombiar” të motit 1902.

Për aq sa paraqitëm për dy edicionet e këtij kalendari, botimet 1901 dhe 1902, bëhet shumë e dukshme një epërsi publiciteti e tij posaçërisht më e madhe për Naimin dhe vetëm pas tij përmasa promovuese për Samiun. Kjo dukuri vjen jo aq fort nga që në 1900 Naimi kishte ndërruar jetë dhe me këtë rast po i bëheshin nderimet, por sepse poeti i madh i “Bagëti e Bujqësi” pati fituar popullaritet edhe më të madh në sajë të “Istori e Skënderbeut”.

Kjo poemë me frymën dhe idetë e saj çlirimtare e kapërcyen tepër ndjeshëm “Shqipëria çka qenë, ç’është e çdo të jetë” e Sami Frashërit. Naimi bënte kushtrim për luftë çlirimtare me armë, pra edhe të rënë në fushën e betejës, kurse i vëllai si duhej të organizohej shteti i lirë.

Doemos që populli i thjeshtë dhe intelektulët e kohës zgjodhën si çështjen numër një luftën nën shëmbullin e Gjergj Kastriotit. E dyta duhej të priste, nuk qe çështje urgjente e viteve të fundit të njëqindvjeçarit 1800 dhe i moteve të para të atij 1900.

Këmbëngulim: Majakovski, poeti i revolucionit, vargun do ta konsideronte “bombë dhe flamur”. Shpatë dhe grykë pushke qe ai i Naim bej Frashërit.

Ndoshta këndi i vështrimit prej të cilit dy vëllezërit e shquar interpretuan kohën, qe jo i ngjashëm përderisa që të dy, adhurues të padiskutueshëm të Skënderbeut, nuk qenë plotësisht të një mendjeje jo për anësoren, por për thelbësoren e veprës së tij historike.

Naim Frashëri në poemën e tij në gjuhën shqipe subjektin rrëfyes e ka të lidhur fort me metaforën se si Fati i Shqipërisë, me rroba të leckosura, niset prej viseve të veta dhe shkon në oborr të Sulltanit. Këtu i shfaqet përpara oficerit të lartë perandorak, Gjergj Kastriotit, i cili thirrej Iskander. Përballë djalit të fundit të Gjonit një çast fytyra e Fatit të Shqipërisë mori pamjen e vetë të atit të Skënderbeut, pak mote më parë vdekur.

Vetëm për vetëm me Gjergjin ai i bën thirrje të linte oborrin e perandorit osman dhe të kthehej në atdheun e tij për ta çliruar. Skënderbeu, i cili brenda vetes e kishte në vlim këtë dëshirë, pranoi dhe në rastin më të parë u nis drejt Krujës. Këtu populli po e priste si të qe një “pëllumb i shkruar”.

Ky për sa më sipër ishte një subjekt i thjeshtë dhe shumë romantik për kohën, mjaft nxitës për secilin shqiptar: ngrihu në këmbë të çlirosh mëmëdhenë!

Sami Frashëri në enciklopedinë e tij turqisht “Kamus Al-A’lam” tek zëri për Skënderbeun, siç pjesërisht bëmë të ditur në shkrimin e mëparshëm, thotë se ishte Murati II që ia kishte marrë peng katër djemtë Gjon Kastriotit dhe jo ky i fundit, mbështetur prej një rregulli të detyrueshëm perandorak për tërë zotërit e krishterë që viheshin nën regjim pushtimi, ia dërgoi Sulltanit bijtë e tij, më shumë si garanci besnikërie se sa peng.

Sami Frashëri shkruan se Gjergji, më i vogli i të katërve, e fitoi menjëherë “simpatinë dhe dashurinë e padishahut, i cili e quajti Skënder në gjasim me Lekën e Madh, i cili i takonte të njëjtës racë me të. Qe edukuar bashkë me princin Sulltan Mehmet Hanin II”.

Shihni: Sami Frashëri pohon se Gjergj Kastrioti çmohej, vlerësohej, por edhe duhej aq fort prej Sulltan Muratit, saqë ky e lejoi të ishte shok i ngushtë me të birin e tij, sulltanin e mëpasshëm Mehmet.

Shkon më tej analiza dhe befasia e Sami Frashërit, guximi i tij në diturinë e historisë: “Kur u rrit u emërua sanxhak-be në Sërbi, në Sham dhe në shumë vende të tjera dhe si i tillë shërbeu në ushtrinë e Perandorisë Osmane”. Vëmendje: Samiu nuk e thotë që Skënderbeu e pati kryer këtë shërbim edhe në Krujë, tokat të cilat Gjergji i konsideronte të të atit dhe të familjes Kastrioti, siç qe edhe e vërteta.

Pak më poshtë: “Kur i vdiq babai, territori në krye të të cilit ishte ai, iu aneksua shtetit Osman ashtu që në Akca Hisar (Krujë) u dërgua një muhafiz, ndërkaq, Skëndërbeu në atë kohë gjendej në ekspeditën ushtarake në Sham. Kur u kthye u njoftua se i kishin vdekur tre vëllezërit. Skëndërbeu e parashikonte që pas vdekjes së të atit, njëri nga vëllezërit e tij ose ai vetë të emërohej si princ i krahinës së trashëguar. Mosarritja e këtij qëllimi, në njërën anë, dhe vdekja e vëllezërve, nga ana tjetër, e hidhëroi, prandaj kërkonte rastin e volitshëm për të ikur…”

Shihni sërish: ndërsa ndjek pa u lëkundur tezën se në themel të braktisjes që Skënderbeu i bëri Sulltanit dhe Peradorisë Osmane qe çështja e pronave të tij, çfarë ishte një sfidë për subjektin e romantizuar dhe njëkohësisht të ngjizur me propagandë nacionale se qe lufta për liri e tërë popullit shqiptar që e ftonte, Sami bej Frashëri kapërcen me një lëvizje të kujdesshme mospërplasëse tezën e tejkonsumuar se tre vëllezërit më të mëdhenj të Gjergjit qenë helmuar nga Sulltani.

Ai shkruan thjesht se kur u kthye nga shërbimi në Sham, Skënderbeu i lidhur fort jo vetëm me Portën e Lartë, por edhe me vetë familjen e sulltan Muratit, u gjet përballë dy goditjesh të rënda: i patën rrëmbyer (shtetëzuar) principatën dhe marrë jetën tre vëllezërve. Sigurisht më keq se kaq nuk kishte! Pabesia e Sulltanit qe e madhe.
Sipas rregullit më elementar të trashëgimisë, të drejtën e të qenit i pari pasardhës zyrtar i Gjonit e kishin tre djemtë më të rritur, ndërsa për Gjergjin, duke qenë më i vogli, as që bëhej hë për hë fjalë.

Shumë dokumente dhe kërkime historianësh kanë zbuluat më pas se asnjë zhdukje me helmim nuk u ka ndodhur tre vëllezërve të Skënderbeut, se ata kanë ndërruar jetë në kohë të ndryshme dhe dy shumë më përpara se të shpërthente marazi i Gjergj Kastriotit ndaj Muratit dhe të nxitonte sa më parë të vinte në dorë pronën e përvetësuar pa asnjë të drejtë dhe po ashtu arsye.

Njëri vëlla, Reposhi, ishte shumë besimtar dhe aspak i lidhur me çështje të trashëgimit të pronave. Ai ka varr dhe në të të shkruar kohën e ndërrimjetës: 25 korrik 1431. Pra dymbëdhjetë mote më herët nga çasti kur Skënderbeu mori vendimin e braktisjes së shërbimit pranë Sulltanit. Streha e tij e pasjetës ndodhet në Manastirin e Hilandarit dhe titullin fisnik e ka po ashtu të shkruar mbi varr: “dux illyricus” (“udhëheqës ilir”).

Vëllai tjetër, Kostandini, sërish nuk qe gjallë kur ndodhi ndryshimi i madh në jetën e Gjergjit, duke prirë luftën e çlirimit prej otomanëve dhe qëndresën e të gjithë princëve të tjerë, me të cilët kreu besëlidhje dhe iu dha prej tyre vetëm statusi i komandantit ushtarak, jo edhe i liderit politik. Për vdekjen e Kostandinit thjesht nuk ka asnjë të dhënë, çfarë do të shkaktonte të kundërtën po qe se do të ishte e porositur nga Porta e Lartë, pra të qe e dhunshme. Kronikat do ta regjistronin domosdoshmërisht.

