“Catalunya pels Catalans”: Lindja e një kombi

Zanafilla e nacionalizmit katalanas është e pandashme nga evolucioni i gjuhës dhe i letërsisë, të menduara si instrumenta afirmimi gjeopolitik. Etapat e këtij rrugëtimi historik. Raporti me Madridin dhe Brukselin. 1898 si element themelues

Simone Cattaneo

Për ta kuptuar zhvillimin e ndjenjës katalaniste dhe të idesë të një kombi katalanas gjatë ‘800 mund të merret një prej shprehjeve më të njohura të prologut të Antonio de Nebrija tek “Gramática de la lengua castellana” (1492) e tij: «Gjuha qe gjithmonë shoqe e perandorisë». Pohimi përmbledh një formulim eksplicit të ligjit të më të fortit deri në aspektin gjuhësor dhe praktikisht në Katalonjë, të paktën nga Decretos de nueva planta (1707 – 1716) të miratuara nga Filipi i V-të, kastiliançja është konsideruar shpesh si pasojë e një imponimi të dëshiruar nga një pushtet i jashtëm, që sidomos në sferën juridike e kulturore tentonte të degdiste të folmen autoktonte në një rol dytësor. Megjithatë, një gjuhë mund të bëhet edhe një instrument rezistence dhe shpërblimi. Katalanishtja gjatë ‘500, ‘600 dhe ‘700 kishte hyrë në një fazë dekadence dhe megjithëse në shekullin e XIX-të flitej pothuajse nga e gjithë popullsia, nga pikëpamja letrare dhe sociale dhuk gëzonte prestigj të madh.

Pastaj, shikimi i intelektualëve dhe politikanëve ishte drejtuar kryesisht nga ngjarjet kombëtare, nga momenti që Spanja po kalonte një periudhë të trazuar, e shënuar nga pushtimi napoleonian (1808); nga tentativat e Oborrit të Kadiksit (1810 – 1814) për t’i dhënë jetë një monarkie kushtetuese; nga restaurimi absolutist i Ferdinandit të VII-të; nga i ashtuquajturi 3 vjeçar liberal (1820 – 1823), i ndërprerë nga ndërhyrja e «100000 fëmijëve të Shën Luigjit» që rivunë në fron sovranin dhe së fundmi nga mbretërimi i Isabelës së II-të, i dalluar prej tensioneve të vazhdueshme midis liberalëve e konservatorëve që ushqyen luftërat karliste (1833 – 1839, 1846 – 1849, 1872 – 1875) midis mbështetësve të vajzës së Ferdinandit të VII-të dhe xhaxhait të saj Carlos María Isidro të Burbonëve. Katalonja ishte pasqyrë e tensioneve spanjolle.

Në Barcelonë do të ndodhin përplasje dhe përleshje të ndryshme, nga e famshmja crema dels convents e 25 korrikut 1835, në të cilën u dogjën manastire dhe u vranë klerikë të ndryshëm, deri më 3 dhjetor 1842, kur Gjenerali Espartero do të urdhërojë të bombardohet qyteti për të detyruar të dorëzohet junta qeverisëse e dalë nga një rebelim i klasave popullore barcelonase. Nga kështjella e Montjuïc u lëshuan më shumë se 1000 bomba që shkaktuan 20 të vdekur dhe të dëme në pothuajse 500 ndërtesa. Ky reagim nuk ndihmoi në përmirësimin e raporteve midis monarkisë dhe qeverisë qendrore, aq sa më shpërthimin e luftës së dytë karliste Ramón Cabrera, në komandën e trupave armiqësore ndaj Isabelës së II-të, arriti që të sigurojë mbështetjen e katalanasve republikanë, progresistë dhe demokratë nën thirrjen «Katalonja është e lodhur nga aktet arbitrare e qeverisë së Madridit». Duke filluar nga kushtetuta e 1845, e prirur që të krijojë një shtet më solid dhe më koheziv, do të ketë deri në 1868 një periudhë stabiliteti relativ, por që përkon me një peshë më të vogël politike të Katalonjës. Emblematike në këtë kuptim janë “Ley Moyano” (1857) dhe “Ley del notariado” (1862), që përcaktojnë përdorimin e detyrueshëm e kastiljançes në mësim – në shumë shkolla injorohen dispozitat qeveritare – dhe në hartimin e çdo dokumenti noterial. Ligje të imponuara katalanasve që shikojnë t’u dobësohen dy prerogative të gjykuara si të padiskutueshme, pasi frut i një tradite shekullore. Në një kontekst të ngjashëm në valën e romanticizmit në modë në Europë dhe i përhapur në Katalonjë nga revistat “El Europeo” (1823 – 1824) dhe “El Vapor” (1833 – 1837), nis të marrë formë në disa qarqe një interes i gjallë për historinë mesjetare dhe për ecurinë e katalanishtes, duke i dhënë jetë një ripërpunimi simbolik nëpërmjet figurës së «trovatore»-s. Dy shembuj të kësaj tendenca ndaj rrëmimit apo rileximit të së kaluar, në vazhdën e romaneve historike të Walter Scott, janë “Memorias para ayudar a formar un diccionario crítico de los escritores catalanes” (1836) i Peshkopit Félix Torres i Amat de Palou dhe “Los condes de Barcelona vindicados” (1836) i Pròsper de Bofarull. Por bëhet fjalë për dy libra, që megjithëse shqyrtojnë tema lidhur me Katalonjën, redaktohen në kastiljançe pikërisht për një çështje dinjiteti letrar.

Gjithsesi, klima ishte e favorshme ndaj një rigjallërimi kulturor, e paralajmëruar në mënyrë të veçantë nga Joaquim Rubió i Ors, pedagog Letërsie Spanjolle në Università di Valladolid e më pas Rektor në atë të Barcelonës, që midis 1839 dhe 1841 boton një seri poezishë mbi “Diario de Barcelona” në mbrojtje të përdorimit të katalanishtes, duke arritur në fund në prologun e librit “Lo gaiter del Llobregat” (1841), që të propozojë një pavarësi letrare të legjitimuar nga përhapja e gjerë e saj në epokn mesjetare dhe prej majave të arritura nga disa autorë (Ramon Llull, Ausiàs March dhe Joanot Martorell). Prej këtyre premisave, të mbështetura nga akademikë të ndryshëm spanjollë të prirur ndaj një lloj rikuperimi të shpirtit të Mesjetës, por me synimin që t’i japin një shkëlqim të ri katalanishtes së shkruar, do të lindin në 1859 të quajturat “Jocs forals”, konkurime poetike të organizuara me mbështetjen e Komunës së Barcelonës nën lemën Fides, Patria, Amor. Temat më të përsëritura të kompeticioneve të të prezantuar do të jetë marrëdhënia komplekse midis Spanjës dhe Katalonjës, mbrojtja e veçantisë gjuhësore të kësaj të fundit nëpërmjet argumentesh historike, filozofike apo sentimentale dhe, në një moment të dytë, refuzimi i centralizmit apo ekspozimi i projekteve lidhur me identitetin e ardhshëm katalanas. Kulmi i përmbledhjes së një gjuhe të kulturuar, e pajisur me një plasticitet dhe një muzikalitet me hapin e kohës do të arrihet në 1877, kur Jacint Verdaguer triumfon në “Jocs forals” me poemën epike “Atlàntida”, të cilën do ta pasojë në 1886 një tjetër vepër e madhe e tij, “Canigó”, kushtuar malit me të njëjtin emër të Pirenejve, e konceptuar prej tij si simbol i një kombi të bashkuar e të mbajtur nga vlerat kristiane. Ai që kishte lindur si një lloj konkursi poetik për të rikthyer në jetë salltanetet e lashta shumë shpejt u bë një fenomen më i gjerë dhe u shtri në brendësi të shoqërisë e të politikës, duke nxitur një vetëdijësim në rritje të rrënjëve dhe kërkesën për autonomi më të madhe.

Nëse Barcelona në 1854 dekreton heqjen e mureve që mbanin nën fre dëshirat e saj për ekspansion demografik e industrial – të plotësuara së fundi prej projektit urbanistik të propozuar nga Ildefons Cerdà në 1860 – katalanishtja bën të njëjtën gjë, duke e hequr nga shpina pluhurin e shekujve për të fituar një modernizëm që i mundëson, pavarësisht kastiljanizimit të sforcuar të dëshiruar nga Madridi (apo ndoshta pikërisht për shkak të tij), të transformohet në një gjuhë transversal, në gjendje që të përdoret nga të gjitha shtresat e popullsisë dhe në çdo fushë të kulturës. Asistohet praktikisht në një rritje të entuziazmit katalanist, për shembull, në botimet periodike – “Lo Verdader Català” (1843), “Calendari català” (1865), “Lo Gay Saber” (1868), “La Renaixensa” (1871), kurse në 1879 do të dalë “Diari Català”, gazeta e parë e shkruar në katalanisht e themeluar nga Valentí Almirall – dhe në botime, me tentativa të ndrojtura për të menaxhuara kolana të tilla si “Biblioteca catalana” (1872), “Biblioteca recreativa” (1874) apo “Biblioteca popular catalana” (1893). Në këtë periudhë edhe teatri rifiton një vitalitet të madh falë Frederic Soler, i njohur me pseudonimin Serafí Pitarra, që duke ndjekur gjurmët e Josep Robrenyo përdor parodinë për ta forcuar monopolin teatrak të kastiljançes dhe për të kontribuar në konsolidimin e një skene autoktone, suksesi i të cilës do të sanksionohet nga “Terra baixa” (1896), dramë e Àngel Guimerà e përkthyer dhe e ripropozuar në mjaft gjihë jashtë kufijve spanjollë.

Kurse gjinia letrare më në vështirësi do të jetë romani, i privuar nga një traditë e qëndrueshme dhe nga një industri botimesh e duhur, pasi do t’i duhet të ndeshet me korrentet europiane në një zhvillim që e çon nga kuadri i thjeshtë i zakonit në realizëm dhe natyralizëm. Evolucioni, që ecën parallel me një përhapje progressive të katalanizmit – veçanërisht i dukshëm tek Carles Bosch de la Trinxeria – është meritë e shkrimtarëve si Antoni de Bofarull, Joan Pons i Massaveu dhe Marià Vayreda. Por do të jetë Narcís Oller me “La papallona” (1882), “L’escanyapobres” (1884) dhe “La febre d’or” (1890 – 1892) që do ta ngrejë në lartësinë e modelit të propozuar nga Émile Zola. I vlerësuar jashtëzakonisht nga shumë intelektualë dhe autorë bashkëkohorë (Emilia Pardo Bazán, Juan Valera, Marcelino Menéndez Pelayo dhe José María de Pereda), do të mbajë një letërkëmbim të dendur me Benito Pérez Galdós që do të kërkojë ta bindë të shkruajë në kastiljançe, duke mbështetur ndoshta një absurditet për një romamcier të këmbëngulë që të përdorë një gjuhë të përdorur nga pak dhe të lexuar nga akoma më pak njerëz. Përgjigja e Oller nuk pranon replica dhe e përfaqëson mirë situatën gjuhësore të Katalonjës së asaj kohe: ndjekës i parimeve zoliane, për të do të ishte qesharake të dëgjohej një këshillë e tillë, pasi aty ku jeton dhe vëren realitetin të gjithë shprehen në katalanisht.

Në terrenin politik ujërat janë po aq të turbullta dhe fiton gjithnjë e më shumë consensus një rajonalizëm, i djathtë dhe i majtë, i destinuar që të ndryshojë drejt pozicionesh federaliste dora dorës gjithnjë e më radikale, të shoqëruara nga rivendikime gjuhësore, që duke filluar nga «revolucioni i lavdishëm» (1868), kërkojnë zyrtarizimin e bashkëzyrtarizimin e gjuhës katalane. Në debatin lidhur me formën e qeverisjes më të përshtatshme për të mbushur boshllëkun e pushtetit të krijuar nga mërgimi në Francë i sovranes Isabela e II-të, në Katalonjë mbizotëron opsioni i federalizmit republikan, ndërsa në pjesën tjetër të Spanjës shikohet me sy të mirë një regjim monarkik që do të sjellë në fron një mbret të huaj, Amedeon e Savojës, shumë shpejt i bindur që të abdikojë (1873) përballë një situate të papërtypshme.

Do të shpallet kështu republika, por e çara midis katalanasve dhe spanjollëve do të zgjerohet më tej atëhere kur projekti federal i paraqitur në Cortes nga Francesc Pi i Margall, eksponent i Partido Republicano Federal, do të refuzohet. Në territoret katalanase do të ketë protesta, të mbytura me arrestime e deportime, deri në përfundim të përvojës republikane. Restaurimi burbon, me hyrjen në Barcelonë e Alfonsit të XII-të me 9 janat 1874, do të rivendosë një qetësi në dukje falë funambolizmit politik të kryetarit të qeverisë Antonio Cánovas del Castillo, që nëpërmjet zgjedhjeve të udhëhequra do të krijojë një sistem alternime midis partisë konservatore dhe asaj liberale. Por në Katalonjë era federaliste frynte fort dhe në 1880 Valentí Almirall mbledh Kongresin e I-rë Katalaniste, nga ku do të lindë në 1882 Centre Català, një shoqatë shkencore dhe artistike e kryesuar nga Frederic Soler. Një vit më vonë do të mbahet Komgresi i II-të Katalanist dhe lajmërohet nevoja e konceptimit të një linje politike që çmarkohet nga hegjemonia spanjolle. Kështu, në janarin e 1885, do të arrihet në një mbledhje me përfaqësuesit e entiteteve ekonomike, politike dhe kulturore që do të ketë si objektiv hartimin e një dokumenti për t’ia paraqitur Alfonsit të XII-të ku të pasqyrohen kushtet e Katalonjës. Por “Memoria en defensa de los intereses morales y materiales de Cataluña” nuk do të çojë asgjëkundi, pasi vdekja e papritur e mbretit në marsin e 1885 do të ndërpresë çdo traktativë të mundshme.

