Ukraina është viktima e parë e pakujdesisë së Trumpit. Dhe s’do të jetë e fundit

Nga Natalia Antonova

Që samiti Trump-Putin në Helsinki, ishte një katastrofë diplomatike për Shtetet e Bashkuara kjo është e padiskutueshme, pavarësisht shpjegimeve dredhuese se si president Donald Trump hodhi “aksidentalisht” poshtë komunitetin e vet të inteligjencës, nën favor të Rusisë.

Megjithatë, humbësja më e madh e menjëhershme e këtij takimi mund të jetë Ukraina – një vend që mediat perëndimore e kanë braktisur gjerësisht, edhe pse ushtarët e saj vazhdojnë të vdesin në një konflikt gati “të ngrirë”, në një betejë pa krye kundër Rusisë, dhe forcave të mbështetura prej Moskës në lindje të vendit.

“Djemtë tanë të vrarë nuk janë asgjë për Trump”. Është një refren i zakonshëm që e kam dëgjuar nga njerëzit në Ukrainë, që pas Helsinkit. Pavarësisht nëse zgjedhim ta pranojmë apo jo, Ukraina kullon ende gjak që nga konflikti në Donbas – dhe SHBA-ja supozohej t’i bashkohej ukrainasve kundër kërcënimit të Vladimir Putin.

Megjithatë, administrata Trump ka qenë prej fillimit e paqëndrueshme në marrëdhëniet e saj me Rusinë, dhe akuzat se Moska ka ndërhyrë në zgjedhjet që përfundimisht e ngjitën Trumpin në pushtet, luajnë një rol të madh në këtë sjellje.

Sipas shumë të dhënave, Trump nuk pritej të fitonte në vitin 2016, dhe tashmë ka frikë se mos duket një president i paligjshëm. Kjo është arsyeja, se përse Putin ka deklaruar me qetësi për mediat e tij shtetërore, se ai dhe Trump diskutuan se si mund gjejnë zgjidhjen më të mirë për t’i dhënë fund konfliktit në Ukrainë.

Putin nuk do të zbulonte aq shumë, në rast se nuk do të ishte mjaftueshëm i bindur, se gjithçka që thuhej do të ishte e dobishme për Rusinë në një plan afatgjatë. Sepse Trump dëshiron të luajë butë, të paktën për momentin.

Ndryshe nga shumica e amerikanëve, ukrainasit përdoren për dredhi të poshtër politike – kjo është ajo që ata kanë pësuar vazhdimisht si një komb. Dhe përfshin edhe tradhtinë nga elita e vet paturpësisht e korruptuar politike, përveç dhunës dhe mashtrimit që vjen nga Kremlini.

Edhe pse shoqëria civile ukrainase ka lulëzuar në epokën e re post-Euromaidan, pavarësisht nga një kërcënim ekzistencial nga ana e Moskës, struktura politike lokale ka mbetur e zhytur në skandale, dhe ndaj saj ka shumë pakënaqësi.

Pasi pashë reagimet tronditëse në samit, gjithçka që dëshiroja t’u tregoja amerikanëve të tjerë ishte diçka që do të ishte e qartë edhe për shumicën e ukrainasve:Presidenti Trump interesohet më shumë për markën e tij personale, dhe reputacionin si një “marrëveshje-bërës”, sesa për sigurinë kombëtare dhe imazhin e kombit të tij.

Për shumicën e amerikanëve, ky është një zbulim i neveritshëm dhe zhgënjyes. Për shumicën e ukrainasve, kjo është thjesht politikë. Njëkohësisht, do të ishte e mençur të kujtojmë se Trump është jashtëzakonisht jo koherent mbi shumicën e çështjeve, e lëre më pas mbi politikën e jashtme.

Putin, i cili tani ka pranuar në thelb se donte fitoren e Trump, edhe pse refuzon të pranojë ndërhyrjen në zgjedhjet presidenciale të vitit 2016, duket se e mban këtë në mendje. Kjo është një nga arsyet pse ai është optimist dhe ende i rezervuar ndaj Trump.

Ndërsa Putin në veçanti ka qenë në pushtet për aq gjatë, sa që instinktet e tij janë duke u zhdukur, një kthesë e papritur nga ana e Trump në lidhje me ndërhyrjen e zgjedhjeve ruse, është e detyruar të ndodhë dhe mund të jetë në kartat e lojës. Dhe Putini, ka të ngjarë ta shohë atë të përdoret shumë shpejt.

Për të gjithë gabimet e veta, qeveria e Ukrainës e kupton edhe këtë. Kjo është arsyeja pse ne nuk kemi parë një reagim të zëshëm nga Kievi pas takimit të Helsinkit. Nga njëra anë, Ukraina është thjesht një peng i lojës më të madhe, ose më mirë, kaosit më të madh, që po ndodh në skenën botërore.

Nga ana tjetër, dëshira e Trumpit për t’u menduar si planprishës politik, do të thotë që Ukraina mund të përfitonte shumë mirë kur presidenti amerikan të vendosë që ai duhet për shembull, të duket më heroik, ose kurdo që mund të ndodhë një përplasje me Putinin.

Udhëzimet për të braktisur çdo lloj shprese, u shkruan shkëlqyeshëm mbi portën hyrëse të Ferrit të Dantes. Për ata që duan të hyjnë në ferrin e sotëm politik, braktisja e të gjitha arsyeve ka më shumë kuptim. Nga pakujdesia e Trump në Helsinki, tek përpjekjet e tij për të zbutur më pas situatën, ka një panoramë e njohur për ata prej nesh që i kushtojnë vëmendje të Shtëpisë së Bardhë:askush nuk e nis dot këtë “avion”, nëse nuk llogarisni egon e Trump – dhe duket qartazi se këshilltarët e Trump nuk e llogarisin fare këtë.

Për ata prej nesh në Kiev ose për këtë çështje edhe në Londër, është mirë që të rezistojnë, dhe të presin që stuhia të zbutet. Për ata prej nesh në Uashington, është më mirë të rezistojmë sa më shumë që të mundemi ndaj status kuosë së çuditshme dhe gërryese.

Një tjetër mësim i vlefshëm që ukrainasit na kanë kaluar neve është ky:autoriteti moral dhe etik i shtetit, është tmerrësisht i lehtë për t’u minuar, dhe në fund të fundit për t’u shkatërruar. Dëmi që Trump po i shkakton institucioneve amerikane dhe pozitës globale të Amerikës, do të jetë i vështirë të zhbëhet – dhe ka të ngjarë që ai të marrë forma shumë të shëmtuara para fundit. Pas-godijet do të ndihen në Shtetet e Bashkuara, por gjithashtu shumë më larg. Problemi me Ukrainën, mund të jetë vetëm fillimi.

Shënim: Natalia Antonova, është gazetare dhe dramaturge ukrainase-amerikane me banim në Nju Jork

“The Guardian”

Minjtë e “Bllokut” janë ringjallur!…Janë ministra, deputetë, këshilltarë, drejtorë, ambasadorë!