Ndërkaq vëllai tjetër, Stanisha, sipas një dokumenti venecian të janarit 1445, këtë kohë është gjallë, çfarë provohet edhe me burime të tjera informimi. Herë pas here për të ka pasur hamendje se, sipas rradhës në pemën gjenealogjike të Kastriotëve, ishte trashëguesi i parë i pronave dhe i titullit të princit, çfarë qëllimi doli më i qartë nëpërmjet sjelljes së të birit të tij, Hamzait, i cili pikërisht sepse Skënderbeu bëri djali dhe e mbylli si të drejtë të tij zotërimin e pronës atërore, e tradhëtoi duke u bashkuar me Sulltanin.

Për të mos hyrë më tepër në këtë labirinth trashëgimie të principatës, për tezën që diskutojmë, atë të mospërputhjes së imazheve të Naim dhe Sami Frashërit për Skënderbeun, nuk ka asnjë të helmuar prej tre vëllezërve të tij.

Kjo mbetet të jetë një gënjeshtër “patriotike”, një marifet i zakonshëm i djallëzimit të armikut, Turqisë sulltanore, ndaj të cilës u mobilizua me armë dhe propagandë Evropa e Krishterë, të cilës në Edrene ia kishin shpallur fundin duke e pushtuar dhe ngritur mbi kupolën e Shën Pjetrit në Vatikan flamurin me gjysmë hënë.

Kjo legjendë e tre vëllezërve të helmuar të Skënderbeut vijon edhe tani, madje të doktrinuar prej saj janë gati të quajnë tradhëtar në rast se beson që nuk ka qenë fare kështu.

Por këtë, të paktën mosvdekjen nga helmi, nuk e beson edhe vetë Sami Frashëri. Ky një shekull e një çerek më parë, kur botoi “Kamus Al-A’lam”, shkoi edhe më tej: shkroi se kryengritja e Skënderbeut u shkaktua për çështje të pakënaqësisë së tij për shtetëzimin e pronave që i takonin atij.

Si do të ngritën shqiptarët?! A e dini sa kushton një protestë?!

Nga Kreshnik Osmani

Të marresh para nga jashtë nga një apo me shumë ambasada je agjent i shitur. Edhe po more do t’i kthesh dhjetefish tek ata qe t’i kane dhene sepse shtetet nuk jane organizata bamiresie dhe duhet t’ia vjedhesh popullit tend me pas qe t’ua kthesh. Te marresh para nga shqiptaret nuk behet sepse ata nuk vijne ne parti per te dhene por per te marre. Te marresh para nga partite e medha dhe te besh si i pavarur populli të kap ne ajer. Te besh gam gam ne fejsbuk nuk ta fishkellen njeri. Te sheses droge je millaxhi. Te trafikosh hashash je barist. Te vjedhesh shqiptaret me qellimin qe t’u besh atyre mire duhet më parë te vish me pare ne pushtet. Te shkosh tek opozita ata po zihen kush te zere vend afer Lulit me shpresen se sado larg qe te jete nje dite do t’u vije radha te vijne ne pushtet.

Te besh parti me vete te tallin, te perqeshin, te injorojne, te degjenerojne. Te thyesh banka nuk funksionon. Po i kalove 300 lajket ne fb duke share Qeverine te bejne minjte report te mbyllin fb. Te sulmosh Opoziten e vdekur thone i sherben Rames. T’i biesh Rames vazhdimisht ai te sulmon dhe te thyen ne mes sepse kontrollon gjithçka. Ka nje ushtri me media, tv, portale, gazetare, mafioze e oligarke, pervec gjykates e prokurorise. Nje popull qe kalon treçerekun e jetes duke pare telenovela, si mund te ngrihet?! E e dini sa seanca “pub-i” dhe “party” duhet te besh per te bere bashke 150 te rinj?! A e dini sa kushton nje autobus me militante per t’i sjelle nga rrethet ne Tirane?! A e dini sa ben nje flamur dhe nje banderole?! A e dini sa tollona nafte duhen per te sjelle njerezit ne proteste?! A e dini sa piza, hamburgera dhe qofte duhen per te organizuar nje proteste?! A e dini sa revolte ka ne qarkullim por nuk ka kush t’i organizoje?!

A e dini se njerezit nuk i besojne me askujt?! A e dini se ne emisionet televizive dilet vetem me porosi?! A e dini se gazetaret e emisioneve te medha televizive jane tregetaret dhe oligarket me te medhenj ne kete te qelbur vend?! A e dini se ata jane mjeshtra per te fikur popullin sapo te ndizet?! A e dini se jane te gjithe ne nje tave?! A e dini qe thone per te gjithe ju se jeni debile idiote?! A nuk i kuptoni mimikat e tyre tallese kur bejne sikur nxehen dhe bejne sikur nervozojne?! Njerezit po vlojne e po ziejnë por nuk kane nje grusht njerezish që t’u prijne e t’u besojne. Po u gjenden keta njerez Qeveria me gjithe patericen e saj ne Opozite jane zyrtarisht te rene dhe fundin e kane tek pleherat e historise, te gjithe aksioneret e llumit te zi ku na kane zhytur sot!

Shqiptarët e mesjetës dhe kultura e shkrimi

Nga Genciana Abazi-Egro

Kultura e shkrimit në Mesjetë prej kohësh ka qenë pjesë e studimeve mbi Mesjetën e Europës dhe të vendeve në pellgun e Mesdheut. Ajo është trajtuar si pjesë e historisë së institucioneve dhe e diplomacisë. Ndërsa në dekadat e fundit, të fokusuar në përdorimin e shkrimit në jetën publike, studiuesit kanë ndriçuar marrëdhëniet që vendos shkrimi me strukturën e shoqërisë dhe ndikimin e drejtpërdrejtë që ka patur fjala e shkruar në jetën e përditshme dhe në krijimin e mentalitetit modern europian mbi shkrimin dhe leximin.

Në studimet shqiptare historia e kulturës së shkrimit te shqiptarët e Mesjetës mbetet ende një fushë e paeksploruar. Mungon identifikimi dhe inventarizimi i llojit të dokumenteve dhe teksteve që shqiptarët kanë shkruar gjatë Mesjetës. Studimet historike në mënyrë josistematike kanë dhënë informacion lidhur me gjuhët që përdornin kancelaritë e fisnikëve shqiptarë të Mesjetës. Përveç kësaj, studiuesit kanë identifikuar shqiptarët e njohur të Mesjetës që kanë botuar vepra në latinisht. Por dhe kjo dukuri është parë vetëm si pjesë e trashëgimisë dhe kulturës europiane, duke lënë jashtë vëmendjes lidhjet që këto autorë dhe veprat e tyre kishin në përgjithësi me vendin e tyre të lindjes dhe në veçanti me kulturën e shkrimit te shqiptarët e Mesjetës. Madje edhe Gjon Muzaka, i cili më 1510 shkroi në italisht një testament-kujtesë deri më sot është konsideruar produkt i mjedisit italian, ndonëse në Itali është vendosur në një moshë të rritur dhe ka treguar kujdes që në veprën e tij të shfaqë njohuritë e mira që gëzonte në greqisht dhe t’i referohet vazhdimisht shtetit të Bizantit.

Marrëdhënia që shqiptarët e Mesjetës vendosën me shkrimin, pavarësisht gjuhës që përdorën (latinisht, greqishte bizantine, sllavisht dhe më vonë turqishten osmane) krijoi shtratin ku mori jetë shkrimi në gjuhën amtare. Kjo e bën të domosdoshme njohjen e kësaj kulture si fazë fillestare dhe pararendëse të kulturës së shkrimit në gjuhën shqipe.

Nga ana tjetër, shkrimi i shqipes shënon fillimin e shkëputjes që shqiptarët patën nga përdorimi i gjuhëve dominante të kohës. Shkrimi i shqipes është pikërisht zgjerimi në mënyrë graduale i përdorimit të gjuhës shqipe drejt sferave që kontrollonin gjuhët dominante të kohës. Nga njohja e deritanishme kuptojmë se shqipja, së pari, sferën e përdorimit të saj e zgjeroi në liturgji dhe katekizëm, d.m.th. në sferën fetare (Formula e pagëzimit 1462; Meshari i Gjon Buzukut 1555 …), vazhdoi duke krijuar mirëfilli letërsi në gjuhën shqipe (shek. e 18-të), tekste shkollore (shek. e 19-të) dhe fitoi statusin e gjuhës zyrtare me shpalljen e pavarësisë në 28 nëntor 1912. Në këtë mënyrë në shek. e 20-të shqipja plotësoi spektrin e përdorimeve të mundshme të një gjuhe, duke konkurruar me gjuhët e tjera në të gjithë funksionet e saj.