Megjithatë Almirall nuk dorëzohet dhe në 1886 boton vëllimin “Lo catalanisme”, ku mbron opsionin federalist. Për të, kastiljanë dhe katalanas nuk do të mund të shkrihen kurrë, pasi posedojnë karaktere të kundërta; tezë e provuar nga diferencat gjuhësore – faktor dallues jo themelor, por me siguri ndër më të dukshmit – që qëndron në bazën e një papajtueshmërie të tillë, pasi, sipas gjykimit të tij, nga një gjuhë varet domethënia e një populli. I bën apel kështu asaj ndjenje përkatësie dhe godet mbi butona veçanërisht të ndjeshme të nevojës së përdorimit të katalanishtes në çështjet juridike dhe të mësimdhënies: do të bëhet e famshme shprehja «En la llengua dels vencedors se’ns mana, se’ns judica, se’ns ensenya». Zgjidhja e vetme do të ishte një konfederatë shtetesh e ngjashme me atë amerikane, e përdorur veç të tjerash për të hequr paralelizma midis shkeljeve të pësuara nga ish kolonitë angleze dhe ato të vuajtura nga Katalonja. Pavarësisht përçarjeve të lindura në gjirin e Centre Català, që do të çojnë në lindjen e Lliga de Catalunya, midis viteve 1885 dhe 1891 formohet një front i përbashkët kundra unifikimit të kodit civil spanjol që arrin t’i kushtëzojë reformën sipas vullnetit të katalanasve. Nga kjo fushatë shfaqet Unió catalanista (1891), organizatë që mbledh qendra të shumta apolitike katalaniste, sekretar i së cilës do të jetë avokati i ri Enric Prat de la Riba, një njeri kyç në vendosjen e fateve të ardhshme politike e letrare të Katalonjës. Unió catalanista promovon qysh nga fillimi mbledhjen e një asambleje për të hedhur bazat e një kushtetute rajonale katalanase, sidomos të projektit të statutit të autonomisë, i njohur me emrin Bases de Manresa, pasi mbledhja do të zhvillohet në këtë qytet nga 25 deri më 27 mars 1892. 17 pikat e debatuara parashikojnë zyrtarizimin e katalanishtes (deri në raportet me shtetin spanjoll), kontrollin e plotë e legjislacionit në të gjitha aspektet e tij, taksat, prerjen e monedhës, emërimin e Gjykate Supreme të Katalonjës, abrogimin e shërbimit të detyrueshëm ushtara (i zëvendësuar me rekrutimin vullnetar apo nga një dëmshpërblim në para), ekzistencën e një trupe policie katalanase dhe një mësim të bazuar mbi kulturën e territorit.

Veç kësaj, në 1892 shfaqet në revistën “L’Avenç” (1881 – 1893) një artikull i Jaume Brossa në të cilin kritikohet gjuha tashmë e vketëruar e eksponentëve të renaixença dhe ftohet që të adoptohet një qasje e re estetike. Edhe një herë akoma arti katalanas provon që të ruajë hapin e korrenteve europiane dhe nën emrat e mëdhenj të Friedrich Nietzsche e Charles Baudelaire, përveç influencës së simbolizmit dhe të estetizmit të Oscar Ëilde e të Gabriele D’Annunzio, fillon modernizmi, tendencë që ekzalton kapacitetin e artistit, të qënit vizionar i pajisur me një ndjeshmëri shpesh në contrast me anonimatin e shoqërisë së uniformizuar. Jashtë është zakon që të asociohet ky moment kreativ me emrat e Antoni Gaudí, ndoshta të Josep Puig i Cadafalch e të Lluís Domènech i Montaner. Por nuk është vetëm arkitektura ajo që rishikon normat e saj: ka ndryshime të forta edhe në gjirin e pikturës e të letërsisë, i së cilës është një përfaqësues i shkëlqyer Santiago Rusiñol, shumë i aftë si me penel, ashtu edhe edhe me penë, dhe promotor i të famshmeve Festes modernistes të Sitges, pol përhapës i atomsferës që mbizotëronte në Europën e fundshekullit.

Por individualizmi dhe ideali i një kreativiteti kryesisht qëllim në vetvete nuk distancohen nga çështja katalanase: debati është më i gjallë se kurrë, siç e tregojnë faqet e botimit periodik “Catalònia” (1898), në të cilin konvergojnë preimsat e rinovimit si politik, ashtu edhe artistik. Në këtë klimë nuk është i huaj përfaqësuesi më i rëndësishëm i modernizmit letrar, poeti Joan Maragall, që nga pozicione borgjeze më shumë se nga të moderuara i bën jehonë ndjenjës kombëtare – për të katalanishtja iste gjuha e emocioneve, ndërsa kastiliançja e gjykimeve – dule përdorur gjini popullore ose duke i dhënë hapësirë në brendësi të poetikës së tij impenjimit civil. Shembuj të këtij qëndrimi janë “El comte Arnau”, një poemë në të cilën, sidomos në pjesën e parë (1900), kërkohet që të kapet thelbi i nacionalitetit katalanas, apo shumë e njohura “Oda a Espanya” (1898), ku dënon në mënyrë të vendosur shpërdorimin e jetëve njerëzore gjatë luftës hispano – amerikane (1898) të kryera nga një shtet, viktimë e marrëzive të madhështisë së tij, që jo vetëm nuk dëgjon zërin e urtë e «bijve» katalanas që synojnë të thërrasin në dialog për të shmangur derdhjen e gjakut tjetër: «Ku je Spanjë? Nuk të shoh asgjëkundi./ Nuk e dëgjon zërin tim tingëllues?/ Nuk e dëgjon këtë gjuhë që të flet në mes të rreziqeve?/ Nuk di më t’i kuptosh bijtë e tu? Lamtumirë, Spanjë».

Pikërisht me ngjarjet e lidhura me 1898, annus horribilis që çon në humbjen e kolonive të fundit spanjolle të Përtejoqeanit, shkon aspekti i flamurit aktual independentist katalanas, mbi të cilin përveç klasikes Senyera me rripa verdhë e kuq ndodhet një trekëndësh blu me yllin e bardhë në qendër: në fakt është ruajtur në qendrën katalaniste Santiago de Cuba nga nacionalistë katalanas, në favor të pavarësisë së ishullit, kishin marrë konceptimin e flamurit kubanez. Tashmë kriza e ish perandorisë, e detyruar që t’i shikojë në reduktim ambiciet e veta dhe të pyesë veten për fatin që e pret, përplaset në mënyrë intensive mbi një Katalonjë të karakterizuar nga rritja e brengës sociale dhe nga konsolidimi i një nacionalizmi, që megjithëse në masë të madhe konservator e borgjez, tërheq gjithnjë e më shumë simpati dhe rrezaton nga Barcelona në pjesën tjetër të rajonit, duke ofruar kështu, nëpërmjet Lliga regionalista de Catalunya të Francesc Cambó, një alternativë të vyer ndaj Partido Republicano Radical të Alejandro Lerroux. Veç kësaj, nga tribuna e Avenç, modernistët kishin këmbëngulur qysh nga 1890 për nevojën e uniformimit përfundimtar të katalanishtes si nga pikëpamja ortografike, ashtu edhe ajo gramatikore, kusht i domosdoshëm për modernizimin e vendit. Mbështetës të zjarrtë të kësaj iniciative janë Joaquim Casas i Carbó dhe Jaume Massó i Torrents, me të cilët do të bashkëpunojë inxhinieri Pompeu Fabra. Aspirate e një sezoni të ri politik dhe reforma gjuhësore do të konvergjojnë në një lëvizje, që për nga natyra e saj, mbështetet mbi një simbiozë të plotë midis menaxhimit të pushtetit dhe të kulturës.

Në fillim të shekullit të XX-të modernizmi tashmë po ezaurohej dhe në 1911, me vdekjen e Maragall, ia la vendin noucentisme, një vijë melodike dytësore frut estetikash heterogjene, por të kontrolluara nga pak parime që mbështesin prioritetin e intelektit dhe të funksionalitetit mbi ndjenjën dhe mbi ekzaltimin dekorativ, të frymëzuar në një masë klasike të zhytur në një realitet industrial dhe urban. Është zakon që të përkohet dalja e noucentisme me dy tekste të botuara në 1906: në “Veu de Catalunya” (organ i Lliga regionalista) u shfaq një shkrim i shkurtër dhe naiv i Eugeni d’Ors, guri i parë i të famshmit të tij “Glosari”, ndërsa Enric Prat de la Riba çon për botim “La nacionalitat catalana”, libër në të cili, duke u rilidhur me “Lo catalanisme” e Almirall, përmbledh themelet e ideologjisë nacionaliste, duke e zëvendësuar termin «rajon» me «komb» i konsideruar prej tij, në sintoni me historiografinë dhe filozofinë e epokës, më natyral dhe në gjendje të pasqyrojë më mirë karakterin homogjen të një kolektiviteti. Duke ndjekur këtë kriter bashkon në mënyrë të pazgjidhshme konceptet e gjuhës dhe atdheut: duke e sintetizuar mendimin e tij në sloganin e thjeshtë, por efikas, «Catalunya pels catalans», propozon që ta zgjidhë problemin spanjoll nëpërmjet një federatë shtetesh kombëtare.

Sikur të mos mjaftonte, në 1906, në vijim të akuzave për separatizëm të ngritura nga Lerroux për Lliga regionalista dhe për të ndërtuar një bllok katalanist në gjendje që të fitojë zgjedhjet në Katalonjë, i drejtohet një koalicioni, Solidaritat catalana, që përmbledh Lliga, republikanët, federalistët, karlistët dhe Unió catalanista. Në 1907 suksesi në provincialet dhe rajonalet është dërrmues dhe po në këtë vit Prat de la Riba zgjidhet President i Deputazione të Barcelonës, organizmit të ngarkuar me qeverisjen e provincës me të njëjtin emër. Megjithatë Solidaritat catalana nuk do të zgjasë gjatë: mosmarrëveshjet e brendshme do t’i çojnë partitë që e përbëjnë të paraqiten të vetme në lokalet e 1909, duke ia dhuruar fitoren radikalëve të Lerroux. Në fund të korrikut, për shkak të thirrjes nën armë të rezervistëve për t’u dërguar në Marok që të bënin një luftë të re koloniale, në rrugët e Barcelonës zhvillohen manifestime dhe greva që degjenerojnë në një rebelim të dhunshëm antimilitarist dhe antiklerikal – do ta shkatërohen nga 80 ndërtesa fetare dhe do të vriten 3 priftërinj – që do të shtypet vetëm pas 7 ditësh. Divergjencat lidhur me sa ka ndodhur gjatë «javës tragjike» e përçajnë më shumë krahun katalansit dhe në 1910 disa disidentë të Lliga i japin jetë Unió federal nacionalist. Por Prat de la Riba, falë prestigjit dhe karizmës së tij, është i aftë që të mbledhë rreth evetes një grup të mirë intelektualësh, duke ju injektuar entuziazmin drejt një sistematizimi të historisë dhe të kulturës katalanase që mundëson një zhvillim modern të markës «kombëtare». Katalizatori i kësaj ndjenjë është pikërisht D’Ors, që me gloset e tij dikton afatet dhe modalitetet e ndërthurjes midis ideologjisë dhe krijimit artistic – këmbëngul mbi mundësinë e një hopi cilësor nga nacionalizmi në imperializëm – duke dalë si mësues dhe guidë e shkrimtarëve të tjerë të epokës. Rezultati i një përzierje të ngjashme është i dukshëm në veprën e tij “La ben plantada” (1911) ku nëpërmjet simbolit të një gruaje të jashtëzakonshme kompozon portretin e një Katalonje ideale e mitike, padrone absolute e fatit të saj.

Një hap themelor në drejtimin e unitetit katalanas, pas një serie të gjatë traktativash me qeverinë e Madridit, bëhet në 1914, atëhere kur asistohet në inkorporimin e 4 zonave– Barcelona, Lleida, Girona dhe Tarragona – nën një institucione të vetëm, Mancomunitat, nga ku varet (brenda disa limiteve) administrimi i të gjithë territorit. Me 6 prill Prat de la Riba emërohet President i entit të rid he, besnik i parimeve të shpalosura tek “La nacionalitat catalana”, nuk heq dorë nga lidhja tashmë e konsoliduar midis politikës dhe kulturës; bile ia stimulon lidhjet duke krijuar apo fuqizuar një skemë të dendur infrastrukturash dhe shoqatash. Për shembull, në 1914 ndodh hapja e shkollës së parë që parashikon përdorimin ekskluziv të gjuhës katalanase, Escola del Bosc, akoma sot aktive dhe e ndodhur në zonën turistike të Montjuïc, përkrah arkitekturës shumë të bardhë racionaliste të Fundació Joan Miró. Procedohet me forcimin e rolit të Institut d’estudis catalans (i themeluar në 1907 dhe i të cilit, nga 1911, do të jetë sekretar Eugeni D’Ors), lindin Biblioteca de Catalunya dhe rrjeti relativ i bibliotekave popullore, organizohet një juntë e ngarkuar më menaxhimin e muzeumeve, inaugurohen institute për mësimin e arteve e zanateve si Escola de bibliotecàries, Escola industrial, Escola de bells officis, Escola d’infermeres, Officina d’estudis jurídics.