Nga Luan Rama

Disa syresh i kam parë shumë vite më parë. Ndonjë edhe e kam njohur, po pavarësisht faktit në i kam njohur apo jo, të gjithë kishin diçka të ngjashme; përbashkuese dhe identifikuese po aq në raport me të tjerët. Kishin “Bllokun”, prej, edhe nga morën nofkën identifikuese “Bllokmenë”, një kompozitë gjysmë shqip e gjysmë anglisht.

-Si nuk e kuptuan dreqi t’a marrë që rrokullisja drejt theqafjes do t’i merrte edhe ata përpara me gjithë “Bllokun” e tyre, e të paktën të mos ishin bërë pengesë?!- pyesnim shpesh njëri-tjetrin ne të “Zërit të Popullit”, në atë dhjetorin e fundit të rregjimit komunist të 1990-ës, pa marrë përgjigje prej askujt!

Sepse në fakt nuk kishte mbetur më askush!

Të gjithë kishin ikur, kishin ikur bashkë me “Bllokun” e tyre e ishin fshehur!

Kishim mbetur vetëm ne, gazetarët e “Zërit të Popullit” pikëlidhja e vetme mes udhëheqjes që nuk ishte dhe mijëra të tjerëve në bazë, komunistëve intelektualë, punëtorë, kooperativistë, veteranë, pensionistë!…

Nuk qe e lehtë! Ishte shumë e vështirë! 27-vjet më parë, të zgjidhje të ishe socialist, ngjante pothuaj si një herezi! Ishte njësoj si të vetëzgjidhje lançimin e të pranoje ferrin, të pranoje barrën e mëkatit që nuk e kishe kryer!

Të dilje si socialist rrugëve të Tiranës, pa folur për Shkodrën, Tropojën, Laçin apo qoftë edhe Durrësin, Elbasanin e gjetiu, duhej të merrje parasysh që do të kaloje nëpër një kalvar fyerjesh, sharjesh, kërcënimesh e kanosjesh, për të cilat po t’u flasësh sot atyre që kanë lindur në ato vite, mund të të marrin për të marrë!

Por, kështu ka qenë e kështu ka ngjarë! Ndër ne, në këtë sallë të Kuvendit ka ende dëshmitarë të atyre kohëve; sharës e të sharë, kanosës e të kanosur, dhunues e të dhunuar!

Lëvizja e Dhjetorit 1990, duke rrëzuar nga pushteti Partinë e Punës, mbylli edhe epokën e saj e i çeli udhë ndryshimit të sistemeve!

Partia Demokratike erdhi në pushtet.

Partia e Punës, e mbetur pa udhëheqje, identifikohej me bllokmenët byroistë, paçka se edhe ata e kishin braktisur partinë së cilës i qenë bërë udhëmbyllës!

Ata që kishin vdekur i nxorrën nga varret, ndërsa të mbeturit gjallë i përzunë nga Blloku e më pas edhe i burgosën!

Po ndërsa Blloku iu kthye qytetit e qytetaret mund të shkelnin në të, bllokmenët, jo vetëm etërit, por të gjithë, edhe fëmijët e tyre, djemtë, vajzat, nuset, dhëndurët, nipër e mbesa e gjithë ç’qenë, u gjendën në udhëkryq e mes dy zjarresh; nga njëra anë e djathta që i urrente e i fajësonte për çdo gjë, e nga ana tjetër, vetë partia e tyre e lënë e braktisur e nën peshën e akuzave, nën refrenin “komunistët në litar”, e gjente të keqen po tek ata, tek bllokmenët!

Gjithësesi, gjithçka duhej bërë! Mbi të gjitha duhej shpëtuar vendi, nuk duhej lënë të shkonte në kaos dhe anarshi!

Dukej mision i pamundur, por ia dolëm.

Ia dolëm të fitojmë sfidën e kohës me të shkuarën, e të sfidonim të ardhmen!

Partia Socialiste lindi si shpresë dhe shumë shpejt u bë alternativë qytetare e një kohe tjetër, e kohës në liri!

Por, nuk dua të merrem sot me historinë e lindjes së Partisë Socialiste!

Gjetiu e kam fjalën!

E më konkretisht, dua të merrem pak me Bllokun, jo si kastën e udhëheqjes së Partisë së Punës.

As me bllokun si territor apo si hapsirë publike në qytetin tim mbushur me kontraste; në qytetin tim të cilit qeveria do që t’i prishë teatrin e historisë qytetare, pasi i ka prishur më parë “Sheshin Skëndërbej” e bulevardin që dikur “ngacmonte” kronikanët e huaj të shpreheshin për të “Bulevardin pa qytet”!

Jo, sot do të flas për Bllokun “institucion”, për Bllokun si fenomen psikosocial e politiko-qeverisës.

Gjatë gjithë viteve në opozitën e parë të Partisë Socialiste, askush, asnjë, asnjë i vetëm prej ish-udhëheqësve a të afërmve të tyre nuk shkeli as edhe një herë të vetme në zyrat e “Zërit të Popullit” për të na parë si ishim e ku punonim apo qoftë edhe për të na thënë një fjalë të vetme, si shenjë solidariteti në atë kohë terrori, e ku edhe ne gazetarët e “Zërit të Populli” si të gjithë socialistët e thjeshtë identifikoheshim padrejtësisht me ta, shaheshim për ta, urreheshim për ta, burgoseshim për ta!

Nuk u panë as në Partinë Socialiste, as qoftë edhe për t’u dukur një herë të vetme në oborrin e saj, se për komisionerë a numërues në qendrat e votimit as që mund të mendohej!

Ikën të gjithë, u fshehën e u zhdukën! Si minjtë kur ndjejnë tërmetin!

U zhdukën dje, për t’u ringjallur sot e për të na u shfaqur si “Hibrid”, si minjtë e Dino Buxatit, në “Familjen që e gllabëruan minjtë”.

“Një verë e largët (tregon ai),shumë kohë para luftës – ishte hera e dytë që shkoja si mik në shtëpinë e Koriove – më solli në mendje këtë skenë: isha ngjitur në dhomën e fundit të katit të dytë, ajo me dritaret nga oborri, e po shtrihesha të flija.

Dëgjova papritur një zhurmë të vogël, një gërvishtje në fund të derës. Shkova ta hap. Një miush i vogël shkau mes këmbëve të mia, mespërmes dhomës, dhe u fsheh poshtë komosë. Iku me një vrap të ngathët, aq sa mund t’a kisha shkelur me këmbë, po të doja. Por ishte i këndshëm dhe i brishtë.

Fare pa ndonjë qëllim, të nesërmen ia përmenda Xhovanit ( të zotit të shtëpisë).

-Aha, po, – tha ai pa i dhënë rëndësi, – qëllon që del ndonjë mi nëpër shtëpi.

Kaloi një vit. Sapo futem në vilë, shoh dy mace të mëdha, me një gjallëri befasuese: mace me vija, muskulaturë prej atletësh, me gëzofin që u shkëlqen si atyre maceve që ushqehen me minj.

-Qenkeni vendosur, më në fund. Kushedi sa e mbushin barkun! S’kanë për të vuajtur për minj këtu.

