Si Rama po e nxjerr në pension opozitën

Nga Julian Zyla

Gjetja strategjike e Partisë Socialiste në zgjedhjet e kaluara ishte ndryshimi i pyetjes kryesore të fushatës nga: Kush do të qeverisë, në: Si do të qeverisim, vetëm apo me partnerë koalicioni? Argumentet ishin të thjeshtë, që do të thotë: bindës. Kush nuk e do një qeveri më të qartë e më pastërtisht përgjegjëse për veprimet që do të bëjë? Kështu, zgjedhjet i dhanë përgjigje pyetjes që arriti të imponohet.

Kemi një qeveri monopartiake. Lehtësisht e vendosshme përpara përgjegjësisë. Por, kush duhet ta bëjë këtë duke u bazuar në detaje e të dhëna konkrete? Natyrisht, kjo është puna e opozitës. Por, kush po e bën këto ditë këtë punë? Kryeministri.

Ndërsa Lulzim Basha është shumë i zënë për të mbetur kryetar i Partisë Demokratike, Edi Rama vendosi të marrë përsipër edhe rolin e kryetarit të opozitës. Duke vënë qeverinë e tij përpara vërejtjeve të drejtpërdrejta të popullit, ai arrin t’ia heqë këtë mundësi opozitës, duke e nxjerrë de facto në pension.

Natyrisht, këto aktivitete nuk po organizohen me qëllime opozitare. Por, Rama nuk ka përtuar asnjëherë të vihet në anën e vërejtjeve kundër administratës së tij. A do të mbeten hapësira për opozitën? A do të gjejë hapësira opozita, e cila shpesh ose ka qenë duke diskutuar çështje ngushtësisht politike ose duke iu bashkuar çështjeve pasi ato ishin ngritur nga njerëzit më parë. Protestat e shumta janë tregues, duke përfshirë tani dhe çështjen e teatrit, ku opozita shprehet se është ftuar të jetë pjesë.

Qeveria, edhe pse siç pranohet nga kreu i saj ka ende shumë probleme për të zgjidhur, ka krijuar një rrugë të besueshme komunikimi, në të cilën, nëse flet, nuk rrezikon të hiqesh nga puna: edhe pse mund të heqësh nga puna ndonjë drejtor. Si mund të bëhet opozitë ndaj vendosjes së kryeministrit në anën e njerëzve? Nuk është e pamundur, por nuk është e lehtë.

Opozita e bashkuar, pa kryeministrin, duhet të krijojë një strategji që merr parasysh të gjithë këta faktorë, ndryshe, nuk kemi ndeshje. Opozita duhet të mësojë të mbajë shënim, me durim, problemet e rëndësishme për njerëzit. Kjo është rruga e gjatë. Rruga e shkurtër nuk ekziston.

Për momentin, këtë po e bën vetëm opozita në detyrë. Ajo që mban shënim për t’i përdorur vetë kundër vetes, në favor të vetes. Njerëzve u intereson që dikush të flasë me ta. U intereson të dëgjohen.
U intereson që dikush të ketë një zë të fuqishëm kundër qeverisë. Por nuk u intereson se kush e merr përsipër këtë detyrë. Nëse këtë e bën kryeministri, aq më mirë. Ata e dinë që ai, natyrisht, e bën edhe për arsye politike. Por, opozitën nuk do ta ndalonte askush që, për arsye politike, të fliste më pranë dhe më gjatë për gjërat që prekin ata drejtpërdrejt. Një fushatë për një ekonomi e republikë të re dhe disa vizita nëpër rrethe nuk mjaftojnë. Aq më tepër kur titulli nuk ndryshon: Rama të japë dorëheqjen.

Rama nuk po jep dorëheqjen. Përkundrazi, nëse qeverisja thuhet se konsumon, kryeministri pushon herë pas here nën çadrën e të bërit opozitë. Natyrisht, të udhëheqësh një strukturë të jep edhe luksin e dyzimit mes strukturës dhe njeriut në krye. Jo të gjithë e përdorin këtë strategji. Udhëheqësit shpesh bëhen njësh me strukturën për të përfituar edhe meritat, por edhe për të bërë anëtarët e skuadrës së tyre të ndihen të mbrojtur. Kryeministri ka zgjedhur strategjinë e marrjes së mirëqenë të besnikërisë së skuadrës. Kjo mund të jetë shenjë e një strategjie të mirë organizimi.

Kryeministri tha në llogaridhënien publike në Lezhë se kjo fushatë nuk do të finalizohet me votë. Kjo është e vërtetë. Por, kjo fushatë ka më shumë potencial sesa akuzat, të cilat, gjithashtu, nuk synojnë të finalizohen me votë. Informacioni i detajuar që mund të mblidhet në takime të tilla, është një tjetër element që do të ndikojë në zgjedhjet e ardhshme.

Gjetja e llogaridhënies publike do të zhvendosë me hapa të plotë Partinë Socialiste drejt fushatës së ardhshme. Simpatizantët e PS-së, por edhe njerëzit e tjerë nuk do të ngurrojnë të jenë të sinqertë. Në anën tjetër, Partia Socialiste duket se është e përqendruar të dëgjojë: E vetmja mënyrë në të cilën nuk mund të dërgosh një vërejtje për administratën është duke e shkruar atë në një aeroplan letre. Kjo e bën nevojën për opozitën më të vogël. Kjo e bën punën për opozitën më të madhe.

Gjetja e llogaridhënies publike nuk synon të ndryshojë pyetjen kryesore për zgjedhjet e ardhshme. Por, me të synohet të jepet një mesash shumë i qartë nga PS: Bashkitë do të drejtohen ose nga kandidatë më të mirë ose nga të njëjtët kandidatë më mirë. Na thoni çfarë të përmirësojmë, thotë fushata. A qëndron diku pyetja: kush doni të qeverisë? Opozita nuk duhet të presë që këtë pyetje ta shtrojë qeveria. /Gazeta Shqiptare/

Tirana të mbështesë nismën britanike për Kosovën

Nga: Shaban Murati

Britania e Madhe, e cila do të ketë presidencën e Këshillit të Sigurimit të OKB në muajin gusht 2018, pritet të konkretizojë nismën e saj të re diplomatike për të ndryshuar ritualin e deritanishëm të diskutimit të temës së Kosovës nga kjo trupë e OKB. Thelbi i nismës britanike qëndron në atë që Këshilli i Sigurimit të mos mbajë më sesionet rutinë publike çdo tre muaj për Kosovën dhe as të mos bëhen më raportet tremujore të UNMIK-ut për gjendjen në Kosovë. Nisma diplomatike britanike madje sugjeron që këto sesione të KS të OKB për Kosovën të hiqen fare dhe ajo tematikë t’i kalojë seksionit të çështjeve procedurale. Duke shpjeguar motivet e kësaj nisme diplomatike, ambasadori i Britanisë së Madhe në OKB, Matthew Ryncroft, deklaroi se “Është koha që Këshilli i Sigurimit të OKB të mblidhet më pak për këtë çështje. Ne duhet të fokusohemi te kërcënimet reale të paqes dhe të sigurisë ndërkombëtare. Kosova nuk i përket kësaj kategorie”.

Logjika e nismës britanike është e drejtë dhe në kohë. Nga pikëpamja legale Kosova është një çështje e zgjidhur nga vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, që sanksionoi ligjshmërinë e pavarësisë së Kosovës në përputhje me ligjin ndërkombëtar dhe diskutimet çdo tre muaj për të në KS të OKB janë shndërruar në një akt joproduktiv dhe artificial. Dy shtetet, Serbia dhe Kosova, të cilat në bazë të një rezolute të OKB po zhvillojnë prej disa vitesh bisedime dypalëshe me ndërmjetësimin e BE, kanë nënshkruar marrëveshjen për anëtarësimin në BE, ku janë angazhuar ndërkombëtarisht të mos pengojnë njeri-tjetrin për të hyrë në BE. Praktika e deritanishme e sesioneve të rregullta tremujore të KS të OKB për Kosovën, që kanë qenë të hapura për publikun, nuk i ka shërbyer aspak qëllimeve të uljes së tensionit dhe as normalizimit të marrëdhënieve midis Serbisë dhe Kosovës. Serbia i ka përdorur këto sesione vetëm për qëllime propagandistike, duke u bërë vetë peng i një diplomacie obstruksioniste dhe të gjuhës së urrejtjes.

Nisma britanike ndërmerret në një kohë, kur BE ka hapur bisedimet e pranimit me Serbinë dhe kur po afrohet hapja e atyre kapitujve të traktatit të pranimit, të cilat përmbajnë kushtin e njohjes së Kosovës nga Serbia. Sesionet propagandistike tremujore në KS të OKB e pengojnë rrjedhshmërinë e shtrimit të rrugës për anëtarësimin e Serbisë dhe të Kosovës në BE. Me këtë nismë Britania e Madhe jep një kontribut të rëndësishëm diplomatik në mënjanimin e tensioneve dhe në ripajtimin midis Serbisë dhe Kosovës. Nisma britanike ka rëndësi të veçantë, sepse e çliron Këshillin e Sigurimit nga shantazhi i përdorimit të vetos së Rusisë në sesionet tremujore për Kosovën. Rusia e ka përdorur dhe mund ta përdorë përsëri veton për Kosovën, jo vetëm si favor ndaj Serbisë, por edhe për qëllimet dhe pazaret e saj globale. Duke transferuar temën e Kosovës në seksionin e çështjeve procedurale mënjanohet e drejta e vetos nga Rusia dhe nga Kina, dhe Kosova pranohet si çështje, që është e zgjidhur, dhe që nuk duhet të jetë më objekt i sesioneve të KS të OKB. Nisma britanike ka fituar një përkrahje të fortë nga SHBA, Franca dhe shtete të tjera anëtare jo të përhershme të KS të OKB.

Nisma diplomatike britanike ka shkaktuar një alarm dhe shqetësim të madh në Serbi, sepse e privon diplomacinë serbe nga një shfaqje propagandistike nacionaliste. Presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç, e shprehu publikisht këtë shqetësim serb, kur deklaroi në 4 maj se “Britania e Madhe, Amerika, Franca dhe ata, që kanë njohur Kosovën, janë përpjekur për të ndryshuar formatin e diskutimeve mbi Kosovën në KS të OKB. Ata thonë se nuk ka probleme në Kosovë dhe se nuk ka nevojë për raporte tremujore. Nuk është e lehtë, por ne do të luftojmë”. Presidenti serb theksoi se pret mbështetje të hapur nga Rusia, dhe për këtë çështje Beogradi do të bisedojë edhe me “shokët kinezë”. Po në 4 maj ministri i Jashtëm serb, Ivica Daçiç deklaroi se Serbia do të kërkojë që të vazhdojnë të mbahen rregullisht sesionet e hapura publike të KS të OKB për Kosovën.

Nisma diplomatike britanike i jep institucionit të KS të OKB një qëndrim dhe veprim më adekuat me situatën në Kosovë, një shtet 10 vjeçar i konsoliduar dhe i njohur nga më se 115 shtete anëtare të OKB. Pengesat dhe kundërshtimet, që po përpiqen t’i ngrenë kësaj nisme Rusia, Serbia dhe disa aleatë të tyre, këshillojnë një mobilizim të diplomacisë së Shqipërisë dhe të Kosovës në frontin diplomatik. Shqipëria dhe Kosova nuk mund vetëm të rrinë dhe të shikojnë se çfarë po bëjnë Britania e Madhe, Amerika, Franca dhe të tjerë shtete perëndimore në favor të Kosovës. Diplomacia e dy shteteve shqiptare duhet të ndryshojë marshet dhe t’i bashkëngjitet nismës britanike me një aktivizim të ri në arenën ndërkombëtare. Nuk është pengesë pse Shqipëria nuk është anëtare jo e përhershme e Këshillit të Sigurimit dhe Kosova nuk është anëtare e OKB. Diplomacia e Shqipërisë dhe e Kosovës duhet të ngrejë zërin në arenën ndërkombëtare në planin dypalësh dhe shumëpalësh, që të ndihmojnë në krijimin e klimës për realizimin e nismës britanike në KS të OKB. Diplomacia e Shqipërisë dhe e Kosovës duhet të jenë më aktivë në drejtim të rregullimit të hapave dhe të lëvizjeve të tyre me ato të diplomacisë së shteteve të mëdha perëndimore.