Në qendër të zgjedhjeve të bëra nga Prat de la Riba është natyrisht bindja se duhet përdorur katalanishtja si factor kohezioni shoqëror dhe i ndjenjës së përbashkët kombëtare; jo më kot të gjitha masat e marra futen në jë tentativë më të gjerë për të fiksuar një standard gjuhësor nëpërmjet normave ortografike e gramatikore referuese që u japin fund varianteve, lëkundjeve të përdorimit dhe dykkuptimësive të pranishte atëhere në të folme dhe në tekste. Në 1913 Pompeu Fabra shpall Normes ortogràfques dhe në 1918 krijon Gramàtica catalana, duke kurorëzuar kështu një process të nisur thuajse 3 dekada më parë në faqet e “Avenç”. Ky standardizim progresiv do të jetë i mundur edhe prej veprës së shkrimtarëve të spikatur noucentistes, sidomos potetë si Josep Carner (i lidhur me Institut d’estudis catalans dhe afër qarqeve katolike dhe katalaniste), autor i përmbledhjes “Els fruits sabrosos” (1906). Vepra përshkohet nga një ndjeshmëri e pazakontë poetike që i hap dyert e kontemporatitetit poezisë katalanase, të cilës do t’i jenë interpretues të gjallë Carles Riba ose, tashmë të zënë me sfidat e imponuara nga avangardistët europianë, Josep Vicenç Foix dhe Joan Salvat-Papasseit.

Vdekja e papritur më 1 gusht të 1917 e Prat de la Riba i paraprin shkërmoqjes së frontit katalanas dhe në mos tamam ezaurimit të noucentisme, një zbehjeje të tij, ku do të kontribuojnë edhe largimi gjeografik e politik i D’Ors e di Carner në 1920, përçarja e radhës në Lliga regionalista (me formimin e Acció catalana dhe në 1922, nën shtytjen e Francesc Macià, të Estat català) dhe vështirësia e masave urbane të punëtorëve, gjithnjë e më të shumtë në numër, për të individualizuar një parti në gjendje që t’i përfaqësonte plotësisht. Pa llogaritur mosmarrëveshjet e brendshme dhe tensionet sociale që e masakronin Spanjën, në reperkusione të forta në Katalonjë dhe në një Barcelonë të transformuar në fuçi baruti nga përleshjet midis grupeve anarkike, sindikatave dhe bandave të armatosura apo vrasës në varësinë e biznesmenëve të dnryshëm. Midis viteve 1918 dhe 1919, nën shtyjen e Francesc Cambó, të Lliga dhe të Mancomunitat, nacionalizimi katalanas kishte përjetuar një moment të shkurtër shkëlqimi, duke arritur të debatojë në seli parlamentarë, për herë të parë në historinë e tij, zyrtarizimin e katalanishtes dhe, me miratimin e qeverisë spanjolle, të përkëdhelë mundësinë e hartimit të projektit të një statuti autonomie.

Në 1923 diktatura e Gjeneralit Miguel Primo de Rivera, e mbështetur nga sovrani Alfonsi i XIII-të me shpresën e rivendosjes së rendit në vend, provon që të zbehë sadopak ethen katalanase, aq sa në 1925 Mancomunitat do të shpërbëhet. Por tashmë, siç demonstrohet nga lindja e krenarisë katalanase gjatë Republikës së II-të dhe luftës civile, apo nga lindja e saj nën gërmadhat e frankizmit, bazat janë hedhur dhe gramatika e Pompeu Fabra, ashtu si ajo e Nebrija më shumë se 400 vite më parë, certifikonte qëndrueshmërinë e një gjuhe që mund të ishte shoqëruese në mos e perandorisë, e një identiteti të rigjetur kulturor. Ose, atëhere kur shoqërohej me konceptin e një atdheu të humbur, të idealizuar e të shtypur, të një nacionalizmi pakashumë të papërmbajtur.

(Simone Cattaneo është Profesor i Letërsisë Spanjole Bashkëkohore dhe i Gjuhës Katalane pranë Universita degli Studi të Milanos)

Perandoria osmane, ky mallkim 600-vjeçar

Ayhan Özer*

Mora pjesë në një ligjëratë në Universitetin e Princeton-it për politikën e jashtme të Turqisë nga Ahmet Davutoglu. Në atë kohë ai ende nuk ishte emëruar ministër i Punëve të Jashtme, ishte një qytetar i thjeshtë. Në fjalën e tij z. Davutoglu tërthorazi tha se “qeveria turke ishte duke menduar për të nisur një politikë të re për të ringjallur Otomanizmin dhe për të rikrijuar “lavdinë e vjetër” të Perandorisë Osmane. Paraprakisht po “provohen ujërat” në Ballkan për të arritur dhe rilidhur me njerëzit e ish-shteteve të vjetra të varura që dikur ishin pjesë e Perandorisë dhe rezultuan premtuese. Kultura Osmane dhe traditat në Ballkan ishin të mbuluara me hi, por ende të padëmtuara”, shtoi ai.

Dëgjova fjalët e zotit Davutoglu me mosbesim. Ai duket se nuk ka pasur mirëkuptimin e historisë dhe ishte iracional ndaj saj. Osmanët nuk krijuan ndonjë kulturë të tyre, si mund të linin ndonjë gjurmë kulturore në vende të tjera?

Osmanët nuk donin mënyrën e tyre (të jetesës), ata pëlqenin çdo gjë të huaj dhe kishin një kompleks inferioriteti të thellë. Në pamundësi për të krijuar diçka të tyre osmanët kopjuan gjithçka nga të tjerët; ata morën fenë nga arabët, talleshin me gjuhën e tyre turke duke përdorur një përzierje të arabishtes dhe persishtes, sistemin administrativ e huazuan nga persët, e ashtuquajtura muzikë e oborrit (apo klasike) ishte përvetësuar nga bizantinët; dhe traditat më poshtëruese si haremin dhe skllavërimin e grave e kishin përvetësuar nga beduinet Arabë. Pjesa tjetër ishte një shkërbim i dobët i Perëndimit.

Osmanët sunduan Ballkanin, Bosnjë-Hercegovinën, Hungari, Bullgarinë, Shqipërinë, Greqinë dhe Rumaninë për më tepër se katër shekuj dhe trashëgimia e varfër e jetesës nga kjo periudhë e gjatë janë disa fjalë të thyera turke, disa enë turke, dhe ca zakone islamike; pa trashëgimi kulturore, pa sistem qeveritar; pra, kjo mani e re për të ringjallur otomanizmin është krejtësisht idiotike dhe një aventurizëm i dëmshëm; ajo është e barasvlershme me fshirje të përparimit që Republika Turke ka arritur gjatë 80 viteve të fundit.

Ajo është gjithashtu duke ngritur flamurin jeshil të Islamit kundër rilindjes së Ataturkut i cili shembi muret e prapambeturisë dhe i dha kombit një identitet të ri, vetë-respekt dhe dinjitet. Falë këtij ndriçimi kombi turk kërceu nga epoka e mesme në epokën bashkëkohore me një hop kozmik. Gjatë gjashtë shekujve të sundimit osmanët skllavëruan popullin e tyre, dhe nuk u dhanë asgjë, por mjerim, injorancë dhe varfëri.

Pakicat, duke qenë jo-muslimane, ishin më të shkolluaar dhe nuk mund të duronin dot më atë zgjedhë, dhe një nga një ata u rebeluan dhe u ndanë. Pjesa më e madhe turke (pra te turqizuarit) ishin servilë dhe të paaftë për të ndryshuar fatin e tyre – deri sa erdhi Ataturku.

Sot, avokatët e otomanizmit duhet të vuajnë duke mos pasur studiuar historinë e Perandorisë Osmane, ose ata jetojnë në një botë me fantazi; cilido rast është i rrezikshëm.

Shekujt 16-të dhe 17-të ishin një agim i ri për Perëndimin; kishin arritur Rilindjen dhe Reformën, dhe me këtë vrull kishin hedhur themelet e Iluminizmit. Avancimet teknologjike i dhanë përparësi të madhe Perëndimit në çdo fushë, duke përfshirë teknikën luftarake. Ndërsa osmanët ende mbështeshin në forcën e papërgatitur, Perëndimi shpiku armë të reja dhe metoda të reja të stërvitjes.

Ushtritë osmane, dikur të pathyeshme, filluan duke humbur shumicën e luftërave në të cilat përfshihesin. Në shekullin e shtatëmbëdhjetë një luftë thelbësore që osmanët humbën ishte me rrethimin e dytë të Vjenës (1683). Ky shpartallim është parë nga Perëndimi si pikë pushimi në magjinë e luftrave osmane.

Në shekujt XVIII dhe XIX osmanët ishin të bezdisshëm dhe përçudnim për Perëndimin. Ata i referoheshin si “njeriu i sëmurë i Evropës”.

Sllogane si “turqit ekzistojnë në këtë botë vetëm për shfrytëzim!” dhe “nuk rritet bar nën thundrat e kalit të turqve!”, ishin dëshmitë për këtë imazh negativ. Perandoria ishte e dobët dhe nuk mund të qëndronte më në këmbët e veta, britanikët dhe francezët e përkrahnin atë për interesat e tyre.

Britanikët i përdornin osmanët si një gur shahu kundër politikës zgjeruese të Rusisë, duke e bllokuar atë të arrinte detet e ngrohta dhe parandalimin e saj për të prishur interesat britanike në Indi. Francezët gëzonin lëshime fitimprurëse tregtare të dhëna nga sulltanët osmanë nëpërmjet kapitullimeve. Nëse Perandoria Osmane shëmbej ata mund të humbisnin një treg të madh dhe fitimprurës.

Për këtë arsye Britanikët dhe Francezët ruajtën status quo-në (gjendjen ekzituese) duke mbajtur osmanët e sakatuar gjallë, edhe pse me paterica. Gjermanët, të ardhur vonë në këtë konflikt, llogaritën se rënia e Perandorisë Osmane ishte e pashmangshme, dhe për të marrë aksionet e tyre të plaçkës nga kjo rënie ata zgjodhën për të afruar veten në ndihmë për pakicat turke, sidomos armenëve.

Në vitin 1875 Perandoria Osmane falimentoi, për shkak të korrupsionit, injorancës dhe harxhimeve të shkaktuara nga borxhe të mëdha në Angli, Francë dhe Itali. Ajo nuk kishte të nxirrte të ardhura nga prodhimi; prandaj, nuk kishte burime për të paguar këto para mbrapa.

Pas kësaj, kreditorët themeluan një organizatë të quajtur “Administrimi Publik i Borxhit Osman” (në turqisht Duyun-u Umumiye) për të mbledhur borxhin. Të gjitha të ardhurat nga shërbimi postar, doganat, kripa dhe monopolet e duhanit, taksat e pullave, taksat për peshk, shpirtrat, mëndafshi, mineralet, dhe lajthitë iu dorëzuan administratës së borxhit që do të përdoreshin për shlyerjen e borxhit.

Perandoria Osmane nuk ishte më një shtet sovran. Vendi po përpëlitej në varfëri të skajshme dhe kushtet e këqija. Mjerisht, këto kushte poshtëruese ishin përtej shtrëngimit të publikut të gjerë; ata ishin braktisur tërësisht nga Sulltani që ishte shumë larg nga realiteti; ata ishin të varfër, të lodhur dhe të paaftë për të kuptuar se çfarë kishte rënë mbi ta.

Regjimi osman ishte një monarki mendjengushtë e organizuar përgjatë vijës fetare pa asnjë hierarki laike. Sulltanët ishin të shkëputur jashtëzakonisht nga bota reale dhe nga populli i tyre.

Shumica e 26 sulltanëve të fundit ishin të paaftë, të çmendur ose të çrregullt. Shumë prej tyre mbaheshin në kafaz për vite për t’i parandaluar ata të kërkonin fronin, mbaheshin mbyllur me vajza të bukura të haremit, verë dhe opium, nuk kishin absolutisht asnjë kontakt me botën e jashtme.

Një ditë, papritur dhe plotësisht të papërgatitur nga intrigat e Pallatit i vinin ata në fron. Vendi ishte lënë pas dore, arsimi ishte dogmatik; nuk kishte sistem të strukturuar kombëtar të arsimit laik. Bujqësia ishte primitive; infrastruktura, spitalet, kanalizimet dhe rrugët nuk ekzistonin.

Pakicat e krishtera, grekët, armenët, si dhe hebrenjtë u paraqitën shumë më mirë se shumica e turqve, pasi shkollat e tyre fetare i edukonin ata më mirë në mënyra laike. Pakicat kishin parashikuar më herët se vendi ishte në një rrugë të pashpresë. Në një përpjekje për të rezistuar për veten e tyre ata filluan të varin shpresat e tyre në vendet e tjera.

Misionarët amerikanë, britanikë, francezë dhe gjermanë mbushën vendin, duke ndihmuar pakicat e krishtera duke hapur shkolla dhe jetimore, dhe ofruar përgatitje profesionale dhe shërbime sociale. Të gjitha këto dhanë rezultat.

Së shpejti pothuajse krejt shërbimi civil osman, financat, bankat, tregtia dhe artizanati ishin në duart e pakicave. Ndër turq edhe të ishe i pa shkolluar ishte një plus i madh; nën ndikimin e Islamit ata ishin të pafuqishëm dhe të humbur.