-Jo, përkundrazi. Rrallë hanë minj, me raste. Po të jetonin vetëm me minj ato…

-I shoh shumë të shëndetshme.

-Po, janë mirë, s’u mungon shëndeti. Kanë gjithë të mirat e Perëndisë në kuzhinë.

Kaloi dhe një vit tjetër, dhe kur futem në vilë për pushimet e zakonshme, dy macet më dalin sërish përpara. S’duken më të shëndetshme e të shkathëta, por të dobësuara, kockë e lëkurë, të drobitura. Nuk rendin më nga njëra dhomë në tjetrën. Përkundrazi, rrinë gjithnjë nëpër këmbët e të zotëve, si të përgjumura, pa dashur të marrin asnjë nismë. I pyes:

-Janë sëmurë? Pse janë kaq të plogështa? Nuk kanë më minj për të ngrënë?

-E gjete! –tha Xhovani Korio me gjallëri, e pastaj qeshi me të madhe – kanë varur turinjtë që kur s’ka më minj shtëpia. S’u ka mbetur as fara!

Më pas, Xhorxho, djali më i madh, më merr veç e më thotë me pamje komplotisti:

-E di si është e vërteta? Kanë frikë!

-Kush ka frikë?

-Macet, kanë frikë! Babai s’do që ta përmendim fare. E bezdis kjo bisedë. Por është e sigurt që macet kanë frikë.

Brenda një viti, nga dhjetë që ishin, ato kafshë të ndyra janë bërë me qindra… e s’janë më ata miushët e atëhershëm. Janë si tigra. Më të mëdhenj se një urith, me gëzof të neveritshëm e të zi. Macet s’dinë t’i kapin!

Dhe vitin tjetër, që nga nata e parë, dëgjova një zhurmë të llahtarshme sipër tavanit të dhomës sime, sikur vraponin njerëz. Dhe e dija mirë që sipër s’kishte njeri, se aty ishte vetëm papafingoja e pabanueshme, plot me mobilie e arka të vjetra.

-Duket si këmbësori! – them me vete – Do të jenë bërë shumë të mëdhenj ata minj.

Këtë zhurmë dëgjoja, derisa më zuri gjumi. Të nesërmen, pyes në tavolinë:

-S’do të bëni gjë për këta minjtë? Po bënin namin mbrëmë mbi tavan.

Xhovani më sheh me fytyrë të habitur.

-Minjtë?! Për çfarë minjsh e ke fjalën? Falë Zotit, s’kemi më asnjë mi në shtëpi.

Edhe prindërit e Xhovanit, pleqtë që po rrinin në sallon, më thonë:

-Çfarë minjsh thua! Do t’i kesh parë në ëndërr, i dashur.

Mos e beso babanë. Ato që dëgjove ishin minj, e ndonjëherë as neve s’na zë gjumi. Veç t’i shohësh, janë përbindësha! Të zinj sterrë, me qimet që u ngrihen si gjemba. Dhe macet, sa për dijeni, i përzunë minjtë… ndodhi natën. S’kishim as dy orë që na kishte zënë gjumi, dhe na zgjuan mjaullimat e tmerrshme! Zbritëm poshtë, por macet s’dukeshin gjëkundi. Gjetëm vetëm tufa qimesh e njolla gjaku gjithandej.

-Po si nuk merrni masa? Çarqe! Helme! S’e kuptoj si nuk shqetësohet yt atë!

-Po si jo! I është bërë makth. Por tani ka frikë dhe ai, e thotë që më mirë të mos i provokojmë, se do të ishte më keq. Thotë që s’do të shërbente për asgjë, se tashmë janë shtuar shumë. Thotë që e vetmja zgjidhje është t’i vësh flakën gjithë shtëpisë. E di çfarë thotë tjetër? Është qesharake vetëm ta mendosh. Thotë që s’ia vlen t’u dalim kundër.

-Kujt t’u dilni kundër?

-Atyre, pra! Minjve!

Minjtë janë të gjithë njësoj!

Edhe minjtë e tregimit të Buzzatit, edhe minjtë e kanaleve, edhe minjtë e ugareve, edhe ato të “Bllokut”, po, po, edhe ato të “Bllokut” njësoj janë!

Pra, minj, edhe pse minj – hibrid,në fund të fundit minj janë!

Ata miushët e dikurshëm, ata që nuk qenë të zot të thonin një fjalë e të mbronin baballarët e tyre, kanë rilindur e janë rikthyer. Janë rikthyer si “Hibrid”!

-Ku janë?!…

I gjeni kudo mes nesh; janë ministra, deputetë, këshilltarë, drejtorë, ambasadorë!

Gjithkund, kudo!

Kanë rilindur! Sepse edhe minjtë rilindin! Rilindja e minjve!

Përgjigjja është e thjeshtë, tmerrësisht e dhimbshme në të vërtetën e vet!

“Plaku Ziso Vangjeli gjatë luftës kishte zbarkuar në Normandi si oficer amerikan. Historian dhe ushtarak punoi në Paris, pastaj në një klub kulturor dhe ju dha të kthehej në Shqipëri,na dëshmon në një prej librave të tij shkrimtari Visar Zhiti. Sëmundja e dashurisë për atdhe. Sipas bisedimeve paraprake do të punonte si pedagog. Ja fali shtetit gjithë bibliotekën e tij, por përfundon në burg.

– Kur të bjerë “komunizma”, – thosh – se do të bjerë “patjetër”, ne do të vuajmë më pas me dekada prej hibridit… Bijtë e të kuqve do të vijojnë etërit. Ajo përzjerje zelli dhe inati, herë i fshehtë e herë i hapur për etërit e kuq që s’patën fuqi dhe mend të ishin të përjetshëm, do t’i bëjë më dinakë dhe më të liq.

Nga kundërshtarët e tyre që i urrejnë për vdekje, do të vjedhin idetë, projektet dhe deri dhe sloganet e do t’i propagandojnë më mizorisht për t’i vënë ata në jetë, gjoja si amanete. Dhe do të kërkojnë me çdo çmim zhdukjen e të zotërve të këtyre ideve. Do të kërkojnë pushtet të pamerituar si trashëgimtarë, si zanatçinj të kuq dhe kundërshtarët do t’i durojnë sa për sfond.

Do të kërkojnë të bëhën ata pronarë dhe që të mbrohen do të bëjnë atë politikë që etërit e tyre e rroposën ose e luftuan gjithë jetën si bolshevikë të trashë. Kundërshtarët e të kuqve në Shqipëri, ç’kanë mbetur pas kasaphanave dhe të rinjtë që do të dalin, janë të papërvojë. Dhe kështu do të sundojë te ne hibridi. Gjatë, mjaft gjatë. Hibridët janë si monstrat. E për të luftuar ata duhet qenë si ata.

Do të jetë më keq ca kohë e njerëzit do të mendojnë diktaturën si zgjidhje. Burg i detyruar. Liri e detyruar. Kaos dhe llum. Pra, pas dënimit me burg, populli do të dënohet me liri qorre. Liria qorre është dënim. Se ne nuk do të dimë ç’t’i bëjmë asaj si një gjëje të tepërt. Do ta përdhunojmë si barbarët. Unë nuk do të jem atëhere. Ju do të jeni: Mbaje mend dhe kujtomë. S’ke Ç’bën, jo. Veç kujtomë mua, plakun.

