Përlavdërimet e listaxhiut Zyrapi

Nga Idriz Zeqiraj

Kolonel Bislim Zyrapi nuk mbahet mend as si oficer në luftën e Bosnjës dhe as si shef i SHP të “UÇK-së”. Por, ai ka bërë emër, për të keq, si listaxhiu i të shënjestruarëve për ekzekutim, nga Shtabi kriminal i tij. Dhe, shefi i tij Hashim, e ka për zemër Zyrapin, si menaxhues i djeshëm i listave të vdekjes, të kundërshtarëve politikë dhe këshilltar i sotëm intim.

Qenia në krye të Shbait të Përgjithshëm të “UÇK-së” e BislimZyrapit, e bëri atë edhe komandant të Operacionit dështak “Shigjeta”. Gjithë respekt për listën e veteranëve te “Shigjeta”, emrat e të cilëve mbulojnë gjografinë e Kosovës, e cila pëmbyllet e rrumbullakësuar me shifrën 2.000, nëse janë, vërtet, të gjithë meritorë. Sepse, mjafton gadishmëria e tyre, për të luftuar për lirinë e vendit, për të qenë të nderuar. Dështimi nuk është i luftëtarëve, por, i komandës së tyre profane, të pa ditur e hiç profesionale. Oficerët, më sakt, politikanët, e Operacionit “Shigjeta”, të lakmuar nga aksioni ushtarak i FARK-ut, në Koshare, organizuan mësyemjen në Zonën Operative të Pashtrikut.

Por, Operacioni ishte një organizim i keq, ishte një kopjim, nga larg, me të dëgjuar dhe jo të përjetuar, të aksionit luftarak në Koshare. Andaj, ushtarët u ndodhën të rrethuar nga forcat serbe, u goditën, u sakatosën, ikën në panik dhe dështuan plotësisht. Madje, ikën aq larg, sa që forcat serbe granatuan dhe minuan, ngeshëm, një kilometër brenda territorit të Shqipërisë, pa u shqetësuar nga askush.

Të mburrësh me Operacionin “Shigjeta” në Pashtrik, ku “ushtria” e kolonel Zyrapit e pësoi “si breshka ke nallbani”, është njësoj si festimi i humbjes të serbëve, për betejën e Kosovës, 8 (tetë) shekuj më parë! Çfarë injorance!

Buxheti i varfër i Kosovës humbi 53 milionë euro, asnjë reagim qytetar

Nga Bashkim Kastrati

Buxheti i varfër i Kosovës ka humbur hiq më pak se 53 milionë euro. Kjo shumë e madhe e parave do t’i merr konsorciumi Bechtel & Enka, e cila është duke ndërtuar autostradën Prishtinë-Shkup. Konsorciumi në fjalë i ka kërkuar këto para për shkak të vonesave të pagesave siç kanë thënë se i ka bërë Ministria e Infrastrukturës.

Ministri aktual i infrastrukturës. Pal Lekaj ka hedhur fajin tek ai paraprak Lutfi Zharku se e ka shkaktuar këtë dëm, ndërsa ky i fundit ka deklaruar se Bechtel&Enka atij ia ka kërkuar 14 milionë kompensim e jo 53 milionë.

Derisa dy të lartcekurit janë përplasur ditëve të fundit, taksapaguesit e Kosovës kanë humbur 53 milionë euro, para të cilat do të mund të investoheshin në shëndetësi, ku mungojnë barërat esenciale, apo të investohen në arsim, apo të ndërtoheshin dy stadiume të mira të futbollit.

Edhe pse nga buxheti i Kosovës shkuan dëm 53 milionë euro, nuk pati asnjë reagim qytetar; asnjë aktivitet, asnjë protestë. Pavarësisht skandaleve që ndodhin me paranë publike, siç duket shoqëria kosovare është topitur dhe nuk reagon fare.

Ekonomisti Lulzim Beqiri ka thënë për tesheshi.com se dhënia e 53 milionë eurove për konzerciumin Bechtel & Enka është një goditje e madhe për ekonominë dhe buxhetin e brishtë të Kosovës. Ai thotë se kjo është përtej skandalit, një vend normal nuk duhet lejuar që 53 milionë euro t’i falën një kompanie, ai dyshon se kjo është bërë qëllimisht për t’i ndarë së bashku.

“Ekonomia e Kosovës po dëmtohet jashtëzakonisht shumë nga kjo garniturë e çoroditur e politikanëve, më 53 milionë euro të dhuruara nga Qeveria i barabartë me: 2500 pensione të pensionistëve edhe atë për 10 vjet: 2500×70= 21 milionë, 500 shtëpi për skamnorë të mbështetur me nga 20 mijë euro: 500×20,000= 10 milionë, 50 të sëmurë të mbështetur me nga 20 mijë eruo : 50×20,000= 1 milionë, 5 shkolla nga 3 milionë euro që është super standard: 5×3,000,000.00= 15 milionë, 120 Autoambulanca nga 50 mijë euro secila, pra: 120×50,000= 6 milionë”, thotë Beqiri.

Ai thotë se edhe sipas Zyrës Kombëtare të Auditimit janë 295,809,378 euro mjete të cilat nuk janë tërhequr/shpenzuar sipas marrëveshjeve të arritura me institucionet financiare ndërkombëtare, si pasojë e mospërputhjes së dinamikës kohore në mes të alokimit të kredive dhe realizimit të projekteve, vlera e paguar e tarifave të zotimit për mjetet e kredive të pa tërhequra nga huamarrësit arrin kuotën prej 890,000 euro.

“Pse marrin kredi kur nuk i shfrytëzojnë, si pasojë pastaj janë shpenzuar afro 900 mijë euro për tarifat e zotimit për mjetet e kredive të pa tërhequra”, thotë Beqiri.

Ai mendon se opinioni publik kosovar vazhdon të ruajë tendencën e fortë të optimizmit, optimist në ekonomi, punësim, luftim të korrupsioni, luftë ndaj nepotizmit, integrimeve euroatlantike.

“Edhe pse ndodhin 1001 problem tjera ne prapë jemi optimist, por përballja me realitetin çdo ditë e më shumë po dëshmon se jemi larg përmirësimit të situatës aktuale”, ka thënë Beqiri.

Ndërsa ekonomisti Mustafë Kadriaj thotë se për pagesën për Bechtel&Enka do të duhej të krijohej një komision parlamentar për investigim sepse së pari këto janë djersë e qytetarëve. Ai thotë se qeveria dhe ministritë janë për të administruar dhe për ta kanalizuar në investime që do të kthehen, e jo pagesa me arsyetimin që si ministri ka dështuar në kontratë apo me arsyetimin në punë shtesë sepse edhe punët shtesë duhet të dihen e më së lehti në ndërtimtari sepse janë investime të prekshme e jo në imagjinatë.

“Deri më tani autostradat në Kosovë nuk e kanë arsyetuar vetveten për fat jo të mirë më shumë e kanë shfrytëzuar vendet e rajonit autostradën e Kosovës sesa vet Kosova. Nga parimi ekonomik jam ithtar i investimeve sepse përveç që investimet ndikojnë në punësim gjatë realizimit të projekte meqë Kosova nuk ka dalje në det e ka obligueshme infrastrukturën rrugore që te përmirësojë kushtet e të bërit biznes”, thotë Kadriaj.

Kërkohet hetim i menjëhershëm

Në lidhje me këtë çështje, disa organizata të shoqërisë civile i kanë dërguar një letër kryeprokurorit Aleksandër Lumezi, përmes së cilës kërkojnë hetimin në detaje të këtij rasti.

Në këtë letër thuhet se çdo shkelje e ligjit duhet të marrë dënimin e merituar, por shkeljet e përmasave të tilla do të duhej të na alarmonin në nivel kombëtar. Nëse Kosovës së lodhur nga varfëria kronike i plaçkiten me kaq lehtësi 53 milionë euro, si mund të ngjallë kjo shoqëri besimin te qytetarët e vet dhe të aspiroj të jetë shtet i së drejtës? Duhet të jemi të vetëdijshëm që kjo është humbja më e madhe e parasë publike, të paktën që dihet publikisht. Andaj, mos hetimi i kësaj me urgjencë do të ishte një lëshim i rëndë i institucionit të Prokurorisë.

“I nderuar kryeprokuror i Kosovës, zhvatja e 53 milionë eurove ka adresën e institucioneve, ka vendimet e marra nga këto institucione dhe dokumentet përkatëse (kontrata specifike) të cilat shumë lehtë mund të tregojnë emrat e përgjegjësve ligjore për këtë plaçkitje të pasurisë publike. Është detyrë e juaja ligjore dhe morale që ta hetoni këtë punë deri në fund dhe në këtë përpjekje shoqëria civile do të qëndroj përkrah jush, por edhe në mbikëqyrjen tuaj”, thuhet ndër të tjera në letrën dërguar kryeprokurorit Lumezi.

“I nderuar kryeprokuror, në ditët në vijim do të shihet nëse ju do ta kaloni këtë test, duke vëzhguar nëse do t’i përmbushni obligimet e juaja kushtetuese e ligjore dhe zotimet të cilat i dëgjojmë nga ju dhe vartësit tuaj në të gjitha forumet në të cilat merrni pjesë. Apo do të vendosni të heshtni, duke i mbyllur sytë para këtij rasti flagrant. Nëse vendosni të heshtni, ju përkujtojmë se kjo shoqëri do t’ju mbajë si bashkëpërgjegjës dhe ju nuk do të keni më asnjë arsye morale dhe ligjore për të qëndruar në pozitën tuaj”.

“Rrofshin faqezinjtë që na zbardhin faqen!”

Nga Pëllumb Kulla

Qëkurse erdhi dita dhe u bë e mundur që nëpër kutitë e votimit të shfaqje vullnetin tënd e të bëje zgjedhje të lirë, në këtë vend nuk janë bërë asnjëherë zgjedhje.

Po i lemë, të mëparshmet, por le të themi që pas gremisjes së komunizmit, tek ne nuk ka patur votime.

Në Shqipëri që prej një çerek shekulli bëhen vetëm kundërvotime. Vota nuk është hedhur kurrë në kuti për të zgjedhur, por për të ndëshkuar. Nuk është dhënë për të sjellë ca njerëz në pushtet, por për të larguar ca të tjerë nga pushteti.

Dhe kjo përbën dhe çelësin e zbërthimit të jetës politike në vendin tonë. Grupimet politike nuk kërkojnë timonin e vendit nëpërmjet shpërfaqjes së vlerave të reja, nëpërmjet projekteve konkretë, planifikimeve realiste, dëshmisë së njohjes me rrënjë të problemeve të vendit.

Ata nuk i hyjnë kësaj pune, këtij studimi dhe hartimi të lodhshëm – edhe kur duket sikur e bëjnë këtë, gënjejnë, mashtrojnë, shijojnë efektin e bukur të premtimeve që e dijnë që nuk do t’i mbajnë dhe shpresojnë që me mosmbajtjen të i mos sjellin vetes ndonjë dëm kushediçfarë.

Por ndihen komodë në ujërat e tyre. Dhe shpresat më të shumta ata i mbështetin tek nxirrosja, tek demonizimi i kundërshtarëve. Kjo është më e lehtë, më konkrete dhe më pasionante.

Është si të thuash bazuar mbi platformën e njohur “mos kërkoni të gjeni sa të mirë jemi ne, por vëreni sa të këqinj janë ata!”

Kundërshtarët e larguar nga pushteti i lumturon çdo dështim i qeverisë, çdo rritje e varfërisë, çdo përbuzje ndërkombëtare, kurse partinë në pushtet e gëzojnë zbulimet sabotative, skandalet e të gjitha llojeve dhe brohoret çdo histori të vjetër korruptive.

Kështu një popull nuk ka përse të presë bashkëpunimin mes tyre, festa të përbashkëta lumturimin në hapjen për të gjithë, të mirët dhe të këqinjtë shqiptarë, të dyerve në botën e qytetëruar.

Dhe vetevetiu urra-të dhe fishekzjarret e votimeve nuk flakërojnë ngaqë po na vjen Berisha dhe Meksi, që askush nuk i di se sa të zotët janë, por le të këndojmë në kupë të qiellit se hoqëm nga sytë komunistët e Ramiz Alisë.

E pastaj, në ‘97 lumturia u sigurua ngaqë u sikteris Berisha me firmat e tij piramidale, dhe se më vonë theu qafën Nanoja me zinxhirin e tij të korrupsionit, dhe se më së fundi, pas Nanos, perëndoi edhe ylli i mashtruesit më të madh të të gjitha kohëve, spekullantit, demagogut që erdh e na u shfaq në horizont tamam kur menduam se po fillonin edhe për ne ditë me djellë.