Me traditën dhe kulturën e gabuar turqit përçmonin të bënin-përfitime, dhe shikonin pakicat si inferiore dhe thirrjeve se ata ishin duke u bërë të begatë me shpjetësi.

Në traditën osmane dikush duhej të ishe punonjës i qeverisë, dembel, joproduktiv, por të sigurt, si një nëpunës në një pozicion të errët. Ndërsa pakicat ishin përshtatur me mënyrat moderne, të rinjtë turq ishin nën ndikimin e kurseve kuranore që mësoheshin në gjuhën arabe nga mullahët.

Imagjinoni, makina e shtypit erdhi në Perandorinë Osmane në 1727, tre qind vjet më vonë sesa përdorimi i saj në Evropë – madje në sajë të një konvertuari Hungarez!

Ngaqë institucioni fetar e kishte kundërshtuar atë për arsye se dorëshkrimi i shenjtë mund të shtypej nga një shpikje pabesimtarësh e cila do ta bënte atë të pabesë! Treqind vjet është një kohë shumë e gjatë, në qoftë se e vëmë atë në një perspektivë, Shtetet e Bashkuara nuk janë 300 vjeç ende.

Gjatë 622 viteve të dinastisë osmane mbretëruan 36 sulltanë. Dhjetë të parët prej tyre (1330-1566) ishin sundimtarë të zotë. Nuk kishte asnjë ndikim haremi ende. Tradicionalisht, trashëgimtari i ardhshëm i fronit ishte i arsimuar në mënyrë rigoroze dhe të përgatitur për të mësuar si të bëhej një guvernator gjysmë i pavarur.

Nuk kishte asnjë praktikë me kafaz të mbyllur dhe të sekuestronin udhëheqësin e ardhshëm. Megjithatë, me kalimin e kohës vetëkënaqësia e vendosur nga kjo traditë zvetnoi. Haremi u bë shumë i ndikueshëm, me një fuqi të papërballueshme.

Disa nga gratë ushtronin fuqi të madhe. Sulltanët ishin kokat, shqetësimi i tyre i vetëm ishte për të prodhuar pasardhës. Megjithatë, nëse sulltani kishte një fëmijë të padëshiruar nga një konkubinë, fëmija mbytej menjëherë për të parandaluar çdo pretendim në të ardhmen për fronin.

Të dhënat më të mbajtura me kujdes në Perandorinë ishin ato që mbaheshin nga kryeshefi i eunukve (Kızlarağası). Çfarë dite sulltani flinte me kë, dhe cili ishte cikli menstrual i kësaj gruaje?

Të gjitha janë regjistruar në mënyrë të rregullt për të parandaluar pretendimet e ardhshme në fron. Shefi i eunukve ishte personi i tretë i rëndësishëm në Pallat pas Sulltanit dhe vezirit të madh, i paraprinte të gjitha postet e rëndësishme qeveritare dhe komandantëve ushtarakë të ushtrisë dhe flotës. E tillë ka qenë struktura e qeverisë osmane.

Një eunuk i zi, shef i cili organizonte trafikun e dhomës së Sulltanit ushtronte fuqi të madhe. Haremi ishte një institucion çnjerëzor i prodhuar ndonjëherë nga ndonjë kulturë. Ai vrau shpirtin e femrave dhe i grabiti ato nga dinjiteti i tyre. Mërzia, monotonia dhe pafuqia i ktheu të burgosurit e haremit në narkomanë.

Gratë nuk kishin punë për të bërë, ku të shkonin, veç që të angazhonin me veten e tyre, pa arsim, dhe asnjë shoqëri me meshkuj. Jeta e tyre përbëhej nga thashethemet apo komplotet për të fituar ndonjë favor. Marrëdhëniet lesbike ishin të zakonshme.

Lufta e egër për fuqi, intrigat, dhe rivalitetet mes konkubinave e bënte dinamikën edhe më të pamëshirshme në harem. Gratë që kapeshin në tradhti, shpifnin apo bënin komplote i nënshtroheshin një vdekje tragjike; ato mbyteshin dhe hidheshin në det në një copë thesi të ashpër, ose helmoheshin.

Osmanët nuk prodhuan ndonjë gjë. Të ardhurat e thesarit nuk kanë qenë nga puna dhe industria e popullit, por nga haraçet e mbledhura; por edhe ato ishin konsumuar nga sulltanët për shpenzimet e haremeve, si dhe zemërgjerësia bujare nga majtas e djathtas, apo të ndërtimeve të xhamive për të mashtruar publikun. Qeveritarët të cilët ishin caktuar nga ana e sulltanëve për poste vartëse ishin të korruptuar. Ata administronin territoret e tyre si çifligjet e tyre.

Ata i kishin marrë këto poste duke paguar ryshfete sulltanit, në këtë mënyrë ata duhej të mblidhnin këto para me shpejtësi duke plaçkitur popullsinë. Korrupsioni, abuzimi, prapambetja dhe ngacmimet seksuale ishin vulat e osmanëve, dhe të gjitha këto krijuan pakënaqësi të thella në anët e haraçpaguesve.

Ata shfryenin me zemërim për shfrytëzimin e pashpirt, neglizhencën dhe shtypjen që i bënte ata objekt. Osmanët ishin dritëshkurtër dhe pa arsye, por armiqtë që kishin krijuar kishin vizione të gjata. Edhe sot, Turqia është e rrethuar me shtete që ushqehen me një armiqësi të rrënjosur në të kaluarën. Një trashëgimi keqe e osmanëve.

Revolucioni Francez i vitit 1789 ndezi një flakë të re të lirisë dhe nacionalizmit që përfshiu Europën si një zjarr. Këto koncepte ishin të huaja për osmanët. Vendi ishte nën kontrollin e fanatizmit fetar, dhe nuk ishte një komb në kuptimin modern, por ishte një “ummah”, me një bërthamë fetare.

Një nga një shtetet vasale nën sundimin osman u zgjuan dhe filluan të revoltoheshin. Së pari Greqia në 1820, pastaj në 1876 Rumania, Bullgaria, Bosnje-Hercegovina luftuan për pavarësi. Në vend, pakica armene u bë shqetësim dhe rebelohej vazhdimisht. Së fundi, në vitin 1917 edhe arabët u revoltuan. Sulltani dhe klika e tij qenë të paaftë për t’u marrë me këto fatkeqësi.

Osmanët ishin jo-popullore nëpër botë, ata nuk kishin miq. “Fuqitë e Mëdha” i abuzuan dhe i përdorën ata. Edhe arabët, bashkëfetarët e tyre, u bënë armiqësor dhe ndikuan nga afër për një përmbysje të tyre.

Grekët dhe armenët, si të krishterë morën simpati të jashtëzakonshme dhe ndihmë nga Perëndimi kundër osmanëve. Në rastin e Greqisë, Lord Bajroni, poeti i njohur britanik nguliti në vendlindjen e tij gjendjen e grekëve nën zgjedhën “barbare” të turqve myslimanë.

Ai bëri fushatë të fuqishme për çështjen greke; paraqitja e tij ishte “Greqia na dha demokracinë dhe qytetërimin perëndimor; si mund të injorojmë aspiratat e tyre për pavarësi dhe luftën e tyre të shenjtë për liri nga turqit brutalë?”.

Në funksion të këtyre fatkeqësive Osmane Sulltan Reshati (1909-1918) në një shpresë të dëshpëruar u bëri thirrje vendeve myslimane dhe më 11 nëntor 1914 shpalli xhihadin kundër aleatëve. Ai u bëri thirrje myslimanëve në mbarë botën të ngriheshin dhe të luftonin për kauzën islame në anën e Osmanëve! Mjerisht, asnjë vend mysliman nuk iu përgjigj thirrjes së tij.

Në vend të kësaj, gjatë Luftës së Parë, britanikët përdorën myslimanët indiane në Galipoli, francezët përdorën myslimanët senegalezë në Adana, Urfa dhe në Galipoli, dhe Rusia i përdori tartarët myslimanë në frontin lindor kundër osmanëve. Në vitin 1917 arabët myslimanë tradhëtuan turqit në bashkëpunim me britanikët.

Në këtë përmbysje të fundit sulltani Vahdettin (Mehmet VI), tradhtari i fundit, dhe shpura e tij u larguan nga vendi më 17 nëntor 1922, të cilët hypën në një luftanije britanike që shkonte për në Maltë.

Vendi u mund, por në një kuptim ky ishte çlirimi nga një mallkim që zgjati për më shumë se gjashtë shekuj. Një nga një të gjitha shtetet e vasale dhe pakicat u çliruan prej osmanëve, e fundit ishte pjesa më e madhe Turke.

Dinastia osmane ishte një racë e korruptuar e cila neveriti nënshtetasit e vet, dhe i grabiti ata nga të drejtat e njeriut të qytetëruar të dhëna nga Perëndia, të drejtat e grave, të drejtat për arsim dhe të drejtat për një jetë të mirë.

Do të ishte një gabim monumental për të pastruar, rehabilituar e shenjtëruar këtë dinasti të shpërbërë. Është një iluzion të pritet ndonjë e mirë nga fantazmat osmane. Osmanët janë të dalë nga moda 200 vjet më parë; sot otomanizëm është thjesht një anakronizëm.

* Autori është turk. I graduar në Stamboll, ai ka emigruar qysh në vitin 1971 në Amerikë. Bashkë me të shoqen është një nga themeluesit e shumë prej organizatave që shërbejne për komunitetin turko-amerikan në mbarë Amerikën.

Përktheu Aulona Bushi Capaj – Konica.al

“Misioni i pamundur” i kryeministrit

Këto ditë u përkujtua, me lot e dhimbje, 14 vjetori i ekzekutimit të paramenduar politik, i dy oficerëve të Kosharës, Isuf Haklaj dhe Sabahate Tolaj. Familjet, bashkëluftëtarët, qytetarët që nuk pajtohen me krimin, nga Peja, Gjakova, Deçani, Klina, Istogu dhe gjetkë, bënë homazhe tek pllaka përkujtimore, në hyrje të objektit të Policisë në Pejë, një lokacion shumë domëthënës; ke vend-prehja e Sabahatës në Pobërxhë dhe në kompleksin memorial në Koshare, ku prehen edhe eshtrat e Isuf Haklaj


Nga Idriz Zeqiraj

Realisht, varrimi i Sabahatës duhej të ishte Kosharja, por, prindërit e moshuar, babë Dema dhe nënë shaha, donin ta kishin pranë, edhe të vdekur, vajzën e tyre, krejt të veçantë, Sabahatën. Andaj, u bë kjo ndarje, ky përjashtim. Por, më vonë, eshtrat e Sabahatës do të bartën në Koshare, tek shokët e saj të luftës.

Njohja me shefen e Emergjencës, Sabahate Tolaj

Kohë lufte. Ushtrimorja ushtarake e Brigadës “Mërgimi”, ishte kontraktuar nga nipërit e mi Hasan dhe Ismet Rexhaj, në lokacionin e ish-pikës ndërlidhëse ushtarake për Veriun e Shqipërisë, në Drojë të Mamurrasit, rrethi i Kurbinit. Kolonel Tahir Zemaj, një ushtarak me shumë veçantira, i shquar në strategji ushtarake dhe trimëri qytetare, u përzgjodh komandant i kësaj ushtrimoreje, nga Ministri i Mbrojtjes, Kolonel Ahmet Krasniqi. Fitorja e Betejës të Loxhës, i kishte dhënë shumë shkëlqim e madhështi. Por, modestia proverbiale e Kolonel Zemaj, mbetej dominante në sjelljen e tij, me vartësit, kolegët dhe miqtë numerikë që kishte ai.

Brigada “Mërgimi” ishte bërë e njohur për përgaditjen e ushtarëve dhe përcjelljen e tyre në frontin e luftës. Pranë kësaj qendre ushtrimore, fillmiht, ishte vendosur teknikja specialiste e aviacionit, tani, në cilësinë e shefes të Emërgjencës të Luftës, Sabahate Tolaj. Ajo erdhi me një fuoristradë, xhip, në Fabrikën e Miellit “Etniku”, e cilat ishte bërë pikë-pritjeje dhe shpërndarëse e refugjatëve, ikanakëve të luftës nga Kosova. Kjo firmë pushoi aktivitetin e saj bisnesor dhe me 18 punëtorët që kishte, 4 (katër) kamionat e tonazhit të madh, mori përsipër edhe furnizimin e ushtrisë, në Malësinë e Gjakovës dhe të Prizrenit, me bazën materiale dhe armatimin, nën drejtimin e vëllezërve Hasan dhe Ismet Rexhaj, nga Cërca e Istoggut. I pari, Hasan Rexhaj, absolvent në Universitetin e Tiranës, luftëtar i orëve të para në Koshare, tani, nuk është në jetë.

Sabahate Tolaj shoqërohej nga Rrustem Demaj, nga Vrella e Istogut, ish-burgaxhi politik, i dënuar si kuadër i Ministrisë të Mbrojtjes, të drejtuar nga ministri i parë, gjeneral Hajzër Hajzeraj. Oficer Rrustemi e prezantoi Sabahatën në cilësinë e shefes të Emërgjencës. Sabahatja shquhej për bukurinë, zgjuarësinë dhe trimërinë, cilësi këto të harmonizuara për lakmi. Oficerja e UÇK-së të FARK-ut, shquhej si organizatore, duke mbuluar me furnizime zonat kufitare, me bazën kryesore Kosharën, legjitimuese e luftës të Kosovës.

Bashkëpunimi me shefen e Emërgjencës të Luftës, oficeren e aviacionit, Sabahate Tolaj, ishte një privilegjë, për mua dhe nipat e mi. Njohëse e shkëlqyer e misionit që përfaqësonte, e sjellshme, e përkorë me vartësit, por, kërkuese e rreptë në zbatimin, kryerjen e detyrave.

