A po dështon demokracia liberale?

Nga Cathy Young

“Boston Globe”

Nga të gjitha shenjat e jashtme, duket se demokracia liberale është në tërheqje në mbarë botën. Lëvizjet populiste dhe nacionaliste, shpesh haptazi ksenofobike, janë në rritje në Europë. Amerikanët, kanë zgjedhur një president që admiron hapur Vladimir Putin dhe Xi Jinping.

Komentet dhe analizat e kohëve të fundit, mbajnë tituj të tillë si “Si zhduken demokracitë”. Një mori librash të rinj, përfshijnë “Njerëzit kundër Demokracisë” të Yascha Mounk, “Vetëvrasja e Perëndimit” e Jonah Goldberg dhe “Pse dështoi liberalizmi” e Patrick Deneen.

E megjithatë, çështja nuk është se ka dështuar demokracia liberale. Përkundrazi, liberalizmi – dhe jo domosdoshmërisht ai i llojit të majtë në Amerikë, por një sërë vlerash që përfshijnë lirinë, barazinë, demokracinë, të drejtat individuale, laicizmin, ekonominë e tregut dhe internacionalizmin –ka pasur një sukses në rritje.

Pas rindërtimit të Europës pas vitit 1945, dhe triumfit në fundin e Luftës së Ftohtë, rendi liberal ka një rekord mbresëlënës për nxitjen e mirëqenies njerëzore. Por, ashtu si çdo sistem tjetër, ai ka kontradikta të brendshme. Sundimi i shumicës demokratike, bie shpesh ndesh me individualizmin; liria, me barazinë; liria fetare, me çlirimin personal; dhe hapja internacionaliste, me nacionalizmin qytetar.

Sukseset e liberalizmit, shpesh i shtojnë këto tensione, të cilat gjithmonë kanë qenë në sfond.

Merrni emigracionin. Siguria dhe pasuria e shoqërive demokratike liberale, i bën ata “magnetë” për njerëzit nga pjesët më pak fatlume të botës, që i ikin varfërisë dhe dhunës, që kanë qenë të pashmangshme për pjesën më të madhe të historisë njerëzore.

Si humanitarizmi, ashtu edhe liria e lëvizjes janë vlera thelbësore liberale; njohja e vlerës së barabartë njerëzore të të gjithë personave, pavarësisht nga raca ose përkatësia etnike është një nga arritjet më të mëdha të liberalizmit modern. Demokracia liberale në Shtetet e Bashkuara, është ndërtuar në veçanti mbi idenë e Amerikës si një vend i ndërtuar nga emigrantët, dhe një shtëpie për kërkuesit e lirisë dhe të mundësive nga e gjithë bota.

Megjithatë, nuk ka nevojë të jesh i pushtuar nga një frikë me një sfond racist, për të menduar që në disa rrethana, emigracioni – veçanërisht, si ai në Gjermani në vitin 2015, një fluks masiv emigrantësh që nuk mund të përshtaten lehtë me normat shoqërore dhe kulturore të vendit pritës, mund të kenë efekte shkatërruese, dhe të shkaktojë tensione sociale të rrezikshme, që nuk lindin thjesht për shkak të paragjykimeve nativiste.

Sidomos në Evropë, debatet mbi emigracionin i kundërvënë shpeshherë qytetarët që besojnë se duhet të kenë një zë në politikat që ndikojnë në jetën e tyre ndaj elitave, që besojnë se të drejtat e njeriut kanë përparësi mbi vullnetin popullor. Kjo çon në atë që Mounk e quan “liberalizmi jodemokratik”, dhe që vjen si një reagim i parashikueshëm që ka fuqizuar populistët anembanë kontinentit, me Viktor Orban në Hungari si përfaqësuesin më të njohur.

Në Shtetet e Bashkuara, vijat ndarëse shpesh përfshijnë rolin e fesë dhe ritmin e ndryshimeve shoqërore. Një pjesë e mbështetjes më të fortë ndaj presidentit Trump, vjen nga ungjillorët, që besojnë se të drejtat e tyre janë nën sulmin e kulturës moderne amerikane.

Dikush mund të tallet me disa nga ankesat e tyre, si një version i krahut të djathtë të politikës së viktimizimit. Në të njëjtën kohë, liria riprodhuese për gratë, të drejtat e martesës për homoseksualët dhe lezbiket, dhe të drejtat civile për njerëzit transgjinorë – të gjitha fushat në të cilat liberalizmi ka arritur suksese të admirueshme – mund të ngrejë çështje vërtet të vështira të lirisë fetare, për ata që ndjekin besimet tradicionale rreth seksualitetit dhe gjinisë.

Ndërkohë, në të majtë, konfliktet e brendshme të liberalizmit, janë përshkallëzuar në luftërat e identitetit, dhe në atë që Sohab Ahmari e quan “liberalizëm jo-liberal”. Një nga arritjet më të mëdha të liberalizmit perëndimor të shekullit XX-të, ishte shtrirja e premtimit të barazisë civile dhe sociale për grupet e përjashtuara më herët:gratë, minoritetet racore dhe përfundimisht homoseksualët.

Vitet e fundit, pjesërisht për shkak të pakënaqësisë me ndryshimet kulturore, shtytja për barazi ka shndërruar në atë që kritikët thonë se është e kundërta e saj:një lëvizje të drejtësisë sociale, që i përcakton njerëzit vetëm nga identiteti i tyre, dhe nxit një hierarki të kundërt, në të cilën statusi varet nga “pika e shtypjes”.

Me përqendrimin e saj në ndryshimin e qëndrimeve dhe çrrënjosjen e paragjykimeve delikate, kjo lëvizje është përplasur edhe me një nga vlerat më themelore të liberalizmit:lirinë e fjalës. Progresistët e sotëm, argumentojnë gjithnjë e më shumë se mbrojtja e Amendamentit të Parë për shprehjen e lirë, cilësohet si poshtëruese ndaj njerëzve të margjinalizuar, për të vazhduar shtypjen dhe dëmtuar të dobëtit.

Vlerat e vjetra liberale si liria artistike, po zbehen për shkak të shqetësimeve rreth imperializmit kulturor. Kundërshtimi ndaj “korrektesës politike” dhe anktheve rreth shkeljeve të lirisë fetare, kanë kontribuar që të dyja në zgjedhjen president të Donald Trump. Dhe sigurisht që ka faktorë të tjerë që kanë çuar në krizën aktuale – nga dështimet katastrofike të politikës së jashtme, tek revolucioni i medias sociale.

Së bashku, të gjithë këta faktorë kontribuojnë në një cinizëm ndaj një sistemi liberal, që pavarësisht nga tensionet që nuk u është dhënë zgjidhje, i kanë shërbyer për mirë kombeve perëndimore. Nga Hungaria tek Brezi i Ndryshkut, konservatorët po përqafojnë gjithnjë e më shumë një vizion të shoqërisë, bazuar në të drejtën e të lindurit në vend, dhe jo në vlerat e përbashkëta.

Ndërkohë, shumë progresistë në kampin e “drejtësisë sociale”, argumentojnë se liberalizmi tradicional është i “ndotur” në mënyrë të pashpresë nga racizmi dhe shtypjet e tjera. Këto nuk janë shenja se demokracia liberale është një dështim, vetëm se shumë njerëz janë duke hedhur poshtë normat, që janë ende thelbësore për një shoqëri të mirë.

Kjo nuk është hera e parë që disa kanë shpallur vdekjen e demokracisë liberale. “Demokracia, mund të jetë tek e fundit një aksident historik, një parantezë e shkurtër që mbyllet para syve tanë”- paralajmëroi intelektual francez Jean-Francois Revel në librin “Si zhduken demokracitë”, botuar në vitin 1983.

Asokohe, kërcënimi ishte ajo që ai e pa si paaftësia e demokracisë, për t’i rezistuar në një mënyrë efektive ekspansionit komunist. Tetë vjet më vonë, Bashkimi Sovjetik ishte shembur. Ndoshta, në një çerek shekulli tjetër, paniku aktual mbi liberalizmin e rrezikuar, do të duket i ekzagjeruar. Por për të kapërcyer krizën, ne duhet të përballemi me tendencat vetë-mposhtëse të liberalizmit, ta frenojmë arrogancën e tij, dhe të ri-zbulojmë virtytet e përulësisë dhe pluralizmit të vërtetë. / Në shqip nga bota.al

Poterexhinjtë e Tiranës në Beograd

Të shkosh në kryeqytetin e Serbisë dhe t’i thuash opinionit serb se vetëm Kosova është pengesë, sepse mes serbëve dhe shqiptarëve nuk ka dallime – kjo tregon për një inferioritet fatal dhe një nevojë të pashpjegueshme për të qenë servil. Duket se disa publicistë të Tiranës janë aq të verbër, saqë nuk e vërejnë kryedallimin: Serbia hegjemoniste ka kryer gjenocid në Bosnjë, ndërsa shqiptarët i shpëtoi perëndimi nga gjenocidi serb

Nga Enver Robelli

Në vitet ’90 kishte gazetarë e politikanë opozitarë të Tiranës që shkonin në Beograd për të dëshmuar karshi bashkësisë ndërkombëtare se janë të hapur, shumë mendjehapur, të kulturuar, se nuk janë si «nacionalisti e maloku» Sali Berisha. Kishte analistë nga Tirana që apelonin të ndahet Kosova, 40 për qind t’i jepet Serbisë, 60 për qind ta marrë Shqipëria. Sali Berisha thoshte se shqiptarët e Kosovës duhet të përkrahin «opozitën demokratike serbe» në protestat kundër Sllobodan Millosheviqit dhe të pajtohen me një «hapësirë demokratike» në Jugosllavi, ndërsa Fatos Nano mendonte në një intervistë me «Der Spiegel» se pavarësia (e Kosovës) nuk është kërkesë moderne dhe premtonte se do të përpiqej t’ia ndërronte mendjen Ibrahim Rugovës, liderit të atëhershëm të shqiptarëve të Kosovës.