Kjo të bëhet kundrejt nismës britanike, por kjo të bëhet edhe kundrejt nismës së fundit pozitive të Francës. Franca, anëtare e përhershme e KS të OKB dhe një nga shtetet më të rëndësishme të BE, njoftoi kohët e fundit vendimin e saj për t’iu drejtuar nota proteste atyre shteteve, të cilat nën presion kanë tërhequr apo kanë ndërmend të tërheqin njohjen zyrtare të Kosovës si shtet i pavarur. Parisi ka paralajmëruar se do t’u dërgojë nota proteste atyre shteteve, që do të ndërmarrin hapin e gabuar të tërheqjes së njohjes së Kosovës. Ky qëndrim diplomatik i Francës është i rëndësishëm, sepse i kundërvihet një tendence negative, të cilën e kanë financuar dhe sponsorizuar në shkallë ndërkombëtare Rusia dhe Serbia për të detyruar shtetet e varfra dhe të vogla që të tërheqin njohjen e Kosovës. Franca ka ndikim të madh në vendet e Afrikës, Azisë dhe të Amerikës Latine dhe paralajmërimi francez pritet të ketë efektin e vet pozitiv frenues për fushatën serbo-ruse. Francës iu bashkëngjit edhe Britania e Madhe, e cila publikisht e kritikoi Surinamin për tërheqjen e njohjes së Kosovës.

Shqipëria dhe Kosova duhet t’i vlerësojnë dhe t’i përshëndesin këto qëndrime të rëndësishme të diplomacisë së Britanisë së Madhe, të Francës, të SHBA dhe të tjerëve në favor të Kosovës në arenën dhe në institucionet ndërkombëtare. Nuk kemi dëgjuar deri tani ta shprehin këtë vlerësim zyrtarisht, por është ende koha për ta bërë këtë. Shqipëria duhet ta kishte ndjekur menjëherë shembullin francez dhe do të duhej të kishte afishuar të njëjtin qëndrim lidhur me diversionin diplomatik rus dhe serb për të nxitur disa shtete që të tërheqin njohjen e Kosovës.

Tirana dhe Prishtina duhet të flasin me zë të lartë për të vlerësuar miqtë dhe për t’iu bashkëngjitur nismave diplomatike perëndimore në favor të Kosovës. Duhet ta bëjnë këtë edhe për t’i dërguar mesazh të qartë Serbisë apo Rusisë se veprimet e tyre negative ndaj Kosovës regjistrohen si akte armiqësore ndaj të dy shteteve shqiptare dhe ndaj kombit shqiptar. Shqipëria ka shënuar deficite në këtë drejtim. Ka krijuar edhe Kosova, disa zyrtarë të së cilës në vend që të angazhohen me këto nisma pozitive perëndimore, bëjnë lojën serbe për të armiqësuar Kosovën me shtete dhe me organizata ndërkombëtare dhe harrojnë se diplomacia kosovare ka nevojë për diplomatë dhe jo për priftërinj. Shqipëria dhe Kosova duhet të dalin me qëndrime zyrtare në mbështetje të nismës diplomatike britanike. Diplomacisë së të dy shteteve shqiptare nuk i lejohet të harrojë se Kosova është interes jetik i kombit, barrën kryesore të të cilit duhet ta mbajnë dy shtetet shqiptare, duhet ta mbajë gjithë kombi shqiptar. Është fat dhe mrekulli e historisë që për Kosovën kemi aleatë të fuqishëm, që na mbështesin si SHBA, Britania e Madhe, Gjermania, Franca, etj., por ne duhet të tregojmë të parët se jemi ushtarë dhe roje të fatit të kombit.

/Burimi: http://www.gsh.al

“The Donald” e ka lënë botën pa frymë

Nga Bernard Guetta

Mbeten edhe vetëm pesë ditë. Deri në 12 maj, bota do të dijë nëse Donald Trump do të anulojë ose jo përkatësinë e SHBA, në kompromisin në negociatat bërthamore midis fuqive të mëdha dhe Iranit, në vitin 2015. Më 6 maj, Presidenti iranian Hassan Rohani ka thënë se “nëse Amerika do të heqë dorë nga marrëveshja, do të përballet me një pendesë historike “sepse” urdhërat e nevojshëm”, shtoi ai pa specifikuar, “i janë dhënë organizatës tonë të energjisë atomike”.

Emmanuel Macron theksoi se në rast të tërheqjes së Uashingtonit nga marrëveshja, “do të hapet utia e Pandorës dhe mund të shpërthejë një luftë”.

Janë fjalë aspak të ekzagjeruara, sepse që në vitin 2015, në kohën e firmosjes së kompromisit, kreu i atëhershëm i diplomacisë amerikane John Kerry, kishte deklaruar se ndoshta qe shmangur një luftë, sepse vazhdimi i programit bërthamor të Iranit nuk do të kish lënë alternativë tjetër: një sulm ndaj Iranit do të shkaktonte një kaos rajonal, apo pranimin e ndërtimit të bombës atomike nga ana e Teheranit, ndjekur nga Arabia Saudite dhe Turqia (në këtë rast, duke marrë parasysh fuqinë e Izraelit, do të çonte në katër fuqi bërthamore në Lindjen e Mesme).

Pasiguri e dyfishtë

Sot alternativa është saktësisht e njëjtë. Ndoshta Donald Trump do të gjejë një mënyrë për të kritikuar kompromisin, pa e hedhur në erë zyrtarisht. Nuk përjashtohet, por edhe në këtë rast marrëveshja e 2015 do të marrë fund, për shkak se kompanitë perëndimore nuk do të guxojnë për të investuar më shumë në Iran dhe regjimi iranian do ta gjejë veten të penalizuar në të gjitha frontet, pa atomike dhe pa aftësinë për t’u integruar në ekonominë botërore.

Nëse Trump nuk heq dorë nga ideja e sabotimit të kompromisit, bota do të hyjë në një pasiguri të dyfishtë të dielën, për dy arsye.

Arsyeja e parë është se, pas mandatit të dytë të George Bush, Shtetet e Bashkuara nuk duan të jenë polici i botës, dhe që atëherë asnjë ekuilibër i ri nuk ka zëvendësuar atë të kaluarin, për shkak se Bashkimi Evropian nuk është vendosur ende si një fuqi politike.

Arsyeja e dytë për pasigurinë, është se Shtetet e Bashkuara janë sot në duart e një presidenti, paaftësia e të cilit është e barabartë vetëm me vulgaritetin e tij. Donald Trump është një njeri që, mes hetimit rus dhe skandalit që përfshiu një yll pornografie, ka pasur guximin për të thënë se në Bataclan do të kish patur më pak viktima, në qoftë se në Francëdo të lejohej shitja e hapur e armëve.

Po sigurisht, u shesim armë të gjithëve dhe nuk do të ketë më vrasje masive në Evropë, siç ndodh në Shtetet e Bashkuara, ku të gjithë e dinë se tragjedi të tilla nuk ndodhin … , Ide e bukur, i dashur Z. Trump./ France Inter

A ka sovranitet në këtë shtet?

Nga Xhemal Gjunkshi

– Autostrada detare e drogës dhe korridoret e hapësirës ajrore shqiptare komandohen nga krimi i organizuar. Ndërkohë që çdo ditë po përballemi me cënimin e rëndë të Sigurisë Kombëtare. Sasira të mëdha droge me destinacion nisje Shqipërinë vazhdojnë të kapen në vende fqinje dhe situata vazhdon ende të jetë jashtë kontrollit.

– Kujtojmë që brenda një afati kohor mjaft të shkurtër Policia Italiane ka kapur rreth 4 ton drogë dhe armatim. Policia Italiane deklaroi se ka kapur të premten një grup prej shtatë personash të cilët kanë transportuar drogë me avionë të vegjël. Por teksa droga nuk ka ndalim sa hynë dhe del nga Shqipëria në sasira të mëdha vetvetiu të lind pyetja: Çfarë po bëjnë institucionet e sigurise dhe ato ligj zbatuese te shtetit shqiptar, për të cilat paguhen nga taksapaguesit shqiptarë për të garantuar rend dhe siguri, për të parandaluar situata trafiqesh, situata kriminale dhe garantuar sovranitetin e këtij vendi.

Bazuar mbi atë çfarë po ndodh në Shqipëri mafia gjezdis pa pikë frike dhe ushtron lirshëm aktivitetin e vet. Matanë Adriatikut kalojnë tonelata të tëra droge dhe me qindra kilogramë kokaine drejtohen drejt Shqipërisë pa frikë, kjo është një shenjë aspak e mirë, përkundrazi një tregues se krimi i organizuar nuk po tërhiqet aspak dhe duket i patrembur.

– Të gjendur përballë kësaj situate ku autostrada detare e drogës dhe korridoret e hapësirës ajrore komandohen nga krimi i organizuar shtrojmë pyetjen: A thua vërtet krimi I organizuar ka gjunjëzuar institucionet shqiptare me gjuhën e forcës, apo një situatë e tillë bëhet në kompromis? Të thuash që krimi mund të gjunjëzojë kaq lehtë një shtet vend anëtarë të NATO-s është krejt e pamundur, por çfarë ka ndodhur atëherë?!.

Përse tolenatat e drogës dhe fatkeqësisht duke përdorur hapësirën ajrore vazhdojnë të kalojnë nga vendi ynë. Një zhurmë e madhe u bë sa i përket kontrollit të radarëve nga krimi i organizuar, dalë kjo në përgjimet ndaj trafikantëve shqiptarë nga prokuroria italiane kur ata pohonin se kishin njeriun e tyre në sallën e radarëve. Gjendur përballë një skandali të tillë autoritetet e Ministrisë së Mbrojtjes përgënjeshtruan faktin dhe u munduan të sponsorizojnë fortë në media që kjo nuk ishte e vërtet. Shprehja popullore thotë se: -“Gënjeshtra i ka këmbët e shkurtra!”.

Ndodhi që e vërteta lakuriq të dal. Sërish u kap drogë nga Shqipëria transportuar me gomone dhe me avionë. Atëherë lind pyetja: Çfarë ka çaluar në shkeljen e hapësirës ajrore dhe detare të një vendi anëtar të NATO-s që aspiron t’i bashkohet familjes së madhe Europiane. A thua kjo të jetë rruga e duhur e integrimit që aspirojmë? A mban njeri përgjegjësi ligjore dhe politike për shkelje të kësaj hapësire ajrore?. Përpos propagandës së arritjeve dhe shplarjes së trurit për sukseset e qeverisë institucionet duhet të jenë të fuqishme, drejtuesit e tyre të jenë në ushtrim 100% të detyrave funksionale me qëllim që vendi ynë të dalë njëherë e mirë nga lista e zezë e trafiqeve, e kontrollit mbi institucione dhe hapësirës ajrore dhe detare nga krimi i organizuar.