Lufta nuk ka të papritura dhe befasira. Sepse përgaditja për të përballuar humbjet e bashkëluftëtarëve, është e pritshme. Kjo, sa i përket kohës përgjatë betejave të luftës. Por, pas lufta, paqja, humbja e shokëve në liri, madje, nga vetë shqiptarët, ishte goditje e rëndë, për shefen e Emërgjencës, ende në detyrë. Rexhë Osaj, Bashkim Balaj, Sinan Musaj, Ramë Idrizaj (Peja), të ekzekutuar në mesnatën e 22 qershorit 1999, ishte shokuese për Sabahate Tolaj dhe të gjithë bashkëluftëtarët FARK-istë.

Oficerja e luftës së Kosharës, Sabahate Tolaj, ishte shkolluar edhe në fusën e drejtësisë, Dhe, ajo, së bashku me oficerët e Kosharës, Isuf Haklaj, shërbenin në Hetuesinë Speciale, në Pejë, duke trajtuar, hetuar rastet e vrasjeve të pas luftës, në zonën e Dukagjinit.

Më 18 prill 2003, së bashku me kuadrin e luftës, Milazim Maraj, ishim për homazhe të organizuara në Koshare. Si miq të vjetër, takova dhe ndejem me shefen time të respektuar, Sabahatën, e cila shoqërohej nga një djalë. “Është kushëriri im, Agron Tolaj”, i liruar, së fundi, nga burgjet e Serbisë”,- ma prezantoi kushëririn e saj Sabahatja. Duke biseduar për rastet në hetim e sipër, ajo më rrefeu diçka, sa dyshuese, aq edhe shokuese, për shefat e saj të UNMIK-ut: “Krejt në fund, duke e përmbyllur një dosje hetimi, shefat që na përcjellin, në vijimësi, na thonë: “Ju lumtë për punën e bërë! Tani filloni një rast tjetër krimi!” Dhe, dosja deponohet në kasafortat e UNMIK-ut, për të mos e hapur asnjërën prej tyre, të paktën, deri më tani!

Prej Kosharës zbritem në Junik. Drekuam, nxitimthi, me një restorant të fshatit, së bashku me Sabahatën dhe, pothuajse, të gjithë oficerët e karrierës, të luftës në Koshare. Të nesërmen, më 19 prill, organizohej Akademia Përkujtimore, për komandantin dhe komisarin Sali Çekaj. Një parti, që që shefi i saj kishte lëshuar fletë-arrestin e parë për një ushtarak, kuptohet, ekzekutimin e tij, kishte kërkuar ta kishte primatin, parësinë organizative të kësaj Akademie! Sabahatja, e cila, nganjëherë “lozte me nënë”, shfryu zëshëm, duke u zotuar se kjo nuk do të ndodhë. Dhe, oficerët e Forcave të Armatosura të Republikës të Kosovës (FARK), e mbështetën pa rezerva oficeren, gjithë sharm e karizëm, Sabahate Tolaj. Kjo ishte edhe ndeja ime e fundit me shefen time luftarake dhe dinjitoze.

Pak muaj më vonë, pikërisht, më 24 nëntor 2003, në një pritë, mirë të organizuar, nga një treshe kriminelësh, kur ekipi hetues, prej tre vetash në veturë, udhëtonte për në punë, u goditën me breshëri automatikësh, në fshatin Raushiq të Pejës, duke lënë të vrarë dy punonjësit e Hetuesisë Speciale, Sabahate Tolaj e Isuf Haklaj, dhe duke e plagosur kolegun e tretë, Hysen Lataj, që ndodhej në të njëtën makinë, i cili mbijetoi atentatin.

Kryeministri kërkoi zbulimin e vrasjeve politike

Qasja e drejtëpërdrejtë e kryeministrit Ramush Haradinaj, për hetimin dhe zbulimin e vrasjeve politike, u mirëprit nga qytetarët e Kosovës, përkatësisht, nga ata që e duan Kosovën, ndryshe nga ajo që është sot, e kriminalizuar, që nga institucionet e larta shtetërore, e deri poshtë, në administratën lokale. Në këtë gjendje mjerane, të të gjithë sistemit shtetëror, me theks të veçantë, të drejtësisë, me degëzimet e saj, prokurorinë dhe gjykatat, deklarata e kyeministrit Haradinaj, për ndriçimin e vasjeve numerike politike, duket si shumë skëptike, dyshuese dhe për konsum politik, “sa ta hajë mileti, populli!”

Në letrën dërguar kryeprokurorit Lumnezi, kryeministri shkruan: “Kërkoj nga Ju, që në kuadër të mandatit tuaj, të angazhoni të gjithë mekanizmat për ndriçimin e plotë të vrasjeve politike gjatë dhe pas luftës, si dhe zbardhjen e secilit rast të pandriçuar të vrasjeve të profilit të lartë qoftë politik apo ushtarak. Kam gadishmërinë e plotë, t`ju ofroj gjithë përkrahjen e nevojshme financiare, kadrovike, dhe çdo përkrahje tjetër, që mekanizmat tuaj të sigurisë dhe ato hetuese e konsiderojnë të nevojshme”.

Kërkesë për hetimin dhe zbulimin e vrasjeve politike kanë bërë, pata Haradinaj, edhe Hashim Thaçi e Kadri Veseli, të cilët, bashkë me Ramush Haradinaj, janë më të dyshuarit pë gjëmën e madhe të Kosovës, vrasjet politike, para, gjatë dhe pas luftës.

Por, në përgjigje të tre zyrtarëve më të lartë të Kosovës, kuadri besnik i Presidentit Rugova, heroi i gjallë, Fetah Rudi, i atentatuari i mbijetuar, por, i invaliduar përjetësisht, rekomandon një reçetë efikase, për zbulimin e vrasjeve dhe të plagosjeve politike, gjatë dhe pas luftës në Kosovë: “Vetëm bëhuni burra, ti Kryeministër, Presidenti, Kryeparlamentari dhe komandantat, që i keni në Qeveri dhe në Parlament, dhe i tregoni të gjitha, se ju i dini”. Diç tjetër pse nuk e thonë kaq troç, si burri atdhetar e me kurajo qytetare i Malishvës, Fetah Rudi, por, i kësaj mendjeje është edhe opinioni shqiptar, që jo vetëm nuk pajtohet me krimin, por edhe kërkon dënimin e urdhërdhënësve dhe të ekzekutorëve të krimeve makabe e fatale për Kosovën tonë.

“Misioni i pamundur” i kryeministrit

Kështu titullohet një film, i cilësuar nga më problematikët, por edhe me shikueshmëri rekorde, me preferencë të veçantë nga opinioni botëror. Dhe, pse misioni i ri, kërkesa logjike e kryeministrit Haradinaj, shihet me dyshim, deri në mosbesim, për t`u realizuar? Ish agjentët e SHIK-ut, nga informacionet që kanë denoncuar, nga çerdhja kriminale e SHIK-ut, thonë e faktojnë se vetëm gjatë Qeverisë të Përkohshme, në përbërje të së cilës ishin PDK-ja dhe AAK-ja e sotme, janë vrarë 456 persona. Ndërsa, nga 12 qershori 1999 deri më 30 qershor 2000, janë regjistruar 600 vrasje të listuara, të gjitha të konsideruara vrasje politike: ushtarakë të FARK-ut, kuadro dhe veprimtarë të LDK-së të Ibrahim Rugovës.

Motivin e këtyre vrasjeve, bindshëm, e jep KFOR-i: “Qëllimi kryesor i SHIK-ut, të vriste intelektualë të afërt me LDK-në, të cilët paraqisnin problem, për ardhjen në pushtet të krahut të luftës”. Dhe, përsëri, KFOR-i, në një prononcim tjetër, nga vëzhgimet e tij në Kosovë, konfirmon: “Qëllimi kryesor i Organizatës ShIK, është vrasja e liderëve politikë të LDK-së. Celulat e vogla të SHIK, u japin caqe specifike, që duhet të vritën. Celulat veprojnë të pavarura”.

Këto të dhëna të qarta, të sakta, mirë të faktuara, përputhën edhe me dëshmitë e agjentëve të SHIK-ut, të cilët kanë qenë pjesë e këtyre celulave, vrasës të dëshmuar, duke besuar arsyetimet e shefave të tyre, se po vrisnin “në emër të popullit”! Dhe, krismat e tyre vrastare i mendonin si patriotizëm, si luftëtarë elitë të Kosovës.

Kur kuptuan hilenë e madhe të shefave të tyre, argatë të Serbisë, pranuan mashtrimin dhe fajësinë, duke dëshmuar pendesën e madhe dhe kërkim-faljen e çiltër, familjeve të viktimave të tyre. Kundër anëtarëve të tij të penduar, SHIK-u pagoi shuma të majme, për vrasjen e tyre, duke i luajtur në errëirën e natës, shtëpitë e tyre. Ata shpëtuan vetëm në saje të guximit të tyre qytetar: “Ose hunin, ose tirqit!”

Për çudë, SHIK-u denoncoi ke pushtuesi, i vuri në pritë ose i ekzekutoi fshehtas, anëarët idealistë të hershëm të LPK-së, të cilët u aktivizuan në luftë, pa lejën e “UÇK-së” të SHIK-ut, duke ua fshehur edhe kufomat, për vite me radhë! Sepse, kjo biçim “UÇK-je” hoqi dorë nga lufta kundër pushtuesit dhe të gjitha bateritë i zbrazi kundër LDK-së të Ibrahim Rugovës dhe FARK-ut luftëbërës.

Këtë fakt e denoncon edhe Fehmi Lladrovci, tani, Hero i Kosovës, kur akuzon “shokët” e tij të LPK-së, pse zhurmojnë sallave luksoze të botës, duke shpërdoruar parat e mërgimtarëve, përkatësisht, të Fondit “Vendlindja therret”, hoteleve e vilave të “Bllokut”, duke mrizuar nën hijen e drurëve dekorativë – mimoza dhe bredhave hije-rëndë të Tiranës hyjnore. Akuza për tradhtinë e SHTAB-istëve dhe pyetja dëshpëruese deri në vajë “pse nuk vini, të luftoni në Kosovë”, e luftëtarit vetanak, Lladrovci, i cili, kur u vra ishte vetëm me Xhevën e tij besnike dhe një vajzë, e bashkuar atyre, në ikje e sipër, flet më shumë se mijëra fjalë të sotme.

1) Pritjes dyshuese, për mrekullirat e kryeministrit Haradinaj, i shtohet edhe fakti se njëri nga tre atentatorët e Sabahate Tolaj, Isuf Haklaj dhe Hysen Lataj, krimineli Bedri Krasniqi, ishte një ish-truproje i kryetarit të partisë. Ai ishte, relativisht, i ri dhe nuk kishte asnjë lidhje, asnjë motiv bindës personal, për të ekzekutuar oficerët e Hetuesisë Speciale, me punë në Prokurorinë e Pejës. Ndonëse ai u zbulua nga gishtërinjtë e lënë sipër makinës, kur u afrua për të parë, nese atentatimi ka qenë i suksesshëm, dy shokët e tij kriminelë, nuk u zbuluan kurrë. Porositësit e atentatit, kanë penguar dje dhe pengojnë edhe sot, pas 14 vitesh, zbulimin e identitetit të dy pjesëmarrësve në vrasje.

2) “Arratisja” e Bedri Krasniqit nga Burgu u Dubravës, u bë kur ministri i drejtësisë ishte nga AAK-ja, i cili e kishte vizituar burgun, duke e lavdëruar si “çlirimtar”, edhe pse vuante dënimin si vrasës i dyfishtë dhe plagosjen e një të treti! Dhe, kur kishte reaguar një polic i pranishëm, “pse merr në mbrojtje një vrasës, zoti ministër”, truproja i ministrit i është ofruar policit, me kërcënimin: “Kam dëgjuar që keni një djalë. Është mirë ta rrisni!”

3) Një fakt shtesë është përzieja e politikës në drejtësi. Atentatori i Sabahate Tolaj, Isuf Haklaj, Hysen Lataj, nuk mori dënim të përjetshëm, për vrasje të cilësuara, siç ishin Hetuesit e Specialës. Ndëkohë, për një vrasje të paramenduar në Londër, dy shqiptarë ekzekutuan një shqiptarë të tretë, u dënuan të dy me burgim të përjetshëm.

4) Shoqërimi, fotografimi i kryeministrit Haradinaj, me persona me precedent kriminal si dhe akomodimin e tyre në poste, ngjallë dyshimin e bazuar se më shumë se sa seriozitet, kemi tymnajë.

5) “Unë nuk di që kanë bërë krime ushtarët pas luftës! Ndonjë gabim edhe mundet me ndodhë”, – thotë kryeministri Ramush Haradinaj! Vallë, a mund të besohet se kaq naiv dhe kaq i pa informuar qenka kryeministri i Kosovës?!! Një gënjeshtër, sa dizinformative, aq edhe e qëllimshme. Këtu, doza e dyshimit e kryeministrit Haradinaj, se nuk do ta mbaj premtimin publik, për ndriçimin e vrasjeve politike, kulmon. Sepse, siç ka deklaruar Kolonel Tahir Zemaj, Hero i Kosovës, se “asnjë krim politik, ekonomik dhe ordinier, nuk është bërë pa pjesëmarrjen e TMK-së dhe Policisë të Kosovës”.