Pra, është e qartë dhe duhet ta themi se ne festojmë ikjet, nuk na lumturojnë ardhjet. Prandaj është bërë e zakonshme që batakcinjtë e politikës shqiptare të brohorasin: Rrofshin faqezinjtë që zbardhin faqen tonë!

Kur Hashim Thaçi dhe ShP i UÇK-së, Bujar Bukoshin e akuzonin si keqpërdorues të 100 milionë markave gjermane dhe si kriminel lufte!

Nga Sheradin Berisha

“Kryeministrin e parë të Kosovës, Bujar Bukoshin, i cili ishte edhe iniciues i nënshkrimit të apelit të intelektualëve kundër suprimimit të autonomisë dhe pjesëmarrës në Rambuje, sot e dekorova me Medaljen Presidenciale Jubilare të Dhjetëvjetorit të Pavarësisë. Ish-kryeministri Bukoshi ka dhënë kontribut të çmuar për lirinë, pavarësinë dhe punën e përbashkët në institucionet e Kosovës. HTH” – kështu shkruan, më 6 qershor 2018 Hashim Thaçi në facebook, pasi e dekoron Bujar Bukoshin në cilësinë e kryeministrit të parë të Republikës së Kosovës!
***

Nga arkivi i luftës:

Marrëdhëniet Hashim Thaçi – Bujar Bukosji gjatë luftës!

HASHIM THA?I I SHKRUAN BUJAR BUKOSHIT: “SHTABI I PËRGJITHSHËM I UÇK-së KA TË DHËNA TË SIGURTA QË JANË KEQPËRDORUR RRETH 100 MILON DM., NGA JU DHE SUITA QË JU RRETHON”

Dihet mirëfilli se, Bujar Bukoshi nga tetori i vitit 1991 e gjer në përfundim të luftës, (qershor 1999), ishte “Kryeministër i Qeverisë së Republikës së Kosovës në Exil”, ndërsa Hashim Thaçi gjatë luftës mbante pozitën e “Shefit të Drejtorisë Politike pranë SHP të U?K’së”.

Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (SHP i UÇK’së) përmes komunikatave dhe deklaratave të lëshuar gjatë vitit 1998 – 99, shumëherë i ka bërë thirrje Bujar Bukoshit, ish Kryeministër i Qeverisë së Republikës së Kosovës me seli në Ulmë të Gjermanisë, që ta ndihmojë financiarisht luftën e UÇK’së dhe paratë e grumbulluar në fondin e qeverisë së tij (fondin e 3%’shit) t’i derdh në Fondin e UÇK’së “Vendlindja Thërret”. Më 17 janar 1999 (vetëm dy ditë pas vrasjes së 45 civilëve shqiptar të paarmatosur në fshatin Reçak të Shtimjes) z.Bukoshi, në programin satelitor të Televizionit Shqiptar (TVSH) ka deklaruar se për nevojat e luftës ka shpenzuar 60 milionë marka gjermane. Ndërkohë i menjëheshëm ka qenë reagimi i Hashim Thaçit, ish’Shefit të Drejtorisë Politike pranë SHP të UÇK’së. Z.Thaçi në një deklaratë të lëshuar për opinion (më 18 janar 1999) deklarimet e Bujar Bukoshit i ka cilësuar “mjaftë irituese, tendencioze e fyese për realitetin kosovarë”. “SHP i UÇK-së nuk ka njohuri për mjetet e mbledhura në emër të luftës, se në ç´drejtime janë dedikuar” – ka thënë Hashim Thaçi, dhe prandaj ka kërkuar nga Bukoshi që “të qartësoj para popullit dhe bashkatdhetarëve të nderuar …, ku janë ato mjete dhe për çka shfrytëzohen”. Ndërkaq “fton bashkatdhetarët që…, për kontributet e tyre financiare që mbahen të bllokuara t’u bëjnë presion ‘institucionalistëve’ që ato të derdhen në fondin e UÇK-së ‘Vendlindja Thërret’.” Me këtë rast Hashim Thaçi ia kujton Bujar Bukoshit se, “Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së, ka të dhëna të sigurta që janë keqpërdorur rreth 100 milion DM nga ju dhe suita që ju rrethon;” dhe se me këto mjete “vazhdoni të financoni vëllavrasjen”.

Për më tepër Hashim Thaçi, sipas të dhënave të ‘Shërbimit Informativ të UÇK-së’, Bukoshin e akuzon se e ka financuar ‘Ministrinë e Mbrojtjes dhe Punëve të Brendshme 1991-1993″ dhe mëpastaj i ka denoncuar; se ka gisht në arrestimet e ‘veprimtarëve të LPK-së dhe LKÇK-së’ në vitin 1993; se financon ‘organizimet mercenare të FARK-ut dhe…Ministrinë e Brendshme’; se ka “financuar në vrasjen dhe tentim vrasjet e komandantëve të UÇK-së”; se “dosja juaj flet për planet tuaja për likuidimin e SHP të Përgjithshem të UÇK-së, dhe disa personaliteteve eminente të skenës kosovare”, e të tjera.

Në vazhdim lexoni të plotë deklaratën e ish’shefit të Drejtorisë Politike pranë SHP të UÇK-së, z.Hashim Thaçi:

DEKLARATË PËR OPINION

Populli i Kosovës nën udhëheqjen e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës është duke kaluar periudhën më të rëndë të luftës për liri, pavarësi e prosperitet demokratik. UÇK ka mbledhur rreth vetes bijtë dhe bijat më të çmueshme të Kosovës, që çdo ditë përballen me luftime dhe fitore të reja. Rreth programit politiko-ushtarak të UÇK-së janë pozicionuar subjekte politike e jo politike shoqata, intelektualë me influencë në skenën kosovare e më gjerë. Rreth UÇK-së është mbledhur ndërgjegjsia kombëtare. SHP i UÇK-së është në procesin e konkretizimit për krijimin e institucioneve të Kosovës. Fillimi i 1999 shënon fillimin e punës së Agjencisë Informative Shtetërore „Kosovapress“ dhe radios „Kosova e lirë“ si dhe punën këmbëngulëse në krijimin e organeve legjislative dhe ekzekutive (Asamblenë dhe Qerverinë e Kosovës). Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare e Kosovës, është duke punuar sistematikisht në drejtim të integrimit të UÇK-së në mekanizmat politike – ekonomike, paktin verio-atlantik, partneritet për paqe e pastaj në NATO si garancë më e fuqishme për siguri e stabilitet kombëtar dhe ndërkombëtar.

Popull shqiptar!

UÇK është duke zhvilluar luftë pothuaj të përgjithshme kundër pushtuesit serb i cili është duke i përdorur format më barbare që mund t´i shfrytëzoi një pushtues kundër një populli që zhvillon luftë çlirimtare. Nga zhgënjimi për humbjet e mëdha në front që pësoi ushtria serbe nga trupat tona, ata si edhe më parë kanë kaluar në aksione vrasëse shfrenuese, terroriste kundër popullsisë civile shqiptare (rasti i fundit masakra në fshatin Reçak). Në kohën kur UÇK ndan dhëmbjen dhe pikëllimin me të afërmit e të të vrarëve dhe popullin në përgjithsi, dalin deklarata të papërgjegjshme nga disa zëra që në emër të kësaj ngjarje dhe nga frika e afrimit të potencialit ushtarak të Kosovës, mundohet t´i mbulojnë veprimet e tyre kundër Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Deklarimet e fundit të “qeverisë” Bukoshi janë mjaftë irituese, tendencioze e fyese për realitetin kosovare më gjerë të përcjellura me të pavërteta, shantazhe deri në kërcënime. – Qeveria Bukoshi nuk ka njohur dhe ndihmuar me përgjegjësi Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës.

– SHP i UÇK-së nuk ka njohuri për mjetet e mbledhura në emër të luftës, se në ç´drejtime janë dedikuar.

– Shtabi i përgjithshëm UÇK-së, fton bashkatdhetarët që të mos bien në grackat e konstruktuara nga ‘institucionalistët’, kurse për kontributet e tyre financiare që mbahen të bllokuara t’u bëjnë presion „institucionalistëve“ që ato të derdhen në fondin e UÇK-së ‘Vendlindja thërret’.

– Bukoshi duhet të qartësoj para popullit dhe bashkatdhetarëve të nderuar që nuk kursyen e nuk po kursejnë edhe kafshatën e gojës ta ndajnë për UÇK-në, ku janë ato mjete dhe për çka shfrytëzohen.

Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së, ka të dhëna të sigurta që janë keqpërdorur rreth 100 milion DM nga ju dhe suita që ju rrethon; (60 milion më në fund i pranuat se janë shpenzuar, 10 milion dollarë vetëm në emër të një kontrate të dështuar) në „shërbim të popullit“. Ju nga këto mjete financuat dhe vazhdoni të financoni vëllavrasjen.

Shtytja për veprim të të ashtuquajturit FARK dhe ministrisë së punëve të brendëshme nuk janë asgjë tjetër veçse organizime mercenare të ndihmuara dhe të financuara nga ju.

Të dhënat e Shërbimit Informativ të UÇK-së rezultojnë se;

– ju keni mbështetur e financuar organizimet e Ministrisë së Mbrojtjes dhe Punëve të Brendshme 1991-1993, e pastaj i denoncuat kujto veprimet minuese në Kroaci. Ju keni gisht në arrestimet e vitit 1993, ndaj veprimtarëve të LPK-së dhe LKÇK-së.

– Ju keni gisht në ngjarjen e turpshme të Tiranës në verë 1994.

– Ju mbështeteni dhe financoni organizimet mercenare të FARK-ut dhe tash së fundi Ministrinë e Brendshme.

– Ju keni financuar në vrasjen dhe tentim vrasjet e komandantëve të UÇK-së, dosja juaj flet për planet tuaja për likuidimin e SHP të Përgjithshem të UÇK-së, dhe disa personaliteteve eminente të skenës kosovare.

– Popullit duhet t´i tregohet se ç´rezultate pati puna e FARK-ut, kur ju organizuat shpërnguljen e 20 mijë shqiptarëve nga Dukagjini, pastaj tentim shpërngulja nën inspirimin e farkistëve në Suharekë?!

– Pse tentoni të përsëritni veprimet farkiste në Suharekë?!

– Ju keni mbështetur e financuar tentim grushtetin në Shqipëri,

– ju edhe tash punoni në drejtim të destabilizimit të instutitucioneve të shtetit shqiptar.

– Pse keni frikë dhe pengoni afrimin e potencialit ushtarak kombëtar të Kosovës, rreth UÇK-së.

Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së do të punojë në drejtim të afrimit të të gjithë potencialit politik e ushtarak të Kosovës, dhe këtë do ta arrijë.

Ftojmë të hamendurit që të ndërgjegjësohen dhe të largohen nga veprimet esadiste “qerveritare”.

Prishtinë, 18. 01. 1999

Hashim Thaqi
Udhëheqës i Drejtorisë Politike

pranë SHP të UÇK-së

Lexoni faksimilin më poshtë:

SHP i UÇK-së: “BUKOSHI E BICAJ JANË MATRAPAZ E KRIMINEL LUFTE”

Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë ?lirimtare të Kosovës në deklaratën politike Nr.34, të publikuar më 30 mars 1999 nga “Kosovapress’i”, vë në pah “rrezikun që po i kanosej Kosovës e rajonit nga regjimi kriminal i Beogradit”, dhe mosunitetin e faktorit politik shqiptar, duke kërkuar kështu “pushimin e veprimtarive partiake përqarëse dhe bashkimin e të gjithëve, rreth Ushtrisë ?lirimtare të Kosovës, që kjo të ndihmohej gjithanshmërisht, që të gjithë, veqanërisht Bujar Bukoshi të kryente obligimet për luftën e mbrojtjen, por thirrjet tona hasën në vesh të shurdhër sidomos te ky i fundit”, – thuhet në deklaratë. SHP i U?K’së, pasi përshkruan terrorin, gjenocidin dhe golgotën shqiptare të përjetuar nga regjimi kriminal i Millosheviqit, dhe përkrah aksionet ushtarake të Aleancës veriatlantike (NATO’s) mbi “objektet armike”, në fund të deklaratës, Bujar Bukoshin (kryeminstrin e Qeverisë së Kosovës në Exil, dhe Ministrin e atëhershëm të Mbrojtjes së Republikës së Kosovës, Halil Bicajn (i emruar pas vrasjes së Ahmet Krasniqit – shtator 1998), i cilëson si: “matrapaz e kriminel lufte”.