…nuk jam unë njeri kundër komunistëve, janë komunistët kundër njeriut!”

Minjtë janë ringjallur!…

Pas leximit të një analize

Prof. Dr. Eshref Ymeri

Në Portalin “Bota Sot” të datës 18 korrik 2018, lexova analizën e prof.dr. Mehdi Hysenit me titull “A janë pjekur kushtet për formimin e Lidhjes së Tretë të Prizrenit? Si nxitje për një analizë të tillë, profesor Mehdiut i ka shpërbyer një nismë e ndërmarrë nga Lëvizja Pellazgoilire me disa subjekte politike në Prishtinë, të cilat, me sa kam dijeni, do të mblidhen nesër për zhvillimin e Kuvendit të tyre në Prizren, ku mendohet të formohet Lidhja e Tretë e Prizrenit.

Në analizën e profesor Mehdiut më kanë lënë mbresa të thella rreshtat e mëposhtëm:

“… i druhem polarizimit dhe përshkallëzimit të mosmarrëveshjeve të faktorit politik shqiptar, i cili është verbuar dhe helmatisur nga lufta për pushtet, për pasuri dhe për shtypjen e varfërimin e popullit, duke çuar Kosovën dhe Shqipërinë në një kaos brendashqiptar të pazgjidhshëm, që mund të shpjerë drejt një ricopëtimi të ri të territoreve të Shqipërisë Etnike”.

Me këtë pohim me përmbajtje tepër domethënëse, profesor Mehdiu ka zbuluar një të vërtetë tragjike për realitetet politike të Shqipërisë Londineze dhe të Kosovës. Sepse përçarja ndërshqiptare e ditëve tona është e përmasave katastrofike. Prandaj duhet pranuar se edhe Lidhja Shqiptare e Prizrenit e vitit 1878 nuk ishte produkt i bashkimit ndërshqiptar dhe nuk mund të ishte i tillë për shkak të mikrobit të përçarjes së mallkuar që e ka shoqëruar përjetësisht etninë shqiptare, që nga Pellazgoiliria. Pikërisht për shkak të kësaj përçarjeje gjëmëmadhe, Lidhja Shqiptare e Prizrenit si zor se mund të perceptohej si rezultat i unitetit mbarëshqiptar. Lidhja Shqiptare e Prizrenit u frymëzua nga Stambolli, si reagim ndaj Traktatit të Shën Stefanit të 03 marsit të vitit 1878, sipas të cilit Perandorisë Otomane i shkëputeshin 80% e territoreve në gadishullin ilirik. Orientimi i Stambollit ishte që në Lidhjen Shqiptare të Prizrenit të kërkohej bashkimi i të katër vilajeteve shqiptare në një shtet autonom. Por krerët e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit ishin të përçarë:disa ishin për pavarësi, disa ishin për autonomi.

Dhe ndodhi ajo që ndodhi. Aq më tepër që në Kongresin e Berlinit u imponua pikëpamja e shovinizmit rusomadh që përfaqësohej nga agjenti Hitrovo i carit rus, i cili nuk pranoi në asnjë mënyrë që vilajetet shqiptare të bashkoheshin në një shtet autonom. Dhe Perëndimi evropian iu bind plotësisht.

Jam plotësisht në një mendje me profesor Mehdiun se ribashkimi i trojeve tona etnike në ditët tona është i pamundur, sepse klasa politike ndërshqiptare nuk është klasë politike nacionaliste. Çështja e ribashkimit të trojeve tona etnike do të bëhet e mundur dhe e realizueshme vetëm atëherë, kur në pushtet të vijë një klasë politike me formim nacionalist, si në Tiranë, ashtu edhe në Prishtinë, e cila, duke folur me një zë, do të dijë të trokasë me autoritet kombëtar në dyert e Vashingtonit, të Brukselit, të Berlinit, të Londrës, të Parisit dhe të Romës për zgjidhjen e Çështjes Kombëtare Shqiptare. Po a është e mundur dalja në krye të skenës politike shqiptare e një klase politike nacionaliste në Tiranë dhe në Prishtinë? Sipas të gjitha gjasave, një gjë e tillë është e pamundur.

Sepse mikrobi i përçarjes ndërshqiptare është gjenetik, është i trashëguar që nga lashtësia pellazgoilire. Kjo është edhe arsyeja që nga radhët e etnisë shqiptare dalin në krye të skenës politike vetëm mercenarë, servilë të të huajve, përherë kurrizshtruar dhe tradhtarë. Prandaj kaosi tragjik ndërshqiptar, siç shkruan me shumë të drejtë profesor Mehdiu, mund të çojë drejt një ricopëtimi të ri të trojeve tona etnike. Vallë a nuk është ricopëtim i ri i Kosovës aneksimi që ju bënë Malit të Zi 8200 ha tokë alpine? Vallë a nuk është ricopëtim i ri i Kosovës aneksimi faktik që i është bërë Serbisë territori i Mitrovicës në veri të lumit Ibër?

Vallë a nuk është ricopëtim i ri i Shqipërisë Londineze aneksimi që po i bëhet Greqisë urtë e butë dhe në heshtje të plotë i hapësirave tona detare, vetëm e vetëm që përfaqësuesit politik të Tiranës zyrtare, si mercenarë shembullorë që janë, të zënë ca kolltuqe në parlamentin evropian me lejen e Athinës? Dhe të gjitha këto ricopëtime janë bërë dhe po bëhen me yshtjen dhe me përkrahjen e gjithanshme të Perëndimit evropian, në interes të grekosllavizmit, armikut tradicional të kombit shqiptar.

Disa nga OJQ-të po përdoren nga klani “Pronto” për propagandë në interes të PDK-së

Nga Faton Mehmeti

Organizatat joqeveritare janë organizime të financuara dhe të mbështetura nga faktorë të ndryshëm joqeveritarë e që krijohen për të zgjidhur një problem shoqëror, individual, grupor ose më të gjerë. Në Kosovë ka prani të madhe të organizatave joqeveritare ndërkombëtare dhe vendore, shumica prej të cilave kanë ardhur pas përfundimit të luftës, për emergjencë humanitare.

Në Kosovë janë të regjistruara mbi 6000 organizata joqeveritare, por vetëm 300 prej tyre janë aktive në gjithë territorin e vendit. Në fakt roli i OJQ-ve, është korrigjimi i punëve të Qeverisë dhe i institucioneve tjera, por fatkeqësisht OJQ-të nuk po luajnë rolin për të cilin janë certifikuara. Duke filluar nga manipulimet në mënyrë që disa persona të përfitojnë të mira materiale, ose punojnë për interesa të caktuara të partive politike dhe donatorëve të tyre., deri tek lojaliteti ndaj qeverisë, që te marrin grante. Të lidhura ngushtë me qeverinë, me njerëz në qeveri, OJQ-të kanë shërbyer për tu pasuruar disa njerëz.