Dhe, këtë e kanë dëshmuar të gjitha gjyqet e bëra, përgjatë 18 viteve të fundit. Dhe, TMK-ja e Policia e Kosovës, ishin pikërisht “ushtarët”, të cilët i rehabiliton, shfajëson kryeministri i Kosovës. Pas luftës, klani i Drenicës, i Dukagjinit, i Llapit, përkatësisht, shefat e SHIK-ut, në këto tri zona më të kriminalizuara të Kosovës, nxituan për t`i strehuar në TMK-e dhe PK-së “ushtarët” kriminelë të tyre, në ekzekutimet e shqiptarëve të pafajshëm. Nuk e mohojmë praninë edhe të vajzave dhe të djemëve, në TMK-e dhe PK-së, të cilët kanë qenë dh mbetën të pastër si loti, por, mjerisht, ishin minoritet në mesin e banditëve.

Megjithatë, faktet e numëruara, që, logjikisht, relativizojnë angazhimin, premtimin publik të kryeministrit Haradinaj, për zbulimin e vrasjeve politike në Kosovë, para, gjatë dhe pas luftës, të cilat janë aq numerike, sa e tejkalojnë numrin e dëshmorëve, të rënë në luftë. Vrasjet politike kanë ndodhur, realisht. Varret janë anekënd Kosovës, por, mbizotërojnë, në shumësi, në Dukagjin, Drenicë e Llap, ku kanë vepruar bandat e SHIK-ut, madje, në koordinim me njëra tjetrën, duke bashkëpunuar në kryerjen e krimeve reciproke, për të humbur gjurmët e krimeve. Kjo është konfirmuar në gjyqe dhe në denoncime tjera, nga disa ish SHIK-as, kriminelë të penduar.

Varret i viktimave politike, shtatoret, bustët, pllaka përkujtimore, janë të pranishme gjithandej Kosovës. “Vrasjet politike nuk i kan bërë jashtëtokësorët”, – siç pati thënë presidenti Fatmir Sejdiu, gjë që i kushtoi me shkarkimin e tij, për të intriguar me “argumente” tjera “motivuese”.

Zyrtarët monitorohen nga populli, kujdes kryeministër!

Zotimi publik, premtimi i dhënë, monitorohet, sidomos, kur bëhet nga zyrtarët e lartë. Kreu i Kuvendit, Kadri Veseli, nga foltorja e Parlamentit tha se “unë jap dorëheqje nga kreu i Kuvendit, nëse është dënuar qoftë edhe një anëtar i SHIK-ut për vrasje”. Ne i sollm fakte të bollshme të krimit të vrasjes, të bëra nga anëtarë, madje, me librezë të prezentuar të SHIK-ut, të bërë publike, nga vetë ata. Por, Kadri SHIK-u gënjeu, nuk u dorëhoq! Dhe, “kur mbreti pjerdhë, mileti dhjetë”, – thotë populli.

Hashim Thaçi, kryetar i PDK-së, si kryeministër, ministër i jashtëm, sot President i Kosovës, ka mashtruar dhe gënjyer popullin e Kosovës, në vijimësi. Ata që e votonin, e besonin. Kur tha, vetëm një të vërtetë, se “Gjykatën Speciale e solli dështimi i sistemit të drejtësisë dhe kërcënimi e vrasja e dëshmitarëve”, nuk donin ta besonin! Për këtë të dytën, pra kërcënimin dhe vrasjen e dëshmitarëve, Presidenti, faturimin ia bëri Dukagjinit, meqë prinë në shumësi krimesh të tilla.

Kjo akuzë e rëndë duhet ta motivojë edhe me shumë zotin Haradinaj, për të këmbëngulur, për ta hulumtuar e zbuluar të vërtetën, për vrasjet politike, deri në shterrim.

Zoti kryeministër, jeni në monitorimin gjithë-popullor, për fjalën e dhënë, për të hetuar e zbuluar krimin e madh ndërshqiptar, vrasjet e listuara politike. Edhe pse nuk e keni kushtëzuar me dorëheqje, si Kadri Veseli, megjithatë, është morale, ose mbaje fjalën, kryeministër, ose dorëhiqu. Dhe, çdo alternativë tjetër, përjashtohet. Urojmë të mos zhgënjehemi!

Shqipëria dhe Kosova të reagojnë: Serbia terrorizon veteranët e Luginës së Preshevës

Shkruan Skender Jashari

Me Marrëveshjen e Paqës së Konçulit të 2001, Serbia dhe ish-jugosllavia me akte ligjore kishin miratuar dhe ratifikuar Amnestinë ndaj luftëtarëve të UÇPMB-së! Kështu thuhet në medie, por kjo nuk është e tërë e vërteta! Luftëtarët Shqipëtarë në Luginë të Preshevës, pas majit të vitit 2001, u harruan, u lanë në mëshirë të armikut! Një pjesë e tyre, ikën në vendet perëndimore, një pjesë mbetën në shtëpitë e tyre, për t’u terrorizuar pastaj nga terrori dhe terrorizmi i Serbisë!
Në rastet kur pushteti kolonialist i Serbisë, mësynte ndonjë shtëpi të luftëtarëve Shqipëtarë( të UÇK-së, UÇPMB-së), zgjidhjen duhet ta bënte individualisht ose me ndihmën e shokëve të ngushtë! Do ishim fatlum, kur arrinim të iknim, për t’u strehu në Republikë të Kosovës! Ata që kishim shëndetin, vullnetin arrinim të shpëtonim!

Por kishte edhe veteran invalid, që shkaku i shëndetit fizik dhe psiqik, të shkaktuar nga lufta, plagët e luftës, nga dhuna-terrori i Serbisë, nuk ishin më në gjendje të bënin zgjidhje individuale, në rast të ballafaqimit me terrorin e shtetit kolonial serb! Po ashtu disa dhjetra raste të tentim-vetëvrasjeve, të veteranëve i kishim në Luginë të Preshevës! Serbia në vazhdimësi, terrorin dhe terrorizmin e aplikon kundër Shqipëtarëve të Luginës së Preshevës. Njihen tashmë qindra raste arrestimesh, e qindra të tjera tentim-arrestimesh, vrasje fëmijësh ( Dashnim Hajrullahu etj), vrasje politikanësh, vrasje komandantësh të UÇPMB-së edhe në Republikë të Kosovës( Muhamet Xhemaili), tentim-vrasje dhe sulme kundër veteranëve etj.

Institucionet e Republikës së Kosovës e sidomos ato të shtetit Amë( Republikës së Shqipërisë), do duhej ashpër të reagonin në çdo rast të cënimit të drejtave elementare të Shqipëtarëve në Luginë të Preshevës, si pjesa më e diskriminuar në Europë! Kjo ende nuk ndodhë! Pasi që edhe vetë dhe disa nga familjarët e mi, kemi qenë viktimë e terrorit dhe terrorizmit të Serbisë, më imponohet reagimi edhe për rastet e bashkëluftëtarëve të mi. Në çdo rast kur në Republikë të Kosovës, arrestohet ndonjë serbë, për vepra penale ordinere; apo kur ka nevojë politike Serbia për të ushtru presion faktorit ndërkombëtar; apo në ekzekutimin e spastrimit etnik të Shqipëtarëve të Luginës së Preshevës, Serbia arreston, terrorizon veteran dhe familjarët e tyre në Luginë të Preshevës.

Më 20.10.2017, derisa ishte duke u kthy nga Republika e Kosovës, përmes pikëkalimit të Muçibabës, në ora 23:00, nga policia e Serbisë, ndalohet Musa Latifi, i cili është invalid i Luftës së UÇPMB-së. Ndalet që të pres për disa orë, derisa të vie një “inspektor” nga Vraja. Marrja në pyetje nga “inspektori” zgjati orë të tëra gjatë natës, me pyetje krejtësisht provokative që shkaktonin dhunë të tmerrëshme psiqike! Pas bisedës informative disa orëshe, lirohet pas orës 02:00 të natës. Edhe në këtë rast si në shumicën e rasteve, kur merren në biseda informative, policia e Serbisë, nuk jep asnjë dokument.

Bisedat e tilla informative, policia e Serbisë, i bënë: ndalimi nga policia e Serbisë( përfshirë edhe të vetëquajturën polici multietnike) bëhet me arsyetimin gojor, që ka një fletarrest apo fletarrest edhe për vepra penale( kurse pastaj nga “inspektorët” pyetet për gjëra tjera vepra penale politike); duke i mbajtur për orë të tëra që të presin ardhjen e “inspektorëve” nga Vraja, Leskoci, Nishi etj; mbahet në vende me kushte klimatike ( në ftohtë apo nxehtë) që nuk përballohen lehtë, apo qëndrimi në këmbë apo ulur në karrige të papërshtatshme; nuk i lejohet kontaktimi me avokat; marrja në pyetje shoqërohet tërë kohën me dhunë të tmerrshme psiqike, kërcënime, fyerje e disa herë edhe me dhunë fizike; etj.
Asnjë reagim nga asnjë Institucion, as nga Lugina e Preshevës, as nga Institucionet e Republikës së Kosovës nuk ka patur, madje edhe mediet e kanë izolu!

Trashëgimia e EULEX-it!

Nga D. Dushi

Kur të ketë kaluar një kohë nga përfundimi i misionit politik EULEX, Nazim Bllaca do të jetë “shpëtuesi” i vetëm i këtij misioni. Bllaca, qe ai i cili i dha dhëshmi, fakte, emra, inçizime e informacione tjera që domosdoshmërisht do çonin në arrestimin e disa kriminelëve, vrasës që luftonin për pushtete të ndryshme, por esecialisht, luftonin për pushtet politik. Bllaca, u bë simbol i kriminelit, por edhe i luftës ndaj kriminalitetit, ai ishte njeriu që tregoi të vërtetën, ai e vendosi misionin politik para aktit të kryer, denimin e një pjese të vogël të atyre që Kosovën e bënë të pa-jetueshme për rininë, qytetarinë që nuk është mësuar me sundimin e “ligjit të egërsisë”.

Vështruar nga pozicioni optimist, EULEX-i pavarësisht konstatimeve të më sipërme, arriti të dënoj me disa dekada burg këtë grup kriminelësh, gjyqësia jonë vështirë se do e bënte një gjë të tillë, por fundja, ky mision ishte plasuar në Kosovë de-jure për të ndihmuar gjyqësinë tonë, e cila le që nuk frikëson dot kriminelët, por përkundrazi, frikësohet shumë nga kriminelët. Një konstatim i tillë nuk është i çuditshëm, kriminelët në Kosovë janë shumë të fuqishëm, pjesa më e madhe e tyre janë vet shteti.

EULEX-i i suksesit, do të ishte EULEX-i i cili do ndryshonte këtë gjendje në Kosovë, kriminelët qofshin ata të partive të mëdha politike, qofshin “lëshuesit pe” në negociata, qofshin servilë ndërkombëtarësh, do duhej të dënoheshin, të kapen, kujtojmë fjalët boshe “peshqit e mëdhenjë”. Por kjo nuk ndodhi, përkundrazi, EULEX-i, përjashtuar Bllacën që siç duket i’a prishi ca rehatinë, na tregoi të gjithëve se këtu në Kosovën tonë të mjerë, të papunësisë, të egërsisë, nuk ishte nisur me qëllim ndihmimin ndaj popullsisë tonë; ç’lirimin e shoqërisë nga “feudët” e egër që Kosovën e përjetuan si plaçkë lufte, por thjeshtë; ishin nisur këtu që të ndihmojnë procesin negociues me Serbinë.

Logjika do ishte e thjeshtë; Serbia ka kapacitete më të mëdha ekonomike, politike e intelektuale, Kosova ka të drejtën morale, por kur ka pasur e drejta morale rëndësi në përcaktimin e politikës ndërkombëtare? Misioni politik EULEX, do mbledhë të dhëna krimesh, zhvatjesh, rrahjesh, vrasjesh, uzurpimesh, madje pjesën më të madhe të tyre do i ketë të mbledhuara nga shërbimet informative të KFOR-it dhe shteteve që e dërguan, dhe pasi t’a ketë klasifikuar tërë këtë material të mjaftueshëm për të shkaktuar kaos politik në Kosovë, do e përdorë si mjet shantazhues ndaj politikanëve të bërë milionerë brenda pak muajsh në Kosovën e UNMIK-ut, si Misioni i parë.

EULEX-i mund të mos ketë pasur sukses për atë ç’farë thotë se është; sundimin e ligjit, por si mision politik, ka qenë mision i suksesshëm, sidomos në cenimin dhe coptimin e territorit të Kosovës. Ky mision, përmes shantazhit ndaj disa politikanëve të korruptuar shqiptarë, të shfrenuar nga evolucioni që pësuan (prej të qenit çoban në të qenit institucion), arriti të decentralizoj Kosovën, të coptoj strukturën e Komunave, ku çdo lagje serbësh krijoj nga një Komunë. Veriu i Kosovës u bë i pa prekshëm nga shteti i Kosovës, Asociacioni i Komunave serbe u projektua, u mbështet nga të shantazhuarit, bashkë me demarkacionin i cili krijoi krizë politike nga e cila Kosova ende nuk ka dalur.