– Strukturat janë. Buxheti i Ministrise se Brendeshme eshte me i madhi ne gjithe keto vite. Gjithashtu dhe buxheti i Mbrojtjes eshte “ rritur”. Paratë jepen ndaj thjesht është e nevojshme që të shkëputen lidhjet e krimit të organizuar me segmente të shtetit nën ndikimin e politikës dhe t’i kthejmë sovranitetin Shqipërisë. Dhe kur kjo të ndodh mjafton që Forcat e Armatosura të Shqipërisë se bashku me Institucionet e tjera te Sigurisë Kombëtare, me integritetin e tyre të ushtrojnë plotësisht po në mënyrë sovrane kompetencat e tyre të mëposhtme dhe askush të mos ndërhyjë në punën e tyre.

Detyrat janë qartazi të përcaktuara që duhen të përmbushin Forcat Detare dhe Forcat Ajrore

-Misioni i Forcave Detare është:

Sigurimi dhe ruajtja e sovranitetit të hapësirës detare të Republikës së Shqipërisë në bashkëpunim me strukturat e tjera të Forcave të Armatosura, zbatimi i ushtrimit të ligjshmërisë në det në bashkëveprim me institucionet shtetërore me interesa në hapësirën detare.

Misioni i Forcave Ajrore:

Sigurimi i kapaciteteve të nevojshme për vëzhgimin dhe kontrollin e sovranitetit të hapësirës ajrore të Republikës së Shqipërisë në bashkëpunim me NATO, mbështetjen në operacionet luftarake e joluftarake, HNS dhe ato të kërkim shpëtimit SAR, si dhe realizimin e komandim kontrollit të mjeteve ajrore në hapësirën ajrore të Republikës së Shqipërisë.

– Shtroj pyetjet për Institucionet e Sigurisë Kombëtare dhe ato Ligj -Zbatuese, përballë këtyre fakteve, në cilin nivel garancie janë përballë qytetarëve të këtij vendi?

Pyetje! Është në gadishmëri Sistemi i “sensoreve të zbulimit” (radarë, dylbi ditë, dylbi nate),
Sistemi i transmetimit “mikrovales” i të dhënave,
Sistemi Automatik të identifikimit të objektivave detare – “AIS”,
Sistemi i Menaxhimit të Objektivave Detare -“MTM200”,
Paketa “software” e operacioneve të “kërkim shpëtimit”,

Pajisjet kompjuterike në QO- të, të “komandim-drejtimit” në SHPFA dhe të njësive të FD-se, sistemet e infrastrukturë “mbështetëse” – kontinier, BUE, kullat e antenave, rrjeti elektrik, sistemi i mbrojtjes nga mbingarkesat, etj.

– Misioni i Forcave Ajrore

Sigurimi i kapaciteteve të nevojshme për vëzhgimin dhe kontrollin e sovranitetit të hapësirës ajrore të Republikës së Shqipërisë në bashkëpunim me NATO, mbështetjen në operacionet luftarake e joluftarake, HNS dhe ato të kërkim-shpëtimit SAR, si dhe realizimin e komandim-kontrollit të mjeteve ajrore në hapësirën ajrore të Republikës së Shqipërisë.

Disa nga detyrat:

Monitoron vëzhgimin e hapësirës ajrore të RSH mbi bazën e sigurimit dhe integrimit të informacionit nga burime kombëtare dhe NATO,
– Kontrollon hapësirën ajrore të RSH, në bashkëpunim me NATO dhe ANTA, nëpërmjet QKR(CRC) dhe përdorimit të kapaciteteve kombëtare dhe të NATO bazuar në Artikullin
– Koordinon veprimet me ANTA dhe NATO, për realizimin e “policimit ajror” në hapësirën ajrore të RSH në kohë paqe sipas procedurave dhe regullave të ICAO, Eurokontrollit dhe NATO.
– Mbështet forcat e tjera në operacione luftarake.
– Menaxhon në bashkëpunim me strukturat civile dhe të NATO, rastet “renegate” si dhe këshillon NGA (NATIONAL GOVERNMENT ATHORITY) në procesin e vendimmarrjes dhe zgjidhjes së situatave në reagimin e duhur nëpërmjet kapaciteteve dhe sistemit të komandim – kontrollit ajror të CRC etj.

/Autori është deputet i Partisë Demokratike, ish-Shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura të Shqipërisë

Bukë dhe cirk

“Njerëzit që dikur kërkonin komanda, konsuj, legjione dhe gjithë të tjerat, tani nuk fusin më hundët dhe kërkojnë vetëm dy gjëra: bukë dhe cirk!” – Juvenali

Vëmendja është burimi parësor i politikës – dhe cilido që kontrollon vëmendjen tonë, do të kontrollojë shekullin 21

Nga André Dao

Për pothuaj 500 vite, qytetarët e Romës i zgjidhnin udhëheqësit e tyre. Strukturalisht, demokracia romake ishte në fakt më patrice se sa populiste – shumë prej zyrave më të larta u rezervoheshin atyre që vinin nga aristokracia, të cilët pretendonin se paraardhësit e tyre vinin nga vetë krijuesit e Romës. Por në praktikë, plebejtë – qytetarët e zakonshëm – mbanin, të paktën kolektivisht, pushtet vendim-marrës mbi Republikën romake, sidomos në momente të rëndësishme historike. Pushteti i plebejve nuk ishte asnjëherë më i dukshëm, se sa kur ata refuzonin të luftonin për patricët – në fund të fundit, çfarë ishte republika pa legjionet e veta?

Në kohën kur Juvenali shkroi “Satirat” e tij, rreth vitit 100, Jul Çezari kish kohë që kish kaluar Rubikonin me ushtrinë e tij, dhe fuqia e plebejve – bashkë me Republikën – nuk ishte më. Në vend të saj ishte Perandoria Romake, dhe në vend të pushtetit, njerëzit kishin panem et circenses – bukë dhe cirqe.

Nuk ka dyshim se, cirku që Juvenali kishte në mendje ishte Koloseu, i cili qe ndërtuar vetëm 20 vite para se ai të shkruante Satirat. Eshtë një prej imazheve më jetëgjata të Romës: amfiteatri më i madh që është ndërtuar ndonjëherë, i mbushur me dhjetëra-mijëra qytetarë romakë të veshur me toga dhe të etur për gjak, ndërkohë që poshtë në rërë gladiatorët, skllevërit dhe kafshët ekzotike luftonin deri në vdekje për të argëtuar qytetarët. Por spektakle të tilla nuk ishin thjeshtë dëfrim. Domethënia e tyre më e madhe është e përmbledhur në një prej performancave të para të Koloseut: rivënia në skenë e betejave të famshme nga e kaluara e Romës. Këto kishin për qëllim t’i kujtonin audiencës lavdinë e Perandorisë – dhe si pasojë, lavdinë e të qënit një qytetar i Romës. Në të vërtetë, Perandoria Romake e kësaj epoke përfshinte pjesën më të madhe të botës së njohur. Siç shkruante Virgjili, Roma ishte “një perandori pa fund”.

Nëse rivëniet në skenë prej gladiatorëve të pushtimeve romake ishin një kujtesë e lavdisë së Romës, qëllimi i vërtetë ishte të vendosej dhe konsolidohej pushteti i perandorit. Se sa thelbësore ishte kjo, mund të vihet re në mbishkrimin në varrin e Perandorit August – ai është praktikisht një listë e gjatë e gjithë parave që perandori shpenzoi për qytetarët e tij, 600 milionë denarii të argjendtë në total: për rrugë, toka, dhe grurë – domethënë bukë – por mbi të gjitha, për pushtime ushtarake dhe i sollën lavdi Perandorisë dhe qytetarëve të saj. Dhe ishin ato fitore – në Spanjën e sotme, Zvicër, Afrikën veriore dhe Lindjen e Mesme – që po ripërjetoheshin në Kolose, si argëtim.

Do të ishte mirë të mendonim se në demokracitë tona moderne, spektakle të tilla nuk do të ishin më të nevojshme. Nëse buka dhe cirku në kohën e Juvenalit kishin për qëllim të kompensonin njerëzit për humbjen e pushtetit prej tyre, atëherë ne – votuesit – nuk kemi nevojë për kompensim. Apo jo?

Po atëherë, si mund ta shpjegojmë sasinë e pafund të parave dhe kohën e shpenzuar për aktivitete madhore, si Lojërat Olimpike dhe Kupa e Botës në Futboll? Vlerësimet më të fundit na thonë se Olimpiada e 2016 në Rio de Janeiro kushtoi të paktën 13.1 miliard dollarë – që duket pak, po ta krahasosh me 220 miliard dollarët që Katari do të shpenzojë për Kupën e Botës 2022.

Edhe më shqetësuese është kostoja njerëzore. Human Rights ëatch vëren se qindra punëtorë imigrantë vdesin çdo vit në Katar, për shkak të kushteve të këqia të punës dhe nxehtësisë ekstreme. Kostoja e madhe e ekstravagancës nuk është paralelja e vetme me Romën e lashtë. Ashtu si rivëniet në skenë prej gladiatorëve të betejave të famshme, aktivitetet sportive janë shanse për lavdi kolektive. Kaq gjë është e dukshme prej dy zakoneve të botuesve të gazetave: shenjimi i medaljeve të arit dhe shtimi oportunist i përemrit “yni” prapa emrit të fituesve. Një skanim i shpejtë i mediave gjatë një aktiviteti madhor zbulon një tjetër pasojë serioze të fiksimit tonë pas sportit – ai merr pothuaj gjithë oksigjenin.

Faqet e para që përndryshe do i kushtoheshin çështjeve shtetërore, zihen me ndeshjet e një nate më parë. Dhe atje ku politikanët – lëre më shkrimtarët apo filozofët! – e dinë se që të sigurojnë mbulim mediatik, duhet të thonë diçka kontroverse, sportistëve u jepen rregullisht minuta të vyera, për të thënë gjëra krejt të zakonshme.

Sigurisht, pikërisht kjo është ideja. Ne kemi vëmendje të kufizuar pë të ofruar. Dhe lavditë e dëfrimeve sportive premtojnë kënaqësi shumë më të shpejtë, për çmimin e vëmendjes sonë, se sa mekanika e pushtetit politik.

Megjithatë, ka edhe një mënyrë më moderne – dhe më shqetësuese – për të kuptuar “bukën dhe cirkun”. Dhe kjo është ta shohësh vetë politikën, si cirkun më të madh në qytet. Tingëllon si kontradiktë (si mundet politika të shpërqëndrohet nga vetvetja?), deri kur bëjmë një dallim, mes politikës në mënyrën si paraqitet në kanalet e lajmeve – një lojë e pafundme intrigash dhe personalitetesh, e mbushur me pantomima heronjsjh dhe të ligjsh – dhe politikës si e kupton një filozof, që është në fund të fundit, shqetësimi për shëprndarjen e duhur të burimeve dhe pushteteve të një shoqërie. Me një fjalë, merak për drejtësinë. Askund nuk shfaqet më hapur politika si dëfrim, se sa në fiksimin pas të dhënave të sondazheve, përllogaritjen e imtësishme të “shtigjeve drejt fitores”, të kthesave të forta që nevojiten për të fituar. Kjo është politika e reduktuar në një lojë, e shoqëruar me shanset (bastexhinjtë do të vinin me gëzim baste, jo vetëm mbi rezultatin e zgjedhjeve, por jetëgjatësinë e udhëheqësve të partisë, apo konfigurimin e një kabineti të ri), një lojë që shërben për t’u shpërqëndruar nga politika si drejtësi, si dhe idetë që supozohet se duhet të jenë në themel të garës për pushtet.