Marrëdhënia që shqiptarët e Mesjetës vendosën me shkrimin u ndikua drejtpërsëdrejti nga marrëdhënia që ata kishin me fuqitë e mëdha kohës të cilat kontrollonin hapësira të caktuara të Shqipërisë Mesjetare. Këto fuqi pushtetin e ushtronin me ndërmjetësinë e gjuhës së tyre. Me fjalë të tjera përdorimi i gjuhës që ata flisnin dhe shkruanin ishte i domosdoshëm në hapësirën që ata sundonin. Në këtë kuadër gjuha vlerësohet dhe si një mjet i pushtetit. Kështu harta e përdorimit të gjuhëve në Shqipërinë mesjetare ndryshonte në varësi të zhvillimeve politike. Njohja dhe përdorimi i një gjuhe varej drejtpërsëdrejti nga fuqia e shtetit sundues në atë segment të caktuar kohor. Kështu, më 1467 udhëtari grek Mikail Apostolosi gjatë vizitës në krahinën e Shkodrës konstaton me keqardhje se në këtë zonë ishte e vështirë të gjeje dikë që dinte greqisht, ndonëse disa dekada më parë përdorimi i greqishtes kishte qenë evident në korrespondencat e fisnikëve shqiptarë, në marrëveshjet tregtare dhe në dokumentet e hartuara te noteri.

Shkrimi dhe këndimi në Mesjetë ka qenë një dukuri komplekse. Ata që dinin të lexonin nuk shfaqnin të njëjtën aftësi në shkrim. Pra, një lexues i mirë nuk ishte gjithnjë dhe një shkrues i mirë. Kështu që leximi dhe shkrimi nuk ecnin në të njëjtin raport me njëri-tjetrin. Prandaj kur flasim për shkrimin në Mesjetë më shumë se sa me përcaktimin e përqindjes së njerëzve që dinin të shkruanin dhe lexonin, problemi lidhet me aksesin që këta njerëz kishin në shkrim dhe se çfarë roli luante shkrimi në jetët e tyre. Te shqiptarët e Mesjetës kjo situatë komplikohej akoma më shumë për faktin se gjuhët dominante të kohës që përdoreshin në hapësirat e tyre territoriale shkruheshin dhe me alfabete të ndryshme. Që do të thotë, përveç faktit se u duhej të mësonin dhe të përdornin shumë gjuhë u duhej të njihnin gjithashtu dhe shumë alfabete (alfabetin latin, helen, cirilik dhe më pas arab me të cilin shkruhej turqishtja osmane).

Dokumentet e mbijetuara dhe dëshmitë që kanë ardhur nga mesjeta dhe veçanërisht Mesjeta e vonë dëshmojnë se te shqiptarët e Mesjetës shkrimi përfshinte gjithë aspektet e jetës: shtetin, fenë, biznesin dhe jetën e përditshme të njerëzve. Ky është një fakt që nuk iu takon vetëm qyteteve bregdetare (Durrës, Shkodër, Lezhë, Ulqin, Tivar…) dhe qyteteve që shihnin nga bregdeti (Kruja dhe Berati), por edhe qendrave urbane dhe atyre të fortifikuara në brendatokë si p.sh. Prizreni, Mati. Madje shkrimi ka qenë prezent edhe në zona rurale kryesisht malore si p.sh. Himara, Kurveleshi etj.

Shkrimi nga shqiptarët e Mesjetës është përdorur për të hartuar dokumente shtetërore (statute, rregullore, marrëveshje politike); për të përcaktuar kushtet në marrëdhëniet e tregtisë (kontrata); si mjet dokumentimi dhe rregullator i marrëdhënieve mes njerëzve (testamente, dokumente të ndryshme noteriale; mbishkrime kishash dhe objektesh kulti); si mjet komunikimi dhe informimi (letra, raporte, shkrim gjenealogjish etj.).

Në fillim të shek. të 13-të princi i Arbërit Dhimitri nënshkruan me Republikën e Raguzës (Dubrovniku i sotëm) një marrëveshje latinisht për sigurinë dhe mospagimin e taksave doganore në mënyrë reciproke nga banorët e të dy vendeve. Po kështu edhe korrespondenca e parë ndërshtetërore që njohim deri më sot mban autorësinë e Dhimitrit të Arbërit, i cili më 1208 i ka shkruar një letër Papa Inocentit III ku i kërkon dërgimin e një kleriku të lartë. Nga kancelaritë e fisnikëve shqiptarë gjatë Mesjetës kanë dalë dokumente të hartuar në tri gjuhë: greqishten bizantine, latinisht dhe sllavisht. Në arkivat e Venedikut, Dubrovnikut etj., gjenden marrëveshjet dhe korrespondenca që këta fisnikët kanë patur me sundimtarët e kohës, qysh në shek. e 13-të.

Gjergj Kastrioti Skënderbeu drejtimin e kancelarisë së tij ia kishte besuar Pjetër Smaqit që mendohet se ka qenë nga fshati Smaq në Kurbin. Nga kjo kancelari deri më sot është dokumentuar të kenë dalë letra në latinisht/italisht, sllavisht dhe greqishten bizantine. Ndërsa letërkëmbimi që më 1460 Skënderbeu pati me fisnikët italianë (princin e Tarantit, Giovanni Antonio de Orsini) është futur në analet e korrespondencave europiane. Kjo korrespondencë fitoi një njohje të madhe në Europë edhe sepse një përmbledhje të saj papa Piu II e botoi në veprën e tij historike Commentarii.

Në Shqipërinë mesjetare edhe marrëdhëniet tregtare garantoheshin dhe rregulloheshin nëpërmjet shkrimit. Komunat autonome në brigjet e Adriatikut marrëdhëniet e tregtisë dhe taksat i përcaktonin me anë të marrëveshjes që lidhnin me simotrat e tyre, p.sh. me Raguzën apo Venedikun, por edhe me tregtarë të veçantë, siç është marrëveshja që këshilli drejtues i Tivarit më 10 korrik 1369 ka lidhur me tregtarin raguzian Paulo de Baraba. Po kështu fisnikët shqiptarë jetën ekonomike në principatat që ata drejtonin e mbështetnin mbi dokumentet e shkruara. Gjon Kastrioti, sundimtari i krahinës së Matit më 25 shkurt 1420 harton në sllavisht një marrëveshje me Republikën e Raguzës me anë të cilës garantohej siguria e tregtarëve dhe përcaktohej vlera e taksave që duheshin vjelë për produkte të caktuara. Madje edhe marrëdhëniet thjesht të punësimit garantoheshin me anë të marrëveshjeve. Gjergj Topia në shtator 1388 mjekun që do ta kuronte e sjell nga Dubrovniku me anë të një kontrate të nënshkruar nga përfaqësuesit e tij. Por edhe kjo shihej e pamjaftueshme dhe parashikohej që puna e mjekut të garantohej edhe me një kontratë tjetër e cila do të lidhej pasi mjeku të vizitonte Gjergj Topinë në Durrës.

Sot kanë mbijetuar dhe kontratat që pleqtë (institucioni drejtues) në zonat rurale si në Himarë, Borsh, fshati Shulash në Çamëri etj., kanë nënshkruar gjatë shek. të 14-të, 15-ë dhe 16-të kryesisht me autoritetet në Korfuz lidhur me blerjen apo shitjen e drithit.

Kontrata lidhnin edhe individë të veçantë që merrnin përsipër të kryenin tregti të dimensioneve të ndryshme. Për shembull Gjon Vllasi më 8 nëntor 1603 nënshkruan një kontratë me autoritet lokale osmane të porteve të Çamërisë për të blerë drithin e vjelë nga të dhjetat dhe po në të njëjtin vit nënshkruan një kontratë në italisht me autoritet e Korfuzit për shitjen e drithit në fjalë. Edhe tregtari nga Berati, Nikolla Jani, më 1624 shkruan në Korfuz një dokument greqisht në të cilin e ndjen të nevojshme të pohojë: “Unë Nikolla Jani e shkruajta dhe e shkruajta me dorën time”.