Pengesat e vetme të këtij Misioni politik qenë opinioni publik, ca deputetë që u ndëshkuan dhe një parti politike; Lëvizja Vetëvendosje. Vetëvendosje, e kundërshtoi vazhdimisht Asociacionin, demarkacionin, decentralizimin, dhe shumë shtypje që i’u bënë popullit të Kosovës nga shantazhuesit dhe të shantazhuarit. Kur EULEX-i pa sheshet e mbushura me qytetarë, të cilët jepnin sinjal se Kosova nuk han barë, Misioni politik kaloi pakëz në heshtje, tash që po i afrohet përfundimit të mandatit, ky Mision do mbahet mend vetëm për bakshishet ndaj kamariereve simpatike të kafenesë “Soma” dhe N.Bllacës, si dy “suksese”. Por Misioni politik do vazhdoj në një formë tjetër, këtë herë me Trendafilova-n, një grua në prag të pensionit, e cila do na jap lajme rreth Gjykatës Speciale, mbase do ketë ndonjë Bllacë të ri, t’a shpëtoj edhe këtë mision, apo mbase ky Mision do përfundoj procesin negociues mes Kosovës dhe Serbisë, por sundimi i ligjit, vështirë se do realizohet.

Kush po e kërcënon Pavarësinë sot, pas 105 vitesh?!

Nga Skënder S.KAPITI

105 vite më parë me 28 Nëntor 1912 patriotët shqiptarë shpallën në Vlorë Pavarësinë e Shqipërisë, duke kurorëzuar kështu ,vuajtet, mundin, aspiratën dhe sakrificat e brezave për një shtet Sovran dhe të pavarur.

Pavarësia është festa më e madhe kombëtare e një kombi.

Pas fitores së Pavarësisë kombit shqiptar iu hap rruga për zhvillim ,për t’u qytetërur dhe për të prosperuar , pra për konsolidimin dhe për forcimin e kombit, ashtu siç edhe na e la porosi Ismail Qemali se: “koha nuk pret,bota ecën përpara. Mjerë Ne po t’i lëmë kombet e tjera që të na e kalojnë në rrugën e qytetërimit”.

Ne sot duke pasur parasysh atë se çfarë detyre dhe përgjegjësie kombëtare kanë së pari politika, pushteti si dhe shoqëria shqiptare them se populli sot duhet të festojë duke protestuar.

Duhet të festojmë në respekt, për të kujtuar dhe për të nderuar të gjithë ata patriotë, dëshmorë dhe heronj të çdo kohe dhe të çdo epoke të cilët dhanë jetën dhe sakrifikuan gjithçka për Pavarësinë e Shqipërisë; duhet të festojmë për kombin dhe për Shtetin tonë, por nga ana tjetër duhet të protestojmë kundër atyre fenomeneve ,kundër atyre se çfarë po e kërcënojnë Pavarësinë e Shqipërisë si dhe kundër atyre , kundër atyre Kush-ëve të cilët janë autorët dhe përgjegjësit për këtë realitet tejet zhgënjyes prej të cilëve vjen edhe kjo venitje e kësaj feste të madhe.

Pra, pyesim se a i takon kësaj klase politike shqiptare të sotme që të rrëmbejë prerogativat e kësaj feste, që të mburret dhe t’i vetëbëjë vetes së saj reklama patriotike ?

A kanë moral dhe a u beson kush këtyre politikanëve të korruptuar, të kriminalizuar, të papërgjegjshëm dhe të diskredituar publikisht dhe ndërkombëtarisht si autorët dhe shkaktarët e kësaj gjëndje aspak normale ku e kanë zhytur demokracinë, shtetin, drejtësinë dhe shoqërinë, a u takon këtyre që të na bëjnë moral patriotizmi dhe kombëtarizmi?

A u takon atyre që të duken kudo nëpër ceremonira festive të organizuara prej tyre dhe të reklamuara po prej mediave të tyre për të na përrallisur me fjalë e demagogjira patriotizmi dhe kombëtarizmi kur shumica e politikanëve tanë janë etiketuar nga ambasadori amerikan si të majtë dhe të djathtë që kanë kryer krime të tmerrshme dhe nga ambasadorja e BE-së në Tiranë si njerëz që për shtëpinë shesin atdheun?

A u takon që të na reklamohen këta politikanë “të mëdhenj”kur ata ishin penguesit dhe që nuk donin miratimin e Reformës në Drejtësi, pra që ishin kundër ndërtimit dhe funksionimit të shtetit ligjor.

Prandaj shqiptarët duhet të festojnë për pavarësinë por duke protestuar kundër këtyre prej të cilëve kërcënohet ajo.

E njëta gjë vlen edhe për politikanët e Kosovës.

A u takon këtyre politikanëve dhe këtyre pushtetarëve të sotëm që të duken kudo duke manipuluar dhe spekuluar me patriotizmin dhe me sakrificat e popullit shqiptar për të marrë pak shkëlqim prej tyre, kur kjo klasë politike ka meritën e madhe që e mban Shqipërinë të fundit në Europë në rrugën e demokracisë, të prosperitetit , të qytetërinmit, të ndërtimit të shtetit ligjor, të konsolidimit dhe të intëgrimit brënda kombëtar dhe të integrimit europian?

Kundër këtyre dhe kësaj klase politike duhet të protestojnë shqiptarët , kundër këtyre prej të cilëve Shqipëria është në krye të listës së shteteve me korrupsionin më të lartë, me varfërinë dhe me papunësinë më të lartë në Europë, prej këtyre dhe kësaj klase politike shqiptarët edhe rinia shqiptare janë të parat në Botë që kërkojnë largimin nga Atdheu.

Shqiptarët duhet të reagojnë kundër kësaj klase politike dhe kundër këtyre kush-ëve për të cilët nuk është nevoja të pyesim se kush janë ata, pasi duken se ata janë në majë, lart në piramidën politike, të pushtetit, të drejtësisë dhe të biznesit.

Shqiptarët luftuan dhe e fituan Pavarësinë e Shqipërisë , sakrifikuan për pavarësinë e tokës dhe të atdheut të shqiptarëve ,por prej këtyre që i kemi në krye të shtetit dhe të Republikës shqiptare , dhe për shkak të tyre Shqipërinë po e quajnë Kanabistan(tokë të kanabisit) diplomatë, personalitete e media prestigjoze botërore.

Prej kësaj klase politike të papërgjegjshme ligjërisht dhe kombëtarisht , prej krimit, korrupsionit, prej drogës dhe prej padrejtësisë së tyre po gërryhet dhe rrezikohet kombi dhe sovraniteti kombëtar.

Në sinkron me këtë se çfarë unë paraqita më sipër , si vertetim për këtë realitet vjen dhe Urimi për Pavarësinë e Shqipërisë, urim që erdhi prej aleatit dhe mikut më të madh të shqiptarëve,prej SHBA-ve, si një thirrje urimi drejtuar shqiptarëve për luftë dhe suksese në betejën për zbatimin e Reformës në Drejtësi, për luftë kundër krimit dhe korrupsionit.

Këtë betejë duhet ta fitojnë shqiptarët duke sfiduar klasën aktuale politike e cila është autorja e padrejtësive, e krimit dhe korrupsionit të cilat kërcënojnë sovranitetin e individit, të shoqërisë dhe të shtetit.

Duhet ta ndëshkojmë këtë klasë politike ,këtë farë “elite” politike duke e zbritur atë nga lartësia ku është ngritur pa meritë, këtë klasë politike e cila e ka marrë peng shoqërinë, shtetin dhe pavarësinë, duhet të veprojmë në mënyrë që ta forcojmë dhe ta konsolidojmë, ta prosperojmë dhe ta forcojmë kombin për të cilin sakrifikuan brezat e së shkuarës.

Ishalla nuk varet prej shqiptarëve ribashkimi i shqiptarëve

Nga Kimete Berisha

Kur e pyetën George Harrisonin se a thua (more Zot) a do të ketë ndonjëherë ribashkim të Beatless-ave, Harrisoni tha se ‘përderisa John Lennon do të jetë i vdekur, ribashkim të Beatless-ave nuk do të ketë.
Fort e ndikuar nga e kundërta e kësaj që tha Harrisoni për Beatles-at, unë juve po ju them se ‘Nuk do t’ketë ribashkim të shqiptarëve, përderisa Edi Rama, Sali Berisha, Lulzim Basha, Ilir Meta, Hashim Thaçi, Ramush Haradinaj, Isa Mustafa, Kadri Veseli, Mimoza Kusari dhe të gjithë shqiptarët tjerë që jetojnë sot, do të jenë ‘gjallë’.

Është për t’u mbytur n’legen kush u bë sot me folë për ‘dashurinë’ ndërshqiptarëve (për mbledhje të përbashkëta e rituale të tilla të mërzitshme dhe joproduktive), milionerët më të neveritshëm dhe fytyrat politike më të pështira të kombit.

Presidenti Thaçi lyp nga Presidenti Meta pasaporta shqiptare për shqiptarët e Kosovës, sepse e di një milionë për qind e di se Ilir Meta do t’i thotë ‘Jo’.
Njësoj edhe Kryeministri Haradinaj i shkon n’atë krah Kryeministrit Rama, sepse është i sigurtë qind për qind se Rama, sidomos Ramë arroganti, do të thotë ‘Jo’ pasaporta shqiptare për shqiptarët e Kosovës sepse Rama ‘s’beson se është e mirë ajo ide’.

Tash vetëm pse Rama ‘s’beson’ ne duhet të vuajmë për pasaporta, se krejt fati i shqiptarëve varet prej asaj se çka beson a çka s’beson Edi Rama.
(Rama e Meta, pa u skuqur, urgjent thonë ‘Jo’ pasaporta shqiptare për shqiptarët e Kosovës, sepse e dinë mirë se askush nuk idhnohet prej tyre, dhe askush në Kosovë nuk i merr seriozisht as nuk i bën hesap për njerëz normal).

Shqiptarët s’janë në gjendje t’i bashkojnë patatet e Kosovës me patatet e Shqipërisë, jo po janë në gjendje t’i bashkojnë njerëzit.
Kush është ai budalla që pa një zor të madh beson në ëndrrën për ‘bashkim kombëtar’ që kryesisht u ëndërrua nga shqiptarët e Kosovës.

Ata që në Shqipëri flasin për këtë ëndërr të disa shqiptarëve të Kosovës dhe e interpretojnë këtë ëndërr tonën, na marrin për budallenjë e për katunarë primitivë.
Ëndrra moderne nuk ka, po ec e bindi shqiptarët.
Çdo shqiptar që ka pak pushtet në Kosovë e Shqipëri është kundër ribashkimit.
Për bashkim janë vetëm fukarenjtë dhe ëndrrimtarët.
Kur jemi bashkë flasim për ndarje, kur bashkohemi flasim për ribashkim.
Me pas qenë edhe aq të flaktë për njëri-tjetrin, e të bashkuar e të lidhur ndërmjet vetes, as nuk ishim nda.

Për të mbijetuar si të ndarë jemi mësuar vetë dhe kemi dëshmuar se mundemi pa njëri-tjetrin.
Mbasi s’më jep pasaportë shqiptare, një copë letër për nënshtetësi (të cilën na e garanton Ligji), çka hamami më duhesh ti mua për ‘vëlla’!

P.S. Veç ‘Guns and Roses’ ndahen e bashkohen sa herë që duan vetë.

Dy fjalë për fitoren e Shpend Ahmetit në Prishtinë

Nga Jetlir Buja

Pardje u konfirmu fitorja e Shpend Ahmetit në Prishtinë. Por, kjo nuk ishte fitorja që pritej. Publikisht kam thënë që nuk pres një fitore më të vogël se 10%. Prandaj, rezultati mosvet i ngushtë e bën fitoren të vogël e të zbehtë, e cila shikuar nga një perspektivë më e gjerë, del humbje.

Personalisht, unë i gëzohem fitores së Shpend Ahmetit. Sepse, publikisht dhe privatisht pata lobu edhe në zgjedhjet e 2013-s, dhe edhe në këto zgjedhje që të votohej ky kandidat. Ama, unë e refuzoj logjikën e një tifozi, e prandaj mendoj se duhet të shqyrtojmë pak më imtësisht rrethanën e krijuar.

E para e punës, Vetëvendosje ka bërë investime tepër strategjike në Prishtinë – në relacion me përfitimet politike. Rritja e transparencës nuk është domosdo një gjë e mirë për qytetarët. Por, Shpendi e ka shfrytëzuar kërkesën për transparencë – dhe lëngimin qytetar për moslejim të çfarëdo keqpërdorimi – në mënyrë që të rriste mbështetjen për vete. Poashtu, një efekt tjetër i rëndësishëm elektoral i transparencës, është edhe fabrikimi i idesë se ai vetë, bashkë me stafin e tij, nuk është e nuk mund të jetë i korruptuar. Domethënë, ai i ka larguar edhe dyshimet për një gjë të tillë duke qenë një fitimtar i madh në këtë aspekt.

Por, çfarë e mire i vjen qytetarëve nga kjo rritje e transparencës? Po, ata do t’i shohin kontratat që bën komuna, por në anën tjetër, kjo në vetvete nuk nënkupton një ndalim automatik keqpërdorimesh. Përkundrazi, kjo vetëm sa mund t’i sofistikojë ato. Dhe, është e qartë se keqpërdorimet sajohen në ‘hapësira private’. Në kafene, restorante apo edhe në jahte. Komuna, ashtu si asnjë institucion tjetër, nuk e qet në publik një kontratë inkriminuese – kjo nuk do të kishte kuptim. E sidoqoftë, qytetarët më shumë se për një politikë transparente, kanë nevojë për një politikë që kryen punë, qoftë edhe duke i përlyer duart. Transparenca nuk përkthehet me automatizëm në ardhjen e gjërave të mira për qytetarët. Përkundrazi, ajo e shantazhon zhvillimin. Ose të jetë i dukshëm, e në atë dukje të jetë i rregullt, ose të mos ekzistojë fare.