Një konkluzion interesant për zbrazëtinë që po pëson politika, është se aktivitetet sportive janë shumë shpesh arenë për ide mbi drejtësinë: qoftë kjo pagë e barabartë për gratë, apo luftë ndaj racizmit dhe homofobisë. Duke parë mungesën e hapësirës për ide tek politika si argëtim, sid he sasinë e madhe të vëmendjes që i kushtojmë sportit, në një farë drejtimi kjo ka kuptim. Por sa kohë që nuk arrijmë të sigurojmë hapësirë për idetë mbi drejtësinë në politikë, deklaratat politike në kontekste sportive do të jenë pak a shumë si vlerësimi që Makbethi i bën jetës – shumë zhurmë dhe tërbim, por pa asnjë domethënie.

Siç ka thënë tekno-sociologu Zeynep Tufekci, vëmendja është burimi parësor i politikës – dhe cilido që kontrollon vëmendjen tonë, do të kontrollojë shekullin 21. Tufekci po fliste në kontekstin e mediave sociale dhe aftësisë së kompanive të motorrëve të kërkimit, për të devijuar vëmendjen tonë, në mënyra që u sjellin atyre më shumë fitime nga reklamuesit.

Por ideja e Tufekci mbi rëndësinë e vëmendjes ka zbatime më të gjera.

Vëmendja është një burim i kufizuar. Por ajo është edhe shumë e rëndësishmë për fuqinë tonë prej plebejsh: të drejtat tona demokratike janë të dobishme vetëm në agregat, që do të thotë se për të realizuar ndryshime domethënëse, ne duhet që kolektivisht t’i kushtojmë vëmendje të njëjtave gjëra, për një periudhë të gjatë kohe.

Fatkeqësisht, vëmendja e zgjatur tek ngjarjet sportive, sado të lavdishme apo dëfryese, na e shkëput vëmendjen nga çështje të politikës dhe drejtësisë. Edhe kur këto ngjarje sportive përdoren për të amplifikuar zërat e protestës, ato mund te jenë vetëm kolona orientuese për destinacionin tonë të vërtetë. Në një moment do të duhet ta fiksojmë vëmendjen përtej cirkut, drejt pushtetit dhe politikës që ndodhen nën të. / New Philosopher – Bota.al

Ja çfarë thonë studiuesit grekë për shqiptarët, grekët dhe maqedonasit

Nga Abdulla Mehmeti

Nuk e themi vetëm ne, por e thonë edhe studiuesit e huaj, edhe vetë studiuesit, arkeologët dhe historianët më të shquar grekë:

Anastasia N. Karakasidi: „Fushat e grurit, kodrat e gjakut“

Studiuesja, dr. Anastasia N. Karakasidi*, në librin e saj ,,Pasazhe nga formimi i kombit në Maqedoninë greke 1870-1990” (Passages to Nationhood in Greek Macedonia 1870 -1990), botuar në vitin 1997, mes tjarash thekson se, në debatet për Maqedoninë, emrin, historinë dhe të kaluarën e saj, asnjëherë nuk janë përfshirë trashëgimtarët legjitim, shqiptarët autoktonë, por uzurpatorët dhe pushtuesit e saj.

Në këtë libër dhe studime të tjera të saj, kjo autore është marrë shumë me identitetin maqedonas. Ajo i zhvlerëson kategorikisht pretendimet greke, dhe për më tepër ato sllave, për një trashëgimi maqedonase të lashtësisë dhe ua dedikon atë pa mëdyshje shqiptarëve, duke u shprehur se i gjithë konflikti që është zhvilluar dhe vazhdon të zhvillohet edhe sot, është i privuar nga shtrati historik i lashtësisë, qofte duke iu referuar autorëve të lashtësisë, qoftë dhe autorëve bashkëkohorë, të cilët në të gjitha format e shprehura të çojnë në të vetmin përfundim se, raca e vetme që mund të pretendojë në mënyrë të përligjur trashëgiminë maqedonase dhe Lekën e Madh, janë vetëm shqiptarët, pasardhësit e asaj popullsie që mbizotëronte Gadishullin Ilirik përgjatë lashtësisë.

Në këtë libër, autorja shkruan edhe për besimet fetare dhe objektet e kultit, që sipas shumë të dhënave historike dhe dokumentare, dëshmohet që pjesa dërmuese e objekteve të kultit, kishave dhe manastireve në Maqedoni, jo vetëm që janë ndërtuar nga shqiptarët vendës, por shërbenin për shqiptarët e atyre viseve.

Konstantinos Pangalis: „Shqiptarët janë ILIRË, helenët e vërtetë janë ata, e jo ne grekët e sotëm.“

Njëri nga këta studiues është edhe profesori grek, Konstantinos Pangalis, i cili hapur shpjegon se cilët janë grekët e sotëm, cilët ishin helenët dhe shqiptarët. Në një intervistë në Tv Alter, ai shpjegon se ilirët (shqiptarët e sotëm) janë të parët e kësaj toke, se historia e sotme greke nuk ka lidhje me të vërtetën, se shqiptarët janë ILIRË, se helenët e vërtetë janë shqiptarët e jo grekët e sotëm.

Dhe, ky nuk është shovinizëm. Shovinizëm është falsifikimi dhe përvetësimi i të kaluarës, identitetit, historisë, kulturës, traditave, folklorit, etnografisë, besimeve, siç kanë vepruar dhe veprojnë grekët e sotëm dhe sllavët ndaj shqiptarëve.

Për t’i fshehur para botës këto krime, sigurisht që kanë qenë të ,,detyruar” edhe me forcë, dhunë e terror, ta asimilojnë ose shfarrosin racën fisnike ilire-shqiptare, siç kanë vepruar gjatë shekujve dhe vazhdojnë edhe sot grekët dhe sllavët.

* Anastasia Karakasidi, u lind më 7 shtator 1956 në Selanik. Rrjedh nga një familje e ardhur nga Kapadokia e Anadollisë në Turqi (familja Karamanlis). Është studiuese, historiane, arkeologe dhe antropologe, profesoreshë në Universitetin Kolumbia (Columbia University) në SHBA.

* * *

Sipas Homerit,

Përveç fiseve të tjera ilire në luftën e Trojës janë shquar edhe luftëtarët ilirë nga PAJONIA (Maqedonia e sotme). ILIADA, kreu XXI, vargjet 153-159:

“O Peleid zemërgjerë, pse pyet për fisin tim?

Jam nga Paionia pjellore dhe e largët, burrave heshtëgjatë u prij.

Kam njëmbëdhjetë ditë që kam ardhur në Ilion.

Fisi im vjen prej Aksit me rrjedhë të gj?rë,

Prej Aksit* që me ujë të kulluar tokën e vëshon.”

Sipas Homerit dhe shumë autorëve të tjerë, të lashtësisë dhe bashkëkohorë, banorët e Maqedonisë së sotme janë pasardhës të ilirëve (kryesisht pajonëve, maqedonasve të lashtë, dardanëve dhe epirotëve), me një numër të konsiderueshëm të fiseve sllave të ardhur pas shek. VII pas e.r., dhe një pjesë janë popullsi e përzier mes sllavëve dhe pushtuesve të tjerë të mëvonshëm (serbëve, bullgarëve, turqve etj.) me popullsinë autoktone.

* Aksi (greqisht: Aksios): emri i lashtë i lumit Bardhar-Vardar, i cili buron rrëzë Malit Sharr, katundi Vrutok i Gostivarit, kalon mespërmes Maqedonisë dhe derdhet në detin Egje.

Lotët e Hidrës, në ishullin e shqiptarëve të Greqisë

Nga Prof. Nasho Jorgaqi

Përmasat e tokës helene, të kësaj bote nga më të moçmet e më magjepset e university njerëzor, bëhen të plota, kur i kundron dhe nga deti. Deti i jep Greqisë atë konfiguracion origjinal, të cilën e ndjen në tokë, kurse nga largësia e ujërave, të duket sikur e sheh me sy.

Nuk e di si më lindi ky mendim fillimisht, por mbaj mend se tek sillesha tërë ato ditë i trullosur udhëve të Athinës, nisa të kuptoja se diçka e rëndësishme i mungonte përfytyrimit tim për këtë vend. Vetëm kur, pas disa ditësh, u gjenda në mes të detit, mendimi m’u ftillua. Tani po, thashë me vete, bota helene gjendet brenda kufijve të saj të mirëfilltë.

Udhëtonim me anijen turistike “Poros” nëpër gjirin e Saronikut. Miqtë tanë grekë të Universitetit Kombëtar të Athinës kishin organizuar një shëtitje nëpër ujërat dhe ishujt e Egjeut. Një rast i bukur që zor se mund të përsëritej. Prapa kishte kohë që kishim lënë portin e zhurmshëm të Pireut dhe kishim dalë në det të hapur. Vetëm konturet e ishujve të vegjël, aq të shpeshtë të këtyre anëve, dukeshin e zhdukeshin në rrafshin e kaltër të horizontit. Anija gumëzhinte nga qindra turistë, që flisnin në gjuhë të ndryshme. Ishte një ditë tepër e kthjellët, nga ato ditë maji, kur kaltërsia e detit dhe e qiellit të bëhet se e ka shndërruar hapësirën përqark në një gjysmësferë të qelqtë, brenda së cilës vërtitej anija jonë e bardhë. Në këto çaste mund të shquaje kaltërsinë e veçantë të botës helene, një kaltërsi e thellë, farfuritëse, transparente, një dritë që ngrihej nga ujërat dhe zbriste nga qielli.

Udhëtimi nëpër arqipelagun e Saronikut është më shumë se një shëtitje zbavitëse. Nuk janë vetëm pamjet piktoreske të peizashit, ngjyrat e forta, ajo begati drite e pafundësi hapësirash, ai shoqërim ledhatar pulëbardhash, plot pirueta e zhytje fantastike nëpër kreshtat e dallgëve që tërheqin e hutojnë udhëtarët. Shumë lidhje asociative të natyrave nga më të ndryshmet përftohen e krijohen te njeriu në këto anë. Vijnë këto nga mitologjia dhe historia, nga kohë të lashta e të reja. Janë perëndi e njerëz, mite e ngjarje të vërteta, të përcjella nga një brez në tjetrin dhe që kanë hyrë aq natyrshëm në qytetërimin e çdo kohe.

Bota helene dhe në det ka se ç’t’u kujtojë e t’u mësojë njerëzve nga madhështia e urtësia e lashtësisë së saj. Sa e sa legjenda e figura të zgjohen në ujërat e Egjeut në çaste të një meditimi të thellë. Të zgjohen me nje forcë sugjestive, të ngacmojnë mendimet, të gjallërojnë përfytyrimet, të trondisin lehtazi e të marrin me vete. Ndoshta askund, sa këndej, nëpër këto hapësira ujore nuk të faniten, tërë ato qënie mitologjike që i takojnë deteve helene. Ngul sytë në kreshtat e dallgëve dhe i pari që të bëhet se del prej tyre është Poseidoni, perëndia e deteve, me sfurkun tridhëmbësh në dorë, hipur mbi një qerre, që e tërheqin kuaj veshur me leshterikë. Ishte Poseidoni, ai që ngrinte dallgët e stuhitë, që u jepte ngjyra valëve dhe drejtonte lëvizjet e tyre. Nëpër këto ujëra, zemërimi i tij nuk iu nda për asnjë çast Odiseut dhe me dallgët e veta i shkatërroi anijet e mbretit të Itakës. A thua të kenë lindur këndej nereidat, nimfat e deteve helene, këto zana të lashtësisë, që legjenda na i tregon si vajza të bukura, flokëlëshuara, të zbukuruara plot stoli, tek shëtisin hipur mbi kuaj të artë e delfinë? Pas nereidave të faniten qenie të tjera. Gjithë ç’ke mësuar nga mitologjia për detin, ta ndjellin tani ujërat e pafundme të Saronikut, të krijojnë mirazhe nga më të çuditshmet dhe padashur të shkon mendja te një mendim i njohur. Tërë këtë univers të mrekullueshëm qëniesh, idesh e veprimesh, njerëzimi e krijoi në fëmijërinë e tij. Një fëmijëri që Marksi e quan gjeniale!