Është një fakt i njohur që qytetet në brigjet e Adriatikut gjatë Mesjetës kanë patur një sistem noterial të zhvilluar, të ngjashëm me kulturën noteriale në të gjithë qytetet e krishtera të Mesdheut. Këto noteri janë drejtuar nga banorë vendas sikurse Klimensi i biri i Gjinit në Shkodër më 1330, apo nga anëtarë të fisnikërisë vendase në Tivar. Në gjysmën e dytë të shek. të 14-të Venediku vendosi që noteritë të drejtoheshin nga noterë italianë, por zëvendësnoterët vazhduan të ishin vendas. Megjithatë banorët e Ulqinit më 1406 vazhdojnë me këmbëngulje t’i kërkojnë Venedikut që t’i lejojë të kenë noterët e tyre. Kërkesën e tyre e mbështesin në dy fakte që noteri italian nuk ishte në gjendje t’i përmbushte: 1) noteri ulqinak shkruante letrat dhe vendimet e qytetit sipas zakoneve vendase; 2) noteri ulqinak u mësonte fëmijëve të Ulqinit shkrim e këndim. Një hulumtim i mëtejshëm i kësaj problematike do të çonte në një njohje më të madhe mbi sistemin e shkollimit në qytetet bregdetare dhe për të përcaktuar saktësisht se çfarë gjuhe noteri vendas u mësonte fëmijëve të Ulqinit?

Në këto qytete qytetarët marrëdhëniet mes tyre i ndërtojnë dhe garantojnë me anë të dokumenteve të shkruara te noteri. Ata hartojnë testamente, lëshojnë prokura, përpilojnë kontrata qiraje, punësimi etj., madje sipas dëshirës mund të dokumentonin edhe përmbajtjen e prikës. Testamentet e shumta të hartuara te noteri nga njerëz të shtresave të ndryshme të shoqërisë që nga klerikët e lartë dhe fisnikët e deri te njerëzit pa ndonjë status të spikatur social dëshmojnë se trajta e shkruar e testamentit ka mbizotëruar ndaj transmetimit me gojë të dëshirës së fundit. Nga ana tjetër këto testamente mund të vlerësohen si forma modeste e shkrimit të gjenealogjive siç shkroi në italisht Gjon Muzaka më 1510 apo Andrea Ëngjëlli në latinisht më 1553.

Shqiptarët e Mesjetës kanë patur prirje që shkrimin ta përdorin si mjet për dokumentim. Në godinat e kultit që kanë mbijetuar nga Mesjeta gjendet i gdhendur informacion i plotë mbi datën e ndërtimit dhe ndërtuesin. Karl Topia më 1381 rindërtoi nga themeli kishën e Gjon Vladimirit në Elbasan, të shkatërruar nga tërmeti. Në portalin jugor të kishës ai gdhend në tri gjuhë (greqisht, latinisht dhe sllavisht) informacionin e plotë mbi ndërtimin dhe autoritetin e tij sundues, shoqëruar dhe me stemën e tij. Madje dokumentimi i sponsorizimit jepet edhe në objekte të veçanta kulti si p.sh. kryqe. Piktori Onufri në disa prej afreskeve krahas emrit të vet tregon kujdes të dokumentojë dhe emrin e personit që ka sponsorizuar pikturimin e afreskut.

Shkrimi i letrave ka qenë një ngjarje e zakonshme te shqiptarët e Mesjetës. Krahas letrave të fisnikëve shqiptarë, dokumentet e kohës identifikojmë individë të thjeshtë të cilët u drejtohen sundimtarëve dhe organeve drejtuese të vendeve të tjera. Në vitin 1483 Orazio Ragami nga Shkodra i shkruan sulltanit letër dhe dënohet për këtë akt. Më shkurt 1503 Gjon Bazili nga Durrësi i shkruan proveditorit venecian te Lezhës që t’i dërgojë letër e bojë sepse kërkon ta informojë lidhur me zhvillimet në Durrës, i revoltuar nga që është konvertuar në mysliman. Joan Erakli nga Peloponezi më 1557 i shkruan italisht letër Papës dhe i vetëprezantohet si “mbret e zot i shqiptarëve, ashtu siç kishin qenë më parë edhe gjyshërit e tij nga baba e nga nëna.” Jeronim Kombi (kapiten i stratiotëve) i shkruan dy memoriale mbretit të Spanjës më 1577 dhe 1613 ku si shpërblim për shërbimet e tija i kërkon mbështetje financiare për veten, nënën dhe vëllezërit. Më 1601 Jeronim Kombit përzgjidhet për një mision sekret në Epir nga Mbretëria e Spanjës sepse dinte dhe shkruante greqishten dhe shqipen. Përveç kësaj në analet e historisë së shqiptarëve kanë hyrë dhe letrat që pleqtë e Himarës në mënyrë periodike i dërgojnë sundimtarëve të kohës (më 1501, sundimtarëve të Korfuzit; më 1530, 1531, 1533, 1575, 1576 mëkëmbësit të mbretërisë së Spanjës në Napoli; më 1532 markezit Alarcon, Puglia; më 1532 markezit të Atripaldës; më 1577, 1581, 1593 Papës Gregori XIII; më 1759 careshës ruse Elizabeta Petrovna).

Të gjitha këto të dhëna të vjela nga burime autentike përbëjnë një dëshmi e cila mund të zgjerohet edhe më tej mbi kulturën e shkrimit te shqiptarët e Mesjetës. Faktet tregojnë se shkrimi ka qenë një instrument i rëndësishëm në organizimin dhe strukturimin e jetës te shqiptarët e Mesjetës së vonë dhe në kapërcyell të periudhës osmane.

Çamëria zhduket nga harta e Greqisë, kurse né … qetë, qetë!

Nga Mërgim Korça

Genocidi grek ndaj popullatës çame, i ushtruar në mënyrë të skajshme përgjatë periudhës kohore mes viteve 1913 deri më 1944, merr një rëndësi të madhe i shqyrtuar si pjes’e pandar’e masave të marra nga qeveritë greke ndaj popullatës autoktone shqiptare, muslimane apo orthodokse qoftë, banuese e territorit gjeografik të quajtur Çamëri. nuk do të hyjmë e të rikujtojmë fakte e dëshmira të pafundme trashëguar nga bashkëkohësit e atyre viteve gjakatare, të shpëtuar gjallë e që me dëshmit’e tyre emrore si për fshatra të djegur e gjithashtu me lista emrore viktimash të pafundme, e bëjnë sa të trishtë historin’e popullatës çame banuese e atyre trojeve etnike shqiptare, por edhe janë dokumente të pashlyeshme për t’a gjykuar shkencërisht atë periudhë historike të kombit tonë. të gjitha këto, të mbledhura e të dokumentuara, përbëjnë arkivin që eventualisht do të duhej t’u paraqitet si O.K.B.- së e gjithashtu edhe vetë drejtuesve të Greqisë. mirëpo pikërisht këtu fillon e keqja e madhe: shteti grek, nëpërmjet drejtuesve të tij nuk pranon asnjë ballafaqim historik shkencor lidhur me problemin çam. Këtu tashti edhe ajo nyje gordiane e problemit çam që duhet analizuar dhe ku do të hedhim sado fluturimthi dritë rreth gjendjes, shanseve, interesave të ndërsjella si edhe gabimeve të vërtetuara e që po vazhdojn’e vërtetohen akoma sot nga ata që u ka rënë për pjesë t’a trajtojnë problemin Çamëri ! e pikërisht që këta gabime të mos përsëriten më … vazhdojmë me këtë analizë.

Ka edhe një varg studiuesish grekë, si p.sh. zonja Elefteria Manda ose zoti Jorgos Margaritis, që krimet e pashembullta si edhe çpopullimin e territoreve çame i kanë krahasuar me genocidin nazist ndaj hebrenjëve! kjo pak por e saktë. ata janë mbështetur në pohimet e tyre duke e marrë zanafillën tek masakra e pabesë e 72 krerëve të Çamërisë nga famëkeqi kapiten Deli Janaqi tek përroi i Selanit në paramithí, e duke vazhduar me ligjin famëkeq të reformës agrare q’e ligjëroi plaçkitjen e trojeve çame nga ana e grekëve ! si u realizua ai plan djallëzor dhe ato troje shqiptare u bënë pre e tyre ? plumbi, hanxhari si edhe zjarri qenë faktorët fillestarë si edhe parakushtet vendimtarë q’e sheshuan rrugën për shpërnguljet masive të popullatës çame nga territori i quajtur Çamëri për në tokat e shkreta të Anadollit! vazhdimi nuk qé gjë tjetër veçse zbatimi i t’ashtuquajturës reformë agrare e emërtuar “apallotriosis”, që në shqip do të thotë “tjetërsim”!