Nuk është se në vitet ’90 nuk ka pasur në Tiranë njohës të problemit të Kosovës dhe të historisë së raporteve shqiptaro-serbe. Të tillët janë injoruar atëherë, duke u etiketuar si nacionalistë panshqiptarë – dhe të tillët injorohen edhe sot, sepse zëri i tyre mund të pengojë idilin e rrejshëm të marrëdhënieve mes serbëve dhe shqiptarëve në Ballkan, një idil që krijohet me honorarë të ndonjë organizate ndërkombëtare, e cila dëshiron ta mbajë gjallë iluzionin se mjafton të flasin dy veta, ndërsa problemet mund të mbesin edhe të pazgjidhura.

Kryeproblemi është ky: ndërsa Serbia me çdo mjet përpiqet të sabotojë shtetësinë e Kosovës, t’i përshkruajë shqiptarë si primitivë, si racë e ulët, të flasësh për pajtim, integrime europiane e dokrra të tilla është humbje kohe. Serbia nuk është e interesuar të zgjidhë problemin e Kosovës, por të presë ndryshimin e rrethanave gjeostrategjike, atëherë shpejt mund të ngjallen ëndrra edhe për pushtimin e Durrësit. Sepse ëndrrat e mëdha e kriminale nuk i kanë munguar gati kurrë qeverive serbe që nga viti 1912.

Këto ditë një grusht analistësh e figurash të tjera publike nga Tirana kanë vajtur në Beograd për të diskutuar për raportet serbo-shqiptare. Ka mes pjesëmarrësve nga Tirana personalitete të shquara që dallohen për mendime të matura, por ka edhe poterexhi si puna e Mustafa Nanos, i cili po përpiqet ta etablojë veten si «njohës të thellë» të punëve të Ballkanit, «si zhveshës i miteve», «si tallës i historisë», «si rojtar i urave të dialogut mes serbëve dhe shqiptarëve». Para pak ditësh ai qortoi dy futbollistë shqiptarë të Zvicrës për shkak të gjestit të shqiponjës që ata bënë në ndeshjen kundër Serbisë, pasi gati 90 minuta huliganët serbë kishin bërtitur: «Vrite, vrite shqiptarin». Tani pason analiza e radhës e Nanos në konferencën e Beogradit, të organizuar nga agjencia serbe e lajmeve Tanjug dhe ajo shqiptare ATSH: «Unë personalisht shoh më shumë të përbashkëta sesa dallime midis serbëve dhe shqiptarëve. (…) Serbët dhe bota e tyre më duket shumë e ngjashme me botën time. Asgjë në botë nuk është e ngjashme siç është bota e Shqipërisë me Serbinë. Dhe mendoj se kjo është mënyra se ku duhet të fokusohemi kur bëhet fjalë për shqiptarët dhe serbët».

Po, ka shumë gjëra të përbashkëta mes serbëve dhe shqiptarëve – janë njerëz. Kanë halle pothuaj të ngjashme, jetojnë në shtete jo aq funksionale, ëndërrojnë për një jetë më të mirë dhe i mban shpresa se një ditë do të bëhen «pjesë e Europës». Përtej kësaj ka pak gjëra që shqiptarët dhe serbët kanë të përbashkët sa i përket politikës dhe historisë.

Të fillojmë nga më e tmerrshmja: Serbia dhe forcat e serbëve të Bosnjës kanë kryer gjenocid në Srebrenicë, duke filluar nga 11 korriku 1995. Është gjenocidi i parë në Europë pas plojës naziste në Luftën e Dytë Botërore. Ndërsa shqiptarët e Kosovës i shpëtoi nga gjenocidi serb bota perëndimore. Forcat serbe në Bosnjë (të përkrahura nga Beogradi) kanë mbajtur nën rrethim më shumë se tri vjet Sarajevën – dhe me atë rast kanë vrarë mbi 10 mijë civilë e mbrojtës të qytetit, mes tyre rreth 1600 fëmijë. Forcat e serbëve të Kroacisë kanë shkatërruar qytetin barok të Vukovarit dhe po aty, pas pushtimit, kanë ekzekutuar mbi 200 pacientë të spitalit dhe banorë të tjerë, mes tyre edhe shqiptarë, emrat e tyre gjenden në muzeun përkujtimor në periferi të Vukovarit. Ushtria serbo-malazeze dhe paramilitarë serbë nga Bosnja e Serbia kanë dëmtuar rëndë qytetin e Dubrovnikut, pjesa e vjetër e të cilit është e mbrojtur nga UNESCO. Njëri nga politikanët lokalë serbë atëbotë ishte pyetur nëse e dinte se Dubrovniku është qytet i vjetër dhe i mbrojtur. Ai ishte përgjigjur se pasi ta futnin nën kontroll këtë qytet, forcat serbe do ta ndërtonin në Dubrovnik edhe më të vjetër.

Forcat serbe kanë transportuar rreth 1000 kufoma të civilëve shqiptarë nga Kosova në afërsi të Beogradit. Kufomat janë hedhur në varreza masive në Batajnicë, brenda poligonit për trajnim të policisë speciale serbe. Aty sivjet i janë vendosur themelet një kishe ortodokse, ndërsa patriarku Irinej i ka përgëzuar pjesëtarët e njësisë speciale të policisë serbe për idenë që të ndërtojnë një kishë. Në këtë bazë të policisë serbe nuk ka asnjë pllakë që kujton krimin e madh masiv kundër shqiptarëve të Kosovës. Nuk është e pamundshme ta kenë këtë informacion edhe publicistët e Tiranës, por atyre këto çikërrima nuk u interesojnë, sepse të përmendësh 1000 shqiptarë të transportuar me kamionë në Serbi për të fshehur gjurmët e krimeve – kjo mund ta prish pasqyrën ku e shohin veten dhe zgërdhihen pajtimtarët e rinj dhe pa mandat nga Tirana.

Problemi më i madh i shumicës së serbëve është ndjenja e superioritetit, e shoqëruar edhe me racizëm ndaj shqiptarëve, sidomos atyre të Kosovës. Në emisionet e popullarizuara të televizioneve serbe për shqiptarët flitet si fis tribal, si banorë të ndonjë planeti ekzotik. Pas vizitës në Kosovë njëri nga moderatorët më të popullarizuar serbë tha: «Ata (shqiptarët) kishin shtëpi të mëdha». Shqiptari, sipas kësaj mendësie, ende duhet të jetojë në kasolle primitive, në shtëpi me qerpiç dhe të mendojë se bora është sheqer. Në stadiumin e Kaliningradit të vetmen gjë që dinin për shqiptarët «fansat» serbë ishte të çirreshin në drejtim të Granit Xhakës me fjalët: «Qisha none». Sepse shqiptarët, siç ka shkruar babai i kombit serb, Dobrica Qosiq, janë «llum social» dhe – «ky llum social, politik dhe moral i Ballkanit tribal dhe barbar bën aleancë me Amerikën dhe Bashkimin Europian kundër popullit më demokratik, më civilizues dhe më të arsimuar të Ballkanit – kundër popullit serb». Nuk besoj të gjendet një intelektual shqiptar me ndikim të ketë përdorur këtë gjuhë ndaj serbëve. Gjithsesi edhe shqiptarët kanë ultranacionalistët e tyre, folkloristët e tyre, lahutarët e tyre politikë, por deri më tani ata, fatmirësisht, nuk kanë ndikim në shoqëri siç kishte Dobrica Qosiqi, i cili ka qenë edhe president i Jugosllavisë së përbërë nga Serbia dhe Mali i Zi. Edhe ky është një dallim mes serbëve dhe shqiptarëve.

Qosiq shkruan: «Gënjeshtra është pikëpamje e patriotizmit tonë dhe dëshmi e inteligjencës sonë të lindur. Gënjejmë me kreativitet, me imagjinatë, me novacion», «gënjeshtra është interes shtetëror serb», «në këtë vend secila gënjeshtër dikur bëhet e vërtetë», «serbët aq shpesh gjatë historisë i ka shpëtuar gënjeshtra». A mund të gjejmë një intelektual shqiptar me ndikim që mendon e shkruan kështu? Qe, pra, edhe një fakt se mes serbëve dhe shqiptarëve ka dallime, të mëdha madje.