Saktësisht Shtabit i Përgjithshëm i Ushtrisë ?lirimtare të Kosovës shkruan (po citoi):

“Të dashur bashkatdhetarë, në Kosovë ka dy institucione: Qeveria e Përkohshme me kryeministër z.Hashim Thaçi, dhe Ushtrinë ?lirimtare të Kosovës, të udhëhequr nga SHP i saj. Të tjerët, Bukoshi e Bicaj, që paraqiten jashtë dhe në emër të këtyre institucioneve, janë matrapaz e kriminel lufte” – përfundon citati.

Për më tepër lexoni faksimilin e deklaratës politike nr.34 të ShP të U?K-së:
***

NË FILLIM TË VITIT 1999 BUJAR BUKOSHI, NGA FONDI I QEVERISË IA DHA 30 MIJË DM GAZETËS “BUJKU”, PËR SHLYERJEN E BORXHIT QË IA KISHTE SHTYPSHKRONJËS SERBE “PANORAMA”, NDËRKOHË QË NGA LUFTËTARËT E LIRISË AKUZOHET SE, PARATË E POPULLIT NUK PO I ORIENTON NË BLERJEN E ARMATIMIT!

Në kohën kur shefi i DP të U?K, Hashim Thaçi dhe SHP i U?K’së, kërkonin nga Bujar Bukoshi që paratë e mbledhur në Fondin e 3%’shit të jepen për Ushtrinë ?lirimtare të Kosovës dhe për më tepër akuzohet se i ka keqpërdorur rreth 100 mijë DM, ky i fundit (Bujar Bukoshi) pas një komunikimi telefonik që ka zhvilluar me z.Binak Kelmendi, kryeredaktor i gazetës ditore “Bujku”, i ka lejuar marrjen e 30 mijë DM. për shlyerjen e borxheve të gazetës, që ia kishte shtypshkronjës serbe “Panorama”!

Këtë fakt e argumenton z.Bajram Kabashi, gazetar i “Rilindjes -Bujkut”, (nga 1 dhjetori 1982 gjer më 28 prill 1999), në librin e tij: “Rilindja përkujtim dhe trishim, ShB – Leka, Prishtinë 2001”.

Gazetari Bajram Kabashi duke qenë si dëshmitarë i këtij rasti, në libër shkruan se, “serbët në fund të dhjetorit 1998 e ndaluan “Bujkun” dhe “si shkas u morën borxhet e papaguara të rrymës dhe ato ndaj shtypshkronjës (Panorama)” (faqe 343). “Pas kësaj Blerim Stavileci, në cilësinë e drejtorit të Rilindjes, pati shkuar në Beograd, ‘vetëm për të parë se çka po kërkojnë!’…(faqe 344) Për shkuarjen e tij në Beograd ka bërë një lajm edhe “Tanjug’u” serb, lajm të cilin e botuan edhe shumë gazeta dhe radiostacione të tjera lajmesh, sikurse edhe “Koha ditore”. (faqe 345).

Në vazhdim z.Bajram Kabashi, e parshkruan detalisht këtë ngjarje në faqen 345, të librit “Rilindja përkujtim dhe trishim”. Z.Kabashi, shkruan si vijon:

“Në këtë mënyrë Blerim Stavileci pati rënë në kurthën provokative serbe. Mirëpo ndalimi i “Bujkut” lidhej edhe me kumbaritë e prishura me dikend nga udhëheqësia e mëparshme, që sipas shumë gjasëve ka ndarë para me serbë të Panorama-s. Tash gjithçka kishte rënë në fund të pusit. Udhëheqjes pushtuese serbe në shtypshkronjë iu paguan disa borxhe në fund të dhjetorit (1998), por ata kërkonin të tjera! Borxhi sa më kujtohet ishte dikund nja 30 mijë marka gjermane. Atëherë rreth kësaj është folur shumë. Binak Kelmendi (kryeredaktor i Bujku’t) e ka pasur një takim me Ibrahim Rugovën rreth problemeve të Rilindjes, andaj më kujtohet kur Binaku na pati thënë se si Rugova i kishte porositur që duhej të ishim unik, pra edhe me Mehmet Emërllahun, sepse, qysh e interpretonte kryeredaktori i gazetës, ai i kishte thënë se ‘në Tiranë e keni shtypshkronjën’!…

Përpjekjet për shlyerjen e borxhit ndaj organeve pushtuese serbe, ishin të mëdha nga ana e Binak Kelmendit, i cili shpresonte se kështu do të mundësohej ridalja e Bujkut. Më në fund, nga zyra e tij, pasi nga udhëheqësia e LDK-së iu dha numri i telefonit mobil të kryeministrit të atëhershëm, Binaku e thirri Bujar Bukoshin, të cilin e njoftoi me problemin. Bukoshi i tha që të thërriste edhe të nesërmen, dhe kështu e lejoi marrjen e shumës së caktuar të parave. U bë çka u bë, dhe paratë u morën. Dhe, u morën në të njejtën kohë kur luftëtarët e lirisë shqiptare në terrenet e Kosovës të përfshira nga lufta, e akuzonin Bukoshin se paratë e popullit nuk po i orienton në blerjen e armatimit dhe, përgjithësisht, në drejtim të forcimit të frontit të rezistencës së armatosur kundër forcave pushtuese serbe. Prapë ishte Blerim Stavileci ai që pa e bërë ndonjë analizë më të peshuar, udhëheqjes pushtuese të shtypshkronjës (Panorama) ia dërgoi pothuaj 30 mijë marka gjermane! Serbët i morën paratë dhe as e lëshuan rrymën as e lejuan më daljen e gazetës Bujku, të ndaluar prej fundit të dhjetorit 1998.”

(Citat i shkëputur nga libri: Bajram Kabashi – “Rilindja përkujtim dhe trishim” /Shënime e kujtime 1982 – 1999/ Shtëpia botuese LEKA, Prishtinë 2001, faqe 345.)

Shqipërisë i duhen filantropë dhe jo bamirës

Nga Ben Andoni

Nuk dihet sesi ka nisur këto ditë një fushatë për bamirësit në Shqipëri. Mbase nga emisioni televiziv, ku ishte i ftuar kryeministri i vendit Rama dhe një nga biznesmenët më të fuqishëm shqiptarë. Ashtu si ndodh rëndom në vendin tonë, ku nuk ka rregulla loje, ku nuk ka vijimësi modelesh dhe mungon tradita, problemet dhe debatet lindin aty-këtu dhe shuhen ashtu si nisen për t’i lënë radhë asaj që vjen më pas, që bën të njëjtën tollovi e shuhet. Një e tillë ndodhi me atë që po flitet sot për bamirësit dhe varfërinë.

Për arsyen që statistikat e shtetit shqiptar, megjithë përmirësimet dhe rregullimet e modaliteteve, çalojnë ende, po i drejtohemi treguesve të nivelit të varfërisë sipas Bankës Botërore (llogaritur deri në Tetor 2017): Gati 20 mijë e 300 persona (0.8 % e popullsisë) bëjnë një jetë në nivele të varfërisë ekstreme me vetëm 1.9 dollarë në ditë. Pothuaj 6.3% e popullsisë Shqiptare (181,225 persona) jeton me vetëm tre dollarë në ditë (vlerësim për vitin 2017). Ndërsa Banka Botërore përllogarit se 32.8% e popullsisë ose rreth 1 milion persona i plotësojnë nevojat e tyre të jetesës me rreth 5 dollarë në ditë.

A është normale kjo në këtë vazhdë debati që bëhet në vend?! Për kushtet e Shqipërisë mund të thuhet se është normale me drejtimin jashtëzakonisht të dobët të qeverive shqiptare të pas viteve ’90. Po a mund të lehtësohet kjo? Ka një rrugë që është përmes reformave dhe Shqipëria fjalën reformë e ka të vazhdueshme e të lodhshme në këto gati tre dekada. E dyta është një rrugë strukturale dhe e bën një qeverisje më e mirë, që ndjek logjikën dhe përmirëson atë të paraardhësve. Kjo, jo vetëm nuk ka ndodhur, por është në kushte katastrofale sepse Ekzekutivet tona ç’bëjnë politika ekonomike duke i mos dhënë vendit as edhe një model normal të qenësishëm ekonomik.

Në këtë vazhdë po dalin gjithnjë e më shumë bamirësit dhe përmes spektaklit televiziv, show-eve të ndryshme, debateve përcillet vuajtja përmes vuajtjes duke e përdorur në mënyrë skajore varfërinë e njerëzve.

Bamirësia megjithë vlerën e saj nuk e lehtëson asesi vuajtjen, përveçse e stimulon në një farë mënyrë. Por, vendit tonë i mungon realisht kultura e filantropisë. Këtu duhet të ndajmë me kujdes faktin se filantropia mund t’i shkojë disi bamirësisë, porse kjo e fundit s’mund të jetë dot asnjëherë filantropi.

Është e vërtetë që bamirësia e lehtëson problemin social, por është aq e pakët dhe aq e pamundur në një shoqëri me probleme si tonat, sa kuptohet se shpesh ajo përfundon në masë në procese show. Kjo është arsyeja që populli ka lënë një fjalë të madhe për ata që vërtet bënin bamirësi dhe nuk bënin show: Bëj një të mirë dhe harroje! Kurse filantropia shkon shumë më tepër dhe mu për këtë kemi nevojë si shoqëri por edhe si kulturë. Ajo zgjidh hapur problemet sociale përmes akteve të dhurimit dhe mundohet që me zgjuarsinë e dhurimit dhe kohën e dhënies të ndihmojë proceset e zbutjes së varfërisë dhe lehtësimin e problematikave të shumta.

Ishte kjo traditë që krijuan disa pronarë shqiptarë të para luftës, që do mbetej e shënjuar në thellë në mendjet e njerëzve. Të kujtojmë familjen Turtulli në Korçë dhe veprat publike që ka lënë por edhe funksionalizimin e tyre që të kuptosh impaktin që patën për Korçën por edhe për qytetërimin e këtij vendi, nga e cila ka përfituar e gjithë Shqipëria.

Me pak fjalë, për t’i lehtësuar nga zhurma bamirësit e sotëm, do të donim t’i kanalizonim drejt filantropive, bash nga ato që do të kishin përftime reale për shqiptarët dhe jo ato të dukësve, që janë bërë kaq të shumtë kësokohe.

Po mos harrojmë: ka një justifikim dhe për ta, Turtullit, i prishëm dhe varrin sepse… “nuk e meritonte“ atë nderim që i krijuan bashkëkohësit. E megjithatë na duhen filantropët.

Për Visar Ymerin, me shkas

Nga Besnik Bislimi

Nga takimi im i fundit me Visar Ymerin në përpjekje për ta bindur që të mos dorëhiqet nga Lëvizja, më ka mbetur në kujtesë një fjali e tij. Më tregoi se sa rëndë e kishte marrë Albini kur Visari e kishte informuar se ka vendosur të dorëhiqet, nëse Albini nuk e tërheq kandidaturën e tij për kryetar të Lëvizjes. Dhe Visari e kishte besuar këtë. Njësoj siç më besoi edhe mua kur i thashë që largimi i tij do mbetet enigmë për mua dhe që Visari ishte i vetmi person nga lista e 110 kandidatëve në listën e VV për zgjedhjet nacionale të 11 qershorit, për të cilin kisha lutur familjen time që ta votonin. i kisha lutur meqë e konsideroja shumë me rëndësi që të dilte kandidati i dytë më i votuar, sidomos pas konstatimit tim nga pozicioni I shefit të shtabit zgjedhor, që tre persona nga dhjetëshja e parë po lobonin fuqishëm dhe pandershëm që të dilnin më mirë se ai.