Investime të tjera strategjike ishin edhe kunjat e vendosura nëpër trotuare, në kohën sa Prishtina ende vuan nga mungesa e parkingjeve. Pastaj, edhe ndriçimi i rrugëve dhe ofrimi i shërbimeve më të shpejta administrative. Pastaj, këndi i leximit e të ngjashme. Natyrisht, nuk është se qytetarët nuk do të përfitojnë nga këto gjëra. Praktikisht, është e pamundur të bësh diçka, sado e keqe qoftë në politikë, e prej të cilës të mos përfitonte askush në asnjë formë. Politikanët nuk mund të dalin nga thelbi i tyre: shërbëtorë të qytetarëve. Ata mund të bëjnë keq punën e tyre, mund të vjedhin, ose mund të punojnë gjithë kohën që të duken se po punojnë – e prapseprapë mbesin shërbëtorë. Sidomos, politikanët e nivelit lokal.

Kjo punë e bërë nga Vetëvendosje në Prishtinë, nuk është diçka e re. Përkundrazi, ajo daton qysh në fillet e qeverisjeve vendore në Kosovë. Të gjithë, pa përjashtim, kanë punuar në një aspekt të vetëm: që të duket se po punojnë. Relacioni me publikun u promovua si një gjë më e rëndësishme se vetë relacioni me punën që e bënin. Shitja e produktit u bë më e rëndësishme se vetë produkti.

Mund t’iu duket e çuditshme, por unë sinqerisht mendoj që në Kosovë kishte më shumë transparencë se që duhej. E transparenca, marrëdhënja me publikun, e dëmton rëndë zhvillimin. Sepse zhvillimi ka rregullat e tij, të cilat pengohen nga ndërhyrjet arbitrare në të, dhe nga interpretimet që i bëhen. Amerikën nuk e kanë zhvillu ekonomikisht as gazetarët hulumtues, e as analistët, e as kritikët – por ndërmarrësit, bile, ata më të mëdhenjtë e më dallaverxhinjtë, të tillë si Carnegie e Rockefeller.

Këtu çalon Vetëvendosje, njësoj si partitë e tjera në Kosovë. Parakuptimi i qytetarëve si vlerësues kredibil i problemeve të tij – është një gabim i madh. Vetëvendosje bile ka organizuar edhe tubime me qytetarë të lagjeve për t’i diskutuar problemet e tyre, dhe për t’i dëgjuar propozimet e tyre për zgjidhjet e mundshme. T’i ftosh qytetarët në bashkëqeverisje nënkupton të heqësh shërbimin nga vetja. Të mos kesh ide e forcë për t’i shtyer gjërat përpara.

Nevoja e një politikani për të qenë i mbikëqyrur nga publiku i kallzon para së gjithash, mangësitë e tij. Politikani duhet të bëj punën pa pritur vazhdimisht afirmimin e publikut, e duartrokitjet e tifozëve. Ky nuk është sport. Ndërkohë, keqpërdorimet nuk janë detyrimisht ‘të këqija’. Në sistemet liberale, një ekonomizim i mirë i tyre i shërben zhvillimit.

***
Marrë parasysh që Vetëvendosje e përmbushi kërkesën e natyrshme shoqërore për transparencë e pjesëmarrje, dhe marrë parasysh makinerinë efektive për t’i reklamuar punët e saj – fitorja e ngushtë në këto zgjedhje bëhet problematike. Ajo imponon qasje tjetër në qeverisje. Jo qasjen e të qenët në shantazh nga qytetarët, dhe për të suspenduar zhvillimin. Shpend Ahmeti nuk do të fitojë më, nëse nuk arrin të shtyej përpara punët në asamblenë komunale, dhe nëse nuk bëhen investime të mëdha. Qytetarët janë hipokritë: në një anë duan transparencë, por në tjetrën duan edhe zhvillim pavarësisht arsyetimeve.

Politika ka të bëj me imazhet, e vërtetë, mirëpo imazhet nuk janë të mbyllura e të palëvizshme. Ato qarkullojnë përditë mes nesh, rravgohen, prishen, rivijëzohen. Shpendi duhet të jetë më i përkushtuar ndaj interesit qytetar, jo ashtu siç e percepton aktualisht, por ashtu siç do ta perceptonte pas njëzet vitesh. Dhe, tashmë që fitoren e ka në dorë duhet ta kuptojë se transparenca e ndalja e keqpërdorimeve, nuk është diçka e cila i bën njerëzit të mbahen në mend. Në sistemet liberale nuk ka nevojë për inkuizitorë. Në sistemet liberale ka nevojë për njerëz kreativë e zhvillues, që po, arrijnë t’i sjellin në një qytet me parakushtet e Prishtinës, për katër vjet, afërsisht 1 miliard euro investime.

Ndërkohë, ajo që bëri Yll Hoxha dje, është simptomë e një sëmundjeje të rëndë të pushtetit në Prishtinë. Në vend se të ishte krejtësisht jokomunikuese me agjentët e pushtetit qëndror, më nuk po hezitohet që të ndërtohet komunikimi më i ulët i mundshëm. Praktikisht, veprimi i tij e legjitimon sharjen e vrazhdë që i kishte drejtuar kryetari i kuvendit Veseli deputetes Albulena Haxhiu “Ma hongsh k…” E ky komunikim ndërkohë, është simptomë e diçkaje tjetër: e një thelbi që po prishet, e që rrezikon ta bëj Vetëvendosjen një parti të ngjashme me partitë e tjera.

Shpendi ishte më kreativ se kandidatët e tjerë. Ishte kollaj e vërejtshme se ai ishte më i afti mes alternativave që kishin qytetarët e Prishtinës. Por, pas katër vitesh atij do t’i bëhen tetë në qeverisje, dhe kjo formë qeverisëse që e kufizon dhe pengon kreativitetin, do t’i bëj dëme shumë të mëdha atij dhe Prishtinës.

Kurkushi s’jemi

Nga Komete Berisha

Në Tuzin e banuar me shumicë shqiptare, zgjedhjet i fiton partia në pushtet në Mal të Zi, DPS e Gjukanoviqit. Problemi është se shqiptarët nuk u besojnë shqiptarëve, prandaj edhe nuk i votojnë, dhe ndoshta kanë të drejtë që nuk u besojnë.

Shqiptarët nuk dalin me një listë të përbashkët, dhe më përpara pranojnë të udhëhiqen nga malazezët sesa nga shqiptarët, nëse nuk fitojnë vetë.
E japin Tuzin për ambiciet e veta të sëmura.
Shqiptarët kudo ku janë, e kanë shëmtuar, e kanë fëlliqur dhe e kanë qelbur kuptimin e lirisë, të shtetit dhe të pavarësisë.Jemi të pa kulturumë. Krejt bota e dinë, s’ke qysh e mban fshehtë.

Inati me t’ardhë, kur hyn inspektori në dyqanet e kafiteritë e Malit të Zi, dridhen nga ‘frika’ pronarët, s’e nuk arrinë ta korruptojnë inspektorin, siç arrijnë shqiptarët në Kosovë e Shqipëri;
e lë ti veturën kudo e nuk ke frikë se ta vjedh kush; del në dy të natës, e nuk të dridhet çerpiku se të fluget kush.

Shqiptarët veç pinë drogë (të parët në botë sipas OKB-së që prijnë me përdorimin e kokainës), pinë raki, cigare, makiato, vjedhin, shkatërrojnë, e shfrytëzojnë buxhetin e shtetit me nxon femra, vjedhin ilaçet, bukën e gojës ta vjedhin, s’lënë gjë pa vjedhur e pa shkatërruar, edhe lulet e karrigiet nëpër parqe i nxjerrin me ‘rrënjë’.

Ndoshta për Shqipërinë ka ymyd, anipse është vend që për president e ka një milioner sharlatan, të cilit me ia këputë ‘mishin me dana’ nuk dinë me ta tregu prejardhjen e pasurisë së tij….shkon Ilir Meta në Preshevë, dhe në vend se me folë për problemet e shqiptarëve, tarahitet nëpër baçfarnica dhe i ‘bjen’ çiftelisë.

Hala shqiptarët me çiftelia e me fylla, me rrena e me legjenda, e në realitet, kërkah hiç.
Kurrkushi s’jemi. Mos t’ju vjen inati.
Si t’na shlirojshë neve, na e tregojmë fytyrën e vërtetë.

Një qokë tek arvanitasit dhe në Çamëri

Nga Artan Xh.Duka

Mirë, shumë mirë bëri Presidenti ynë që qoftë dhe privatisht sikurse u tha në media, takoi shqiptarët e krahinave shqiptare në Serbi. Bëri detyrën si simbol i unitetit të kombit, nderoi veten dhe postin që përfaqëson duke respektuar shqiptarët e atjeshëm, u dha zëmër e kurajo që të gëzohen në vëndin e të parëve pavarësisht se jashtë kufirit zyrtar, shtriu dorën e fqinjësisë së mirë ndaj Serbisë pavarësisht padrejtësisë historike ndaj kombit shqiptar, duke bërë apel për urtësi dhe çlirim nga sindroma e fituesit apo humbësit në Ballkan.

Me një fjalë, qoftë dhe privatisht, kjo vizitë gjeneroi publicitet të atillë, efektet e të cilit ndoshta tejkalojnë edhe një vizitë zyrtare që i nënshtrohet protokollit strikt, qoftë dhe e shoqëruar me paketa financimesh apo projektesh konkrete. Shqiptarët në Serbi, më shumë se financime kanë nevojë për vëmëndje, respekt dhe kontakte rutinë. Kaq u mjafton që të mos ndjehen të vetmuar matanë. Me këtë rast, Serbia po dëshmon se po reflekton. Një fillim i mbarë i saj por ende pak sepse e kaluara ende ka peshë në politikën e saj.

Por ndërsa vizita të këtilla po mësohemi të kalojnë “fjollë” tek fqinjët verior (Mali i Zi dhe Serbi) dhe ai lindor (Maqedoni), hamëndjet ngrihen nëse një gjë e tillë mund të ndërmerrej edhe në fqinjin jugor Greqi. Sikurse krahinat shqiptare në Mal të Zi, Serbi dhe Maqedoni, edhe Çamëria apo trevat arvanitase kanë prezencë etnike shqiptare apo arbërore dhe Shqipëria e ka në Kushtetutë vëmëndjen dhe përpjekjen ndaj mbrojtjes së interesave, të drejtat njerëzore dhe atyre kombëtare të shqiptarëve kudo ku ata ndodhen jashtë kufijve shtetërorë.

Në këtë sens, presidenti ynë, i njohur si politikan kurajoz dhe me inisiativë, duhet të ndërmarrë një hap të tillë duke dëshmuar me veprime konkrete vëmëndjen e shtetit shqiptar ndaj shqiptarëve në Greqi, qofshin ata çamë, arvanitas të kohës apo shqiptarë emigrantë të tranzicionit.

Është në përshkrimin e punës e Tij. Qoftë zyrtarisht apo privatisht, Ai duhet të takohet me ta, atje. Me urtësinë tradicionale të politikës së Tij, ajo vizitë nuk mund të shihet si provokim përkundrazi do të shërbejë si artikulim i tabuve që nuk ua zë dot goja të tjerëve këtej dhe andej kufirit duke krijuar preçedentin për më pas për të tjerë.

Si mund të presim ne që faktori arvanitas dhe ai çam në Greqi të hedhë sytë dhe besojë tek Atdheu mëmë kur ne të parët i anashkalojmë dhe nuk bëzajmë për ta? Ata nuk kanë nevojë për financime, përkundrazi mund të na mbajnë ne ata me to por ata kanë nevojë për solidaritet dhe një dimension më shumë të identitetit që ju jep krenari dhe kjo është detyra jonë këtej.

Meraku se mos turbullohen ujrat me grekun janë argumenta që provokojnë “agoni” diplomatike në marrëdhëniet me ta duke bërë që të vërtitemi gjithnjë rreth pikës zero. “Djalli nuk është aq i tmerrshëm kur e takon” thotë një shprehje ndaj dhe me Greqinë, e vetmja mundësi për të gëzuar marrëdhënie të shkëlqyera siç dhe popujt meritojnë, është thënia e gjërave troç. Fundja jemi popuj binjak në gadishullin Ilirik dhe është absurd që 200 vjet vetëm i ndërsehemi njëri-tjetrit.

Nëse një vizitë presidenciale, qoftë dhe private, është tashmë gjë normale në Serbinë e nacionalizmit që shkaktoi tre luftëra në rajon këto dekada, ajo nuk ka pse të jetë më një tabu në Greqi, që për më tepër është dhe anëtare e BE. Vetëm nëse nuk duam vetë ne sepse politikanin e lartë, shoqëruar me një autobuz diplomatësh dhe tabor gazetarësh që pasqyrojnë “live”, zor se do e kthejë mbrapsht në kufi një doganier apo do e shpallë të padëshiruar një polic apo kalec lokaliteti në fshatrat arvanitase ku Ai shkon.

Po në ndodhtë, do jetë publicitet falas dhe bota do dëgjojë më mirë dhe më shpejt dhe do kuptojë se nuk është Himara molla e sherrit por tjetër gjë. Më e madhe, reale dhe quhet Çamëri dhe arvanitas dhe ndodhen matanë kufirit, në Greqi. 28 Nëntori nuk është keq për fishekzjarre por për vëmëndje ndaj kauzave shqiptare ngado. Patriotizmi nuk ka brirë. Tej kufirit në jug nuk ka thjesht kauzë çame e arvanitase por kauzë shqiptare dhe ajo meriton përkushtim.