Sipas një ankete mbi 80 për qind e serbëve thonë se nuk dinë asgjë për varrezat masive në Serbi, ku regjimi pati fshehur kufomat e shqiptarëve të Kosovës. Por, historiania Dubravka Stojanoviq ka një mendim tjetër për injorancën e serbëve: «Nuk është se nuk e dinë, por nuk duan të dinë». 70 për qind e të anketuarve nuk ka qenë në gjendje të tregojë se cili qytet i ish-Jugosllavisë ka qenë i rrethuar dhe bombarduar me vite (Sarajeva!). 40 për qind e të anketuarve në Serbi thonë se nuk kanë dëgjuar se në Srebrenicë ka ndodhur diçka e rëndësishme në vitin 1995, ndërsa pjesa tjetër ose mendojnë se aty janë vrarë serbët ose thonë se ka ndodhur një krim, por pa përmendur se krimin e kanë kryer forcat serbe. «Njerëzit nuk duan të dinë, sepse kështu e lirojnë veten nga përgjegjësia për krimet që janë kryer në emër të tyre. Ndërsa pushteti hedh poshtë këtë temë, sepse frikësohet se duhet të paguajë dëmshpërblim», deklaroi Stojanoviq për BBC.

Sidoqoftë, mes serbëve dhe shqiptarëve nuk paskësh asnjë dallim. Ah, sikur të mos ishte Kosova, kjo therë në këmbën e predikuesve të tolerancës (së rrejshme), predikuesve të fqinjësisë së mirë, predikuesve të bashkëpunimit rajonal, luftëtarëve kundër dallimeve etj. Sa mirë do të ishte që ndonjë nga kokat publicistike të sokakëve të Tiranës të shkonin në Beograd dhe të flisnin vetëm për cilësinë e rakisë së Skraparit.

Autonomia etnike e Asociacionit në shtetin e panjohur multietnik të Kosovës

Shkruan: Dr. Donik Sallova

Braktisja e FSK nga serbët është tregues i ofensivës së Serbisë kundrejt “shtetit multietnik të Kosovës” që shqiptarët e kishin pranuar si kompromis në bisedimet e Vjenës me premtimin e negociatorëve të atëhershëm se këto lëshime “gjeneroze” do ta çonin Serbinë drejt njohjes së Kosovës. Kosova jo që nuk u njoh si shtet nga Serbia, por tashmë 10 vite pas, kur ideja e shtetit të Kosovës u degradua, nga shtet që realizonte njëfarë optimumi të aspiratave kombëtare të shqiptarëve të Kosovës, në shtet multietnik ku pakica prej 5% barazohet me shumicën prej 90%, serbët serish janë të pakënaqur, sepse pasi u bindën se në Kosovë mund të jetohet edhe pa e njohur shtetin e Kosovës, tani duan ta formalizojnë dhe thellojnë shkëputjen edhe në nivel administrativo-politik, duke e futur nën kontroll qeverisës autonom 30% te territorit të Kosovës dhe disa prej resurseve më të çmuara të saj.

Në negociatat e reja të proklamuara të Thaçit do të thuhet se pas këtyre kompromiseve të reja, Serbia do ta njoh Kosovën dhe Kosova do të anëtarësohet në OKB, por kjo do të jetë fiasko e radhës, sepse Serbia veç po e çon me tutje planin e hershëm për ndarjen e Kosovës dhe defunksionalizimin e saj. Serbia e njeh pakon e Ahtisaarit vetëm në pjesët ku Kosovës i cenohet sovraniteti dhe e drejta e bashkimit me Shqipërinë. Serbia synon ta ndaj Kosovën, por edhe të ndarë nuk pranon që ajo të bashkohet me Shqiperinë.

Me themelimin e Asociacionit dhe kompetencat e tij te grumbulluara ekzekutive, Serbia për disa vite, përmes kompetencës per Planifikim Urban dhe asaj për “kthimin e të shpërngulurve”, do të ndërtoj me dhjetëra komplekse banimi, si ai Kodra e Diellit në Veri, projekt tipik kolonizues, per të rritur dominancen demografike (me rreth 100 mijë serbë) në territorin e fituar nga decentralizimi në negociatat e Vienës, tash territore nën Asociacionin. Çdo tentativë e tillë për të hapur pakon e Ahtisaarit, për t’i çuar përpara planet kolonizuese të Serbisë, duhet të refuzohet nga Kosova, përndryshe Serbia ta imponon autonominë e Asociacionit dhe ta kërkon akoma “Kosovën multietnike” edhe në shumësinë e komunave ku 98% janë shqiptarë. Asnjë shkronjë shqipe nuk do të shkruhet ndonjë herë në komunat e Asociacionit, por në cdo dokument të shqiptarëve duhet çdo gjë të jetë e shkruar edhe në ciliric.

Një ditë brezat e lirë të këtij populli do të pyesin pse, pse gjuha e pakicës duhet të shkruhet çdokund edhe kur ata nuk janë askund?!. Kosova duhet t’ua bëj të qartë serbeve se Kosova nuk është Serbi e as nuk ka qenë kurrë, ndaj në Kosovë s’mund të jetohet duke menduar se po jetohet në Serbi. Këtë do duhej ta kishte bërë me kohë Kosova, para se serbët ta rindërtonin shpresën, sikur ata serbët në Rahovec që kishin penguar xhirimin e një video-klipi me veshje kombëtare shqiptare, duke iu thënë atij grupit xhirues që këtu është Republikë e Serbisë! Sepse për serbët Asociacioni i Komunave me shumicë serbe do të jetë një copë Republike e Serbisë brenda Kosovës. Ky iluzion që po bëhet realitet duhet të parandalohet, para se Asociacioni i formuar ta çojë më tutje nesër kërkesën zyrtare për Republika Srpska-n e Kosovës, natyrisht në kuadër të “normalizimit të mëtejshëm të raporteve Kosovë-Serbi”!.

Ajo që mendohej se ishte pararoja e historisë, doli vetëm një rrugë pa krye

Nga Anthony Giddens

Shumica e revolucioneve që kanë ndodhur në shekullin e 20-të janë shoqëruar me marksiszmin dhe me ardhjen në pushtet të partive komuniste. Sipas Marksit, shoqëria komuniste formon një fazë të zhvillimit të shoqërisë pas kapitalizmit dhe besohej shteti njëpartiak i vendosur në Bashkimin Sovjetik, në Kinë dhe në një numër vendesh të Europës Lindore shënonte një përparim mbi atë të demokracisë liberale të stilit perëndimor.

Kina, vendi me popullsi më të madhe në botë, ka mbetur komuniste, ka pak kohë që ka rifutur në ekonominë e saj mekanizmat e tregut. Sidoqoftë Bashkimi Sovjetik nuk ekziston më dhe në Europën Lindore nuk ka mbetur asnjë shtet komunist. Ç’rrethanë e rastësishme! Sepse ajo që supozohej të ishte pararoja e historisë, doli se ishte më tepër një rrugë pa krye. Në vend që të çonin më tej kauzën e marksizmit dhe komunizmit, revolucionet e viti 1989 në Europën lindore e rrënuan atë. Në vend që të kapërcenin kapitalizmin, ato synuan dhe arritën rivendosjen e tij. Në vend që të përparonin tej demokracisë liberale shumëpartiake, ato ishin të interesuara në vendosjen e saj.

Ndonëse në mënyrë më pak dramatike, Revolucioni Rus i viti 1917 është përmbysuar. Ai që dukej se ishte një sistem i konsoliduar mirë, madje i pazëvendësueshëm, me gjithë natyrën e tij shtypëse, u shua brenda nja hapësire kohore 2-vjeçare, megjithëse një proces reformash të brendshme kishte filluar më përpara.

Deri në fund të viteve 1980, Bashkimi Sovjetik konsiderohej së bashku me SHBA-në si një ndër dy “superfuqitë” e botës. Që nga 1992, në vend që të ishte superfuqi, ai u nda në shtete të veçanta nga të cilat vetëm dy, Rusia dhe Ukraina, mund të pretendojnë të jenë midis kombeve më të fuqishme të botës.

Çfarë i shpjegon këto ngjarje? A duhet të konsiderohen ndyshimet që ndodhën në Europën Lindore në vitin 1989 si revolucione të vërteta? Apo kemi të bëjmë me një formë proteste që ka vetëm vlera historike?

Ngjarjet në shumicën e vendeve të Europës Lindore ishin më të papritura dhe dramatike. Në tetor të vitit 1989 në Gjermaninë Lindore u zhvilluan demostata masive në rrugë dhe Muri i Berlinit u rrëzua në nëntor të po atij viti. Menjëherë pas kësaj, ngjarje të tilla ndodhën edhe në Çekosllovaki, që çuan në “revolucionin paqësor”.

Vetëm në Rumani pati dhunë të konsiderueshme nga të dyja palët. Në dhjetor të 1989-s, udhëheqësi komunisti Nikolea Çaushesku u ekzekutua së bashku me gruan e tij./Bota.al

Absurditeti i bukur i të menduarit filozofik

Nga Helena de Bres

Semestrin e kaluar, përgjatë një ore mësimore në kuadër të leksoneve të mia “Kuptimi i Jetës”, e pashë veten të ulur në një karrige pranë dritares, në anën lindore të klasës. I isha nënshtruar një ndërhyrjeje kirurgjikale në shtyllën kurrizore disa muaj më parë, dhe ulja apo ngritja më këmbë ishte tejet e vështirë. Kisha nevojë të pushoja

“Ishin në fillim romantikët”- u thashë nxënësve, duke rregulluar jastëkun nën kokën time “të cilët argumentuan të parët, se të jetuarit ‘në mënyrë autentike’ është një synim në vetvete. Për disa, autenticiteti mbërrin tek morali si ideali përfundimtar.