Këtu duhet kërkuar dhe “kyçi” i problemit. nacionalistët e mirëfilltë, të brumosur me mësimet e kësaj kategoríe shoqërore, ndërmjet tjerave nuk konformohen dot as me apallotriosis-in, këtë zhvatje pasurije që qeveritë greke ushtrojnë ndaj arvanitasve autoktonë në Çamëri ! e pikërisht këndvështrimi ndaj kësaj dukurie marrëdhëniesh shoqërore në fushën ekonomike i shquan dukshëm kategorinë e cila sot në Shqipëri emërtohet koka të nxehta nacionaliste si edhe pseudopatriotë, nga ata që përgjatë diktaturës ishin partizanët e internacionalizmit proletar kurse sot mendojnë se e drejtojnë politikën e jashtme shqiptare me diplomací të mirëfilltë duke na ftuar të kemi durim derisa të pranohemi në bashkimin europian ! (e kaq pa i a hyr’e trajtuar pastaj problemet me të cilat ballafaqohen drejtuesit e shteteve anëtare të B.E-së).

Po nga ana statistikore vallë, si qëndron çështja? u theksua që në hyrje se nuk do të hyjmë në hollësira por veç do të trajtohen parimet si edhe përvoja që duhet nxjerrë, duke pasur në themel idenë rreth gjakderdhjes shoqëruar me shpërngulje masive të dhunshme. mbështetur në dokumente historike autorsie greke të p. aravantinos-it të shekullit xix-të, raporti i popullsisë Çamërisë paraqitej si vijon: 97.3% popullatë shqiptare dhe 2.7% popullatë greke. a nuk mjafton vetëm kjo shifër e thatë statistikore të hedhë dritë të mjaftueshme dhe të bëjë që logjika e ftohtë të kuptojë pse autoritetet greke si qeveritare, e pastaj mbas tyre edhe shkencëtarët historianë konformistë , kategorikisht u shmangen ballafaqimeve?!

Egoizmi i fuqive të mëdha dhe rrjedhojat që konkretisht pasuan

Ndalemi tashti dhe e shikojmë me prapavështrim situatën nisur nga si u krijuan kushtet historike që grekët ndoqën këtë rrugë krimi djallëzore që gjendja arriti këtu ku është ! së pari dhe mirëfilli, duhet t’a kemi të qartë se sa herë që të drejtat tona kanë pas qenë nëpërkëmbur, ose edhe kur kemi pas qenë ndihmuar nga fuqit’e mëdha, asnjëra syresh nuk na e ka pasur blatuar këtë “për hatër tonin”, as edhe mohuar për “inat ndaj nesh”. gjithmonë ka qenë në mes interesi i secilës fuqi vënë në plan të parë ! po sjell një shembull tipik interesash të tilla i cili nuk ka nevojë për asnjë koment. Sipas studiuesit me famë botërore Franz Bop, gjeneralit francez xhentili, Napoleon Buonaparti i dërgoi një letër ku theksonte : “… është në interesin e republikës që Ali Pasha Tepelena t’i mundë të gjithë rivalët e tij që të bëhet i aftë t’i shërbejë republikës …” i mbështetur në gjithë faktet si edhe dokumentet e studiuara të asaj kohe, historiani Edwin Jacques pastaj nxjerr përfundimin : “… lojën e dinakërisë Ali Pashai e dinte fort mirë. në marrëdhëniet e tij me Francën ai nuk synonte t’i bënte shërbime republikës franceze, por që kjo e fundit t’i shërbente atij !”

Me këtë i a vlen të sillet në plan të parë pohimi madhor i humanistit mendjendritur baba Rexheb-it i cili pohonte se “kur egoizmi madhor i kalon kufijtë personalë dhe shtrihet në atë shtetëror, ballafaqohemi me të këqija të pamenduara nga mëndja e njeriut”!

I analizojmë tashti nga ky këndvështrim interesat e ndryshme shtetërore të asaj kohe që e çuan njerëzimin drejtë luftës së I-rë botërore.

Konferenca e Londrës e 1912-1913-tës vetëm se ballafaqoi e kundërvuri projektet kolonialiste sllavo-greke ndaj projektit etnik shqiptar. cili ishte qëndrimi i fuqive të mëdha ? interesat e fqinjëve tanë territorialë, interesa këto kryekëput grabitqare dhe kriminale të tyre, u mbështetën nga Franca si edhe Rusia. lind natyrshëm pyetja përse Franca e mbështeste politikën ruse? Sepse Franca e donte nga ana e saj përkrahjen e Rusisë nga që e kishte si kundërvënie Gjermanisë, (me të cilën ndante pjesë të madhe kufiri territorial të sajin), dhe Austro-Hungarisë. po kjo e fundit ç’qëndrim mbante? ishte e vetmja që na doli zot sepse interesat kundra-ruse të saja bënë që ajo t’i mbështeste interesat shqiptare.

Kurse Rusia, jo vetëm për interesat e saja pansllaviste që kishte, por për vetë objektivin e saj të kishte mbështetje për të dalë në mesdhe, automatikisht ishte kundra formimit të një shteti të pavarur shqiptar ! nuk kam tashti se si mos t’a përqendroj vëmendjen tek Anglia të cilën, falë politikës së saj, atdhetari i shquar, (më falni, ajo kok’e nxehtë pseudopatrioti), Patër Gjergj Fishta e kishte quajtur, kurva e motit, duke e sjellë këtu pohimin e ministrit të punëve të jashtme të Anglisë sir Edward Grey, i cili integralisht pohonte: “… objektivi kryesor i konferencës, (së Londrës – M.K.), ruajtja e marrëveshjes dhe mirëkuptimit mes fuqive të mëdha, u arrit …” !

Kurse sips opinionit tonë modest, pikërisht ajo barazpeshë nuk u arrit! Ajo konferencë famëkeqe qe zanafilla e atij genocidi barbar grek kundra popullatës etnike çame si edhe atij sllav kundra etnísë shqiptare veriore, ku fuqit’e mëdha bënin sehir duarkryq shitjen e interesave shqiptare, ndërlidhur këto me krime e masakra të paimagjinueshme, për t’ashtuquajturën barazpeshë ndërkombëtare në viset ballkanike!

Duke vazhduar tashti të përqendruar në temën që sot trajtojmë, qëndrimin grek ndaj popullatës çame, kërkojmë mbështetje edhe tek humanisti si edhe letrari e kritiku i shquar shqiptar, Faik Konica, i cili i qé drejtuar asokohe kryeministrit të Britanisë së madhe duke i thënë qart’edhe shkoqur se “… ne, shqiptarët, kemi frikë vetëm nga grekët, me qenë se ata kanë një armë të hatashme, shumë të fortë, dinakërinë !”

Po historia çfarë provoi? mospërfillja si edhe nëpërkëmbja e interesave shqiptare në Ballkan, jo që nuk solli baraspeshë ndërkombëtare në këto krahina si edhe më gjerë, por vetëm se solli ngatërresa, ndërlikime ndërkombëtare e asgjë më shumë.

Cili ish themeli i luftës së parë ballkanike ? Serbia e mali i zi nga veriu si edhe Greqia nga jugu, kishin si objektiv ndarjen mes tyre të territoreve etnike banuar historikisht nga shqiptarë! Ja, kjo e gjitha me pak fjalë ! edhe vetë shpërthimi në vazhdim i luftës së i-rë botërore, si pasoj’e vrasjes Franc Ferdinandit në Sarajevë, e fakton tensionin e krijuar në Ballkan!

Një vështrim rreth mjegullnajës viteve 1941-1944 si edhe në vazhdim

Nacionalistët shqiptarë “en block”, kishin të njëjtat pikëpamje si edhe qëndrime ndaj politikës greke lidhur me popullatën çame. edhe kjo pak por e vërtetë si drita e diellit. bile në rezolucionin e mbledhjes së mukjes të datës 1 gusht 1943, pika “2” e vendimeve të marra formulohet si pason:

2: Luftë për një Shqipëri të pavarur, për zbatimin e parimit të njohur universalisht e të garantuar nga karta e atlantikut të vendosjes së popujve, për një Shqipëri Etnike.

U hedhim tashti një sy zhvillimeve në dy anët e kufirit shtetëror shqiptaro-grek. shteti shqiptar u garantonte të gjithë banorëve “grekofonë” jo vetëm lejimin e përdorimit të gjuhës së tyre por edhe shkollimin në po gjuhën e tyre greke. këto doemos mbështetur në konventat ndërkombëtare. bile gjatë regjistrimeve të popullatës ata njiheshin si banorë shqiptarë por me kombësí greke. kurse nga ana tjetër e kufirit, jo që nuk u lejohej çamëve orthodoksë të flisnin shqip, pa le të kishin shkollat e tyre në gjuhën shqipe. por kulmi është se ata edhe sot as nuk i kanë të drejtat e tjera qytetare si vendasit grekë !(???) përgjatë kësaj hullije nuk kanë se si të mos përmenden dhe qëndrimet e p.k.sh. gjatë luftës dhe pas saj: fillimisht përplasja fytyrës Enver Hoxhës nga ana e Miladin Popoviçit i rezolucionit të konferencës mukjes dhe mosnjohja në vazhdim, me urdhër të po enver hoxhës, të atij rezolucioni. vlerësimi fillimisht si heroik i luftës së batalionit Çamëria në l.n.çl. i komanduar ky nga komandanti Rexho Plaku, e në vazhdim fill pas çlirimit, dy burgosjet e Rexho Plakut si edhe internimet e tija familjarisht për 27 vite me radhë ! pa lé servilizmi ndaj shtetit grek ku jo vetëm që nga njëra anë sajohet e fryhet komploti absolutisht i paqenë i gjoja grupit çam të Teme Sejkos, e nga ana tjetër përfaqësuesja e minoritetit grek Vitori Çuri emërohet zv/kryetare e kuvendit popullor. kaq, sado fluturimthi, rreth së kaluarës.