Nuk kanë kontribuar për të bërë ndryshime në shoqërinë civile, manipulime me fonde në emër të shoqërisë, të komunitetit, dhe në mungesë të mbikëqyrjes kanë bërë dallavere të hatashme.
Në Kosovë, po thuajse për të gjitha lëmit ka edhe organizata joqeveritare, si organizata kundër korrupsionit, drogës, organizata për arsim, edukim, shëndetësi, mundësi të barabarta dhe përfshirje në çështjet sociale, megjithatë është për tu shqetësuar ndikimi i tyre pozitive. Disa nga OJQ janë shndërruar në vegla të qeverisë respektivisht kapësve të shteti të njohur ndryshe si “ pronto”, e të cilët kontrollojnë çdo gjë në vend. Duke parë këtë mënyrë të të funksionuarit të gjërave, disa nga këto OJQ, kanë ra pre e mashtrimit nga ana e qeverisë, duke i shërbyer asaj, në vend se të ndodhte e kundërta.

Në këtë aspekt duhet përmendur “OJQ AVONET” nga Ferizaj, e të cilët janë satelit i PDK- së, ndaj të cilës kanë bërë edhe propaganda për të ardhur në pushtet. Nuk ndodh askund që një OJQ të mbroj qeverinë, ndërsa të sulmoj ndonjë OJQ tjetër, kjo ka ndodhur kur AVONET mbronte qeverinë, duke sulmuar SBASHK-un. Vet kryetari i kësaj OJQ, hapur mbështetë PDK-në, duke postuar edhe foto nga aktiviteti i Hashimit dhe njerëzve të tjerë të saj. Fal servilizmit ndaj PDK-së kane arritur të depërtojnë deri tek kuvendi, gjoja për të mbikëqyrur punën e saj, e duke marrë fonde me taksa të taksa paguesve të vendit. Ky është vetëm një nga faktet dhe rastet, ku pushteti I PDK-së ka kapur çdo gjë në këtë vend, e duke qenë pas çdo gjëje që ka të bëj me vendin. Kjo OJQ, por edhe shumë të tilla iu shërbejnë disa matrapazëve të lidhur me qeveri vetëm për të mbledhur fonde dhe për të shpenzuar para, e për të cilat asnjëherë nuk japin mbulesë.

Kosova nuk po arrin dot të shkëputet nga e keqja që e ka kapluar, me një qeveri të kriminlizuar, ku me çdo mënyrë dhe mjet e shtyp mendimin kundër. Që OJQ-të të jenë kaq të kapur dhe të instumentarilizuar, ndodhë vetëm në shtet diktatoriale, aty ku zëri kritikë është i vdekur. Kosova është edhe më keq se në shtetet diktatoirale, pasi demokracia përdoret vetëm për të arritur qëllimet e saja një grup i caktuar i individëve, që fatkeqësish janë në pozitat kyçe.

Pa u larguar nga pushteti kjo klasë politike, me komandantët e luftës, Kosova nuk mund të ecë tutje. Ajo do të shikohet dhe trajtohet si tokë e vdekur, nga ku duhet plaçkitur çdo gjë që ka mbetur. Shumica e OJQ-ve janë nën diktatin e politikës së klanit “ pronto”, të cilëve iu shërbejnë sa për të vjelë ndonjë grant.

Mbi përbërjen gjenetike të shqiptarëve dhe serbëve

Nga Dr. Alban Lauka

Deklarata e Mustafa Nanos lidhur me “gjakun” e shqiptarëve po nxit reagime të shumta, shpeshherë, po aq pa vend sa edhe deklarata fillestare. Në rastin më flagrant, janë botuar edhe të dhëna gjenetike të linjave atërore, të shoqëruara me interpretime të gabuara, që duket sikur mbështesin idenë e “gjakut serb” ndër shqiptarë.

Nuk është fundi i botës edhe po të kemi elemente te gjakut serb mes nesh, fundja të gjithë njerëz jemi, lindim te ngjashem,por rritemi ndryshe. Dhe nëse vërtet ka prejardhje sllave mes nesh, kjo nuk na bën më pak shqiptarë, për sa kohë që rritemi në frymëne identitetit kombëtar shqiptar, me gjuhën dhe traditat tona. Por e vërteta e thjeshtë që del nga të gjitha të dhënat e deritanishme gjenetike tregon se ndër të gjithë popujt e Europës Lindore e Juglindore, shqiptarët janë populli me influx-in më të kufizuar të linjave atërore sllave.

Testi gjenentik i linjës atërore mbështetet në faktin se kromozomi Y, trashëgohet drejtpërdrejt nga babai tek i biri, pra pa u shartuar me materialin gjenetik të nënës. Si pasojë, të gjithë pasardhësit mashkullorë tëçdo burri kanë të njëjtin kromozom Y si ai vetë, përveç ndonjë mutacioni. Duke i grupuar linjat atërore sipas mutacioneve, kemi haplogrupet që janë përmendur këto ditë: R1b, R1a, I, J, E1b1b, G, etj, si dhe shumë nëndegë të tyre.

Gabimi në krahasimet që qarkullojnënë rrjet qëndron në përqëndrimin në këto grupe të mëdha dhe mospërfilljen e nëndegëve. Për shembull, R1b dhe R1a janë nëndegë të haplogrupit R, por janëndarë prej rreth 23 mijë vjetesh, kur nuk kishte as shqiptarë as serbë, madje as indo-europianë.Gjithashtu, është gabim tu vishen etiketat “Europë Perëndimore” shqiptarëve të grupit R1b apo “Lindje e Mesme” shqiptarëve të grupit E1b1b, pasi nëndegët të cilave u përkasin shqiptarët kanë qenë në Ballkan prej mijëra vitesh. Pra, duhen shikuar nëndegët e këtyre grupeve, për të dalluar ndarjet më të vonshme.

Edhe pse duhen më shumë teste për një pasqyrë sa më të drejtë të të gjithë popullsisë, nga testimet e deritanishme teshqiptarëve përmes komanive të ndryshme del se shumica dërrmuese e linjave atërore mes neshutakojnë disa nëndegëve të veçanta: nëngrupit E1b1b, nëndegës E-V13; nëngrupit J, nëndegës J2b2-L283; nëngrupit R1b, nëndegës R1b-Z2103>BY611. Të tri këto nëndegë, ose degëparaardhëse të tyre, gjenden në Ballkan, të paktën prej Epokës së Bronzit (Mathieson et al, 2017). Sipas Projektit Shqiptar për ADN, këto tri degë paleo-Ballkanike përfaësojnë rreth 78% të linjave atërore ndër shqiptarë,kurse ndër shqiptarët e Kosovës dhe Luginës së Preshevës shifra është rreth 83% (Veseli, 2018). Nëndegët qëzakonisht gjenden ndër sllavë, I2a1 dhe R1a-M417, përbëjnëvetëm 10-15% të linjave shqiptare, edhe pse kohët e fundit po dalin të dhëna që disa prej këtyre linjave mund të jenë veçuar para etnogjenezës sllave, gjatë Mesjetës së hershme. Studimet shkencore, edhe për shkak të kostos, mbështeten nërezolucion më të ulët testimi dhe numër më të ultët testesh, nxjerrin shifra të përafërta (Boattini et al, 2015; Ferri et al, 2010; Battaglia et al, 2009).