Sikurse është shprehur Ralf Ualdo Emerson, “këtu fillova të gjestikuloj energjikisht”. E drejta e vetme, është ajo që gjendet pas kushtetutës sime, gabimi i vetëm është kundër tij!”. Mbështeta padashur shpinën në mur. “Asgjë nuk është më e shenjtë, se sa integriteti i mendjes suaj!”. Pashë studentët e mi dhe u lëkunda. Më kishte ndodhur mua, dhe ndoshta jo atyre, se isha “zhytur” në një absurd. Pata këtë mendim, dhe pastaj, për shkak se të mbi-menduarit është profesioni im, e analizova atë. Por pse absurd?

Nga njëra anë, absurditeti buron nga një hendek i dukshëm midis pritshmërisë dhe realitetit, pretendimit dhe rezultatit, apo mjeteve dhe qëllimeve. Ndonjëherë mospërputhja është zbavitëse. Imagjinoni një ekspozitë në fundvit në banesën e një artisti, që përfshin vetëm një tablo të vogël të improvizuar, e cila e përshkruan artistin duke fjetur.

Herë të tjera, mospërputhja është e tmerrshme, sikur një dashamirës i industrisë së karburanteve fosile, të emërohet në krye të Agjencisë së Mbrojtjes së Mjedisit. Në rastin tim, mospërputhja ishte ndërmjet komandës dhe autoritetit që pritet të shfaqë një profesor, dhe faktit që unë isha shtrirë nën nivelin e bankave, nën një jastëk të fryrë.

Ligjërata ime horizontale nuk do të ishte aspak absurde, po të isha për shembull, ekonomiste apo historiane. Ka diçka veçanërisht absurde tek filozofët, qofshin të shtrirë apo jo. Shpjegimi për këtë mund të gjendet tek shkrimi më i njohur filozofik i absurditetit, nga Thomas Nagel në vitin 1971.

Nagel argumentoi se kur ndiejmë se diçka – ose gjithçka – në jetë është absurde, jemi duke përjetuar përplasjen e dy perspektivave nga të cilat e shohim botën. Njëra është ajo e njeriut të angazhuar, që e sheh jetën nga brenda, me zemrën që i vibron në kraharor. Tjetra është ajo e spektatorit të shkëputur, që e vëzhgon aktivitetin njerëzor në një mënyrë të ftohtë, sikur të jetë nga distanca e një planeti tjetër.

Nagel vëren se kjo është natyra jonë, dhe luhatet ndërmjet këtyre pikëpamjeve. Dhe ndjesia jonë e absurditetit lind ndërmjet këtyre dy perspektivave. Nëse do ta ruanim përgjithnjë perspektivën e brendshme, s’do të përjetonim kurrë tronditjen e dyshimit nëse ajo që ne po bëjmë, është tek e fundit e vlefshme, apo ka ndonjë kuptim.

Nëse në të kundërt, mund t’i shihnim përgjithmonë të gjitha çështjet njerëzore nga këndvështrimi i universit, s’do të ishim asketë me kohë të plotë, për të cilët asgjë njerëzore nuk ka rëndësi. Megjithëse Nagel thotë se ne të gjithë i jepemi të dyja perspektivave, disa njerëz identifikohen qartazi më shumë me njërën ose tjetrën.

Dhe disa nga këta njerëz grupohen në profesione, ku një perspektivë vlerësohet në mënyrë jo proporcionale. Filozofia akademike, është një profesion i tillë. Kur njerëzit thonë:”Le të jemi filozofikë për situata të tilla”, ata duan në fakt të thonë:”Të marrim më lehtë, të bëjmë një hap pas, të shkëputemi disi nga realiteti”.

Në imagjinatën publike, filozofi është i distancuar nga shqetësimet e zakonshme dhe bashkëveprimet e ethshme, që sundojnë pjesën tjetër të njerëzimit. Ai ose ajo zgjedh perspektivën e jashtme mbi shumë gjëra të zakonshme. Kur Soren Kierkegardi u rrëzua përtokë gjatë një feste, dhe njerëzit u përpoqën ta ndihmonin të ngrihej, ai thuhet se tha:”Oh, lëreni ta fshijë pastruesja në mëngjes!”.

Nëse ky imazh është i saktë, dhe nëse përcaktimi i Nagel është i drejtë, filozofët, të ankoruar përgjithmonë tek vetëm një nga perspektivat e Nagelit, do të shpëtojnë nga absurditeti i gjendjes njerëzore. Megjithatë, ne filozofët jemi ndër njerëzit më absurd, që unë kam takuar ndonjëherë. Dhe arsyeja ka një aromë paradoksi.

Abstragimi dhe shkëputja, mund të jenë një trill i filozofit, por filozofët shpesh bashkohen fort me ato gjëra:pasion për pasion, abstraktë në mënyrat më konkrete të mundshme. Ata kalojnë vite duke punuar në mënyrë obsessive, mbi ese mbi tituj të çuditshëm dhe më pas polemizojnë publikisht rreth tyre nëpër konferenca.

Për mua, kjo është pjesë e bukurisë së filozofisë. Po, ka diçka veçanërisht absurde, por edhe joshëse, Pra, unë isha si abstrakte dhe e ethshme, teksa gjendesha e ulur nën jastëkun tim. Por, çfarë ka të bëjë kjo me absurdin? Shumë prej nesh e lidhin konceptin jo thjesht me mospërputhjen, dhe as me përplasjen perspektive më komplekse të Nagel, por me kotësijnë.

Një ilustrim i bukur i kësaj, është videoja e një loje japoneze të quajtur “Shkallët e Rrëshqitshme” që u bë virale vitin e kaluar. Shfaqja kërkon nga lojtarët e saj të ngjiten më këmbët e zbathura në krye të një shkalle të veshur me akull. Videoja paraqet gjashtë 6 persona që përpiqen dëshpërimisht ta bëjnë këtë, dhe në mënyrë të përsëritur rrëshqasin sërish poshtë shkallëve, shpesh duke marrë me vete 5 të tjerët. “Si vetë jeta”- shkruante dikush në komentet.

Çfarë qasje duhet të marrim në këtë rast? Një mundësi është të shkundim grushtet tona fisnike në kozmos, duke mallkuar ftohtësinë e tij të heshtur dhe shkallët e rrëshqitshme. Ky qëndrim i bën thirrje ndonjë djali të caktuar kolegji. Por disa prej nesh – gra, me aftësi të kufizuara, minoritetet etnike dhe gjinore, etj – e kuptuan shumë më herët se ne nuk ishin tamam-tamam qendra e universit.

Pra, kur vëmendja jonë adoleshente, drejtohet tek zhgënjimet e jetës, ne jemi më të prirur t’i kushtojmë vëmendje dhe t’i rikthehemi sërish. Nagel rekomandon diçka të ngjashme me qasje. Ai shkruan:”Nëse ndonjë nën specie është e përjetshme, nuk ka asnjë arsye të besohet se ka diçka të rëndësishme, atëherë kjo nuk ka rëndësi, dhe ne mund t’i qasemi me ironi jetëve tona absurde, në vend të heroizmit apo dëshpërimit”.

Por ironia mund të jetë më pak tërheqëse në vitin 2018, sesa në vitin 1971. Ka diçka në shikimin e gjithçkaje që vlerësoni nën një sulm të vazhdueshëm, që rrit ndjesinë tuaj se disa gjëra kanë rëndësi. E preferuara ime është kjo:Absurditeti i situatës sonë, është shqetësues, vetëm nëse kjo nënkupton se asgjë nuk ka rëndësi, dhe se të gjitha synimet njerëzore, janë në thelb të pakuptimta.

Por asnjë nga përcaktimet e absurditetit të shqyrtuara më sipër, nuk e kanë këtë implikim. Nëse e doni atë që po bëni, dhe nëse ajo që doni ju ka vlerën e vërtetë të njeriut (përafërsisht, përkufizimi i kuptueshmërisë së filozofes morale Susan Uolf), jeta juaj mund të ketë thellësi dhe qëllim, edhe nëse përfshin mospërputhje dhe dështim, madje edhe nëse universi nuk kujdeset për të, ose për ju.

Duke folur seriozisht rreth filozofisë me adoleshentët, ndërsa shpina juaj shembet, zemrat e tyre thyhen, prindërit e tyre luftojnë, dhe vendi ndahet – ju mund ta quani këtë absurde. Por gjithashtu mund të shihni nga karrigia pranë dritares tuaj, dhe pasi të rrëzoheni prej andej dhe një situate të sikletshme, ta quani atë të bukur. Pastaj rikthehuni punës. / “aeon.co” – Bota.al

Pse Instagrami “pushtoi” mediat sociale

Nga Navneet Alang -“The Week”

E mbani mend kur njerëzit u çuditën nga lajmi, se kompania Facebook, do të shpenzonte 1 miliardë dollarë mbi Instagramin? Në vitin 2012, ky aplikacion në cellular, ishte i njohur kryesisht për filtrat retro të vendosur mbi fotot e përdoruesve të rinj e të saj urbanë. Kompania nuk kishte të ardhura. Nuk kishte as edhe një aplikacion Android. Çfarë marrëzie!