Miku im Visar, u ndjeva shumë keq mbrëmë duke përcjellë intervistën tënde tek Zona B, emision që duket është avancuar në promotorin kryesor të partisë suaj të re. U ndjeva shumë keq kur konstatova lehtësinë me të cilën lejove të përdoresh mbrëmë nga moderatori. Dhe mu kujtua menjëherë një bashkëpartiak i yti për të cilin i njëjti person në maj të vitit të kaluar në vazhdimësi pohonte: “Për X-in jam në gjendje të bëjë gjithçka”. Lutjes sime që ky bashkëpartiaku yt, atëherë anëtarë me shumë peshë në Lëvizje, të distancohet nga këto deklarata që haptazi synonin të demolonin politikisht, ai iu përgjigj me nivelin maksimal ta naivitetit: E di, tha, që po përpiqet të më dëmtojë, por për sa kohë unë po e shfrytëzoj dhe përdori atë, le të vazhdon të besojë që po më dëmton. Shpresoj shumë që të paktën ti të mos e përdorësh të njëjtin pseudoargument për këtë paraqitje mbrëmë tek Zona B. Miku im Visar, dua të prekë vetëm tri elemente nga intervista jote e të cilat besoj që do të më mbeten në kujtesë për degradimin komplet të cilit vullnetarisht iu nënshtrove mbrëmë:

1. U përmend, si edhe në secilin prononcim të eksponentëve të PSD-së qështja e sondazhit (madje e përcjellë me komente idioteske të moderatorit për gjoja mungesën e njerëzve në VV që tani dinë të merren me sondazhe), të cilit i është referuar Albini në intervistën e tij televizive. Sa për informim, unë jam personi që bashkë me një anëtarë tjetër te kryesisë kemi porositur këtë sondazh, dhe për më tepër e kemi porositur te i njëjti institucion ku kemi porositur shumicën e sondazheve të mëhershme, sa keni qenë ju në krye të Lëvizjes. Më poshtë do e publikoj gjithë pyetjen dhe rezultatin e anketës (besoj fuqishëm që asnjëri nga ju nuk vë në pikëpyetje kredibilitetin e kompanisë. Do të vëreni që në këtë pyetje qëllimisht është vendosur Shpend Ahmeti si boshti rreth të cilit do të ndërtohet subjekti i ri politik, edhe pse në atë kohë Shpendi kishte deklaruar “me sinqeritetin maksimal” që e përcjell çdo deklarim të tij publik, se ai nuk do i bashkëngjitet subjektit të ri por do mbetet neutral. Në atë moment (unë dhe anëtari tjetër i kryesisë) kemi qenë të bindur që Shpendi është dirigjenti i gjithë idesë për dëmtimin e Lëvizjes dhe personi i cili për gjatë periudhës kur po “ndërmjetësonte” mes palëve, në fakt po takonte deputetët në zyrën e tij në komunë duke i bindur (joshur apo …) që të largohen nga Lëvizja dhe të kalojnë në subjektin e ri. Kemi qenë të bindur që Shpendi do jetë kryetari i subjektit të ri edhe pse kanë qarkulluar dy argumente shumë të fuqishme kundër kësaj hipoteze. Argumenti i parë që përmendej ishte që subjekti i ri do të të kandidojë pikërisht ty, miku im Visar, për kryetarë, mes tjerash edhe për arsye që s’ka logjikë nëse ata t’i atribuojnë ty meritat kryesore për dyfishimin e votave të Lëvizjes dhe njëkohësisht të të mos ta besojnë të njëjtën në subjektin e ri dukshëm më të vogël. Argumenti i dytë ishte zhgënjimi evident i Shpendit me Dardanin, i cili i kishte premtuar se do e sillte bazën, por krejt çka kishte sjellë ishte një ekip i zyrtarëve të paguar që tani kishin nevojë për sistemim. Ishim të bindur se të larguarit nuk do e lejojnë Shpendin të tërhiqet aq lehtë pasi i kishte motivuar të tjerët që të tërhiqen. Në fund të këtij shkrimi e gjeni pyetjen nga sondazhi në fillim të prillit

2. U përmend disa herë dhe po përhapet me shumë zell nga subjekti i PSD-së ideja që VV paska krijuar koalicion me PDK në Prishtinë. Kjo nuk i ka hije assesi dikujt të nivelit tënd, sidomos kur je i familjarizuar me detajet. Lëvizja Vetëvendosje është zvogëluar artificialisht dhe me padrejtësi nga fituesja e zgjedhjeve në komunën e Prishtinës në 7 asamblistë. Kjo nuk nënkupton që ajo nuk do vazhdojë përpjekjet e saj për të kontrolluar dhe garantuar implementimin e programit të Lëvizjes, program ky me të cilin janë fituar zgjedhjet. Sidomos tani që vërehet se asnjë partner tjetër bashkëqeverisës nuk e ka as interesimin më të vogël për ta implementuar atë (përfshirë këtu edhe vetë kryetarin e komunës i cili haptazi po dëshmon që është lodhur nga politikat lokale). Rrjedhimisht, asamblistët tanë e kanë obligim që të evidentojnë dhe shpërfaqin çfarëdo lloj devijimi nga i njëjti. Është logjike që sa herë një subjekt politik nxjerrë një propozim në asamble edhe është i interesuar që propozimi i tij të mbështetet sa më shumë dhe mundësisht të aprovohet. Kjo edhe ka qenë logjika e VV në mandatin e parë qeverisës në Prishtinë, ku kryetari Ahmeti ka vendosur të mos bëjë koalicion me asnjë subjekt politik, por gjithnjë ka kërkuar nga asamblistët e subjekteve tjera që të mbështesin propozimet e tij. Nuk e mbaj mend që Shpendi apo ndonjëri nga ne tjerët të kemi akuzuar Shpendin që ka krijuar koalicione sa herë janë votuar propozimet e tij. Madje as atëherë kur ai me marrëveshje të fshehtë me Lirakun e PDK, ka arritur të pastrojë bordet e ndërmarrjeve publike nga militantët e LDK. Krejtësisht ngjashëm edhe asamblistët e VV kanë nxjerrë një propozim për largimin e një militanti nga këshilli i aksionarëve, për të cilin kanë besuar që po dëmton ndërmarrjen dhe po punon kundër interesave edhe të vetë kryetarit Ahmeti. Krejt logjikshëm, VV është dashur t’i gëzohet secilës votë që e mbështetë propozimin e saj, e besoj që më së shumti do i ishte gëzuar vetë votës së ish asamblistëve të VV, të cilët duke votuar për shkarkim do të dokumentonin që nuk e kanë braktisur komplet programin qeverisës të VV-së. Por ja që nuk ndodhi. Ne shpresojmë që edhe në të ardhmen, Brenda asamblesë së Prishtinës do ketë mjaft asamblistë që do votojnë në favor të propozimeve të grupit tonë aty, meqë këtë e shohim si garanci për pamundësimin e çfarëdo devijimi në implementimin e programit qeverisës.

3. Në vazhdimësi po akuzohen aktivistët e VV-së sepse po merren shumë me PSD-në, apo me eksponentë Brenda strukturave udhëheqëse të saj. Kjo mbase edhe mund të duket ashtu, por ka një dallim thelbësorë këtu. Sa herë aktivistët e VV-së merren me dikë nga PSD, ata merren me individin, meqë ata nuk i lidh ama bash asgjë me subjektin PSD. Por mllefi i tyre është me individët të cilët nga këndvështrimi i tyre kanë tradhtuar votën e tyre në momentin kyç për Kosovën duke i mundësuar pushtetit shkatërrimin e vazhdueshëm të ardhmërisë së Kosovës. Por sa herë që eksponentët e tërhequr reagojnë, ata derdhin vrer në Lëvizjen, në shtëpinë ku kanë bashkëjetuar me vite. Mllefi i tyre nuk është me individë, por ata synojnë që ta dëmtojnë vetë Lëvizjen. Kuptoje të lutem dallimin mes mllefit të një aktivisti ndaj për shembull Zgjim Hysenit, dhe mllefin e Zgjimit ndaj Lëvizjes.

Krejt në fund miku im Visar, për dallim prej shumë aktivistëve të VV-së të cilit do të donin ta shihnin PSD jashtë parlamentit në legjislaturën e ardhshme, unë fuqishëm ju uroj sukses dhe do gëzohem shumë nëse grumbulloni sa më shumë vota. Pse e mendoj këtë? Mënyra e largimit tuaj nga VV, vendimet e juaja që nga momenti i largimit dhe tentativat për ta dëmtuar Lëvizjen qoftë në imazh, qoftë përmes joshjes së anëtarësisë sonë me idenë që ta lëshojnë lëvizjen, u ka vënë një hipotekë shumë të rëndë. Hipotekë që do ju rëndojë edhe bukur gjatë dhe e cila do e bëjë terrenin e aktivistëve të VV të pa qasshëm për PSD. Rrjedhimisht për subjektin tuaj mbetet vetëm një vetëshërbim e ky është anëtarësia e LDK-së. Trashja e PSD-së është e barabartë me tkurrjen e LDK, andaj shumë suksese.

Roli i Enver Hoxhës për Kosovën dhe çështjen kombëtare

Nga: Adri NURELLARI

Edhe pse kanë kaluar 27 vjet nga rënia e regjimit komunist shqiptar, vazhdon që të ketë shumë shqiptarë të Kosovës dhe trojeve të tjera shqiptare në ish-Jugosllavi që ushqejnë një simpati e vlerësim ndaj Enver Hoxhës dhe regjimit të tij. Ekzistenca e kësaj nostalgjie për enverizmin mund të ishte e kuptueshme deri në vitet 90-të kur shqiptarët jashtë kufirit ishin të tejngopur për dekada me radhë nga propaganda shurdhuese e sistemit totalitar që kishte ndërtuar kultin e individit udhëheqës. Kuptohet që për shumë shqiptarë gjatë okupimit sllav bëhej fjalë ose për t’u orientuar nga Beogradi i robërisë ose nga Tirana, pavarësisht se kush e sundonte Shqipërinë. Mirëpo tani që po mbushen dy dekada nga çlirimi i Kosovës dhe shqiptarët janë të lidhur e komunikojnë me njëri- tjetrin si asnjëherë më parë, është e pakuptueshme dhe indinjuese që ka ende nga ata që besojnë se Enveri dhe regjimi komunist ka qenë i dobishëm për Shqipërinë dhe kauzën kombëtare.

Pikësëpari kur flitet për rolin historik të Enver Hoxhës dhe regjimit që ai drejtoi, nevojitet një reflektim dhe ndryshim opinionin për komunizmin për faktin se regjimet e mbështetura te kjo ideologji kanë bërë krime nga më mizoret duke eliminuar mbi 100 milionë qytetarë të pafajshëm. Mjafton të shikohen tmerret e periudhës së terrorit të kuq, spastrimeve dhe holomodorit në Bashkim Sovjetik, hopi i madh përpara dhe revolucioni kulturor në Kinë apo vrasjet masive të khmerëve të kuq në Kamboxhia për të kuptuar sa çnjerëzor është komunizmi e pse duhet dënuar. Shqiptarët e ish-Jugosllavisë kanë qenë vetë viktima të mohimit të të drejtave të njeriut e duhet që të dënojnë regjimet komuniste si format më ekstreme të zhveshjes së njeriut nga të drejtat më themelore.

Së dyti, figura e Enver Hoxhës dhe regjimit komunist duhet shqyrtuar nga shqiptarët e ish-Jugosllavisë edhe në prizmin e solidaritetit mbarëkombëtar dhe keqardhje për vuajtjet ekstreme të shtetasve shqiptarë të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë. Instituti Studimit të Krimeve të Komunizmit në raportin e tij ka nxjerrë se gjatë regjimit janë vrarë 6 027 vetë, janë burgosur dhe dënuar për arsye politike 34 135 vetë dhe janë internuar në kampe përqendrimi 59 009 persona. Torturat dhe kushtet e rënda gjatë qëndrimit në burgjet e komunizmit iu kanë shkaktuar vdekjen 984 qytetarëve dhe kanë shkaktuar humbjen e aftësive mendore gjatë qëndrimit në burgjet e komunizmit 308 personave. Në raport thuhet se këtu nuk janë llogaritur me mijëra qytetarë që janë vrarë nga viti 1944-1955, pasi për ta nuk ka gjurmë në arkiva. Pra, të qenit shqiptar kërkon jo vetëm solidarizimin e shqiptarëve të Shqipërisë me ata të Kosovës gjatë robërisë, por edhe anasjelltas, dhembshurinë për vuajtjet e shkaktuar nga regjimi më i egër komunist në Europë.

Një ndër provat kryesore të rolit negativ që Enver Hoxha ka pasur për çështjen kombëtare është padyshim mënyra se si ai e nëpërkëmbi çështjen çame. Në shkurt të vitit 1943 u krijua çeta “Çamëria” që pak më vonë u shndërrua në batalionin “Çamëria” me mbi 2000 mijë partizanë ku shumica dërrmuese ishin çamë. Ky formacion ndërmori disa beteja heroike dhe ishte dëshmia edhe më e mirë se shqiptarët çamë luftuan kundër fashistëve. Mirëpo në qershor të vitit 1944, Enver Hoxha, duke e konsideruar çështjen çame tekstualisht “si patate të nxehtë që do kërcënonte marrëdhënien me Greqinë”, vendosi që t’ia ndryshonte emrin në batalionin Thanas Ziko. Duke i vënë emrin e një minoritari grek dhe hequr emrin Çamëria, Hoxha iu dha sinjalet e para grekëve se do e injoronte problemin çam. Po ashtu në vend që të dërgonte Ushtrinë Antifashiste Nacional-Çlirimtare masakrat ndaj shqiptarëve civilë të pambrojtur të Çamërisë, e dërgoi në Jugosllavi çka tregon që kjo ushtri nuk e ka pas merituar emrin “nacional çlirimtare”.