Rrugët e kaltërta nga po kalojmë në mes Atikës dhe Peleponezit janë nga më të rrahurat e më të moçmet e botës. Mendoj këtë dhe kujtoj se këto janë jo vetëm hapësira të mitologjisë, po dhe arena të historisë së këtij vendi të lashtë. Nga larg, pas vellos së përhimtë të mjegullës, duken brigjet e ishullit të Salaminës. Të vjen padashur ndër mend beteja e famshme detare e lashtësisë. Grekët në këtë ngushticë i mundën persët, që kishin ardhur t’i pushtonin. Legjenda rrëfen se orakulli i Delfit tha se vetëm “Muri prej dërrase do ta shpëtojë Athinën” dhe Themistokliu e kuptoi se ç’kuptim kishin këto fjalë dhe e zmadhoi me të shpejtë flotën. Kjo i siguroi fitoren. Në këtë betejë, tregon kronika e kohës, mori pjesë si ushtar i thjeshtë dhe Eskili, ku iu vra edhe vëllai.

Mjafton ta dish sadopak historinë e shqiptarëve të Greqisë dhe të kujtohesh se ky ishull nuk qe i huaj për ta. Përkundrazi, ai është i banuar prej tyre dhe quhet me emrin Kulluri. Kulluri njihet mirë në jetën e shqiptarëve këndej. Ky ishull është vendlindja e Anastas Kulluriotit, figurës ndoshta më të shquar të lëvizjes së arbëreshëve të Greqisë. Askush si ai nuk e ngriti zërin në këto anë, shekullin e kaluar, për kauzën e Shqipërisë dhe të drejtat e vëllezërve të tij Gazeta “Zëri i Shqipërisë”, që nxori në Athinë, u bë tribunë e atdhetarizmit të arbëreshëve. Ky bir i lavdishëm i Kullurit shkroi sa e sa artikuj, zhvilloi polemika, botoi një abetare të shqipes, i dha emër vendlindjes së tij aq sa të kujtohet dhe në ditët tona.

Salamina është ishulli i parë i ishujve të Egjeut që u bënë djepi i Revolucionit. Grek të 1821-shit. A nuk qenë këto ato që ndihmuan në përgatitjen Rilindjen Kombëtare të këtij vendi, që u kthyen në skena të historisë, të një historie heroike që tronditën botën e atëhershme.

Të zgjohen vetvetiu emocione, kur zhduken brigjet e Salaminës dhe anija zbret më tutje për një jug. Sa më poshtë zbret, aq më shumë i afrohesh teatrit detar e tokësor të ngjarjeve të revolucionit. Dhe në këtë çast, ti që ke ardhur nga Shqipëria dhe nuk të është e panjohur jeta e vëllezërve të tu në këtë vend mik, domosdo do të sjellësh nëpër mend ngjarjet e kaluara të këtyre viseve dhe historia do të marrë atëherë kuptim konkret, të gjallë e të afërt.

Qëndroj në një cep të anijes dhe rri e shoh i përqëndruar. Mendoj për rrugën që po bëjmë e për vendet nga do të kalojmë, për ishuj ku do të zbresim. Pra, kemi lënë Salaminën dhe shkojmë drejt Eginës. Pas Eginës vjen Porosi dhe më tutje Hidra. Caku ynë i fundit. Nuk do të shohim Specien, që ngrihet fill pas Hidrës, aq më tepër Psarën, që gjendet shumë larg prej tyre, në pellgun lindor të Egjeut. Të gjithë këta ishuj janë të banuar nga arbëreshë dhe tek kujtoj këtë gjë, humbas përherë e më shumë në mendime.

Një natë më parë, në Athinë tok me Aristidh Koljen ishim ngjitur deri në kodrën e Likavitosë. Kishim zënë vend në një nga kafenetë që vështronte poshtë panoramën e qytetit. Sapo kishte rënë mbrëmja dhe drita e artë e hënës binte mbi shtyllat e Akropolit. Diku përtej tij dukeshin shtëpitë e lagjes së njohur arbëreshë “Plaka”. Aristidhin e kisha takuar për herë të parë në një kongres ndërkombëtar të pakicave etnike të Italisë, në Palermo. Por e njihja nga emri, nga veprat dhe punët e çmuara, si një nga drejtuesit e lëvizjes kulturore të shqiptarëve të Greqisë. Ai është kryetar i Lidhjes së tyre, kryeredaktor i revistës “Besa”, që ata nxjerrin, autor i librit aq të njohur “Arvanitasit”.

Prandaj isha aq i gëzuar që e kisha takuar, bile i dëshiruar. Shtatshkurtër e pak i imët, me një gaz të përhershëm në buzë dhe me ca sy që i shkëndijonin nga një përzemërsi e çiltër, ai më kishte bërë menjëherë për vete. Te Aristidhi gjeje shqiptarin e devotshëm, krenar për prejardhjen e tij, studiuesin e zellshëm e të palodhur, njeriun me besim në vetvete, modest e fjalëpak. Tek qëndronim përballë njëri-tjetrit në Likavito, ai më fliste i menduar, me atë zërin e qetë për vëllezërit e tij të një gjaku, për historinë e virtytet e tyre, për studimet që kishte kryer e do të kryente. Në heshtjen e asaj nate të ngrohtë athinjote, fjalët e Aristidhit bartnin një besim mbresëlënës. Për të s’kishte gjë më të shenjtë se historia e fisit të tij, një histori e lashtë, e ndershme, trimërore.

Ai e njihte mirë, që nga shtegtimet e para shqiptare të kohës së Bizantit e pastaj dyndjet osmane, kur arbëreshët zbritën në viset e jugut të gadishullit, në Peleponez e Atikë dhe në ishujt e Egjeut, në pellgun e Saranikut e më tej. Kjo ishte e para shpërngulje masive e shqiptarëve nga shekujt XIII-XIV, ndoshta më e madhja. Toka dhe detet helene u bënë për to strehë mikpritëse dhe zunë vendin e atdheut të dytë. Me kohë, ata hodhën rrënjë, jo vetëm se ishte e njëjta tokë, e njëjta klimë, ajo e Ballkanit, e gadishullit të përbashkët, po dhe ngaqë kishin fate të përbashkëta historike. Rrugët për në këto vise ata i dinin. Aristidhi që i kishte studiuar te burimet, i njihte me themel. Prandaj kur unë i fola për udhëtimin që do të bëja të nesërmen për në ishujt e Egjeut, ai ngriti zërin dhe tha:-Këta ishuj janë nderi ynë. Pa lavdinë e tyre, ne s’do e kishim atë emër të mirë që gëzojmë sot në vëllazërinë greke.

Ndalesën e parë “Pulëbardha” jonë gjigande e bën në brigjet e Eginës. Ajo hedh spirancën në limanin e saj të vogël dhe ne zbresim në stere. Një tokë shkëmbore, e rrahur nga dielli përvëlues i Mesdheut. Është ishulli i parë që shkelim, por unë nuk di asgjë për të veç një fakti të rëndësishëm historik. Egina ka qenë i pari kryeqytet i Greqisë së lirë. Mendoj për këtë, por më shumë mendoj për Eginën, si një nga ngulimet e hershme të arbëreshëve në Egje. Kështu e thërrasin ata Eginën. Shëtisim nëpër rrugën bregdetare të qendrës së ishullit. Padashur më vjen ndërmend që këtu N. Kazanxaqisi, në vitet e luftës së fundit shkroi romanin “Aleks Zorba”. Gjithë qyteti i vogël është kthyer në një treg turistik. Ardhja e anijes sonë i ka bërë vendësit të gjallërohen. Eginën e mban turizmi, prandaj ajo i thërret. Përpiqem t’u vë veshin fjalëve. I dëgjoj ato në çdo gjuhë, veç shqip jo. Ndiej një trazim që ma prish qetësinë e brendshme. Është një trishtim i lehtë, po që as unë nuk di si erdhi. Më mbetën sytë te shtëpitë e bardha, te muret e vjetër, te rrugicat që degëzohen gjithandej. Egina, ndoshta, s’ekziston më dhe nga kjo dilemë më shpëton sirena e anijes.

Kishte ardhur koha të largoheshim. Po mendimet për shtegtimet e ngulimet e arbëreshëve në këto anë nuk më ndaheshin. Tani s’më tërheqin më si më parë pamjet që ndronte deti, çukat e bardha që ngrinin dallgët, vijat gjeometrike të pulëbardhave, shpinat e ishujve të vegjël, që u ngjanin kuajve e gamileve gjysmë të fundosura nën ujëra. Ndjeja se isha nën pushtetin e një joshjeje tjetër, e një magjepsjeje që më zgjonte thirrja e të parëve të mi. Ishte kjo thirrje që më sillte përpara historinë e më ndizte përfytyrimet e fantazinë. Deri këtu, nëpër këto hapësira të botës helene, kishin shtegtuar arbëreshët dikur, të shtyrë sa nga baticat e zbaticat e kohërave, aq dhe nga nevoja për të jetuar, por për të jetuar të lirë brenda identitetit të tyre. Dhe kishte ndodhur ashtu siç thotë diku Cabej për karakterin e shqiptarit tek i cili bashkohen “në mënyrë të çuditshme dëshira për shtegtim dhe malli i tokës”. Historia e pohon këtë dhe për arbëreshët e Greqisë, sepse ata vërtet kishin zbritur deri këtu, por emrin e vet nëpër shekuj e kishin mbajtur lidhur me mallin e tokës amtare. Këndej nga po kalonim ne, janë hapësirat gjeografike të shtegtimeve dhe ngulimeve të tyre, të cilat nuk është zor t’i përcaktosh qoftë dhe me hartë, mjafton të heqësh kordinatat e të shikosh se ku gjendesh momentalisht.

Por zor, për të mos thënë e pamundur, është të vihesh në kërkim të dimensionit shpirtëror të arbëreshëve, të gjithë atij trashëgimi që ata përcollën nga brezi në brez. Këtë nuk e gjen në asnjë manual të sotëm, s’ta thotë asnjë ciceron, s’ta përmend ndoshta asnjë historian. Duket si gjë e tepërt, jashtë kohe, një realitet i kapërcyer. Është fati tragjik, ngaherë i pashmangshëm i çdo diaspore që rrahën egërsisht dallgët e historisë dhe që kohërat vijnë dalëngadalë dhe e rroposin. E, megjithatë, diaspora shqiptare në botën helen është një realitet që ekziston jo vetëm në gadishuj afër qendrave të mëdha, por dhe në periferi nëpër tokat dhe ujërat e Egjeut. E ç’mund të ishin tjetër, këta ishuj njëherë e një kohë, veç vise të largëta e të vetmuara! Por ndodhi ajo që s’kishte ndodhur gjëkundi, që kjo diasporë bëri histori, një histori të dyfishtë, të bashkësisë së vet dhe të vendit që e mirëpriti dhe i dha strehë të përhershme.

Meditoj për këto dhe sytë më terratisen nëpër det dhe deti më krijon kohë pas kohe mirazhe që më shfaqen përmes zhurmës së potershme të dallgëve. Më krijohet rishtaz ajo gjendje shpirtërore, kur realiteti i çastit e humbet peshën e vet dhe peshën e marrin mendimet dhe përfytyrimet. Në rrafshin e dallgëzuar të detit, shoh barkat dhe anijet arbërore tek vozisin lart e poshtë, fytyrat e detarëve të djegur nga dielli i Egjeut, dëgjoj thirrjet e tyre shqip. Pse a nuk është e vërtetë, që nën këtë qiell helen ushtuan britma në gjuhën shqipe? Ishin britma ngadhënjyese për të mbijetuar, për të hedhur rrënjë në tokë e në det. Ishin prapë britma lufte për lirinë e këtij vendi, kundër pushtuesve osmanë, që i bënë ata heronj! Për këta heronj, grekët ngritën këngën aq popullore, të njohur edhe sot, “Kapitanos arvanitos”. Nga cili pellg i deteve helene doli kjo këngë?