Gjërat nuk mund të jenë shumë më ndryshe se sa tani. Një analist në Bloomberg Intelligence, e vlerësoi kohët e fundit Instagram në 100 miliardë dollarë. Platforma e fotografive, i kaloi kohët e fundit një miliardë përdorues aktivë në muaj, dhe i njëjti analist i Bloomberg, sugjeroi se ajo është në rrugën e duhur për ta dyfishuar këtë shifër tashmë të jashtëzakonshme. Dhe ndoshta më e rëndësishmja: tani njerëzit kanë filluar të shpenzojnë më shumë kohë në aplikacionin Instagram, se sa në Facebook.

Po çfarë e bën kaq të suksesshëm këtë aplikacion që shfaq foto dhe video? Pjesërisht, është zgjedhja e zgjuar e dizajnit. Por gjithashtu edhe fakti, se Instagram ka qenë në gjendje të realizojë dëshirën e njerëzve, për t’u lidhur me një platformë me një rritje më të mirë të

të ardhurave se sa çdo platformë tjetër.

Ju mund të gjurmoni suksesin e Instagram, tek estetika në fillim e përqeshur e “hipsterit”. Përdorimi i filtrave, i vendosur fillimisht si një rikthim mobil në Polaroid, përfundoi inkuadrimin e fotografive të njerëzve si paraqitje idilike të jetës:Ja dita ime e kaluar sot në qytet – thjesht e mrrekullueshme!

Instagrami u bë kësisoj i lidhur ngushtë me aspiratën. Ka qenë për vite me rradhë një klishe, qëndrimi se platforma është një vend për njerëzit që të tregojnë veten. Edhe llogaritë me një fokus të gjerë, nga modelet dhe tek dizenjot e bikinit, luajnë me idenë e paraqitjes së një versioni të larmishëm të jetës, duke mbledhur mijëra apo edhe miliona pasues për shkak të saj.

Efekti i saj mund të ndihet kudo. Është një fenomen i mirë-dokumentuar, tani që kafenetë dhe baret e reja, madje edhe shfaqjet artistike, do të organizohen për t’u parë mirë në “gram”. Dhe shkrimtari Kyle Chayka, është tepër i bindur për këtë. Ai madje ka prodhuar një lloj uniformiteti të hapësirave “hip” në botë – një prirje që ai e quan AirSpace – faktin që në kafenetë në Berlin dhe Bombei, njerëzit shohin thuajse saktësisht të njëjtën gjë.

Është i njëjti fokus mbi estetikën dhe aspiratën, ai që e bëri platformën ideale për tregtinë online. Së pari, njerëzit me llogari të mëdha u bënë ndikues, dhe filluan të shpërndanin ose të paktën të miratonin produkte të caktuara. Pastaj, markat u zhvendosën nëpër platformë, sepse dizajni visual i Instagram, ishte fillimisht për marketing, veçanërisht për modën.

Tani, përdoruesit e Instagramit mund të blejnë produkte direkt në aplikacion, si nga dyqanet e saj online, dhe nga feed-sat e saj kryesore. Nëpërmjet monetizimit të mënyrës sesi njerëzit gjejnë dhe shprehin atë që që dëshirojnë, Instagrami është i mirë-pozicionuar, për të prodhuar të ardhura serioze, veçanërisht me një bazë të tillë të madhe përdoruesish.

Suksesi i tij, është se si solli një rrymë të ardhurash në kulturën vendase të platformës.

Por në qoftë se Instagram është pjesërisht aty ku njerëzit jetojnë jashtë jetës së tyre, aplikacioni ka gjithashtu një “valvul” të zgjuar, për çlirimin e të gjithë presionit që shoqëron vetë prezantimin:historinë.

E kopjuar nga Snapchat, funksioni i mundëson përdoruesit të kthejë fotot dhe videot, në një formë të indit lidhës social. Ai gjithashtu i jep vetes kalimtaren, të çrregulltën dhe spontanen. Ndryshe nga natyra e lëmuar e imazheve që shfaqen në profilin e tij, historia është më shumë si një përditësim i statusit audio-vizual, që thjesht fshihet pas një dite, dhe ka më shumë kënaqësi për shkak të tij.

Në këtë kuptim, Instagrami është një lehtësim nga rrjetet e tjera sociale. Ai ka shmangur grackat e Facebook dhe Tëitter, përmes natyrës së vet më të mbyllur. Përdoruesit nuk mund të vendosin lidhje në komente, kështu që ai lloj spam-i është i penguar.

Nuk ka funksionin “ri-gram”, të ndërtuar në ‘retweet’ e Twitterit ose që citon funksionin tëeet, duke e bërë më pak të theksuar zhurmën e dëshpëruar për një viralitet. Ndërkohë, natyra e thjeshtë vizuale e aplikacionit, nënkupton gjithashtu se ka më pak gjasa që të përdoret për qëllime haptazi politike ose ideologjike (edhe kur kjo është diçka e mirë, ose nuk varet nga pritshmëritë e dikujt).

Kjo s’do të thotë që Instagrami nuk ka problemet e veta sociale. Vetëm kohët e fundit, aktorja e “Star Wars”, Kelly Marie Tran doli nga Instagrami për shkak të ngacmimeve që ajo mori atje, dhe nuk është e para. Platformat e mëdha digjitale, lejojnë gjithnjë të depërtojë keqdashja dhe përdorimet e padëshiruara, ndaj është e domosdoshme që kompanitë e teknologjisë të mendojnë që në fillim për këtë fakt.

Tek e fundit, shumë shpesh, krijuesit e rrjeteve sociale, nuk mendojnë për të gjitha pasojat e strukturave të platformave të tyre. As Twitter as Facebook, nuk parashikonin që aplikacionet e tyre do të ishin të mbushura me përdorues keqdashës, për shkak se aplikacionet e tyre i dhanë përparësi shikimit, metrikës dhe ndarjes së infomacionit.

Ajo çka tregon suksesi i vazhdueshëm i Instagram, është se është struktura e aplikacioneve – mënyra se si ato janë ndërtuar dhe çfarë lejojnë – është çelësi për të kultivuar një kulturë që nuk bëhet toksike. Sikurse rezultoi, filtrat më të rëndësishëm të Instagram, ishin ato që ndihmuan në uljen e sjelljeve të këqija:dizajni, pak fat dhe “martesa” e kulturës me tregtinë. / bota.al

Thaçi monark, apo Thaçi president!?

Nga Agim Vuniqi

Thaçi në luftën e brendshme ka shumë “partner”, ai instrumentalizon radikalët fetarë sa herë e ka ngusht, krijon tema të pazakonta për të larguar vëmendjen e opinionit nga gjërat e mëdha, pastaj mu në prag të bisedimeve me Vuçiqin ai lansoi batuta politike te formimit te Gu..gu..gutkave te “unitetit”, duke lozur lojën popullore “kile”-“pa pardon”. Si duket opozita nuk është e përshtatshme edhe për shkak të profilizimit tjetër partiak. Ai nga takimet kuortuaze me Mogherinin dhe Vuçiqin shpërblehet me karrotë ndërsa Kosova me shkop…, aq shumë para dhe kohë hargjoi për një liberalizim të “pshurtë”.

Shumica e opinionistëve, analistëve, dhe të tjerë të inkuadruar në parti politike kanë nënqmuar “shkathtësitë” diplomatike të Thaçit, ai është shndërruar në lojtar të “lojëra të mëdha”. Takimet e tij të fundit në Evropë dhe në SHBA për t’i dhënë publicitet vetes dhe librit biografik me para të buxhetit, e bënë atë të “sukseshëm” në sfilatat evropiane te “showbizz it” të korruptuar. Ai e neglizhoi dhe nuk patë asnjë takim me diasporën evropiane dhe amerikane, ç’i duhen ata që i “mjeli” paturpsisht që nga koha e azilantit të “heimeve” helvetike të Zvicrës.

Vizitat e tia pompoze me shumë “karizëm”-turistike në vendet më të shtrenjëta të globit, duke përfshirë perlën e turizmit botërorë Miami Beach e kanë bërë atë personin e preferuar të hoteleve të shtrenjëta dhe të faqes personale të facebookut. Takimet me bashkatdhetarë i ka rrudhur tërsisht, derisa presidentët shqiptarë shfrytëzojnë çdo ardhje në SHBA pë t’u takuar me mërgimtarët. Nuk e kupton fuqinë e votës së tyre dhe të drejtën kushtetuese të tyre për të trokitur dhe hyrë në cilëndo zyre të zyrtarëve publik në SHBA, edhe pa paralajmërim, ngase ata i ka vënë në detyrë vota e taxapaguesëve amerikanë. E drejta ekskluzive e qytetarit amerikan për t’u informuar dhe shtruar kërkesa politike ndaj zyrtarëve publik në të gjitha zyret e shteteve të SHBA, ku janë të shtrirë ata është esenciale dhe e dobishme për demokracinë amerikane.

Takimet me zyrtarë të shumtë të Kongresit, me gazetarë e intelektualë të shquar, janë të domosdoshme, por për Thaçin & co janë shpërfillëse ia “zbehin” imazhin atij. Ai ngarendi të shkelë “solo” me oborrtarët e tij të shumtë në shumë “sfilata” diplomatike të evropës, duke ftuar zyrtarë të pensionuar për të sajuar lajmin ditor për qytetarët e izoluar të Kosovës.