Nga ana tjetër, ndër serbë, nëndegët tipike sllave I2a1 dhe R1a-M417 përfaqësojnë respektivisht rreth 45-47% të linjave atërore, kurse tri nëndegët e lartpërmendura paleo-Ballkanike vetëm 22-28% (Battaglia et al, 2009; Regueiro et al, 2012). Pjesa tjetër përbëhet nga linja me prejardhje nga Europa Perëndimore e Veriore, si dhe nga Azia, në masë më të kufizuar. Pra, pjesa më e madhe e linjave atërore serbe vjen nga dyndjet e Mesjetës së hershme, më së shumti nga dyndjet sllave, ndërsa një pakicë e konsiderueshme është pasardhëse e linjave “vendase”. Të dhënat flasin për një përqëndrim të këtyre linjave të lashta Ballkanike në pjesët jugore e lindore të Malit të Zi, si dhe në jug të Serbisë, pra pikëtisht në zonat me prani historike të shqiptarëve. Si përfundim, nëse mund të flitet për ADN të ngjashme mes shqiptarëve dhe serbëve, ështëpikërisht në sajë të këtij element ballkanik të asimiluar nga sllavët, e jo nga “gjaku serb” mes shqiptarëve, aq më tepër mes shqiptarëve të Kosovës.

Si përfundim dua tu bëj thirrje të gjithë shqiptarëve që mos të mjaftohen me spekulime pa themel si të Nano-s, apo me “analiza” sipërfaësore që qarkullojnë në rrjet, por t’i bashkohen Projektit Shqiptar për ADN (në FTDNA:https://www.familytreedna.com/groups/albanian-bloodlines/about/background; në Facebook: https://web.facebook.com/groups/gjenetika/) ku mund të merret informacion i saktë e i hollësishëm për të dhënat e deritanishme, si dhe për mundësitë e ndryshme për tu testuar. Sa më shumë teste, aq më pak llafe boshe!

Referenca:

Mathieson et al. (2017). The Genomic History Of Southeastern Europe. Marrë nga http://www.biorxiv.org/content/early/2017/05/30/135616

Veseli (2018). Statistikat. Marrë nga http://www.gjenetika.com/statistikat/

Ferri, G., Tofanelli, S., Alù, M., Taglioli, L., Radheshi, E., Corradini, B., & … Beduschi, G. (2010). Y-STR variation in Albanian populations: implications on the match probabilities and the genetic legacy of the minority claiming an Egyptian descent. International Journal Of Legal Medicine, 124(5), 363-370. doi:10.1007/s00414-010-0432-x

Sarno, S., Tofanelli, S., De Fanti, S., Quagliariello, A., Bortolini, E., Ferri, G., & … Pettener, D. (2016). Shared language, diverging genetic histories: high-resolution analysis of Y-chromosome variability in Calabrian and Sicilian Arbereshe. European Journal Of Human Genetics: EJHG, 24(4), 600-606. doi:10.1038/ejhg.2015.138

Battaglia, V., Fornarino, S., Al-Zahery, N., Olivieri, A., Pala, M., Myres, N. M., & … Semino, O. (2009). Y-chromosomal evidence of the cultural diffusion of agriculture in southeast Europe. European Journal Of Human Genetics, 17(6), 820. doi:10.1038/ejhg.2008.249

Regueiro, M., Rivera, L., Damnjanovic, T., Lukovic, L., Milasin, J., & Herrera, R. J. (2012). High levels of Paleolithic Y-chromosome lineages characterize Serbia. Gene, 49859-67. doi:10.1016/j.gene.2012.01.030

Vrasja-vetëvrasja e Perëndimit

Nga Dejvid Bruks

Europa është “nëna” e kontinentit amerikan. Institucionet tona themelore, u trashëguan nga Europa. Demokracia jonë, është greke dhe britanike. Universitetet tona janë gjermane. Libri i mirësjelljes, që Xhorxh Uashington lexoi për të përmirësuar veten e tij, u përkthye nga frëngjishtja, dhe po të tilla ishin edhe idealet e Tomas Xhefersonit.

Europa përfaqësonte një rrugë drejt përparimit; Amerika e pa veten ta përqafonte atë rrugë, madje duke e tejkaluar kontinentin e vjetër. Pas revolucionit, siç ka shkruar historiani Xhozef Elis, amerikanët ishin të sigurtë se një brez i ri Shekspirësh, Dantesh dhe Ciceronësh, do të lindte në truallin e Amerikës së Veriut.

Si një komb i ri i pjekur, ne morëm atë që kishte Europa, dhe filluam demokratizimin e saj për qëllimet tona. Hoteli luksoz, është një pallat europian, i kthyer në një ndërmarrje tregtare. Frederik Lou Olmsted vizitoi Anglinë më 1850-ën, u mrekullua nga kopshtet e aristokracisë, u kthye në Amerikë dhe shndërroi ato që ai pa në parqe të mëdha publike – Central Park, fushat pranë Kapitol Hillit, dhe shumë të tjera.

Pastaj, si një komb i pjekur, ne u bëmë partnerë të prindërve tanë. Pas Luftës së Dytë Botërore, u krijua një perëndim i ri-farkëtuar, i udhëhequr nga amerikanët. Kishte përplasje dhe rivalitete, por nën të, kishte një ndërgjegjësim të pashprehur – se këta janë të afërmit tanë.

Ky partneritet transatlantik, ishte një arritje e madhe historike, një përpjekje e papërcaktuar dhe e papërsosur për të zgjeruar demokracinë, për të zgjeruar të drejtat, për të zgjeruar lirinë dhe për të ndërtuar një botë të diktuar nga drejtësia dhe jo nga forca. Që nga viti 1945, është gjëja që të gjithë e kemi marrë si të mirëqenë.

Gjatë fundjavës që lamë pas, Trump ia nështroi partneritetin kërcënimeve. Ai tha se Bashkimi Europian është “armiku” ynë. Të hënën, Trump u rreshtua haptazi krah Vladimir Putinit, i cili është bërë armiku më i madh moral dhe politik i marrëdhënieve euro-amerikane.

Trump hodhi në thelb poshtë një projekt, që e ka orientuar ndër shekuj kulturën dhe politikën amerikane. Ai na tregoi një botë, ku etika qendrore është që fuqia mund të përfaqësojë të drejtën.

Por mbani mend, Donald Trump ekziston vetëm për t’i vënë një kapak çdo prirje helmatisëse që e parapriu atë.

Duhen shumë duar për të “vrarë” lidhjen euro-amerikane. Politikanët dhe analistët e krahut të djathtë, filluan ta përdorin Europën si një tabelë qitjeje për liberalët amerikanë. Ata janë një bandë socialistësh të pafe, ashtu si ata heretikët në Berkli dhe Kembrixh.