Në fund të vitit 1945 deri në 1945, dy divizione partizane V dhe VI me rreth 10 000 trupa nën komandën e Gjin Markut dhe Rrahman Parllakut vazhduan luftën në Jugosllavi deri në Vishegrad afër Sarajevës mbi 100 kilometra larg trojeve shqiptare, në ndjekje të forcave gjermane që tërhiqeshin drejt Berlinit. Më shumë se 700 partizanë ranë në luftimet kundër gjermanëve në Jugosllavi në të njëjtën kohë kur Zerva në krye të formacioneve kolaboracioniste të nazistëve masakronin me mijëra civilë çamë të pambrojtur vetëm pak kilometra në jug të kufirit të Shqipërisë. Po ashtu pas mbarimit të Luftës së II Botërore, në vend që të merrej me zgjidhjen e kthimit të refugjatëve çamë në vendlindje, Hoxha futi hundët në politikën e brendshme të Greqisë duke mbajtur krahun e EAM-ELLAS-it në luftën civile të Greqisë dhe për rrjedhojë duke dëmtuar simpatinë ndërkombëtare për shqiptarët e dëbuar nga Çamëria.

Por diktatori nuk u mjaftua me këtë gjë, në vitin 1953 Enver Hoxha konfiskoi dokumentet greke, hoqi në mënyrë të dhunshme shtetësinë greke të refugjatëve çamë që ishin në Shqipëri duke ua bërë edhe më të vështirë kthimin ligjor të tyre dhe pretendimet legjitime që ata kishin për kthimin e pronësisë. Në të njëjtën linjë të qëndrimeve të tija antiçame që synonin të akomodonin e t’i jepnin garanci shtetit grek, në vitin 1960 Hoxha iu dha çamëve që ishin në Shqipëri një goditje finale duke ndërmarrë gjyqin e sajuar ndaj grupit të 65 çamëve të drejtuar nga admiral Teme Sejko, e cila jo vetëm eliminoi zyrtarët më të lartë e figurat më të shquara çame, por u shoqërua me një persekutim të familjeve të tyre dhe gjithë çamëve në përgjithësi.

E ashtuquajtura Lufta Antifashiste Nacional Çlirimtare (LANÇ) që në zanafillë u dominua jugosllave. Dokumentet e deklasifikuara të shërbimeve sekrete perëndimore tregojnë se disa nga figurat kryesore të luftës antifashiste ishin faktikisht agjentë të Jugosllavisë, të cilët u aktivizuan në luftë kundër pushtuesve italianë me kërkesën dhe sponsorizimin e britanikëve, të cilët donin që të hapnin një front të ri në Shqipëri kundër fashizmit. Kështu për shembull Myslim Peza dhe Haxhi Lleshi, të cilët ishin rekrutuar nga shërbimet jugosllave u kthyen në Shqipëri dhe organizuan veprime të armatosura me fondet që vinin nga Londra. Po ashtu janë të panumërta dokumentet që e dëshmojnë katërcipërisht se Partia Komuniste e Shqipërisë u formua më 8 nëntor 1941 nga dy emisarë jugosllavë Dushan Mugosha dhe Miladin Popoviç, të cilët e drejtuan këtë parti deri në fund të luftës.

Faktikisht Partia Komuniste Shqiptare ishte vetëm një degë e partisë komuniste jugosllave, deri në vitin 1948 kur Titoja u prish me Stalinin. Vetëm kur Bashkimi Sovjetik e futi Shqipërinë në zonën e vet të influencës, Partia Komuniste Shqiptare u bë e pavarur prej ndikimit jugosllav dhe ndryshoi emrin në Partia e Punës së Shqipërisë.

Por mungesën e nacionalizmit dhe kontrollin nga jugosllavët e dëshmon akoma më mirë prishja e marrëveshjes që doli nga konferenca e Mukjes. Kjo konferencë synonte të bashkonte të gjithë shqiptarët në rezistencën ndaj fashistëve dhe u mbajt në 1-3 gusht 1943 me pjesëmarrjen e 12 përfaqësuesve të Frontit Nacionalçlirimtar dhe 12 përfaqësuesve të Ballit Kombëtar. Pas shumë diskutimesh dhe lëshimesh të dyanshme, u arrit marrëveshja për luftë të përbashkët dhe të menjëhershme kundër pushtuesit përkrah aleatëve të mëdhenj dhe u krijua edhe Komiteti për Shpëtimin e Shqipërisë si një organ i përbashkët i bashkërendimit të luftës që përbëhej nga 6 përfaqësues nga secila palë. Por pika 2 e proklamatës që doli nga marrëveshja ishte veçanërisht problematike për jugosllavët, sepse thoshte “Pika 2. Luftë për një Shqipëri indipendente dhe për zbatimin e parimit të njohur universalisht e të garantuar nga Karta e Atlantikut të vetëvendosjes së popujve për një Shqipëri Etnike”. Emisarët jugosllavë Svetozar Vukmanovic-Tempo dhe Miladin Popoviç e bindën Enver Hoxhën që ta mohonte dhe prishte këtë marrëveshje madje Hoxha shkoi edhe më tej duke nisur sulmin ndaj Ballit Kombëtar duke nisur një luftë civile paralel me atë antifashiste. Po ashtu Enver Hoxha nuk e përshëndeti aspak konferencën e Bujanit që u mbajt në

31 dhjetor 1943- 2 janar 1944, në Bujan të Tropojës, u mbajt ajo që është quajtur Konferenca e Bujanit, e cila në rezolutën e saj shprehu haptazi vullnetin për bashkim kombëtar nëpërmjet luftës kundër fashizmit. Madje organi i partisë komuniste shqiptare “Zërit të popullit” në atë kohë kur raportonte për Konferencën e Bujanit e kishte censuruar plotësisht fjalinë lapidare të rezolutës së kësaj konference që thoshte se “populli i Kosovës e i Rrafshit të Dukagjinit si gjithmonë dhe sot dëshiron me u bashkue me Shqipnin”.

Mungesën e dimensionit nacionalist të Enver Hoxhës e tregon edhe implikimi i ushtrisë partizane shqiptare në çarmatosjen e rezistencës nacionaliste kosovare si dhe në transportimin e partizanëve kosovarë nëpërmjet territorit të Shqipërisë drejt masakrës së Tivarit. Partizanët e Enver Hoxhës e ndihmuan projektin e zhdukjes së kosovarëve në Tivar duke dorëzuar tek jugosllavët të gjithë të arratisurit shqiptarë nga trevat e tyre, por edhe gjithë vullnetarët shqiptarë të Kosovës që u bashkoheshin batalioneve të UNÇL e mandej jugosllavët i çuan këta në thertoren e Tivarit. Tradhtia e Enver Hoxhës ndaj Kosovës u pa edhe në Konferencën e Paqes në Paris, në gusht 1946, kur u përmend çështja e Kosovës, Enver Hoxha do të deklaronte haptazi se: “Ne nuk kemi pretendime ndaj aleatit tonë, Jugosllavisë”. Faktikisht jo vetëm që Enver Hoxha nuk kërkonte bashkimin kombëtar me trojet e ngelura në Jugosllavi, por qe i gatshëm edhe për ta bërë Shqipërinë republikën e 7-të të federatës së sllavëve të jugut. Për këtë qëllim u bë bashkimi monetar dhe doganor, u ndryshua dita e çlirimit nga 28 nëntor në 29 nëntor për ta përshtatur me çlirimin e Jugosllavisë dhe ushtarët tanë u integruan në strukturat e ushtrisë jugosllave me të njëjtën uniformë e u ndërmorën veprime të tjera në këtë drejtim. Pavarësia e Shqipërisë shpëtoi vetëm prej prishjes që Stalini pati me Titon në vitin 1948 dhe që si pasojë e kësaj thyerje Bashkimi Sovjetik e nxori Shqipërinë nga kthetrat e Jugosllavisë dhe e futi në sferën e vet të influencës.

Por për të kuptuar akoma më qartë mungesën e dimensionit patriotik të enverizmit, mjafton të shikohet heshtja e regjimit komunist ndaj krimeve e padrejtësive që iu bëheshin shqiptarëve të ish-Jugosllavisë edhe gjatë viteve në vijim kur nuk Shqipëria nuk ishte më nën ndikimin jugosllav, por kishte prapa Bashkimin Sovjetik.

Shqipëria jo vetëm që nuk i ka denoncuar në arenën ndërkombëtare, por as nuk i ka përmendur në shtypin vendas apo në tekste mësimore të kohës. Shqipëria komuniste mbështeste pafund protesta, denoncime apo rezoluta në OKB që kishin të bënin me solidaritet komunist antikapitalist si ato kundër Izraelit pro Palestinës, kundër SHBA e pro vietkongëve, për regjimet komuniste në Amerikë Latine apo lëvizjet çlirimtare dekolonizuese në Afrikë e gjithfarë nismash ndërkombëtare të këtij lloji, mirëpo nuk bënte të njëjtën gjë për Kosovën. Pra, edhe pse nuk mund të ofronte mbrojtje ushtarake së paku do të ishte natyrshme që në arenën ndërkombëtare Shqipëria të niste rezoluta, të bënte denoncime apo protesta, Madje Shqipëria jo vetëm që nuk e ka thirrur ambasadorin jugosllav për sqarime gjatë situatave të vështira për shqiptarët e ish-Jugosllavisë sikurse duhet ta bëjë çdo shtet dinjitoz, por e ka mbajtur Jugosllavinë si partnerin e saj kryesor tregtar.

Regjimi enverist qëndroi duarkryq e nuk bëri asnjë përpjekje ndërkombëtare kundër pastrimit etnik që iu bë trojeve shqiptare duke dëbuar popullsinë në Turqi. Marrëveshja turko-jugosllave e vitit 1953 nënshkruar në Split prej Titos dhe ministrit të Jashtëm turk Fuad Kyprili ripërtëriu marrëveshjen e dikurshme të vitit 1938 për shpërnguljen e shqiptarëve në Turqi. Gjatë periudhës 1953-1965 janë dëbuar rreth 450 mijë shqiptarë dhe janë sjellë dhjetëra mijëra kolonë duke përbërë një pastrim etnik të heshtur masiv. Po ashtu nuk iu dëgjua aspak zëri Shqipërisë kundër masave represive e terrorizuese që shoqëruan fushatën e kërkimit të armëve në dimrin e viteve 1955-56. Po ashtu Tirana qëndroi indiferente edhe ndaj masave ndëshkuese që erdhën pas demonstratave të vitit 1968. E vërteta është se Enveri harxhonte dhjetëra miliona euro për të financuar parti komuniste anembanë botës dhe stërviste në territorin e saj për luftë guerile dhjetëra grupe ushtarake që vinin nga Zaire, Ekuadori, Peruja, Cejloni, Kili, Indonezia e Haiti e shumë vende të tjera mirpo nuk ka bërë të njëjtën gjë për Kosovën.

Është qesharake të mendosh që diktatori ka pasur ndër mend të sulmojë e çlirojë Kosovën kur dihet që investimi më i madh ushtarak në kohën e tij ka qenë mbushja e vendit me bunkerë të cilët nuk lëvizin, nuk janë ofensivë e shërbejnë vetëm për mbrojtje. Por për “dashamirësinë” e diktatorit për Kosovën mund të “dëshmojnë” më së miri kosovarët që u arratisën nga Jugosllavia me shpresë se do të gjenin strehë në Shqipëri. Mbi 1200 kosovarë u dergjën nëpër burgjet e regjimit kurse mbi 4500 syresh u katandisën në internim në zonët më të humbura të Shqipërisë.