Kur në krye të shtetit gjendet plehu, krejt kombit i vjen era!

Nga Lis Bukuroca

Konstatime:

1. Kur në një oborr gjendet një grumbull i madh pleh, krejt lagjes i vjen era! Kur në krye të shtetit gjendet plehu, krejt kombit i vjen era!

2. Ne nuk dimë të duam as atdheun, as gratë! Atdheun e vjedhim duke u shprehur shumë bukur! Grat i dashurojmë duke i shtypur dhe diskriminuar! Prandaj nuk dimë të bëjmë as politikë, as të bëjmë dashuri!!!! Me pallavra, kopalla dhe dokrra, kemi vendin e parë në Europë! Me vepra, të fundit!

3. Europa duhet t‘i ofrojë Shqipërinë dhe Kosovën, përndryshe pas pesë viteve, për këto dy vende, ajo duhet të flasë me Erdoganin! Shumica e popullit shqiptar është pro perëndimore, por shumica e elitës politike shqiptare, është osmano – zvarranike!

4. Shqipëria dhe Kosova në vitin 2018 kanë më shumë objekte fetare, se sa në vitin 1908! Shtetet që vazhdimisht ndërtojnë faltore, kanë vazhdimisht më shumë besimtarë dhe vazhdimisht më pak dijetarë, rrjedhimisht, vazhdimisht prodhojnë emigracion!

5. Kosova dhe Shqipëria janë shndërruar si Qipro Veriore për Erdoganin. Vasalizmin e solli Berisha, e vazhdoi Thaçi, do ta përmbyllë Rama!

6. Arbana nuk mund t‘ ua çlirojë atdheun nga ripushtimi shpirtëror osman. Ajo po tregon faktet ekonomike, të cilat pas një dekade, do të ndikojnë, që shqiptarët në mënyrë vullnetare, të ndryshojnë historinë dhe identitetin! Urrejtja ndaj nesh do të rritet në Europë. Askush nuk i dëshiron dy Turqi të vogla në Ballkan, as dy Qipro Veriore, edhe pse statusin e Qipros kemi arritur tashmë! Ne nuk kemi klasë politike. Ne kemi mafi politike! Injorantët nuk janë të rëndësishëm, ti po i bën të mëdhenj duke shpërndarë mendimet e tyre idiote! Fajtor je ti, shërbëtor i tij!

7. Kosova e Thaçit është vendi ku zhduken policët dhe ku amnistohen kriminelët!

8. Patriarkalizmi shqiptar krijon kushte dhe ambient për të pranuar despotët e huaj si tutor. Ne edhe pasi të fitojmë lirinë, nuk e duam, por vrapojmë pas një despoti që na premton, që na jep komplimente, një lloj dashurie, një lloj sigurie dhe ngrohtësie, që na ka munguar në familje! Despotin e huaj trajtojmë si profet, jo si partner! Ne përpiqemi ta pastrojmë atë dhe të ruajmë kultin e tij duke e mbështjellë me një brerore shenjtërie: “Ai na ka njohur ndër të parët! Ai ka përcjellë shpalljen e pavarësisë në televizor!”, dhe dokrra të kësaj natyre!

Për t’ u çliruar nga kjo tutori e ngritur në instinkt, nevojitet dashuri në shtëpi! Aty nisin të gjitha të ligat, që shpërbëjnë një shoqëri! Kur në fëmijëri mungon ngrohtësia në shtëpi, respekti kërkohet jashtë dhe gjendet te nënshtrimi dhe te depersonalizimi i vetvetes! Njerëzit që kanë humbur personalitetin dhe identitetin e vet dhe që janë pushtuar nga i huaji, pezmatohen kur kritikohet tutori, edhe pse dinë, se demokracia, pa mendim të lirë, është diktaturë!

9. Nga vendi i parë ateist në botë, në vend pelegrinazhi për të gjitha mjekrat dogmatike dhe përçarësit e kombit shqiptar! Ose pa fe, ose me të gjitha! A jemi të çuditshëm? Jo! Jemi thjeshtë për keqardhje!

10. Dikur urrejtja shoviniste kundër kombit shqiptar shprehej në mediat serbe, maqedonase dhe ruse, tani kryesisht në media shqiptare! Në emër të një pampers-demokracie, televizionet, njëri pas tjetrit, ftojnë njerëz, që me argumente ruso-turke, luftojnë kombin shqiptar! Nuk ofendojnë popullin mercenarët, që paguhen, por i rrënon sedrën dhe dinjitetin, ai i cili u ofron platformë dhe në mënyrë sadiste, dhunon teleshikuesin e vet! E liga nuk vjen vetëm nga imoraliteti politik, por në rend të parë, nga kurvëria e mediave!

11. Na ka marrë malli për abuzimin që na bënte Millosheviqi dhe Enveri dhe tani sadizmi i djeshëm, na ofrohet nëpërmjet televizioneve!

Mysliman = Kërcënim: Ekuacioni fals i mendimit mbizotërues britanik

Debati publik lidhur me praninë islamike në Mbretërinë e Bashkuar banalizon dhe deformon një realitet të gjerë e laraman. Nga sheriati tek siguria, problemet nuk mungojnë. Por ajo që është në pikëpyetje, më shumë sesa islami në vetëvete, është rregulli multikulturor

Lee Jarvis

Sipas Muslim Council of Britain, një organizëm i paanshëm që përfshin brenda vetes mbi 500 organizata myslimane, sot në vend jetojnë rreth 2.7 milion myslimanë, baraz me më pak se 5% të popullsisë së përgjithshme. Një grup i është veç të tjerash jashtëzakonisht heterogjen, për faktin se karakterizohet nga diversitet etnik (myslimanët britanikë vetëidentifikohen si arabë, aziatikë, zezakë, të përzier, të bardhë dhe tjetër) dhe nga një miriadë diferencash të tjera lidhur me besimin fetar, moshën, kombësinë, prirjen politike, gjininë, seksualitetin. Megjithatë, ky kuadër kompleks rrallë haset në përfaqësimet politike, mediatike dhe publike të islamit. Për shembull, në një sondazh të kohëve të fundit, ka rezultuar se opinion public britanik e mbivlerëson shumë përmasën e popullsisë islamike, duke besuar se 1 person në 6 është mysliman. Është po aq e përhapur ideja se myslimanët janë homogjenë midis tyre. pavarësisht se etiketa (relativisht e re) e «myslimanit britanik» kërkon që ta theksojë mënyrën me të cilën identitetitet bashkëkohore tentojnë që të jetë të shumëfishta apo hibride, shumë shpesh, siç nënvizon Tariq Modod, anashkalohet që «kategoria “mysliman” (…) është tërësisht e diversifikuar po aq sa kategoritë “kristian, “belg”, “klasë e mesme” apo çfarëdo kategori tjetër që na ndihmon në kuptimin tonë të Europës bashkëkohore». Një hiperthjeshtëzim i tillë ushqen (dhe ushqehet me) një ndjesi të përhapur kërcënimi të paraqitur nga (disa) myslimanë për publikun, pë praktikat dhe për vlerat e konsoliduara britanike. Perceptimi i mësipërm përbëhet nga të paktën 3 dimensione.

I pari dhe ka mundësi më përcaktuesi është interpretimi i përhapur i myslimanëve – ose, në versione më të studiuara, i disa myslimanëve – si kërcënim domethënës dhe shpesh i afërt ndaj sigurisë kombëtare. Ky interpretim është i dukshëm në diskursin politik që vërtitet rreth «ekstremizmit» dhe «radikalizimit», etiketa influence politike e të cilave vazhdon që të mos shqitet në asnjë mënyrë nga preokupimet që prej shumë kohësh akademikë të shumtë kanë shprehur lidhur me dobishmërinë e tyre. Për shembull, në një diskutim të mbajtur në korrikun e 2015, ish Kryeministri David Cameron paraqiti strategjinë 5 vjeçare lidhur me ekstremizmin të formuluar nga qeveria e tij, duke nënvizuar se «ajo që po luftojmë, në ekstremizmin islamik, është një ideologji. Është një doktrinë ekstreme. (…) Qëllimi final i tij është të shkatërrojë shtetet kombëtare me qëllim që të vendosë mbretërinë e tij barbare. Për të arritur një objektiv të tillë shpesh mbështet dhunën – për më tepër kundër vëllezërve myslimanë që nuk i ndajnë vizionin pervers mbi botën».

Theresa May, pasuesja e David Cameron, ka adoptuar një fjalor të ngjashëm pas sulmit terrorist në London Bridge të qershorit 2017, duke pohuar se ngjarja ishte e lidhur me sulmet e mëparshëm të realizuar në Manchester dhe tjetërkund «nga e njëjta ideologji e keqe e ekstremizmit islamik që predikon urretje, mbjell përçarje dhe promovon sektarizëm». Të dy liderët e kanë vendosur vëmendjen mbi versionet ekstreme e bfese islamike dhe kështu kanë evokuar një dallim të vjetër midis myslimanëve të «mirë» dhe atyre të «këqinj». Megjithatë, ballafaqimi i islamit dhe ekstremizmit përjetëson idenë se i pari mishëron – ose, të paktën, përmban në brendësinë e tij – një kërcënim ndaj sigurisë kombëtare të Mbretërisë së Bashkuar si demokraci moderne, shekullare e liberale. Një përfaqësim i tillë siç tregohet nga autorë si Stuart Croft, është gjerësisht e përhapur, duke u shtyrë shumë përtej elitave politike për të përfshirë organizata mediatike, gazetarë të veçantë, pedagogë universitarë, shkrimtarë dhe qytetarë të thjeshtë.

Aspekti i dytë i kërcënimit të perceptuar qëndron në përfaqësimet e islamit – apo i komunitetit të vetëm mysliman – si ngurrues ndaj ingerimit në një shoqëri multikulturore. Këtu ndërhyn frika që komunitetet myslimane kanë zgjedhur për të jetuar nëpër «geto» të izoluara apo të vetësegreguar ku flasin, fallen, punojnë dhe kalojnë kohën e lirë larg nga popullsitë e tjera. Për shembull, United Kingdom Community Engagement Forum u krijuan në tetorin e 2015 në kuadër të përpjekjes së Cameron të prirur që të «krijonte një koalicion kombëtar për të sfiduar (…) ekstremistët dhe helmin që ata përhapin. Dua që myslimanët britanikë ta dinë se ne do t’i mbështesin nëqoftëse do të rreshtohen kundër atyre që mbjellin urrejtje dhe do të kundërshtojnë narrativën sipas së cilës myslimanët nuk ndjehen britanikë». Propozime të tilla rreth vetëizolimit të komuniteteve myslimane janë veç të tjerash të dukshme në futjen e masave të drejtuara ndaj shkollave fetare, të para si inkubatorë potencialë të izolimit. Siç thoshte gjithmonë Cameron në epokën e paraqitjesë forumeve, «sot ka pjesë të vendit ku mund t’ia kalosh pa folur kurrë anglisht apo pa takuar asnjëherë ndokënd të një kulture tjetër. (…)

Disa institucione kontribuojnë në inkubimin e përçarjeve të tilla. E dini se në vendin tuaj ka fëmijë që çdo ditë kalojnë disa orë në një medrese? Të jemi të qartë: nuk ka asgjë të gabuar në faktin që fëmijët të mësojnë atë që ka të bëjë me fenë e tyre, qofshin ato shkolla kuranore, shkolla kristiane të së dielës apo në ato hebraike. Megjithatë, në medrese ka fëmijë të cilëve u mësohet se nuk duhen të përzihen me persona të besimeve të tjera fetare; fëmijë që rrihen; që janë të detyruar të përtypin teori konspirative lidhur me popullin hebraik. Tekstet e këtyre fëmijëve nuk duhen lënë që të mbushen me helm dhe zemrat e tyre nuk duhet të mbushen me urrejtje. Përkundrazi, mendjet e tyre duhet të happen dhe horizontet e tyre të zgjerohen. Frikëra specifike lidhur me sheriatin shfaqen në mënyrë të përsëritur në diskutime të ngjashme, sidomos për sa i përket diskriminimit të grave dhe ruajtjes së parimit të barazisë së shtetasve përpara ligjit, që shikohet e kërcënuar. Preokupime kanë çuar në majin e 2016 në nisjen e një investigimi lidhur me zbatimin e sheriatit të besuar një komisioni ekspertësh që përfshinte akademikë, jurist dhe teologë.