Sulmet ndaj BE-së, u bënë motoja unifikuese e konservatorëve. Edhe progresistët ranë në kurthin helmues të racizmit. Ata shihnin lavditë e Aristotelit, Shekspirit dhe Mozartit, dhe gjëja më interesante që ata duhej të thoshin, ishte se ata ishin meshkuj të bardhë që kishin vdekur. Historianët e ardhshëm, do të mrekullohen kur të analizojnë se si njerëzit e sofistikuar, e bënë me dashje veten për t’i parë gjërat kaq thjeshtë.

Eurocentrizmi u bë një kod fjalësh për kolonializmin, shtypjen dhe privilegjin, duke e marrë një pjesë të historisë europiane, si një simbol të të gjithës. Europianët nuk ndihmuan. Pas Luftës së Ftohtë, ata i janë përkushtuar një projekti post-nacionalist, që është shumë lart-poshtë dhe teknik, dhe që tani po shkatërrohet.

Projekti politik euro-amerikan, po i afrohet tashmë ditëve të fundit të ekzistencës. Xhorxh W. Bush u zu me Europën për luftën në Irak. Barak Obama e braktisi për rajone të tjera. Tani, siç shkruan Robert Kagan në “The Washington Post”, Trump po qëllon me varre Aleancën e Atlantikut.

Trump mund të ketë shkuar në samitin e javës së kaluar të NATO-s, duke i njohur vetes meritën e vetme të rritjes së shpenzimeve ushtarake europiane. Në vend të kësaj, ai i poshtëroi europianët, ripohoi kërcënimet për një luftë tregtare me Europën, dhe e bëri të pamundur që udhëheqësit europianë të bënin gjithçka që mund të duket se e mbështeste atë.

Këto janë veprimet e një njeriu që dëshiron që aleanca të dështojë. Përqafimi i Putinit të hënën, ishte një valle triumfi mbi varrin euro-amerikan. “Kjo nuk është vetëm grindja e radhës brenda familjes”-shkruan Kagan. “Aleanca demokratike, që ka qenë themeli i rendit botëror liberal të udhëhequr nga amerikanët, po shpërbëhet. Në një moment, dhe ndoshta më shpejt se sa shpresuam, paqja globale, që ajo aleancë dhe ai rend i nënvleftësuar, do të shpërbëhen gjithashtu. Megjithë dëshirën tonë njerëzore për të shpresuar për më mirë, gjërat nuk do të jenë aspak në rregull”.

Kagan i shkroi këto radhë para konferencës për shtyp të së hënës, dhe tani argumenti i tij kryesor është dyfish i vërtetë. Nëse keni menduar se ne mund t’i mbijetojmë “stuhisë” Trump dhe pastaj të kthehemi në normalitet, ju me siguri mund të shihni tanimë se kjo pikëpamje është e gabuar. Rregullat themelore të botës sonë, janë duke u rishkruar.

Sot, Europa dhe Amerika përballen me rreziqe dhe probleme të përbashkëta – duke përfshirë edhe ngritjen e udhëheqësve të dorës së fortë, që duan të ribëjnë rendin botëror. Ne kemi humbur lidhjet, që mund të na lejonin t’i luftonim së bashku. Më keq akoma, ujqërit nuk janë thjesht në kasolle; ata janë në dhomën ku merren vendimet. Kini kujdes se çfarë mund të ndodhë, nëse dilni nga rreshti. / Nju Jork Tajms – Në shqip nga Bota.al

Lavdia pa emër, apo mallkimi i historisë

Nga Abdulla Mehmeti

Shumë qarqe politike dhe intelektuale në shtetet fqinje të Maqedonisë, si në Serbi, Bullgari dhe Greqi, ka shumë vite që flasin, shkruajnë dhe trumbetojnë për disa fakte historike, për realitetin e sotëm dhe të ardhmen e Maqedonisë, duke e trajtuar këtë çështje secila palë sipas interesave të veta. Kështu, pjesëtarët e këtyre qarqeve dhe përkrahësit e këtyre ideve të vjetruara ende vazhdojnë të mendojnë me logjikën e shek. XIX dhe të fillim shek. XX, kur u krijuan shtetet e tyre të pavarura, pas shumë betejave të përgjakshme, por synimet për pushtimin e territoreve të popujve fqinj të tyre dhe tendencat për dominim mbi popujt tjerë nuk i ndërprenë asnjëherë.

Popujve ballkanikë, të detyruar nga rrethanat historike të jetojnë në fqinjësi me njëri-tjetrin, pas rënies së Perandorisë Osmane, siç duket nuk u mjaftoi liria dhe mëvetësia e tyre, as hapësira e jetesës. Dy luftat ballkanike dhe dy luftat botërore, përveç që u shkaktuan viktima të mëdha në njerëz dhe shkatërrime, këtyre shteteve të vogla ballkanike nuk u sollën asgjë të re, të mirë e të domishme. Nga të gjithë popujt tjerë ballkanikë, shqiptarët më së voni e fituan lirinë dhe pavarësinë e shtetit të tyre kombëtar, edhe pse më gjatë dhe më shumë se gjithë të tjerët u përgjakën nëpër beteja dhe kryengritje kundër sundimit pesëshekullor të Perandorisë Osmane, e cila u qeveris gati sa nga turqit edhe nga vetë shqiptarët. Ky paradoks i botës shqiptare nxiti më vonë hakmarrje të madhe nga popujt fqinj, pas rënies së kësaj perandorie, duke u vërsulur të gjithë njëherësh dhe në të katër anët t’i copëtojnë dhe ndajnë mes vete tokat shqiptare, si dhe ta pamundësojnë ruajtjen e shtetit të tyre të pavarur, edhe ashtu të gjymtë e të cunguar, të cilin mezi e krijuan shqiptarët në më pak se 1/3 e territoreve të veta etnike, siç kanë qenë para Marrëveshes së Shën Stefanit dhe Kongresit të Berlinit, më 1878.
Moszgjidhja e drejtë e çështjes shqiptare, me pasoja dje, sot e në të ardhmen

Sidoqoftë, as pas pavarësimit të Shqipërisë nuk u ndalën zullumet dhe synimet armiqësore të shteteve fqinje, sidomos të Serbisë dhe Greqisë, në pamundësi të zhbërjes së Shtetit Shqiptar, së paku ta mbajnë atë nën trysni dhe izolim dhe përmes formave të ndryshme ta pengojnë ngritjen, zhvillimin dhe përparimin e tij. Urrejtja e papërmbajtur dhe diskriminimi i hapur ndaj shqiptarëve, terrori dhe gjenocidi i mëvonshëm i regjimeve shoviniste të shteteve nën të cilat mbetën pjesët e territoreve shqiptare nën ish Jugosllavi dhe nën Greqi, për mbi gjysmë shekulli gati sa nuk e shuan ëndrrën për liri, çlirimin dhe bashkimin e shqiptarëve në një shtet të përbashkët, siç e projektuan arkitektët e mëdhenj të Rilindjes Kombëtare.