Një tjetër dëm i madh i shkaktuar nga Enveri ka qenë padyshim vendimi i tij për të izoluar tërësish Shqipërinë nga vendet fqinje e për rrjedhojë nga gjysma e kombit e ngelur jashtë. Braktisja e Tiranës dhe pamundësia e komunikimit me shtetin amë mund të konsiderohet padyshim si një nder faktorët kryesorë që çuan në asimilimin e shumë shqiptarëve në trojet tona etnike. Gjatë dekadave të izolimit të Shqipërisë janë asimiluar shqiptarët në Tivar, Plavë e Guci të Malit të Zi si dhe janë boshnjakëzuar në Turin dhe Pazar të Ri të Sanxhakut në Serbi. Po ashtu kanë humbur identitetin kombëtar shqiptarët ortodoksë të Maqedonisë e Greqisë. Po qe se Shqipëria komuniste do t’i kishte mbajtur kufijtë relativisht hapur si ta zëmë Hungaria apo Bullgaria, komunikimi ndërkufitar nuk do të kishim asimilimin masiv që ka ndodhur mes shqiptarëve të ngelur jashtë shtetit dhe shqipja nuk do të ishte rrudhur në përmasat e sotshme.

Me pak fjalë duhet kuptuar njëherë e mirë, për arsyet e sipërpërmendura, por edhe për shumë arsye të tjera se regjimi komunist i Enver Hoxhës ishte një ndër fatkeqësitë më të mëdha që i kanë ndodhur kombit tonë dhe se Hoxha ishte një narcizist që të vetmen gjë të shtrenjtë kishte mbajtjen me çdo kusht të pushtetit personal. Pra, jo vetëm që nuk ka qenë Hoxha patriot, por ka qenë madje shumë i dëmshëm. Për hir të pushtetit personal ky diktator sadist eliminoi shokët e tij më të afërm dhe ishte i gatshëm të shiste kauzën kombëtare sa herë që ia lypte nevoja. Nga ana tjetër, duhet kuptuar që Kosova dhe trojet e tjera etnike kanë pasur një kosto të jashtëzakonshme oportune prej regjimit enverist dhe se rezistenca e lufta për liri e pavarësi në ish-Jugosllavi nuk ka ardhur prej Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, por e ka pasur burimin vendor tek patriotizmi e krenaria kombëtare e shqiptarëve të atyshëm. E ka burimin tek një atdhedashuri autentike që ngeli e pashuar pavarësisht një shekull robërie.

Për një perspektivë të re në studimet mbi Skënderbeun dhe kohën e tij

Nga Dritan Egro*

Skënderbeu është një ndër personalitetet historike botërore për të cilin është shkruar shumë histori. Tani në shekullin XXI çdo studiues para se të ulet dhe të shkruajë për të duhet të bëjë së pari pyetjen se, cili do të ishte kontributi i tij origjinal; pra, nëse ka më hapësira të reja studimi cilat do të ishin ato. Do të vazhdohet të përsëriten paradigmat e vjetra duke i riambalazhuar ato, apo studimet për Skënderbeun dhe kohën e tij po shteren?

Paradoksi që na shfaqet sot në literaturën historike të shkruar për Skënderbeun është se ndonëse ka një numër tejet të konsiderueshëm artikujsh dhe veprash, ende mbeten pa përgjigje një numër i madh pyetjesh, madje me rëndësi të dorës së parë, të cilat ende nuk kanë gjetur përgjigje shteruese, të qëndrueshme logjikisht dhe të besueshme shkencërisht.

Tradita botërore e historishkrimit ka njohur periudha, të cilat më së shumti kanë qenë dhe janë të lidhura fort me ideologjitë që, jo vetëm i kanë shoqëruar, por i kanë vulosur ato. Tashmë është koha që me instrumente të forta shkencore e metodologjike të sfidohet çdo gjë e shkruar, për të testuar se çfarë i reziston kohës dhe të diskutohet cilat janë hapësirat e reja metodologjike që mund të shfrytëzohen në të ardhmen për t’i çuar përpara ato. Sot shfaqet si domosdoshmëri një version historik për Skënderbeun që do të kishte fuqishëm parasysh, së pari, kritikën e burimeve që vijnë nga të gjitha kancelaritë e kohës, dhe së dyti, vendosjen e objektit dhe subjektit të studimit drejt në kohë dhe hapësirë, pa i vendosur atyre kufij ideologjikë apo norma morale që më së shumti i shkojnë përshtat kohës që po jetojmë aktualisht.

Po t’i hedhësh një vështrim të kujdesshëm studimeve mbi Skënderbeun do të vërejmë se studiuesit europianë hapësirën e veprimit të Skënderbeut në lindje e kanë shtrirë deri në rajonin Tetovë-Shkup, pikërisht ashtu siç thotë Barleti. Kurse në Perëndim hapësira e veprimit të Skënderbeut është zgjatur deri në Romë, deri aty ku ai shkoi edhe vetë.

Ndërsa, historiografia turke që ngjarjet dhe proceset historike i sheh nga Stambolli, hapësirën e veprimit të Skënderbeut nuk e çon më tej se bregdeti Adriatik i Arbërit, dhe në rastin më të mirë përmend kalimet e tij në anën tjetër të Adriatikut, në Itali.

Për sa i përket traditës së historishkrimit modern shqiptar, ajo përgjithësisht e ka patur të vështirë daljen jashtë kufijve të territoreve etnike shqiptare, ndaj dhe Skënderbeu është parë më së shumti si njeriu më i fortë dhe më i zoti i Shqipërisë Mesjetare.

Sot duhet bërë një dallim i qartë midis hapësirës së veprimit ushtarak dhe hapësirës së veprimit politiko-diplomatik të Skënderbeut. E theksoj, deri më sot ato janë trajtuar si të njëjta, identike, ndërkohë që nuk janë fare e njëjta gjë. Për sa kohë që kemi të dhëna që Skënderbeu vendosi kontakte diplomatike me Ibrahimin, princin e Emiratit të Karamanit në Anadoll, kufijtë e të cilit shtriheshin deri në Eufrat dhe për sa kohë që trupat e princit të Karamanit ishin pjesëmarrëse krahas trupave osmane në Betejën II të Kosovës (1448), kemi të gjitha arsyet të mendojmë se Gjergj Kastrioti hapësirën e veprimit të tij politiko-diplomatik në Lindje e kishte shtrirë deri në kufijtë juglindorë të Anadollit.

Nga ana tjetër, vendosja e kontakteve diplomatike mes Skënderbeut dhe Burgundit, në Francën Lindore, dhe marrëdhëniet speciale të Skënderbeut me Alfonsin V të Aragonës përcaktojnë më së miri kufijtë jugperëndimorë të hapësirës së tij diplomatike e politike.

Deri në Angli shkuan perandorë bizantinë për të kërkuar ndihmë kundër osmanëve; ndërkohë që në Krujën e Skënderbeut erdhën kalorës anglezë për ta mbrojtur nga turqit osmanë. Le të kujtojmë që, ndonëse larg nga vendi i tyre, kalorësit anglezë dhe francezë morën pjesë aktive në Kryqëzatën e Nikopojës (1396), që përfundoi me fitoren osmane mbi kryqtarët. Madje, si për të marrë hakun e disfatës së Nikopojës kalorës burgundas morën pjesë edhe në Kryqëzatën e Varnës (1444), kryqëzatë prej së cilës Skënderbeu përfitoi duke braktisur radhët osmane për t’u kthyer në tokat atërore në Arbëri.

Bashkëpunimi me Hungarinë, e cila në vitet ‘40 kishte fron mbretëror të përbashkët me Poloninë, përcakton qartësisht konturet e hapësirës europiano-veriore të veprimit diplomatik të Skënderbeut, por edhe hapësirën e bashkëpunimit të tij politik në Europën Qendrore.

Këtu është vendi të themi që hapësira e veprimit ushtarak lidhej direkt me burimet e kufizuara njerëzore dhe ekonomike të qëndresës shqiptare, ndaj mbetet shumë më modeste në përmasa se hapësira e veprimit diplomatik dhe politik të Skënderbeut. Për më tepër, nuk duhet harruar që në qëndresën e madhe antiosmane Huniadi mbante fort frontin e Danubit, kurse Gjergj Kastrioti Skënderbeu frontin e Adriatikut. Shkalla e kërcënimit osman dhe pozicioni gjeopolitik i tokave të Arbërit përcaktoi në masë dominante sjelljen politiko-diplomatike të Skënderbeut, por nxori në pah dhe vështirësitë që ai do të haste në procesin e shtetndërtimit. Skënderbeu strategjikisht dhe ushtarakisht kontrollonte segmentin Adriatik të qëndresës antiosmane që fillonte në Poloni, shtrihej në Hungari, Bosnjë, Arbëri, Peloponez dhe mbërrinte në Mesdheun Lindor, deri në Qipro e Rodos. Kalorësit e Urdhrit të Shën Gjonit të Rodosit japin një ndër tri informacionet që kemi deri më sot (krahas burimeve osmane dhe kodikëve të manastireve ortodokse) në lidhje me mbërritjen e parë të osmanëve në brigjet e Adriatikut e Jonit përmes tokave arbërore, në vitin 1371, çka tregon për shkallën e interesimit të tyre në lidhje me avancimin e kërcënimit osman drejt Europës Perëndimore.

Po për kufijtë kohorë të kohës së Skënderbeut ç’mund të themi? Historiografia moderne shqiptare përgjithësisht i ka mëshuar realitetit politik vendas, duke identifikuar si kohë të Skënderbeut fillimet e Mesjetës së Vonë (shek. 11-12), kur kemi edhe indikacionet e para për princërit dhe bërthamat e principatave arbërore. Përgjithësisht koha e Skënderbeut përfundon me vdekjen e tij fizike dhe me fashitjen e qëndresës direkte të krerëve arbër që qëndruan aktivë deri në vitin 1479. Pas kësaj date fillon periudha e sundimit perandorak osman. Në këtë kuadër, fenomeni Gjergj Kastrioti Skënderbeu shihet më shumë si fenomen lokal, fryt i proceseve historike brenda qarqeve aristokratike arbre se sa si produkt i një qëndrese, e cila ishte pjesë integrale e qëndresës së madhe të popujve kundër invazionit osman. Përfshirja totale e Skënderbeut në lojën e madhe diplomatiko-politike të kohës, përbën diferencën mes Skënderbeut dhe krerëve të tjerë arbër.

Që Skënderbeu ishte produkt i aristokracisë vendase, kjo nuk ka asnjë diskutim. Dhe që ai kishte të njëjtat aspirata me pararendësit e tij Balshaj, Topiaj dhe Muzakaj dhe kjo tashmë është krejt e qartë; por, mbërritja në Ballkan e osmanëve (1352) shënon një moment cilësor që i ndryshoi rrjedhën zhvillimeve në gjithë rajonin, e për pasojë edhe në Arbëri. Thënia e Gjon Muzakës se, suksesi i osmanëve në Ballkan ishte rezultat i drejtpërdrejtë i luftërave të brendshme civile në Bizant, e bën edhe më të qartë situatën. Pra, osmanët erdhën në Ballkan të ftuar nga perandori i Bizantit, por më pas i dhanë një kah krejt të pamendueshëm zhvillimeve në rajon.

Kërcënimi permanent osman deri në vendosjen e sundimit të tyre të plotë perandorak janë ngjarjet që jo vetëm rritën pasigurinë në rajon, por edhe e vunë para dilemash të forta aristokracinë ballkanike. Në këtë kontekst, ardhja e osmanëve në Ballkan, në 1352, i shtoi rajonit një dimension të ri gjeopolitik. Me pretendimin për të zënë vendin e Bizantit, osmanët sollën në rendin e ditës edhe një herë ndërvarësinë e zhvillimeve politike mes Anadollit dhe Ballkanit, njësoj si në kohën e Bizantit. Periudha e kërcënimit osman, e cila brenda 150 vjetësh u shndërrua në rrezik real dhe që u përmbyll me vendosjen e sundimit perandorak osman (1352-1501), do të marrë kuptimin e vet real dhe të plotë vetëm pasi të ballafaqohen kalendarët mysliman, ortodokso–bizantin dhe europiano-katolik të ngjarjeve. Vetëm kështu mund t’u japim shpjegim proceseve se si lindën dhe ngjarjeve pse ndodhën në një moment të caktuar. Ndërvarësia mes dy botëve, islame dhe e krishterë, duhet të merret në analizë në të gjitha aspektet, si në kohë paqeje ashtu edhe në kohë krizash. Madje për të shkuar edhe më tej, duhen analizuar efektet afatgjata të projekteve gjeopolitike europiane dhe osmano-islame. Vetëm kështu do të kuptonim kontekstin historik se pse lindi kryqëzata. Kërcënimit nga invazioni islam dhe më pas ai turko-islam bëri që Europa t’i përgjigjej me nismat kryqtare, të cilat zyrtarisht filluan në vitin 1096 dhe zgjatën deri në fund të Luftës I Botërore. Ndërkohë, kryqëzatat shërbyen si instrumente kohezioni për Europën, si nisma përbashkuese për të, duke e unifikuar fetarisht e kulturalisht Europën që gjendej përballë një perandorie në ekspansion, Perandorisë Osmane.