Vizita zyrtare e gjenneral Cekut (derisa ishte ministër i FSK-së) në Iowa, ka qenë më e dobishme se të gjitha vizitat fluturuese të Taçit, ngase ai trasoi rrugën e binjakëzimit me këtë shtet dhe forcimin e raporteve në nivel ushtarak me Gardën Nacionale të Iow-as.

Duke iu falenderuar buxhetit të Kosovës Thaçi ka “rritur” prestigjin e tij në SHBA, ai herë pas herë takohet edhe me guvernatorë të shteteve amerikane, si ai (jo zyrtar)në Miami Beach, vetëm për të përquar lajmin te votuesi kosovar se ja po bënë diçka (pushon) presidenti.

Çfarë dobie ka Kosova nga këto vizita të shpeshta të shtegëtarit nr. 1 në botë, dhe pse nuk i kryen me poaq ngulm dhe shkathtësi detyrat shtëpiake të parashtruara, është pyetje që duhet ta shtrojnë qytetarët votues dhe përfaqësuesit e tyre në kuvend.

Ka shumë paqartësi rreth marrëveshjeve të disejnuara me Daçiqin e. Vuçiqin si do te duket Kosova në t’ardhmen, dhe sa do të jetë e favorshme për shqiptarët. Por Thaçi ka vendosur deri në fund të shpresojë në karrotën e madhe amerikane, apo do të sheqeroset së tepërmi duke fituar “diabetin” politik, duke ditur faktin se Kosova është instrument për kusuritje me të mëdhenjtë…

Ai pati guximin politik për të ndërtuar koalicionin qeverisës me serbët në kohën kur urrejtja ishte në kulminacion në të dy anët, rrëzoi nga pushteti presidentin Sejdiu përmes ambasadorit amerikan, duke shmangur marrëveshjen “xhentëlmene” gojore për mbajtjen e dy posteve, atë të presidentit dhe atë të LDK-së, ai dërgoi ROSU-n në Veri, prangoi Gjuriqin, dhe më urdhërin e tij “kidnapoi” dhe dëboi 6 edukatorë, shtetas turq. Lojërat e tij politike-diplomatike për të treguar fuqinë e tij shpërfaqi duke futur nën sqetull të gjitha institucionet konstitucionale (Gjykatën Kushtetuese, gjykatat e rregullta, Policinë e Kosovës, AKI) dhe agjensitë e pavarura, si dhe ndërmarrjet publike duke emruar nē KEK si ushtrues detyre tē menaxherit kusheririn e tij Nijazi Thaçin, në kohë kur janë paraparë investime të mëdha kapitale.

Ai tërhoqi spagën edhe duke i futur në lojë veteranët e luftës tronditi nderkombëtarët me “përpjekjen” për shfuqizim të Gjykatës speciale. Ai viktimizoi dhe futi në burg bahkëpunetorët e vet, anëtarë të Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së, pas Haradnijat, Limajt…, mos të fërkojnë duart të tjerët përreth tij, se asnjëri nuk është më i sigurtë, meqë ka filluar të levizë makina me “joystick” të instaluar në Washington DC…

Thaçi përdori të gjitha triqet për të qenë një lojtar i madh në rajon dhe me gjerë, por i cili bëri shumë pak për të ndërtuar demokracinë në Kosovë dhe për të zhvilluar ekonominë. Ndër të veçantat e rexhimit të tij është se ai i “blejti” kundërshtarët e tij, prurjen më të madhe e pat me Çekun, i cili kryejti punën më të madhe të përafrimit me NATO-n, jo si llaf, por edhe si lajm qe u zyrtarizua në Washington post…

A do të qëndroj akoma në sqenë mohikani i fundit-kosovar, apo do të dorëzohet para uraganit të votuesve. Se ado të ketë PDK-ja fatin e PD-së së Sali Berishës mbetet të shihet…

Evropa duhet të bashkëpunojë me Lindjen dhe të shohë përtej Mesdheut

Nga Bernard Guetta

Në lindje të Bashkimit Evropian shtrihet shteti më i madh në botë, Federata Ruse, kolona tjetër e kontinentit, bashkë me BE dhe 27 vendet anëtare të saj.

GDP e Rusisë nuk e kalon atë të një fuqie mesatare të BE. Sado gjigande që është, Rusia nuk është më një superfuqi, por pasuria e pabesueshme në gaz dhe naftë e nëntokës së saj, rilindja e ushtrisë, rezervat bërthamore dhe statusi i anëtarit të përhershëm të Këshillit të Sigurimit të OKB, ku zotëron një të drejtë vetoje me të cilën abuzon vazhdimisht, e bëjnë një vend shumë të rëndësishëm në skenën ndërkombëtare.

Shqetësime legjitime

Ngjarjet e 12 muajve të fundit tregojnë se 27-shja është para një zgjedhje. Mund të vazhdojnë ta trajtojnë Rusinë si një shtet të vogël, ose mund të negociojnë me Moskën. Në rastin e parë, konflikti në Ukrainë do të shndërrohet në një luftë që s’ka fund dhe Rusia do të hapë vatra të tjera tensioni në vendet e perandorisë së dikurshme. Askush nuk do të fitonte, kjo është e vetëkuptueshme. Në rastin e dytë, BE mund të investojë në industritë dhe infrastrukturat ruse, duke marrë në këmbim një garanci furnizimi energjetik me çmime fikse.

Dikush do të fuste hundën dhe të thoshte që në këtë mënyrë do të përfitonte regjimi i Vladimir Putinit, që po bëhet gjithnjë e më shtypës.

Eshtë një shqetësim legjitim, por në thelb do të kishte të bënte me Rusinë, në mënyrë edhe më ambicioze, njësoj siç bëri Perëndimi me Bashkimin Sovjetik në rastin e Marrëveshjeve të Helsinkit. Në atë kohë, perëndimorët dhe rusët kishin pranuar si të paprekshme kufijtë evropiane, duke u angazhuar, në bazë të kësaj sigurie të përbashkët, që të zhvillonin bashkëpunimin e tyre ekonomik.

Tani mund të kemi të njëjtën qasje me Rusinë. Kjo nuk do të thotë të mbyllësh sytë para bëmave të regjimit, por do të stabilizonte kontinentin, duke i kthyer Ukrainën, Moldavinë dhe Gjeorgjinë, në shtete me neutralitet të garantuar ndërkombëtarisht, me një angazhim nga ana e evropianëve për të mos i lënë të hyjnë në NATO.

Kështu do të fitonin të gjithë, sepse Rusia ka nevojë për investime dhe sepse BE nuk ka interes të lejojë që Moska të afrohet me Kinën dhe SHBA. Por nuk është gjithçka.

Me t’u siguruar stabiliteti kontinental, BE do të mund t’i dedikohej atij që duhet të jetë prioritet, krijimi i një partneriteti me bregun tjetër të Mesdheut, ose ajo Afrikë që mund të bëhet fati ose turpi i Evropës, një kontinent i dërrmuar nga kriza, ose një kontinent pak a shumë siç ishte Azia pas rizgjimit, lokomotivë e rritjes ekonomike botërore.

Evropa mund të bëhet qendra e botës, por që t’ia dalë, duhet të zgjedhë të ekzistojë, të bashkojë në vend se të ndahet. Të jesh a të mos jesh, kjo është dilema. / France Inter – Bota.al

5 vjetët e Edi Ramës = 15 vjetët e Putinit

Nga Beqir Sina

Kryeministri Rama, mori pushtetin mbasi Berisha, 5 vjet më parë krahas shumë suksesesve dhe arritjeve, që e thënë drejtë ( jepi atë që i takon Pirros), është e vështirë, se do të i arrijë ndonjë Kryeminster tjetër në Shqipëri.

Por, që bëri edhe gabime, që i kushtuan atij dhe PD në humbjen e pushtetit, lidershipin e partisë, dhe “dhënjen” e shancit Edi Ramës, të marr pushtetin si një lojë futbolli, “ku nuk fiton ai sepse luan mirë – por fiton ai që përfiton nga gabimet e kundërshtarit në fund të lojës,” erdhi deri aty sa që nuk ke kohë më të ndreqesh gabimet e tua.

Edi Rama, erdhi në krye të Partisë Socialiste, si një udhëheqës i partisë, ngaqë ishte i biri i një veterani të PPSH, Kristaq Ramës, dhe i nipi i një prej udhëheqsve të asaj kohe, në atë parti, Byrosë Politike, Spiro Kolekës.

Parti, kjo që edhe sot trashëgon asetet e saj duke filluar që nga lidhjet të forta në ish-kupolën e partisë(Bllokun), që vetem emrin kishte ndërruar, 28 vjet më parë, por edhe në pasuri dhe drejtimin e vendit, sepse sot ajo drejtohet nga 75 përqind e kreut të Partisë Socialiste, të cilët janë bijë e bija të PPSH-së, dhe kontrollin e plot të vendit në të gjitha hallkat e saj.