Hedhim tashti dritë rreth zhvillimeve të sotme në Greqi sa i takon asaj pakice çame orthodokse krejtësisht e “paqenë dhe e asimiluar”. as ndihet se ësht’e gjallë, kurse tek ne në Shqipëri jo vetëm që kemi krye-peshkopin puro grek, por ai po hamendëson ndërtime kishash greke orthodokse edhe në Peqin ose Kukës ku historikisht nuk ka pasur asnjë herë këmbë orthodoksi! Pse? fare e thjeshtë. të lihen pas vetes ato që emërtohen gjurmë arkeologjike! Kjo që në të ardhmen, (ç’janë disa dhjetravjeçarë para historisë shekullore), Greqia të ketë “dokumente arkeologjike” lidhur me etnicitetin e trojeve greke aty ku shqiptarët pretendojnë autoktoní ! nga ana tjetër refugjatëve shqiptarë në Greqi u bëjnë trysní gjithëdrejtimëshe dhe vetëm marrja nga ana e tyre e nënshtetësisë greke i bën pastaj të rregullojnë një farë standardi jetese në Greqi. pale që brenda Shqipërisë, elementë aktivë grekë, u propozonin qytetarëve shqiptarë si pa të keq që, mjaft të nënshkruanin, dhe të merrnin pension pleqërie grek, (pa pasur punuar një ditë për person, pa le për institucion, grek !(?)

Po nga ana e jonë e barrikadës çfarë po ngjet? Një papërgjegjësí e skajshme sa u takon qëndrimeve me Greqinë si edhe më gjerë. jo vetëm që pranohet të hapen shkolla e universitete greke në Shqipëri, por edhe kur presidenti i Greqisë pati deklaruar publikisht se nuk ekziston problem çam, si presidenti Mojsiu edhe kryeministri Nano: heshtën në tribunë në syt’e tij si edhe të popullit që dëgjonte !(?) nuk mjaftoi kjo por në vijim të kësaj hullíje, ministrja e jashtëme e Greqisë, zonja Dora Bakojannis bëri të pamundurën t’a ndalonte vizitën e presidentit Karolos Papulias të vinte në Shqipëri me rastin e inaugurimit të kolegjit Arsakejo! Përse? Sepse u trembej demonstratave eventuale çame!

Po qeveria jonë? Në vend t’u qëndrojë pranë refugjatëve tanë në Greqi, t’i ftojë të votojnë në atdhe, etj., me mosinteresimin e saj praktikisht i shtyn të marrin kartën e homogjenitetit greke e cila u krijon lehtësira si qytetarë grekë. (jo se del nga tema, por nuk po zgjatemi rreth diplomacisë trajtimit çështjes kanalit Korfuzit).

Pa le që qeveria shqiptare nuk duhet të heshtë për asnjë çast lidhur me dy probleme madhorë të cilët vetëm në rrugë institucionale mund të gjejnë zgjidhje:

1-problemi i kthimit të pronave çamëve të cilat me zbatimin e Apallotrosios-it (tjetërsimit të pronës) i u rrëmbyen pronarëve legjitimë çamë dhe u përvetësuan nga grekët.

2-kthimi i çamëve në pronat e tyre në zbatim të të drejtave legjitime të tyre të sanksionuara nga o.k.b.-ja.

Së fundi, përgjatë këtij vrojtimi dhe radhitje faktesh historike, nuk heshtim dot pa e theksuar se sipërfaqja e atij territorit gjeografik të quajtur Çamëri kap një sipërfaqe prej 10.000 km2 e pra baras me 35.7 % të së gjithë Shqipërisë !

Si pasojë pra, nuk kishin se si të mos na dëshpëronin skajshëm deklaratat zyrtare të ministrit të punëve të jashtme të Shqipërisë zotit Edmond Haxhinasto, si për Kosovën edhe Çamërinë!

E keqja është se përgjatë diktaturës i u ra fyellit për dyzet’e shtatë vite me radhë lidhur me internacionalizmin proletar e ajo periudhë kohore gjysëmshekullore e shojti krenarínë tonë kombëtare ! prandaj nuk i shmangemi dot pohimit se si orientimi më i dobishëm i shtetarëve tanë duhet të jetë t’i nuhasin e pastaj edhe t’i shfrytëzojnë sa më në interes të kombit rrethanat, kur interesat tona kombëtare përputhen me ato të më të mëdhenjve! Shembull i cili nuk duhet harruar në asnjë mënyrë qé goditja që i bënë forcat e NATO-s Serbisë si agresore ndaj Kosovës në muajin mars të vitit 1999 ! kurrë të mos e harrojmë se si “… lojën e dinakërisë Ali Pashai e dinte fort mirë. në marrëdhëniet e tij me Francën ?ai nuk synonte t’i bënte shërbime republikës franceze, por që kjo e fundit t’i shërbente atij !”

Për këtë qëndrim kanë nevojë sot Shqipëria, Kosova si edhe problemi çam, përbërës të problemit të përgjithshëm kombëtar!

Një kapitull i ri apo një fundosje me të vjetrën?

Nga Haki Abazi

Po i vjen fundi edhe një viti tjetër në dekadën e dhjetëvjeçarit të shtetit të pavarur. Në këtë fundvit ngjarjet dhe zhvillimet pozitive janë të pakta dhe nuk lënë shumë hapësirë për të shikuar mbrapa me admirim e me gëzim kolektiv.

Dështimet e shumta në jetën institucionale, jeta e vështirë, radhët e karvanit për të lëshuar vendin, burgu kolektiv, tregimet e korrupsionit, numrat e shumtë të atyre që po humbin shpresën e një jetë të dinjitetshme janë sinjalet e një cikli që nuk po përfundon vetë.

Është vetëm një numër i vogël i njerëzve që ka përfituar nga ky kaos i vlerave dhe marrëdhënieve ndërnjerëzore dhe ky sistem thellësisht i kalbur e i kapur. Kudo që kthejmë sytë, veshët dhe mendjen përplasemi me ndjenjën e pasigurisë, një thyerje dhe shije e keqe, jetës i ka humbur vlera. Çdo sferë e shoqërisë është kapluar nga një jonjerëzi dhe armiqësi përjashtuese e urrejtëse.

Përballë rritjes së nevojave kemi një zbehje e zvogëlim të shpresës për t’u bërë më mirë. Mbi të gjitha zbrazëtira shpirtërore dhe mungesa e vlerave janë bilanci i të jetuarit në një shoqëri që ka adoptuar përjashtimin dhe tradhtinë si normë e pranuar e raporteve me njeri-tjetrin dhe frikën si bazë të gjykimit paragjykues. Sikur çdo gjë që del nga goja nuk përputhet me atë që është në mendjen e njerëzve dhe si rezultat pabesueshmëria dhe inatet kanë arritur kulmet.

Nga një kolektivitet me ambicie të mëdha, të bashkuar kundrejt rrezikut dikur, jemi shndërruar në një kolektivitet të pjesëve të ndara që mbijetesën dhe veten e kanë prioritetin e vetëm. Ligjet e natyrës janë vënë në veprim kundrejt ligjeve të rregullimit të jetës, normat e shthurur kanë kapluar hapësirën e solidaritetit dhe të mirëkuptimit të ndërsjellët. E huaja është më mirë se jona, të huajt janë më të respektuar se njerëzit e afërm, kriza për identitetin se kush jemi është në rritje dhe po krijon frikën si rezultat.