Me fjalë të tjera, duhet zgjeruar optika e analizës së burimeve me qëllimin që të jemi të plotë dhe shterues në sqarimin e fenomeneve historike, qofshin këto politike, ekonomike apo kulturore. Në Shqipërinë e Mesjetës së Vonë këto fenomene gjenden të enkapsuluara dhe historia e saj në fakt nuk është gjë tjetër veçse një realitet në miniaturë i problematikave të mëdha historike të Euro-Azisë. Natyrisht që një qasje e re në rrafsh hapësinor dhe kohor detyrimisht sjell në rend të ditës edhe pyetjen: a duhet bërë një periodizim i ri i kohës së Skënderbeut, e cila lidhet si me etapën përmbyllëse të jetës së aristokracisë mesjetare shqiptare ashtu edhe me projektet dhe zhvillimet e mëdha gjeopolitike? Pikërisht, angazhimi i Skënderbeut në këto projekte të mëdha gjeopolitike si dhe kapacitetet e tija individuale e bënë atë të shquhet jo vetëm mes fisnikëve arbër, por edhe në nivel ndërkombëtar.

Në se duam që studimet historike dhe ato kulturore, t’i qasen sa më afër të vërtetës ato duhen zhveshur sa të jetë e mundur nga ideologjitë e shek. XX dhe ato të kohës që po jetojmë. Raporti mes Perëndimit të krishterë dhe Lindjes islame sidomos gjatë Mesjetës ka mbetur më së shumti vetëm në rrafshin e analizës së ballafaqimit ushtarak dhe nuk ka shkuar më tej se evidentimi i shkëmbimeve apo huazimeve të ndërsjella mes Krishtërimit dhe Islamit, të shprehura edhe këto në mënyrë të përciptë.

Aleks Buda shumë vite më parë, dhe Oliver J. Schmitt e Aurel Plasari pak vite më parë pranojnë zyrtarisht epërsinë e qytetërimit europian mbi atë turko-islam. Për pasojë, arbërit dhe gjithë Ballkani nuk po përballeshin me një qytetërim të panjohur më parë për ta, po me “të keqen”. Është e vërtetë që osmanët erdhën në Europë me ambicien për ta ribërë tërësisht atë pa marrë lejen e askujt, po kjo nuk do të thotë që ata ishin mishërim i “së keqes dhe prapambetjes”. Në këto kushte, automatikisht arbërit dhe gjithë Ballkani shndërrohen në ledh për të mbrojtur “të mirën nga e keqja”, duke i hapur udhë kështu debatit mbi qytetërimet dhe rolin e tyre në historinë botërore.

Ideologjitë na pengojnë për t’i parë gjërat ashtu siç kanë ndodhur, pa paragjykime. Le të japim një shembull. Marin Barleti nuk i ka fort për zemër shqiptarët e konvertuar që ishin integruar në strukturat e larta të shtetit osman, madje ai i përmend vetëm kur ata informojnë Skënderbeun për inkursionet osmane në Arbëri. Libri i Barletit u botua në dekadën e parë të shek. XVI, kur osmanët i kishin dhënë fund punëve në Ballkan (rënia e Durrësit, 1501) dhe sytë i kishin kthyer nga Europa Perëndimore dhe pikërisht në momentin pas të cilit u shterën edhe tentativat e fisnikërisë arbëre për t’u kthyer në viset atërore. Ndaj nuk do të gaboja në se librin e Barletit, për nga fuqia e tij e propagandës kryqtare do ta konsideroja më të fortë se shumë ushtri europiane që e mbronin Europën nga turqit osmanë.

Ndryshe qëndron puna me Promemorien e Gjon Muzakës, e shkruar po në kohën kur Barleti shkroi veprën e tij, në fillim të shek. XVI. Gjon Muzaka nuk e shkroi veprën e tij për ta botuar me objektivin për të mbajtur gjallë frymën kryqtare kundër osmanëve, por për t’u lënë bijve të tij një burim informacioni se cilat ishin zotërimet familjare dhe lidhjet që ata kishin me familjet e tjera princërore arbëre. Të dhënat që Muzaka ofron për familjet fisnike dhe për anëtarët e tyre, qofshin ata të rangut të parë, por edhe të rangjeve më të ulëta, janë të sakta, pasi ato mund t’i certifikojmë përmes dokumentacionit osman dhe burimeve të tjera historike të kohës.

Pra, Gjon Muzaka na informon për aristokracinë mesjetare shqiptare, si për atë që i rezistoi invazionit osman ashtu edhe për atë pjesë që iu bashkua osmanëve. Këtë e bën për të treguar që edhe shtetarët e lartë osmanë me origjinë shqiptare ishin pjesë e trashëgimisë politike dhe kulturore mesjetare arbëre, e cila në një moment të caktuar mbajti një qëndrim të caktuar politik. Gjon Muzaka ofron informacion, por kurrsesi nuk i gjykon aristokratët arbër që kaluan te osmanët. Për të ajo ishte thjesht një zgjedhje e tyre. Gj. Muzaka është i pari historishkrues shqiptar që shërben si referencë për të hedhur dritë mbi fillimet e procesit të rithemelimit të familjeve shqiptare, por tashmë në një realitet të ri historik. Le të jap një shembull. Dokumentacioni historik latin dhe osman dëshmojnë fare qartë që në mbrojtjen e Stambollit nga rrethimi osman në 1453 morën pjesë shqiptarët Gjergji dhe Dhimitri nga Drishti, por nga ana tjetër ndër të parët e ushtrisë osmane që u futën në qytet ishte komandanti osman me origjinë shqiptare Zaganos Pasha, por edhe rithemeluesi i Korçës moderne, Iljaz Bej Mirahori.

Pra, kur shkruajmë për Skënderbeun dhe kohën e tij, veçanërisht për shek. XV, duhet të kemi patjetër parasysh një realitet konflikti për jetë a vdekje si në rrafsh lokal, mes popujve të Ballkanit dhe turqve osmanë; por edhe në rrafsh ndërkombëtar, pasi osmanët po tentonin ta vendosnin hapësirën euro-aziatike nën sundimin e tyre, duke kërcënuar me ekzistencën e tij qytetërimin e krishterë europian.

Sfida e mbeturinave plastike në Kosovë

Shkrim autorial nga Ulrika Richardson, Koordinatore e OKB-së për Zhvillim dhe Përfaqësuese e Përhershme e UNDP-së në Kosovë me rastin e 5 qershorit, Ditës Botërore të Mjedisit

Për 44 vite me radhë, më 5 qershor ne shënojmë Ditën Botërore të Mjedisit, ditën më të rëndësishme të OKB-së për ngritjen e vetëdijes për të mbrojtur mjedisin në të cilin jetojmë dhe nga i cili varemi! Ka kaluar pothuajse një gjysmë shekulli – natyrisht ka progres inkurajues por nganjëherë duket sikur po luftojmë me mullinjtë e erës.

“Beat Plastic Pollution” (Munde Ndotjen Plastike) është tema e sivjetme e Ditës Botërore të Mjedisit dhe ne duam që të jetë sirenë alarmi që dëgjohet në të tërë botën për të ngritur vetëdijen dhe vepruar.
E vërteta është se Toka nuk ka nevojë për ne ashtu si ne kemi nevojë për Tokën… Strukturat tona të prodhimit dhe konsumit janë bërë gjithnjë e më të paqëndrueshme me përdorimin e tepruar të burimeve natyrore dhe materialit toksik dhe shkarkimeve të tepërta të mbeturinave dhe ndotësve! Zakonet tona duhet të ndryshojnë ose ndryshe i rrezikojmë nevojat dhe të drejtat e brezave të ardhshëm!

Në vijim, vetëm disa nga të dhënat alarmante për plastikën: Deri në vitin 2050, në oqeane plastika do të peshoj më rëndë se peshqit; Të dhënat tregojnë se në Kosovë mbeturina e hedhura në deponi janë në rritje e sipër ku plastika përbën 11 përqind tëtyre; Djegia e plastikës (si psh. gomat) në ambijent të hapur prodhon gazra shumë të rrezikshme për shëndetin tonë; Qeset plastike depërtojnë në tokë dhe ngadalë lëshojnë kimikate toksike të cilat mund të shkaktojnë kancer… Ç’është e vërteta, plastika është një material i qëndrueshëm që është bërë të zgjat përgjithmonë, e përkundër kësaj, 33 për qind (e prodhimeve nga plastika) përdoren vetëm një herë dhe më pas hidhen!

Pak ditë më parë, National Geographic, e njohur ndërkombëtarisht, që ka 87.9 milionë ndjekës në Instagram, ka postuar një fotografi nga Kosova, duke treguar një grumbull të madh të mbeturinave plastike duke lundruar në lumin Erenik në rajonin e Gjakovës. Ky sigurisht që nuk është imazhi i Kosovës që ne duam t’ia shfaqim botës. Reagimi i njerëzve, shoqërisë civile së bashku me “Let’s Do it Kosova” ishte e shpejtë, u organizua “pastrimi” i lumit. Kjo ishte për çdo lëvdatë, por duhet bërë më shumë! Arsimimi mjedisor, ngritja e vetëdijes mbi rreziqet nga plastika dhe mënyrat si mund të ndryshojmë sjelljen tonë.

Siç thuhet në Strategjinë Mjedisore për Kosovën, “Sektori i mbeturinave të ngurta karakterizohet nga prodhimi i lartë i mbeturinave shtëpiake, përdorimi i tepruar i paketimit, mosmbledhja, mostrajtimi dhe joripërdorimi i materialeve nga mbeturinat, dhe hedhja (në deponi) ilegale.”. Vetëm kjo mjafton si thirrje për çdo burrë, grua dhe fëmijë në Kosovë …, në të vërtetë të gjithë që jetojnë në këtë pjesë të bukur dhe të çmuar të botës për të bërë aq sa munden! Ne të gjithë kemi një rol për të luajtur. Të gjithë kemi përgjegjësi për t’u kujdesur për mjedisin tonë, për t’u kujdesur për planetin tonë dhe për t’u kujdesur për fëmijët dhe nipërit e mbesat tona!

Ekipi i OKB-së së Kosovës së bashku me partnerët e tjerë ndërkombëtarë shumëpalësh dhe dypalësh po punojnë së bashku me institucionet e Kosovës për një popullatë më të shëndetshme dhe të ripërtëritshme nga fatkeqësitë natyrore dhe ndryshimet klimatike. Bashkëpunimi mund të sjellë rezultate të shkëlqyera me një kombinim të njohurive të reja, investimeve inteligjente, teknologjive të reja për riciklimin dhe zgjidhjeve inovative për rezultate të qëndrueshme, si në pastrimin e mjedisit ashtu edhe në parandalimin e ndotjes së mëtejshme! Asambleja e Kosovës ka miratuar Rezolutën mbi Objektivat e Qëndrueshëm të Zhvillimit duke u bërë kështu pjesë e Agjendës Globale 2030. Parimi kryesor i Agjendës 2030 është ‘të mos lihet askush prapa’. Kosova tani i është bashkuar kësaj thirrjeje globale për veprim dhe përgjegjësi për ta bërë botën një vend më të mirë për të jetuar për të gjithë.

Në të gjithë botën kemi shembuj të përkushtimit. Nga ndalimi i mikrorruazave të plastikës, tek ndalimi i përdorimit të qeseve plastike, e deri tek ndryshimi i ligjeve dhe përforcimi i atyre ekzistues. Kosova nuk duhet të jetë ndryshe. Prandaj është i nevojshëm një veprim i përbashkët për të zvogluar ndotjen plastike. Kjo kërkon bashkëpunim mes komuniteteve, bizneseve dhe qeverisë dhe Kuvendit të Kosovës… forconi kornizën ligjore, kufizoni shitjen e artikujve të panevojshëm plastik për një përdorim; rritni përgjegjësinë financiare ndaj atyre që përfitojnë nga plastika; dhe kërkoni që produktet të jenë të sigurta, të ripërdorshme dhe të riciklueshme. Dhe komunitetet duhet të jenë të gatshme për të dyja, të binden dhe të kërkojnë që premtimet të mbahen.

Nëse duam të jemi të korrekt ndaj gjeneratave të ardhshme, nëse duam të jemi në gjendje t’i shikojmë bijën ose birin tonë në fytyrë dhe t’u themi se kemi bërë gjithçka që ka qenë e mundur, duhet të jemi më të përgjegjshëm ndaj asaj që ne e konsiderojmë si “Planeti ynë “. Tjetër nuk kemi!