Ndërsa, në aspektin ndërkombëtar, Washingtonin dhe kancelaritë Europiane, Edi Ramen, në fillim e shikuan si një lider reformist, jo si një ish fëmijë i Bllokut, por si një i ri socialist, që simbas tyre ai “ kishte një reputacion për mendje të hapur dhe moderne”, që në fakt i bie të ishte një mashtrim për të gjithë.

Ai iu besua perendimit se shfaqjej, kudo sikur përqafoi idenë e reformës më të “paprekshme” në Shqipëri, “Reformën në Drejtësi”, dhe madje, ai luante lojën, të dukej sa më i besueshëm – sikur vinte në dukje, Rama në fushatën e 2013, premtime dhe vetem premtime në popull, deri dhe në një spastrim të thellë në atë system, që ai vet e quante me të madhe në çdo fjalim dhe deklerata e tija, dhe intervista :” Sistemin më të korruptuar dhe të degraduar në vendin e tij”.

Mirëpo, pothuajse askush( në Bruksel dhe Washington), deri tani nuk e ka vënë re, se prej kur ai(Edi Rama) erdhi në pushtet, ka udhëhequr dhe ka drejtuar vendin dhe PS, njësojë si presidenti rus Vladimir Putin, ku “personalitetet” e tyre, duket se janë shumë të ngjashme, si për Ramën në 5 vjetë në krye të Shqipërisë, po ashtu si edhe për 15 vjetet e Putinit në Rusi.

Ata ngjasojnë si nga ardhja në krye të partisë Socialiste, nga ish partitë e tyre të origjinës, Partisë Komuniste dhe Partisë së Punës, por edhe nga mënyra se si erdhën dhe se si zgjodhen ata nga “populli”, ( perqindja e votave te mmarra prej tyre është pothuajse e njëjtë, ose si ata të dy po e drejtojnë vendin e tyre me “duar të hekurta” i thoshnin në atë kohë, 28 vjet më parë.

Por, ja tani, pesë vjet më vonë, prej se kur erdhi në pushtet, ja që i bie se Edi Rama, duket të jetë më shumë se një Putin, më shumë sesa një Mikhail Gorbaçov.

Sepse, ai është si një udheheqes më i interesuar në konsolidimin e pushtetit të tij( dhe njerëzve të tij, për rreth) në sigurimin e mbijetesës së një sistemi autoritar ose “pushteti të hekurt “ perodur në termin socialist, sesa në miratimin e reformave të rëndësishme politike në vend ecjen perpara të Shqiperisë.

Prioritet themelor për të dy, (Edi Ramën dhe Vladimir Putinin ) aktualisht, është garantimi i pozitës sunduese të partisë, në radhë të parë, nisur nga mësimet e asaj, që sa më e fort të jetë partia, aq më i fort është kryetari i saj – edhe më pastaj në marrjen dhe kontrollin e plot të pushtetit prej tyre, si Kryeministër dhe si President.

Edi Rama, si Kryeminister, “matematikisht”, erdhi në një transferim “të paduruar” të pushtetit të Berishës, nga gabimet e tij të fundmandatit. Ku në fund të fundit, mbas 5 vejt President dhe 8 vjet Kryeministër, Berisha, nuk kishte më asnjë gjë të re, për t’a për ta prezantuar atë si në fushatën zgjedhore – 2008, pra të vinte edhe në 2013, si një leder të ardhëshëm që ngjallte shpresa te shqiptarët, ku në vend të kësaj, erdhi humbja e tij dhe dorëheqja nga kryetari i partis, dhe deri te ngjitja krejt fallco e “fenomenit enigmatic” të Edi Ramës. E cila, erdhi dhe si rezultat edhe i atyre kalkulimeve, kulisave midis rrymave të brendshme në Partinë Socialiste, ( ish pjestarve të familjeve të komuniste, (ish Komitetit Qendror dhe Byrosë Politike) të arritura plotësisht në fshehtësi , “pas dyerve të mbyllura” mbledhjeve në celula si dinë vetëm ata t’i mbajnë.

Sidomos, kur bien nga pushteti dhe duan t’a rimarrin atë, edhe me “grykën e pushkës’”, ka thënë Gramoz Ruçi.
Shqipëria, sot udhëhiqet në të gjitha strukuturat e saj nga ajo se pushteti ekonomik ( mafia, droga, krimi i organizuar, dhe familjet e mëdha ose Peshqit e Mëdhenjë), janë më të fort nga ai pushteti politik, dhe reforam në drejtësi.

Edi Rama, në pesë vjet ka qenë udhëheqësi apo drejtuesi më i keq në 28 vjet demokraci në Shqipëri. Ai ka qenë për pesë vjet shumë komplikuar në disa çështjet më të rëndësishme, duke i dërguar kanacelarive të Europës dhe Uashingtonit, mesazhe të ndryshme, krejt të ndryshme edhe nga ato që ata e besuan në fillim vet ata.

Ai ka premtuar aq shumë, saqë tani është në problem edhe me veten e tij, popullin shqiptar , partinë që ai drejtonë dhe ndërkombëtarve, që ju mburrej se do të ishte Kryeministri i reformave të thella në Shqipëri.

Edi Rama, te shqiptarët, e ka “shtit” veten disa herë edhe si nacionalist, ose si Kryeministër i vendosur për ta bërë Shqipërinë, si e gjithë Europa, duke propoganduar gjithnjë në “lavditë” e tij personale, por “ëndrra shqiptare”, vdiq, ngase duket se doli më së shumti se ishte për arritjen e një rehatie të pushtetit të Edi Ramës.

Ai për pesë vjet nuk ka sjellë as edhe nji energji të re në marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara, ndërsa, njëkohësisht, ai ka hyrë në miqësi të madhe me “Sulltanin e Turqisë” Erdoganin, dhe duket se po filtron edhe me Rusinë e Putinit në anën tjeter.

Portreti i Edi Ramës Kryetari partie dhe Kryeministër , sot është një njeri që dëshiron “të ringjallë” pushtetin e 28 vjetëve më parë, por me një kamufllazh tjeter dhe pa hequr dorë nga pengesat e saj në politikën e sotme.

Ai e proklamon çdo ditë vetveten me një propogandë në televizionet komb?tare( dhe atë personal ERTV), gazeta e radio në Shqipëri, dhe jashtë saj, me fjalime dhe deklerata, intervista, që ja ka kaluar edhe etërve të saj – PPSH-së, për 45 vjet.

Dhe, e bënë këtë vetëm e vetëm që të duket, para popullit të tij, dhe atyre që e votuan pesë vejt më parë, ose atyre që e besuan, 5 vjet më parë, BE edhe Washingtonit, se ai ishte me të vërtet i vendosur të bëhej një udhëheqës i fortë i reformave, por që në realitet ai doli se nuk është aspak reformator, dhe kështu thonë edhe disa ekspertë shqiptar dhe të huaj, sot.

Edi Rama, tani duket se ishte projektuar për të qenë Kryetar Partie, si edhe pasuesit e tij, të mëparshëm. Një njeri i lidhur me “masat dhe Bllokun”, ku në Shqipëri, sot pa qenë i till, kurrësesi dhe nuk asnjë fare shanci të arrishë aty ku ka arritur Edi Rama, dhe pushtetarët e sotmë me pasuri dhe pushtet.

Në realitet, ata dhe familjet e tyre, kan qenë në gjendje për 5 vjet të grumbullojnë një pasuri me vlerë qindra milionë dollarë, sipas një raporti të lajmeve nga Shqiperia, megjithse, është qartësisht dhe ata janë vetëdijshëm se imazhi i Parties Socialiste, është dëmtuar nga shfaqje të pasur të pasurisë së tyre marramendese, kur shumica e popullsisë, thuhet se jeton në kushte ekrtreme të varfërisë, korrupsionit, kriminalitetit dhe drogës.

Pra, edhe kur hetimet për korrupsion, krimin e organizuar – kriminalitetin dhe drogën, në Shqipëri,( çështja Balili, Tahiri dhe Agron Xhafaj – kapjen e maunes me drogë, nga Kolumbia, parave me makinë , punishten e drogës në Elbasan, e tjera) u hapën me atë që tha athere Ambasadori amerikan, në largim Donald Lu, i cili i quajti : “20 Familjet e Mëdha dhe Peshqit e Mëdhenjë” , Edi Rama dhe qeveria e tij , me “mjeshtrinë’ e tij propogandistike, arriti t’i “tejkalojë” edhe këto “vështërsi”, për të frenuar atë që në Shqipëri sot është një grup i fuqishëm dhe më të interesuar, për pushtetin e Ramës.

Edhe, megjithse populli shqiptar e kupton dhe është i zemëruar për korrupsionin, problemin e madh që ka Shqiperia sot, i cili është vet Edi Rama, pothuajse në mënyrë të pashmangshme shqiptarët, po i bien shkurtër, duke thënë se nuk shohin ndonjë shpresë, ngaqë simbas tyre “ nuk shkulen dotë rrënjët e komunizmit në Shqipëri” .

Ngase, edhe gazetarët, thonë se ata janë duke u censuruar më shumë këto 5 vite se sa të gjitha këtyre 28 vjetëve, ashtu si në Rusi me Putinin.