Për interesa personale dhe për përfitime të çastit hedhim baltë edhe mbi ata që nuk i njohim, i gëzohemi dështimit të tjerëve dhe pushtetin e shohim si privilegj e përparësi ndaj të tjerëve dhe jo përgjegjësi. Nëse dikur kultura, respekti e dëshira për arritje për të lartësuar emrin e vendit e të kombit kanë qenë arsenali i luftës për mbijetesë, liri e pavarësi sot të gjitha janë instrumente për manipulim dhe për përjashtim – është bërë jeta tender, gjithandej. Ikja e trurit dhe e njerëzve që nuk duan të nënshtrohen para së keqes është bërë fenomeni më i shpeshtë i shoqërisë sonë.

Të gjithë jemi bërë vrapues që shpresojmë në kilometrin e fundit kundërshtarët të thyejnë këmbën dhe jo vrapues që japin kurajë për të kaluar këtë shteg të mjegullt e të pasigurt për të dalë në dritën që ndriçon të gjithë. Dhe sa gjatë mund të kalojmë në këtë shteg të udhëhequr nga njerëz që asnjëherë nuk kanë pasur për qëllim shtetin e së drejtës, barazinë, drejtësinë dhe mirëqenien e njerëzve.

Çfarë kuptimi ka shteti që nuk është në shërbim të njerëzve dhe të fatit të tyre? A ka ardhur koha që pas një dekade pritjeje e vrojtimi të vuajtjeve dhe padrejtësive të kalojmë në kapitullin e ri të historisë? A është ky vendi dhe shoqëria ku do t’i rrisim fëmijët tanë dhe a është ky vendi që do t’ua lëmë gjeneratave të ardhme?

Në këtë paradoks dhe përplasjeje kudo që kthehemi kemi njerëz të mirë e të devotshëm që në asnjë mënyrë nuk po arrijnë të dalin në sipërfaqe. Ata janë shumica, por assesi të lejojmë që njerëzorja, vlera dhe vizionarja të bëhen bashkë pavarësisht dallimeve të natyrshme që mund të kenë. A do ta gjejmë forcën për të filluar dialogun nacional për fazën e re të historisë, aty ku nuk ka vend për burgun kolektiv dhe për stigmatizimet si drogaxhinj, të korruptuar, kriminelë e vrasës.

Po ka ardhur koha që të vendosim përpara talentin në të gjitha fushat. Ngrohja e shpirtit dhe e mendjes nuk mund të vijë gjithmonë nga ata që kanë ikur diku në shtete tjera dhe pa qenë pasardhësit e dikujt apo pa kërkuar të njohurit kanë arritur majat e suksesit. Mendojeni se si mburremi e na ngrohen zemrat me Rita Orën, Dua Lipën, Bebe Rexhën, Lorik Canën, Shkelzen Domin, Granit e Taulant Xhakën e me dhjetëra të tjerë nëpër botë. Ne jemi populli që ka kaluar katrahurat e pushtimeve me shekuj dhe kemi ruajtur këngën, kulturën, gjuhën dhe respektin.

Me shekuj i kemi kënduar të bukurës, të mirës, heroizmave dhe sakrificës për njëri-tjetrin dhe vendin. Në shumë mënyra jemi unikë. Në shumë raste edhe të çuditshëm. Nuk ka asnjë popull në botë që është tkurrur e ka luftuar për ekzistencën e vet dhe që nuk ka vendosur urrejtjen përpara. Bashkë jemi transformuar dhe kemi gjetur mënyrat për të mbijetuar, kemi lëshuar vendin për t’i shërbyer vendit, ajo që ka bërë dhe po bën diaspora për vendin është e paimagjinueshme për shumë popuj të tjerë, diversiteti fetar që bashkëjeton dhe respekti në nivelin e qytetarëve është po ashtu i veçantë dhe i pakrahasueshëm.

Të gjitha këto vlera janë mes nesh, por me këto si duket nuk mund të jetohet në një sistem të krijuar mbi jovlerën, tradhtinë dhe therjen pas shpine. Shumica e popullit nuk është e përgatitur ta luajë këtë lojë të ndytë që po imponohet. Por pse atëherë të mos e nisim një kapitull të ri të ndërtuar pikërisht në këto vlera e parime burimore që nuk janë as nga Lindja e as nga Perëndimi, por janë tonat, të raporteve të mira ndërnjerëzore, të sinqeritetit të një vendi të vogël që çdokush njihet me njëri-tjetrin, pse të mos jemi përkrahës dhe së bashku të dalim në shtegun e arritjeve dhe sukseseve të bazuar në punë e në mund, djersë e investime në dije.

Ky kapitull nuk do të lërë vend për ata që në rrugën e shkurtër duan te arrijnë te fama e te suksesi, që duan të bëhen të pasur mbi varfërinë e të tjerëve, që duan të jenë liderë të shoqërisë së ndërtuar në gllabërim të pasurisë dhe të hapësirës publike, që duan të ndriçohen për vete duke mjegulluar të tjerët, që duan luksin duke shitur dhe duke helmuar fëmijët e fqinjëve. Një kapitull i ri ku mburremi që jemi shqiptarë e nuk fshihemi me turp përmbrapa identiteteve të të tjerëve.

Ky kapitull i ri nuk lejon ministra që bëhen milionerë duke rrjepur pasurinë, shtetin dhe duke shitur drogë, në këtë kapitull nuk duhet lejuar që përfaqësuesit e rinj të jenë kopja e keqe e politikanëve të korruptuar, por duhet vendosur kulturën e transparencës dhe llogaridhënies përpara. Gjykimi për ata që na përfaqësojnë duhet mbështetur në rezultatet e punës, premtimeve të mbajtura, pastërtinë dhe sinqeritetin që sjellin dhe jo në dëshirën për të parë një ndryshim fytyre.

Të gjithë që shohim veten jashtë skemave të ndyra e që jemi shumica duhet të kemi guximin që të bardhës t’i themi e bardhë dhe të zezës e zezë. Të gjithë duhet rivendosur veten në krijimin dhe në forcimin e vlerës dhe të kulturës në funksion të shtetit dhe të jetës me dinjitet, nga artistët, këngëtarët te mjekët, pastruesit e rrugëve, inxhinierëve, filantropëve, ndërtimtarëve, mbrojtësve të të drejtave të njeriut, gjykatësve e shkencëtarëve, atyre që mbrojtjen e të drejtave të grave nuk e kanë biznes, por pasion e besim, përfaqësuesve fetarë që nuk e kanë religjionin për t’i manipuluar njerëzit e për të përfituar për vete, por për të ushtruar të drejtën për besim në Zot dhe çdokush tjetër që zgjohet në mëngjes dhe dëshiron që pa frikë të shikojë veten e tij/saj në sy.

Ky vendim është për secilin dhe për të gjithë ne, ose e ndërrojmë faqen e shkojmë në kapitullin e ri, ose kundërmojmë në kapitullin e vjetër të marrëdhënieve të mykura nga jovlera.

Përgdhelje diplomatike të pameriutara për Serbinë

Nga: Shaban MURATI

Kryetari i Komitetit të Parlamentit Europian për çështjet e Jashtme, David McAllister, i cili është, gjithashtu, edhe raportues i Parlamentit Europian për Serbinë, në datën 19 prill në një intervistë për agjencinë serbe të lajmeve ‘Tanjug’ foli për rolin kyç të Serbisë në rajon. Deklarata pat jehonë në qarqet diplomatike dhe politike serbe. Funksioni i tij i lartë parlamentar dhe fakti që ai është në një farë mënyre formuluesi i konkluzioneve të mundshme të parlamentit europian për Serbinë, bën më interesante deklaratën e tij. E bën më interesante, se kemi rishpërndarjen e një teze diplomatike, e cila po fiton një intensitet të madh muajt e fundit, kur Serbia po i afrohet finishit të detyruar për të zgjedhur midis anëtarësimit në BE duke njohur Kosovën ose vazhdimit të integrimit me Rusinë duke mos njohur Kosovën.

David McAllister i referohet takimit, që Kancelarja gjermane Angela Merkel zhvilloi në Berlin në 13 prill me presidentin e Serbisë, Aleksandër Vuçiç, gjë që sugjeron të shihet deklarata përkatëse e Kancelares gjermane. Para takimit me presidentin serb Kancelarja deklaroi: “Serbia është një vend kyç ballkanik, me të cilin Gjermania po bashkëpunon nga afër”. Në një lexim të saktë diplomatik Kancelarja ka shprehur mendimin se Serbia është një nga vendet kyçe të Ballkanit, ku kuptohet qartë se për kancelaren ka edhe shtete të tjera kyçe në rajon. Kryetari i Komitetit të Parlamentit Europian për çështjet e Jashtme flet “për rolin kyç të Serbisë në rajon”, gjë që në leximin diplomatik është një gjë tjetër.