Një aspekt i tretë i këtij prezantimi të shpërfyturuar të myslimanit si «tjetri» që sulmon jetët dhe vlerat britanike është më kompleks dhe ka të bëjë me kërcënimin e perceptuar të paraqitur nga disa myslimanë ndaj disa bashkëfetarëve (të dobët) të tyre. Ankthe të tilla kanë shpesh një sfumaturë të kësaj natyre, duke u përqëndruar sidomos mbi dhunën ndaj grave. Këtu çështjet më shqetësuese kanë të bëjnë me të ashtuquajturën «vrasjen për nder» dhe gjymtimin gjenital femëror, në të cilin trupat e grave janë objekt i një dhune fizike që nganjëherë çon deri në vdekjen e viktimës. Pavarësisht kësaj, shumë mendojnë se praktika të kësaj natyre kanë origjina kulturore më shumë sesa fetare (duke qenë se ndodhin në fakt në komunitete që kanë fe të ndryshme), siç demonstrohet nga denoncim i kohëhëve të fundit kundër të përditshmes “Daily Mail” nga British Independent Press Standards Organisation. Ky tabloid u dënua për përdorimin që i kishte bërë një historie kronike të sintagmës «vrasje islamike për nder» dhe më pas u detyrua që ta modifikojë titullin e vet: «Jemi të lumtur të sqarojmë se islami si besim fetar nuk i mbështet të ashtuquajturat “vrasje për nder”».

Përshtypje të ngjashme rreth depërtueshmërisë së dhunave apo të praktikave diskriminuese në brendësi të komuniteteve myslimane janë evidente në vëmendjen kushtuar «bashkëshorteve xhihadiste», «martesave të detyrueshme» dhe – në mënyrë më kontradiktore – praktikave të tilla si segregimi i grave (për shembull, nëpër shkolla apo në vendet e kultit) dhe përdorimi i perçes. Shoqërimi i përhapur i islamit – apo i myslimanëve – me praktika të tilla rrezikon që të largojë vëmendjen ndaj zërave kundërshtuese apo nga shembujt e kundërt në brendësi të vetë islamit dhe – ndërkohë – nga praktika të ngjashme që ndodhin në komunitete të tjera fetare e kulturore. I përfaqësuar në këtë mënyrë, islami e gjen veten të akuzuar se ka dështuar që të përshtasë me modernizmin zakonet e tij sociale, politike e kultururore përsa u përket të drejtave të grave dhe barazisë gjinore. Njëkohësisht, akuzohet se është një besim fetar i madh që megjithatë është mistifikuar nga subjekte karizmatikë të shtyrë nga interesa personale. Në këtë kontekst, nuk befason fakti që një sondazh i kryer në marsin e 2015 ka zbuluar se 55% e votuesve britanikë beson se ekziston «një përplasje themelore midis islamit dhe vlerave të shoqërisë angleze». Në të njëjtin sondazh, vetëm 22% e votuesve ka deklaruar se beson që islami dhe vlerat angleze janë «përgjithësisht të pajtueshme».

Këto 3 përfaqësime të një tensioni midis islamit dhe vlerave britanike krijojnë preokupime që prekin fusha të ndryshme: siguri kombëtare (ku dominojnë frikërat lidhur me radikalizimin, ekstremizmin dhe terrorizmin); marrëdhënie ndërkomunitare në një shoqëri multikulturore (ku mbizotërojnë frikërat lidhur me integrimin); siguri e mirqenie të myslimanëve të dobët (ku shfaqen frikëra lidhur me zakonet për sa u përket dhunave të kësaj natyre). Megjithatë, në praktikë këto frikëra shpesh përzihen midis tyre, duke e theksuar më tej ndjenjën e konfliktit. Vendi ku kjo shfaqet me qartësi më të madhe është në strategjinë e parandalimit, axhendën e luftës kundër ekstremizmit e përpunuar nga Mbretëria e Bashkuar. Kjo strategji është kritikuar gjerësisht për faktin se ngatërron prioritete qeveritare për sa i përket sigurisë me prioritete lidhur me integrimin. Në fakt, ajo kombinon iniciativa policore me punën e zhvilluar bashkë me komunitete e organizata lokale për t’ju përgjigjur sfidës ideologjike të terrorizmit, duke kërkuar që të shklurajohen individët e veçantë nga tërheqja drejt terrorizmit.

Frikërat, qofshi ato të veçanta apo të kombinuara, sugjerojnë se ekziston një konflikt thelbësor midis islamit e ndjekësve të tij nga njëra anë dhe vlerave britanike nga ana tjetër. Atje ku të para përfaqësohen si konservatore, tradicionale dhe bile edhe barbar, të dytat paraqiten si liberale, moderne e të qytetëruara. Rezultati është një dinamikë shqetësuese në të cilës (disa) myslimanë rezidentë në Mbretërinë e Bashkuara janë ndërkohë të demonizuar si kërcënim real apo potencial (ndaj sigurisë kombëtare, ndaj multikulturalizmit britanik apo ndaj myslimanëve të tjerë) dhe të katandisur në viktima reale apo potenciale. Kjo jo vetëm që homogjenizon një popullsi me larmi të konsiderueshme gjeografike, kombëtare, demografike e politike, por përforcon edhe argumente të konsoliduara dhe ide orientaliste, duke i identifikuar të gjithë myslimanët si «në rrezik që të jenë të rrezikuar».

Matja e impaktit social e këtyre dinamikave është e vështirë. Për pasojë, ka pasur një tundim midis hulumtuesve që të shprehen në emër të «komunitetit mysliman» lidhur me atë sesi ai është influencuar negativisht nga zhvillimet e fundit e politikave të sigurisë. Një tentativë e kohëve të fundit për të bërë diçka më shumë në këtë kuptim është projekti hulumtues British [Muslim] Values, që ka kërkuar të kapë njohjen publike të marrëdhënies midis islamit dhe «vlerave britanike» apo «shoqërisë britanike», duke u kërkuar anëtarëve të komunitetit mysliman të prodhojnë filma me metrazh të shkurtër lidhur me këtë tematikë. Kjo përpjekje për të ndarë përvoja personale e biografike midis komuniteteve të ndryshme paraqet një kuadër shumë më laraman të pozicionit dhe të ideve të myslimanëve në shoqërinë e sotme angleze repsektivisht nga sa sugjerohet nga karikaturat e sipërpërmendura. Për shembull, disa filma me mtrazh të shkurtër u japin zë jo vetëm diversitetit të myslimanëve në Mbretërinë e Bashkuar, por edhe percpetimit të përbashkët – në brendësi të këtyre diversiteteve – të një përputhshmërie thelbësore midis «vlerave britanike» dhe islamit.

Kjo ide e përputhshmërisë haset në komunitete të ndryshme. Për ta thënë me një mysliman që ka marrë pjesë në investigimin tonë, «nuk shikoj kurrfarë konflikti… jemi më shumë të ngjashëm sesa të ndryshëm». Bile disa myslimanë shkojnë deri edhe më tej, duke pranuar se të konvertuarit në islam u ka mundësuar atyre që të hedhin dritë mbi disa vlera themelore britanike më parë të dhëna si të mirëqena. Në fjalët e një banori nga Norëich, «sapo jam bërë mysliman kam kuptuar më shumë disa vlera britanike dhe më shumë kulturën time. Dinjitet, ndershmëri, integritet, dekor. Kam njohur të gjitha aspektet e mënyrës tradicionale të qënit britanik për herë të parë». Pjesë e pjesëmarrësve jomyslimanë në hulumtim ka përcjellë një vision të ngjashëm, duke nënvizuar ngjashmëritë midis vlerave myslimane dhe ato tradicionalisht të lidhura me jetën britanike: «Mendoj se shumë prej vlerave kryesore britanike në formën e tyre thelbësore lidhen me vlerat kristiane. Por e njëjta gjë ndodh me myslimanët: kemi të gjithë të njajtat ideale, diferenca qëndron vetëm sesi përkthehen në praktikë».

Anasjelltas, një tension midis «britanicitetit» dhe islamit haset në aspektin e marrëdhënieve midis burrave e grave: «Mendoj se ndoshta myslimanët kanë një ide lehtësisht ndryshe nga shoqëria jonë (…) lidhur me atë që duhet të jenë marrëdhënieve midis dy sekseve», ka deklaruar një i intervistuar. Megjithatë, siç theksohet nga një jo mysliman, «jodhuna është shumë e rëndësishme për islamin. Kjo duket e injoruar nga mediat, që duket se ngatërrojnë terrorizmin dhe ekstremizmin me një besim fetar. Ekzistojnë ekstremistë dhe terroristë të shumë feve të ndyrshme, por nuk duket se kjo sjell pasoja për vetë ato. Kur IRA (Irish Republican Army) kryente atentatet e saj të përgjakshme, njerëzit nuk thonin “ky është terrorizëm katolik”». Kështu që mbetet shumë punë për t’u bërë lidhur me mënyrat me të cilat islami dhe myslimanët perceptohen dhe diskutohen në shoqërinë britanike. Secila prej frikërave të sipërcituara ka të bëjë jo vetëm me islamin, porn ë përgjithësi me gjendjen e multikulturalizmit.

Qofshin aglezë ose jo, shumë shpesh, myslimanët paraqiten akoma si të huaj në brendësinë e shoqërisë. Për këtë arësye, ankthet për islamin përzihen me preokupime të tjera në fushën e sigurisë, nga radikalizmi tek terrorizmi, nga emigracioni tek siguria e vendit të punës. Por ekzistojnë edhe arësye optimizmi, sidomos po të vëresh sinjalet e vullnetit publik për ta kundërshtuar këtë ndjenjë të keqe. Është e rëndësishme të këmbëngulet mbi këto shembuj dhe ka 3 mënyra për ta bërë. E para, themelore, është të vazhdohet të sfidohet stereotipi semplicist i myslimanëve si «terroristë potencialë» apo «kërcënim» i llojit tjetër, duke evidentuar shtrirjen e vërtetë e çështjeve të tilla, që megjithëse jo e parëndësishme, shpesh është shumë më e vogël nga sa tentohet të besohet. E dyta, duhet shikuar tek fjalët dhe imazhet e përdorura nga politikanët, gazetat, televizionet dhe kinemaja kur diskutojnë për islamin në Mbretërinë e Bashkuara të sotme. E treta, duhet provuar të tregohen histori të ndryshme, duke e spostuar diskutimin nga çështjet e sigurisë tek përvojat e jetës të myslimanëve në vend. E gjitha kjo mund të ndihmojë që të luftohen disa stereotipe të cilat zgjasin akoma sot.