Profesorët e universiteteve, ekspertët, analistët, thonë se ata janë të dekurajuar nga të folurit në mediat e shqiptare dhe të huaja, dhe se ka një zhgënjim të përhapur brenda radhëve të tyre, nga që Edi Rama, ashtu si Putini dhe Erdogani, në vendet e tyre, ai e kontrollon gjithëçka në Shqipëri.

“Të paktën nën Edi Ramën, kishim pak shpresë, 5 vjet më pare, kur edhe i ja dhamë votën pesë vjet më parë, por ja që dolëm totalisht të zhgënjyer dhe tani e kuptojmë se e bëmë zgjedhjen e gabuar”, tha një profesor nga Shqipëria, që po viziton këto ditë familjen në Nju Jork, i cili foli në kushtet e anonimitetit, duke shtuar se : “Nën Edi Ramën, ne nuk kemi më as një shpresë, por nuk e kuptojë se çfarë ai popull po pret më.”

Burgosni minjtë e kanalizimeve

Nga Aurel Dasareti

Keqbërësit mund t`i torturojnë trupat tonë, thyejnë këmbët tona, të na vrasin. Atë që ata marrin atëherë, janë trupat tonë të vdekur – jo bindjet tona.

Por, ngrihuni tani dhe qëndroni në këmbët tuaja. Ju duhet të hapni sytë e tyre, që ata të kthehen nga errësira në dritë, nga pushteti i Djallit në atë të Perëndisë.

***

Projekti për shpërbërjen e kombit shqiptar vazhdon. I gjithë ky aparat banditësh, e gjithë përbërja aktuale politike në shtetet vasale Shqipëri dhe Kosovë duhet të zhduket përgjithmonë. Askush nuk do të na japë liri, kështu që ne vetë duhet fituar atë, mbrojtur dhe ruajtur. Prandaj, detyra hyjnore e çdo shqiptari është të bashkëpunojnë për t`i kapur për fyti dhe tërheqin zvarrë nga Kuvendi të gjithë ata meshkuj lavire që vazhdojnë të shesin dhe shkatërrojnë Vendin.

Burgosni minjtë e kanalizimeve. Këtyre kriminelëve u ka hy vetja në qejf. Duhet vendosmëri dhe veprime praktike për t`i burgosur me qetësi dhe dashuri të gjitha plehrat e politikës, prokurorisë dhe drejtësisë të cilët ia bënë të gjitha të zezat shqiptarëve në këto 28 viteve të “demokracisë”. Banditët duhet t`i dorëzohen përjetësisë. Të ndëshkohen për krimet gjithëpërfshirëse monstruoze, të mos dalin kurrë gjallë nga burgu. Jo, brekët e vjetra nuk duhet t`i veshim por t`i hedhim në koshin e mbeturinave.

***

Frika e ofendimit të pakicave islamike ka çuar në verbëri dhe dështim intelektual. Jemi vend laik. Shqipëria (brenda dhe jashtë murit të arbrit) nuk është vend mysliman. Besimi (feja) nuk duhet të shfaqet publikisht, veçanërisht nëse është në dëm të kombit dhe vendit. Besimi im (nëse e vendoj para kombësisë) nuk duhet të ketë ndonjë ndikim në qëndrimet e mia politike. Secili ka të drejtën e lirisë së mendimit, ndërgjegjes dhe fesë. Kjo e drejtë përfshin lirinë për të ndryshuar fenë ose besimin, qoftë vet ose së bashku me të tjerët, në kisha dhe xhamia, ose privatisht (në oborret e shtëpive), për të shprehur praktikën, adhurimin dhe ritualet e tyre. Nuk duhet lejuar që në objektet fetare të ketë edhe predikues spiun antikombëtar që ua marrin mendtë besimtarëve me gjithfarë dokrrash, i trullos. Keqpërdorimi i fesë i matufos njerëzit. Fetë nuk mund të krijojnë identitete nacionale. Feja nuk është as përcaktuese e etnisë e as identitetit.

Thyerësit e simboleve kombëtare duhet të ndëshkohen rëndë. Skënderbeu nuk është hero që i takon feve, por është hero kombëtar. I gjithë shqiptarëve. Mos e ofendoni heroin që gjithë bota e respekton, o ju bastardë!

***

Një shtyp i lirë kritik është me rëndësi të madhe për demokracinë. Të gjitha mediat që zëvendësojnë kërkimin e së vërtetës me gënjeshtra, së shpejti ose më vonë do të ballafaqohen me probleme serioze. Prerja apo anashkalimi i lajmit që i përshtatet fabulave të paracaktuara mafioze antikombëtare ka kosto. Sa duhet të gënjeni për ta bërë lajmin të përshtatshëm?

Një kriter i teorive të konspiracionit është të përmbledhë faktet dhe informacionin në mënyrë që marrësit (dëgjuesit, lexuesit) të jenë të përshtatur për ta kuptuar realitetin nga një kënd i caktuar. Një konspiracion shpesh ka dyshime: Gjërat nuk janë ato që pretendojnë të jenë.

Unë, kolegët dhe miqtë e mi nga vendi dhe diaspora, jemi shumë të shqetësuar për të gjitha shakatë, të pavërtetat dhe gënjeshtrat që përhapen përmes mediave sociale dhe faqeve të zhurmshme “kombëtare” (por në thelb-joserioze) të internetit. Një kalemxhi duhet të ketë aftësinë për analiza të mprehta dhe formulime të guximshme. Jo blabla e kurrgjë nuk tha. Marrëzi që paraqiten si fakte të forta apo lajme që në asnjë mënyrë nuk i plotësojnë kushtet për t`i marrë seriozisht, por botohen pasi pronarët e gazetave janë të përfshirë në konflikt interesi. Është e rëndësishme që njerëzit të kuptojnë dallimin midis gazetarisë së mirëfilltë dhe pisllëqeve.

***

Në Shqipëri, u shkatërrua komunizmi por nuk solli ndonjë formë të re më të mirë të organizimit shoqëror. Përkundrazi, u bë edhe më keq, për shkak se vendi ra pre e mafisë politike tradhtare kriminale antikombëtare. Qëllimi i shkatërrimit të komunizmit nuk ishte vetëm të përgatisë një elitë të re, por edhe një vetëdije të re, por kjo nuk ndodhi në rastin e Shqipërisë.

Lidhjet familjare dhe pushteti politik. Kur më shumë lidhje familjare janë pjesë e një kulture politike me shumë pushtet, këto marrëdhënie bëhen me interes publik. Anëtarët e familjes duhet të respektohen si individë të pavarur në domenin publik, pa përfshirjen e lidhjeve familjare. Jam plotësisht dakord se është e rëndësishme që politikanët dhe anëtarët e tjerë të debatit shoqëror të flasin në debate publike si individë të pavarur.

Përqendrimi i pushtetit. Mirëpo, kur ekzistojnë forma të ndryshme të përqendrimeve të pushtetit që kanë elemente familjare ose miqësie, është gjithmonë e rëndësishme që të jemi sy hapur. Mjerisht, në partitë politike shqipfolëse, përveç dominimit total të përqendrimeve të pushtetit nga ana e familjarëve dhe miqve të politik-bërësve, ekzistojnë edhe klanet politike, të cilat prapa perdes mbështesin klanet rivale sepse janë pjesëmarrës në veprimet e përbashkëta kriminale.

***

Themeli i shoqërisë tonë shkërmoqet. Kur shoqëria shkon në shpërbërje, atëherë është si rregull që familja shkatërrohet më parë. Një familje jofunksionale dhe një shoqëri në shpërbërje.

Pjesa më e madhe e kësaj është dëgjuar përmes mediave, komenteve dhe raporteve inteligjente: Vdekja Industriale. Globalizimi dhe Kapitalizmi jashtë kontrollit. Papunësia. Mungesa e perspektivave. Fenomeni që ka të përbashkët se ato janë faktorë të jashtëm ku individi ka pak ndikim në atë që po ndodh.

Rinia jonë braktis atdheun. Vendin e lëshojnë edhe mjekë, infermierë, inxhinierë, profesorë të degëve shkencore, mjeshtërit me certifikatë elektricisti, muratori, instaluesit e gypave etj. Shqipëria dhe Kosova kanë investuar për shkollimin dhe kualifikimin e tyre, kurse tani BE-ja, sidomos “mikesha jonë” Gjermania ku lindi dhe veproi Otto Bismark, pa asnjë kompensim, i merr të gatshëm nga ne duke na shfrytëzuar dhe dëmtuar edhe kësaj here shumë rëndë. Pacientët tanë vdesin për shkak të mungesës së mjekëve apo infermierëve, që tani shërojnë dhe kujdesen për pacientët e huaj…

***

Një fokus shumë më i fortë është i nevojshëm për sigurimin e kufijve të jashtëm, veçanërisht atë me Greqinë. Shqipëria nuk guxon të lejojë hyrjen ilegale të asnjë “refugjati” (mes tyre ka edhe xhihadistë-terroristë të mjaftueshëm) dyndja e të cilëve është një oqean i pafund.

Shqipëria nuk duhet të sjellë asnjë “refugjatë” nga BE. Zero. Asnjë. Nuk i kemi borxh askujt. Ne nuk jemi anëtarë të BE-së, as nuk duhet të jemi kurrë. Mos lejoni që Shqipëria të kthehet në një shkretëtirë, në një vend të pistë.

/Autori është ekspert i shkencave ushtarake-psikologjike