Pikërisht kjo gjëja tjetër, pra teza diplomatike e “rolit kyç të Serbisë në rajon”, paraqet një pikëndalje të nevojshme analize për diplomacinë dhe strategjinë e shteteve të tjera të rajonit, duke përfshirë edhe Shqipërinë.

Çështja e parë, në të cilën mendoj se shprehet gabim David McAllister, është se ai flet për “rol kyç të Serbisë në rajon” pa përcaktuar gjeografikisht dhe politikisht se çfarë kupton me “rajon” në këtë rast. Nuk mendoj se kryetari i Komitetit të Parlamentit Europian për çështjet e Jashtme apo politikanë të tjerë të lartë europiane kur flasin për rol kyç të Serbisë kanë parasysh gjithë Ballkanin. Sepse të përfshish në rolin kyç të Serbisë gjithë Ballkanin, do të thotë t’ia japësh asaj këtë kyç edhe për Greqinë, edhe për Turqinë, edhe për Rumaninë, edhe për Bullgarinë, etj., gjë që natyrisht njësohet me të pamundurën. Realisht, për rol kyç të Serbisë nuk mund të flasësh as në shtetet, që dolën nga ish Jugosllavia, sepse është e qartë se sa do ta pranonte Kroacia apo Sllovenia një rol kyç të Serbisë mbi ta.

Duke ngushtuar rrethin, dalim në përfundimin se në rastin e rolit kyç të Serbisë në rajon, nga disa politikanë të lartë europianë kihet parasysh Ballkani Perëndimor, ku kanë përfshirë Serbinë, Maqedoninë, Malin e Zi, Kosovën, Bosnjë-Hercegovinën dhe Shqipërinë. Duhet theksuar menjëherë se këtu lind nevoja që politikanët dhe diplomatët e lartë europiane duhet të jenë të qartë dhe specifikë në përkufizimin gjeografik dhe të mos përdorin termat “Ballkan apo rajon” për togfjalëshin “Ballkan Perëndimor”.

Duke u ndalur te raporti i Serbisë me Ballkanin Perëndimor, konstatohet në diplomacinë europiane një intensifikim i përdorimit të tezës së rolit kyç të Serbisë në këtë përcaktim gjeografik. Ky përdorim i shtuar muajt e fundit, duket se ka disa arsye politike.

Së pari, lidhet me Kosovën. Duke qenë se po afrohet momenti kur presidenti i Serbisë duhet të vendosë nëse do ta pranojë kushtin e deritanishëm të njohjes Kosovës që Serbia të anëtarësohet ne BE, disa qarqe të diplomacisë europiane duket mendojnë që mund ta joshin Beogradin më shumë, duke i ofruar një rol lideri apo të shtetit kyç të asaj pjese të rajonit, që e kanë quajtur “Ballkan Perëndimor”. Duke i dekretuar Serbisë rolin e liderit të Ballkanit Perëndimor, siç bëri ministri i Jashtëm francez në datën 12 prill në Beograd, asaj automatikisht i dekretohet roli lider edhe mbi Kosovën. Në BE shpresojnë se me këtë ofertë do ta bëjnë më fleksibël Beogradin për Kosovën.

Së dyti, lidhet me Rusinë, e cila po bëhet gjithnjë e më agresive në drejtim të penetrimit dhe influencës së saj në Ballkan. Në disa qarqe të diplomacisë europiane shpresohet që duke i ofruar Serbisë kurorën e liderit të Ballkanit Perëndimor do të kundërbalancojnë kontrollin rus mbi Serbinë dhe do të frenojnë instrumentalizimin e Serbisë nga Rusia në rajon.

Së treti, teza e rolit kyç apo lider të Serbisë në Ballkanin Perëndimor të çon tek projekti i vjetër dhe i ri i rikrijimit të Jugosllavisë nën egidën serbe. Ky është një projekt i gjitha qeverive serbe, që nga prishja e Jugosllavisë e deri tek presidenti Vuçiç. Dihet se disa qarqe të BE po flirtojnë me këtë projekt dhe në këtë rast teza tingëllon si një joshje për ambiciet nacionaliste dhe hegjemoniste të Serbisë. Nëse projekti jugosllav, i iniciuar tani nga presidenti Vuçiç, quhet “zonë e përbashkët ekonomike apo integrim ekonomik ballkaniko-perëndimor” kjo ka pak rëndësi. Presidenti serb Vuçiç, të cilin e përditshmja britanike “The Guardian” në 13 prill e quante “kameleon perfekt”, ka arsye të jetë i kënaqur.

Në një bisedë me një diplomat europian për rolin e Serbisë në Ballkanin Perëndimor shprehu pikëpamjen se Serbia ka rol sidomos për suksesin e projektit të “Procesit të Berlinit” dhe në këtë kuadër asaj po i jepet një rëndësi e veçantë dhe pikërisht për këtë presidenti serb është pritur dy herë brenda dy muajve të fundit në Berlin. Në fakt, “Procesi i Berlinit” varet nga shtetet e BE dhe në radhë të parë nga Gjermania si nismëtare e këtij projekti pozitiv. Varet edhe nga shtetet e tjera të rëndësishme të BE për t’iu bashkuar me angazhim serioz këtij projekti gjerman. Sepse mund të ndodhë që ta sabotojë Spanja, siç po bën tani kur po përpiqet ta dështojë akoma pa u mbledhur samitin BE-Ballkani Perëndimor, që do të mbahet në Sofje në 17 maj dhe ku Madridi po prish përpjekjet integruese, duke bërë që të mos ketë deklaratë të samitit, të mos përmenden me emra shtetet e Ballkanit Perëndimor dhe ata të mos quhen as shtete e as vende, por vetëm “partnerë”.

Shtetet e Ballkanit Perëndimor janë, në fakt, lojtarët e fushës me porta të vogla, që nuk kanë nga të luajnë, dhe kanë pranuar me vullnet të lirë të rregullat e lojës të vendosura nga BE për integrimin e tyre. Bën përjashtim vetëm Serbia, e cila pati rolin qendror në luftërat e përgjakshme në ish-Jugosllavi dhe tani çuditërisht i ofrohet prapë roli i liderit në grupimin e ri të ish- republikave jugosllave. Serbia vazhdon politikën e saj të njohur të lojës në dy karrige, edhe në atë të BE, edhe në atë të Rusisë. Unë i mbahem pikëpamjes, që kam shprehur prej shumë vitesh në artikujt dhe në librat e mi se Serbia nuk mund të ketë rol lideri dhe asnjë nga shtetet e Ballkanit Perëndimor nuk është i gatshëm ta pranojë rolin hegjemon të Serbisë.

BE mund ta veçojë Serbinë duke i dhënë më shumë investime dhe ndihma, në drejtim të zbatimit të reformave që nga ekonomia e deri në drejtësi. Serbia kërkon vëmendje specifike nga BE për ta ndihmuar të shkëputet nga e kaluara nacionaliste dhe kriminale, që e ka mbërthyer keq. Por në planin politik dhe diplomatik Serbia duhet të ketë të njëjtën masë matjeje dhe trajtimi si dhe shtetet e tjera të Ballkanit Perëndimor, të cilët kërkojnë të gjithë të bëhen anëtarë të BE dhe jo anëtarë të ndonjë fantazme jugosllave. Historia ka provuar se të gjitha të ashtuquajturat familje ballkanike kanë prodhuar luftëra dhe kanë dështuar.

Serbia po punon fort që të bindë diplomacinë europiane t’i japë asaj rol udhëheqësi në Ballkanin Perëndimor, duke përdorur kartën e destruktivitetit dhe duke kërcënuar me destabilitet në rajon. Për hir të së vërtetës duhet thënë se ajo mban në dorë dhe i tund kërcënueshëm detonatorët e dy konflikteve të ngrira të rrezikshme: atij në Bosnjë-Hercegovinë dhe në Kosovën e Veriut. Kancelarja gjermane ishte shumë e saktë lidhur me rolin e Serbisë në deklaratën e saj të 13 prillit. Ajo deklaroi se “Serbia ka një rol kyç në Kosovë dhe në Bosnjë-Hercegovinë dhe prandaj është me rëndësi të shkëmbejmë pikëpamjet nga afër dhe intensivisht”. Kjo do të thotë që Serbisë i duhet kushtuar vëmendje se ajo është regjisorja që mund të inskenojë dy vatra zjarri dhe destabilizimi. Pra, jo që ajo të udhëheqë të tjerët. Në këtë drejtim Kancelarja gjermane ka shumë të drejtë dhe kryetari i komitetit të parlamentit europian për çështjet e jashtme gabon kur nuk saktëson tezën e shprehur nga Kancelarja e shtetit të tij.

Burimi: http://www.gsh.al