Më lejoni të përfundoj duke cituar Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së Antonio Guterres i cili, në mesazhin e tij sot, për Ditën Botërore të Mjedisit 2018 tha:
… mesazhi është i thjeshtë: …mos pranoni plastikën për një përdorim. Refuzoni atë që nuk mund ta përdorni përsëri. Së bashku, ne mund të ndërtojmë rrugën drejt një Toke më të pastër dhe më të gjelbër.

Të gjithë ne, le të jemi të vetëdijshëm për përgjegjësinë tonë, për të bërë atë që na takon, për të jetuar jetën tonë në përputhje me rrethanat./Burbuqe Dobranja

Kim Jong nuk do të mashtrohet si Qaddafi

“Modeli i Uashingtonit për negociatat bërthamore me Libinë është një ilustrim se pse armët bërthamore janë të nevojshme”

Nga Dag Bendou

Samiti shumë i paralajmëruar midis Shteteve të Bashkuara dhe Koresë së Veriut ka hyrë në një gjendje vendimtare; ju nuk e dini nëse do të mbahet ose jo derisa të kontrolloni përsëri në çdo moment të caktuar. Ftesat janë pranuar, anuluar dhe ri-pranuar; janë dërguar letra; cicërimat kanë bërë zhurmë në atmosferë.

Tani për tani, duket sikur është kthyer përsëri. Por shumë vëzhgues kanë frikë nga një kthim të fundit mano a mano mes presidentit amerikan Donald Trump dhe udhëheqësit të Koresë së Veriut, Kim Jong Un, me një mundësi reale të luftës. Nëse kjo ndodh, faji do të bjerë kryesisht në administratën Trump. Gjuha e rrezikshme që vjen nga Shtëpia e Bardhë – veçanërisht diskutimi i një “modeli të Libisë” për bisedimet – i ka lënë koreano-veriorët të zemëruar dhe të mërzitur. Në Phenian, ajo gjuhë është një kërcënim i nënkuptuar – dhe një shenjë se Shtetet e Bashkuara nuk mund të besohen.

Mjaft ka ndodhur për të justifikuar një takim. Koreja e Veriut ka shkatërruar vendin e saj të testimit bërthamor nëntokësor, ka liruar tre të burgosur amerikanë, ka mbajtur dy takime pozitive me presidentin e Koresë së Jugut Moon-Jae-in dhe ftoi atëherë drejtorin e CIA-s, tani sekretarin e shtetit Mike Pompeo në Phenian.

Për më tepër, koreano-veriorët nuk duan që samiti të anulohet. Për Phenianin, do të ishte relativisht e thjeshtë të afirmohej qëllimi i përgjithshëm i denuklearizimit, të specifikonte disa rezultate, dhe të detajonte një proces diplomatik pasues për të diskutuar eliminimin e arsenalit bërthamor të Veriut. Sa larg dhe shpejt dy qeveritë do të shkonin atëherë është mendim i gjithkujt. Megjithatë, një rezultat i tillë do të ishte i vlefshëm për përpjekjet, duke zbutur njëkohësisht tensionet dhe duke kufizuar sjelljen kërcënuese të Veriut dhe, më e rëndësishmja, duke krijuar një mundësi për reforma të mëtejshme në faza.

Por pengesa më e madhe kanë qenë fjalët për Libinë.

Zyrtarët e administratës u ankuan për fjalët e zemëruara të Veriut dhe dështimin për të pranuar një takim përgatitor në Singapor. Por këto ndodhën pas referimit të administratës ndaj modelit të Libisë, mbështetur nga kërcënimet e veprimeve ushtarake nëse Veriu nuk i pranonte kërkesat e SHBA. Edhe Pompeo me sa duket fajësoi Këshilltarin e Sigurisë Kombëtare Xhon Bolton për debatin.

Bolton, një skifter që nuk bën kompromise dhe një burokrat me eksperience në goditjet pas shpine, shprehu publikisht se modeli për denuklearizimin duhet të jetë Libia në vitin 2003, në thelb paketimin e armëve dhe mjeteve të Veriut dhe dërgimin e tyre në Amerikë.

Megjithëse presidenti amerikan me sa duket u përpoq të minimizonte komentet e Boltonit, ai përfundoi duke kërcënuar ndryshimin e regjimit dhe luftë. Në mes të një diskutimi të ngatërruar rreth Libisë, Trump tha, “Nëse e sheh atë model me Qaddafin, ai ishte një ekzekutim i plotë. Ne shkuam atje për ta rrahur atë. … ai model do të ndodhte në qoftë se ne nuk bëjmë një marrëveshje, ka shumë të ngjarë” me Kim. Zëvendëspresidenti ndoqi me shumë të njëjtën gjë, duke njoftuar se Veriu mund “të përfundonte si modeli libian, nëse Kim Jong Un nuk bën një marrëveshje”.

Ishte një shembull i dyshimtë, pasi arsenali i Koresë së Veriut është shumë më kompleks, përfshirë ato të përfunduar, si dhe inventarin e konsiderueshëm të raketave dhe armëve kimike dhe biologjike. Libia gjithashtu nuk kishte një objektiv joshës si Seuli brenda rrezes së raketave.

Por një gjuhë e tillë është gjithashtu një retorikë katastrofike – ndoshta me qëllim nga Bolton dhe nënpresidenti Mike Pence. Modeli i Libisë vazhdon të mbetet në mendjet e Koresë së Veriut. Kur e vizitova Pyongyangin qershorin e kaluar, u informova se përvoja e Libisë ilustronte pse armët bërthamore janë të nevojshme – diçka që koreanët e veriut ia kanë përsëritur shumë vizitorëve të tjerë. Zyrtarët folën për eliminimin e “politikës armiqësore” të Amerikës, “kërcënimeve ushtarake” dhe “kërcënimeve bërthamore”. Por përvoja libiane do të thotë që garancitë verbale dhe garancitë e letrave kurrë nuk do të bindin që Veriu të heqë dorë nga armët e saj.

Koreanët e veriut janë të vetëdijshëm se historia nuk përfundoi me heqjen dorë të udhëheqësit libian Muammar al-Qaddafi nga armët e tij më të rëndësishme. Presidenti i SHBA Xhorxh W. Bush njoftoi në 2003 se “besimi i mirë i Libisë do të shpërblehet”. Për tetë vjet, Shtetet e Bashkuara dhe Evropa e mbuluan me lule dhe pëshpëritën gjëra të ëmbla boshe në veshin e tij. Në një nga shembujt më famëkeq, Senatorët e SHBA John McCain, Susan Collins, Lindsey Graham dhe Joe Lieberman u mblodhën me Gadafin në Tripoli, duke diskutuar mundësinë e dhënies së ndihmës për ta shpërbluar atë për kundërshtimin e tij ndaj al Kaedës.

Por pastaj një revoltë popullore shpërtheu në vitin 2011 dhe Perëndimi përdori justifikimin e ndërhyrjes humanitare për të nisur një fushatë për ndryshimin e regjimit. Njeriu i fuqishëm libian vdiq një vdekje veçanërisht publike dhe të tmerrshme. Pyongyang ishte duke shikuar. Siç shkroi agjensia zyrtare e lajmeve e Veriut, “shpërbërja bërthamore e Libisë” nga SHBA në të kaluarën, doli të jetë një mënyrë agresioni, me anë të së cilës kjo e fundit e mashtroi me fjalë të tilla të ëmbla si “garanci për sigurinë” dhe “përmirësim të marrëdhënieve” për të çarmatosur veten dhe pastaj e gëlltiti me forcë”. William Tobey, një anëtar i Departamentit të Energjisë të administratës së George W. Bush, e shprehu më thjesht: “Ata u shfarosën”.

Veriu ka nxjerrë përfundime të qarta. Vitin e kaluar, Dan Coats, drejtori i inteligjencës kombëtare, shpjegoi se Kim “ka shikuar, mendoj, se çfarë ka ndodhur në mbarë botën në lidhje me kombet që posedojnë aftësi bërthamore dhe mjetet që ata kanë”. Sa për Libinë, Coats tha, mësimi është, “Nëse keni pasur nukleare, kurrë mos i braktisni ato. Nëse nuk i keni, merrni ato”.

Edhe pse Wall Street Journal u përpoq ta lehtësojë Boltonin duke shpjeguar se ai po fliste për Libinë në vitin 2003, jo në vitin 2011, dy përvojat libiane janë të pandashme në mendjet e koreanëve të veriut. Duke dorëzuar raketat dhe nuklearet e tij, Gadafi ftoi Uashingtonin të përfitonte nga dobësia e tij. Edhe nëse nuk ishte plan i Amerikës që nga fillimi, Uashingtoni nuk ngurroi të rrëzojë partnerin e tij të fundit. Në fakt, Bolton, i cili ishte përfshirë në negociatat e Gadafit, mbështeti goditjen e ushtrisë amerikane kundër udhëheqësit libian.

Modeli i Libisë i kujtoi Kimit për dobësinë e tij ushtarake sapo ai të braktiste armët më të mira – dhe gatishmërinë e Uashingtonit për të vepruar në përputhje me rrethanat. Zëvendësministri i Jashtëm i Koresë së Veriut, Kim Kye Gwan, ishte i qartë: “Kjo është në thelb një manifestim i një lëvizjeje të tmerrshme për të imponuar në shtetin tonë dinjitoz fatin e Libisë apo Irakut, të cilët u rrëzuan për shkak se i dorëzuan vendet e tyre fuqive të mëdha”.

Duke folur për Libinë përfaqëson pikërisht kërcënimet që forca bërthamore e Phenianit kishte për qëllim të shmangte. Megjithëse Trump dhe Pence kërkonin të zbatonin modelin e Libisë për negociatat bërthamore kundër Koresë së Veriut, ky precedent ishte i pandashëm nga zbatimi eventual i forcës ushtarake kundër një vendi të çarmatosur që jo vetëm që nuk kërcënoi Shtetet e Bashkuara dhe Evropën por gjithashtu bashkëpunoi me ta. Duke gjykuar nga kjo, Pheniani nuk ka arsye të heqë dorë nga pengesa e saj më e fortë.

Një tjetër katastrofë diplomatike ka helmuar më tej ujërat. Lehtësimi i shqetësimeve të Veriut është bërë më e vështirë nga ndërprerja e Uashingtonit të marrëveshjes bërthamore të Iranit, e ndjekur nga një sërë kërkesash shumë më të ashpra për Teheranin. Ironikisht, administrata e Obamës kishte shpresuar se marrëveshja e Iranit do të tërhiqte Phenianin. Për shembull, ish Nënsekretari i Shtetit Wendy Sherman tha në vitin 2015 se marrëveshja e Iranit “mund ta vendosë në mendime të dyta Korenë e Veriut rreth rrugës shumë të rrezikshme që po ndjek tani.” Pasi administrata Trump e grisi atë, megjithatë, të gjitha bastet dolën jashtë loje.

Uashingtoni ka këmbëngulur që Pyongyangu të çarmatoset shpejt, para se të jepej ndonjë përfitim, por pas ngjarjeve të fundit shansi u zhduk. Çfarë do të ndalonte Shtetet e Bashkuara nga trajtimi i Koresë së Veriut si Irani? Kjo vlen dyfish, sepse marrëveshja koreane do të ishte dypalëshe dhe akoma më e lehtë për Shtetet e Bashkuara të revokojnë.

Çfarëdo që të ndodhë me samitin, administrata Trump është bërë një pengesë e madhe për mospërhapjen e armëve. Së pari, presidenti hodhi në erë një marrëveshje ndërkombëtare që impononte kontrolle dhe ndërhyrje mbi një proliferator të dyshuar. Tani, administrata ka rrezikuar bisedimet me një vend që ka armë bërthamore dhe po zhvillon raketa balistike ndërkontinentale.

Trump ka theksuar Korenë e Veriut si një palë më të gatshme për t’u angazhuar në diplomaci dhe shumë më të vështirë për të demonizuar si një objektiv të përshtatshëm të aksionit ushtarak të SHBA. Ai i ka demonstruar koreanoveriorëve se Shtetet e Bashkuara, nën administratën e tij, është kombi më obstruksionist dhe i rrezikshëm. Ai e ka bërë të lehtë për Pekinin që t’i rezistojë kërkesave të ardhshme të SHBA, pasi ai braktisi negociatat. I vetmi humbës i sigurt nga gjuha dhe vendimet e presidentit janë Shtetet e Bashkuara./Foreign Policy – Lexo.al