(Lee Jarvis është Profesor i Politikës Ndërkombëtare në University of East Anglia. Është autor apo kurator i 11 librave dhe i më shumë se 50 artikujve apo librave lidhur me politikën e sigurisë dhe të terrorizmit)

Përgatiti

ARMIN TIRANA / bota.al

E errëta e shkrimtarëve, pse studimet tona letrare janë modeste

Autorë pak apo aspak të trajtuar në studimet tona letrare siç është G. Pali, M. Greblleshi, çështje po ashtu të pa trajtuara si tregimtaria e P. Markos, drama në frëngjisht e B. Mustafajit, shqetësimet filologjike se sa e njohim realisht De Radën përmes përshtatjes në shqip etj., vijnë në një studim përmbledhës të studiueses Laura Smaqi, me librin “Kaleidoskop”, ku jepet njëkohësisht edhe një interpretim paralel i letërsisë dhe imazhit, ku letërsia shihet lidhur me pikturën dhe artet vizive.

Nga Violeta Murati

Kaleidoskopi, si instrument optik, por edhe si topos letrar, shfaqet jo vetëm si mundësi e pafund e kombinimit të një numri të kufizuar elementesh, por dhe si vendi ku një tërësi e pafund imazhesh (interpretimesh) janë të mundura përmes një mundësie po aq të madhe këndvështrimesh (lëvizjesh qoftë dhe minimale të aparatit). Kjo prirje për t’i “sinkretizuar” të dyja këto rrafshe, i ka dhënë dhe titullin përmbledhjes studimore studiueses së letërsisë, Laura Smaqi në një vështrim sintetizues të dukurive pamore, vizuale me artin e fjalës.

Janë tekste kritike të shkruara viteve të fundit që bëjnë objekt rishqyrtime të traditës studimore mbi autorë ose periudha; vështrime të karakterit historik mbi rolin e ndërsjellë të tekstit (krijimtarisë letrare) dhe kontekstit; krijimtarinë e botuar nëpër periodikë; vepra, autorë dhe periudha që prej fundit të shek. XIX deri në krijimet bashkëkohore.

Autorët si Jeronim de Rada, Fan. S Noli, Ernest Koliqi, Ismail Kadare dhe Dritëro Agolli janë po aq në vëmendje sa Gasper Pali, Mustafa Greblleshi, Kin Dushi, trajtime mbi të cilët janë shumë më modeste në studimet tona. Ky libër ka qenë një nga pretendentët kryesore për çmimin “Çabej” në fushën e kërkimit shkencor për të rinj, që ndan këto vite të fundit Akademia e Shkencave. “Kjo prirje për t’i “sinkretizuar” të dyja këto rrafshe, është pjesë e përpjekjeve për të sjellë një kontribut modest në një prerje studimore jo fort të pranishme në studimet tona, ku “pamjet”, perceptimi edhe në rrafshin vizual të krijimtarisë letrare vihen në bosht të trajtimeve”- thotë studiuesja. Duke shkëputur thelbin e disa trajtimeve marrim si për shembull De Radën, shqetësimin e studiueses se si është përcjellë ky poet arbëresh përmes teksteve origjinale dhe përshtatjeve, duke ngritur pyetjen se sa e njohim realisht De Radën; sa besnike, korrekte kanë qenë përshtjatet e krijimtarisë së tij, pra sa autentik shfaqet autori në to. Me këtë trajtesë Smaqi synon të krijojë një tablo që lexuesi shqiptar ka krijuar për De Radën përmes përshtatjes së veprave kryesore të realizuara në Shqipëri që në vitet ’50-të deri sot.

Ndodh që në periudha të caktuara prania e shumtë, e larmishme e autorëve dhe e krijimtarisë letrare si në prozë dhe në poezi, të sjellë si rezultat përqendrimin më të madh të vemendjes së studiuesve tek autorët madhorë, që në një mënyrë a një tjetër janë vënë në fokus. Me këtë vështrim, Smaqi merr modelin e Gasper Palit, si një ndër ata autorë që gjatë gjysmës së dytë të shekullit të shkuar nuk u “mohuan” dhe nuk iu munguan shkrimet –sado jo të shumta- por që si pasojë e mungesës së botimeve të shpeshta ashtu si dhe të mungesës në antologjitë shkollore, mbetën pak ose aspak të njohur nga lexuesi i gjerë. Në këtë punim Smaqi merret me kombinimin e vështrimit historik – duke pasqyruar trajtimin që i është bërë autrit në studimet e periudhës nga ’45-’90-ën, sidomos me interpretimin e disa poezive të poetit, ku ky poet i takon atij grupi autorësh që patën fatin e keq të kenë një jetë të shkurtër, një poezi modeste në vëllim, të shpërndarë në organet e shtypit e të mbetur në dorëshkrim, por me vlera të vëna në dukje qysh në botimin e tyre.

Tregimtarinë e Petro Markos, studiuesja e konsideron si një pjesë pothuaj të anashkalueshme të krijimtarisë së tij. Duke u studiuar përgjithësisht si romancier, ndonjëherë si publicist, Smaqi ndalet në faktin se me tregimet Petro Marko nis botimet e para të tij në shtypin e viteve ’30-të, që paraprijnë pjesëmarrjen në luftën e Spanjës, internimin e kampet, që shoqërojnë botimin e romaneve dhe vijojnë deri në fund të jetës së tij. Në “Tregimtaria e Petro Markos në shtypin e viteve ’60-të”, Smaqi thotë se periudha e parë e shkrimtarit, ajo e viteve ’30-të, paraqet interes shkencor në aspektin historik, si tregues i përpjekjeve të zhvillimit të prozës në këtë periudhë. 73 vjet pas botimit të parë e të vetëm në Shqipëri, “Gremina e dashunisë” e Mustafa Greblleshit mbetet roman i panjohur për lexuesin e sotëm dhe i patrajtuar në studimet tona. Duke e lidhur këtë me fatin e autorit, Smaqi thotë se kjo përcaktoi dhe veprën e tij, si dhe faktin që romani u botua e ribotua disa herë në Prishtinë por asnjëherë në Tiranë.

Në trajtesën “Gremina e dashunisë- romani “mozaik” i M. Greblleshit”, studiuesja përmend se ky roman doli nga shtpi në vitin 1944 prej shtëpisë botuese “Ismail Mal’Osmani”, por si datë e përfundimit shënohet prej autorit data 1 janar 1942, gjë që do të thotë se autori e ka shkruar romanin kur ishte vetëm 19 vjeç.

Duke marrë krijimtarinë letrare të Kin Dushit, Smaqi në tekstin e saj studimor e çon këtë autor pikërisht në klimën e debateve mbi gjuhën letrare dhe gjuhën e letërsisë në vitet ’50-të, duke u shprehur se ky autor është rasti tipik, që i përgjigjet ndryshimeve në letërsi, me vendosjen e sistemit komunist, kur letërsia nis të vihet në shërbim të konsolidimit, forcimit dhe vendosjes së një dialekti në pozicionin e standardit (quajtur gjuhë letrare).

Në tekstin “Krijimtaria letrare e Kin Dushit dhe klima e debateve mbi gjuhën letrare dhe gjuhën e letërsisë në vitet ’50-të”, studiuesja vëren ndër të tjera se Kin Dushi është i vetmi autor shkodran që ka shkruar tri romane dhe një përmbledhje tregimesh e përshkrimesh në toskërisht, duke eksperimentuar dhe duke shkruar në një gjuhë që vështirë të jetë pjesë e identitetit të tij si individ. Balada e Kostandinit dhe Doruntinës është ndër më të njohurat, më të komentuarat dhe të interpretuarat e krijimeve tona popullore. E quajtur ndryshe si baladë e besës e fjalës së dhënë, ose e ringjalljes kjo është konsideruar si një nga shprehëset e përbërësve bazë të identitetit dhe të kulturës sonë. Duke pasur parasysh një fakt të tillë, se sa realizime veprash janë mbështetur mbi këtë baladë, studiuesja në javën e albanologjisë, mbajtur në Prishtinë më 2007 ka sjellë në trajtesë “Baladat ballkanike si drama izolimi”, duke iu referuar një teksti dramatik pothuaj të panjohur për lexuesin shqiptar, “Doruntine fille-soeur”, një histori për opera dhe teatër dramatik të Besnik Mustafajt.

“Doruntina” e Mustafajt është botuar në vitin 1997, si tekst dramatic, nga shtëpia botuese “Actes Sud”. Destinuar për publik të huaj, për të bërë të mundur bashkimin e baladaës origjinale me frymën e re, apo rishkrimin e saj, autori thotë Smaqi ka ndjerë të nevojshme bashkëngjitjen në botim të dy teksteve të tjera në rolin e parateksteve: baladës në formën e Tregimit, si dhe Komente për legjendën dhe personazhet e saj.

Nga një tjetër punë kërkimore, Smaqi ndalet për të nxjerrë në dritë, një aspekt të krijimtarisë së Fan Nolit të mbetur disi në hije, lidhjes interesante me pikturën.

Duke kthyer në imazhe fjalën biblike, studiuesja thotë se “Nolit nuk i interesojnë tiparet e personazheve biblike, ai i merr figurat të gatshme nga kujtesa vizive dhe imagjinata e lexuesit, u jep zë, e kthen ngjarjen në një akt, pjesë teatrale, ku kisha e heshtur kthehet në një skenë ku luhet historia që përsëritet dhe që është vetë jeta”. Përgjithësisht thotë Smaqi, është pranuar ideja se poezia e Nolit i drejtohet veshit, jo syrit, duke i shtuar dhe rolin e rëndësishëm që luajnë tingujt, aliteracioni, asonancat e bëjnë poezinë e tij dinamike dhe të ashpër. Në “Tablotë dhe portretet e Nolit”, kumtesë e mbajtur në konferencën “Homo poetikus homo politicus”, në Tiranë 2012, Smaqi ndër të tjera thekson se kjo marrëdhënie e ndërmjetme me artin pamor, duket se dëshmon në rastin e Nolit se përveç forcës së fjalëve, si në kuptimet ashtu dhe në fuqinë tigullore të tyre edhe forca e imazhit, gjetja e vështrimit, perspektivës, lojërat me dritë hijet, ngjyrat ishin elementë të nevojshme, që në një reflektim politikani nuk duhej t’i kishte lënë mënjanë, por t’i përdorte me mjeshtëri.

“Ndoshta ky “mësim” i marrë nga piktura është dhe një nga pengjet jo të pakta të Nolit”, thotë studiuesja në fund të këtij “rrëfimi” pak të njohur. Një tjetër autor, është Dritëro Agolli, duke e parë si krijimtarinë e tij poetike, “gjuhën si karikaturë dhe përmendore”. Për këtë i referohet romanit, të quajtur fillimisht novelë, “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”, si dhe poemën “Nënë Shqipëri”. Ishte revista e kohës, “Hosteni” vendi ku satira “shfaqte” më liri, në Shqipërinë e gjysmës së dytë të shek. XX, duke i krijuar hapësirë shkrimtarit për novelën e tij. “Karikatura e krijuar përmes gjuhës bashkon tragjikën dhe humorin. Nëse në vizatime ajo shfaqet më deformim fizik apo ekzagjerim të disa tipareve, si metaforë e një ideje, në roman ajo realizohet si në rastet kur i bëhet portreti Zylos, ashtu dhe si karikaturë situatash”. Libri si botim i shkencave albanologjike, ndosht apërbën rastet e pakta ku vështrimi individual ngre dilema letrare, pse në këtë mori botimesh letrare letërsia shqipe ende nuk e ka një klasifikim hierarkik.