Mbi gjysma e popullit shqiptar e mbetur nën regjimet e huaja, nën ish Jugosllavi dhe nën Greqi, që nga viti 1913 deri më 1990, e përjetoi dhunën më të tmerrshme, përndjekjet, vrasjet, torturat, burgosjet, shpërnguljet me dhunë, plaçkitjet dhe akulturimin sistematik të shqiptarëve, pa u lënë as mundësinë më të vogël për vetëmbrojtjen e qenies së tyre. Të lënë në këtë gjendje të mjerueshme dhe në mëshirën e fatit, shqiptarët sikur iu nënshtruan në mënyrë të dhunshme një komploti të madh ndërkombëtar për asimilimin dhe katandisjen e tyre nëpër botë, siç nuk kishte ngjarë me asnjë populli tjetër gjatë historisë.

Një Evropë totalisht e heshtuar gjatë asaj kohe dhe një shtet i vogël shqiptar, i dobët ekonomikisht dhe i izoluar ndërkombëtarisht, nuk jepte shpresë për shpëtimin e shqiptarëve nga ky ferr edhe për një kohë të gjatë. Por, ëndrra për liri e çlirim kombëtar dhe rezistenca ndaj regjimeve të huaja okupatore nuk u shua asnjëherë ndër shqiptarët në trojet e veta etnike, sidomos mes inteligjencies përparimtare dhe familjeve me tradita atdhetare, të cilat vazhdimisht e ngritën zërin e protestës para opinionit ndërkombëtar të shurdhër deri vonë.

As përfundimi i Luftës së Ftohtë dhe fillimi i proceseve demokratike në vendet e ish bllokut socilaist, dhe sidomos shpërbërja e ish Federatës Jugosllave, sërish shqiptarët nuk i gjeti të mobilizuar sa duhet, të fortë dhe të aftë për t’i realizuar synimet e veta historike, për rikthimin e asaj që kishin humbur nga viti 1878, 1913, 1945 e deri më 1990.

Me shumë mund dhe sakrifica të disa gjeneratave, shqiptarët më në në fund arritën përmes Luftës Çlirimtare dhe me ndihmën e pakursyer të SHBA, Gjermanisë dhe disa shteteve të tjera aleate nga BE, ta çlirojnë Kosovën, por jo edhe pjesët tjera të mbetura më herët nën ish Jugosllavi, tani nën Serbi, Maqedoni dhe Mal të Zi. Kështu, ndër çështjet më të mëdha të pazgjidhura mbeti çështja e shqiptarëve në Maqedoni, e cila si republikë ish jugosllave e shpalli pavarësinë e saj në rrethanat më të paforshme për popullin shqiptar, në vitin 1991. Përpjekjet e vazhdueshme të popullit shqiptar në Maqedoni vazhduan edhe më tej, por me shumë pak sukses, sa për ta ruajtur identitetin, disa vlera të venitura të kulturës, gjuhën, arsimin në gjuhën amtare dhe ato pak tradita kombëtare, të cilat ia kishte zbehut regjimi kominist jugosllav deri në shpërfaqje.

Ndarja e fatit me të tjerët, në rrethana ballkanike të gjitha palët i ngulfat

Përkrah popullit sllav të Maqedonisë, i cili gjithashtu është përpjekur afër një shekull për krijimin e identitetit të tij kombëtar të veçantë, përballë synimeve pushtuese dhe asimiluese të shteteve fqinje, Serbisë, Bullgarisë dhe Greqisë, të cilat ia mohonin atë, bashkë me historinë, kulturën, gjuhën dhe veçoritë tjera kombëtare e fetare, edhe shqiptarët në Maqedoni do të futen padashje në këtë labirint, mes lëmshit ballkanik të ngatërruar ndër shekuj, të mbetur në një shtet të përbashkët me maqedonasit.

Nën ndikimet e interesave të jashtme dhe reaksionin e brendshëm në radhët e të dy popujve, nuk u arrit të hapet asnjë perspektivë e re gjatë 27 vjet demokracie as në shtetin e pavarur të Maqedonisë. Edhe lufta e armatosur e vitit 2001, mes kryengritësve shqiptarë dhe pushtetit tepër diskriminues ndaj shqiptarëve, as Marrëveshja e Ohrit e arritur pas ndërprerjes së këtij konflikti, edhe pse me garanci ndërkombëtare, nuk i arriti objektivat e prituara dhe as doli e mjaftueshme për hapjen e perspektivave të reja për shtetin e brishtë të Maqedonisë.

Në anën tjetër, pushteti i dobët i Shqipërisë, i kapur nga agjenturat e huaja, bandat kriminele dhe mafia, si edhe pushteti i ri i Kosovës së sapoçliruar nga okupimi serb, me plot halle e ngatërresa të bendshme të saj, nuk arritën sa duhet të kujdesen dhe ndihmojnë në orientimin e lëvizjes politike për ngritjen dhe përparimin e popullit shqiptar në Maqedoni, siç e kërkonin rrethanat e reja në të cilat kaluan shqiptarët në Maqedoni gjatë tri dekadave të fundit.

Mes dëshirave dhe mundësive, mbetet vetëm durimi dhe shpresa

Mes dëshirave dhe mundësive, disa qarqe politike dhe intelektuale, brenda dhe jashtë vendit, nuk kanë qenë në gjendje ta vlerësojnë drejtë situatën, rrethanat e brendshme dhe ndërkombëtare, pozitën gjeopolitike dhe gjeostrategjike të vendit dhe rajonit, me këtë edhe ta vlerësojnë e projektojnë drejtë se çka duhet të bëjnë shqiptarët në Maqedoni dhe nga duhet të shkojnë, për sigurimin e të ardhemes së tyre më të mirë, në liri, barazi dhe progres shoqëror, si çdo popull tjetër i qytetëruar në botën e sotme.

Nën ndikimin e propagandës së shteteve fqinje, me synime të hapura ndaj Maqedonisë, disa qarqe politike dhe intelektuale në Serbi vazhdimisht kanë trumbetuar se Maqedonia, ose një pjesë e saj, pas shpërbërjes së ish federatës jugosllave, duhej t’i takojë asaj, siç ka qenë dikur „Banovina e Vardarit“ apo banovina e „Serbisë Jugore” nën ish Mbretërinë e Jugosllavisë; edhe disa qarqe politike dhe intelektuale në Bullgari kanë përhapur vazhdimisht propagandë kundër Maqedonisë, se ajo duhet të jetë shteti i dytë bullgar, më vonë duke propozuar që emri i ri i shtetit të Maqedonisë për zgjidhjen e kontestit me Greqinë, duhej të ishte „Bullgaria Jugperëndimore”; kurse Greqia në anën tjetër, në pamundësi për sigurimin e përkrahjes për ndarjen e Maqedonisë mes shteteve fqinje, sipas planit Micotakis-Millosheviq të vitit 1992, ngriti kontestin për emrin e shtetit të Maqedonisë, me pretendime që së paku ta eliminojë nga skena politike dhe historike emrin Maqedoni, me këtë duke e mohuar edhe ekzistencën e popullit me këtë emër, meqë në territorin e shtetit të saj aktual ndodhet rajoni administrativ me po këtë emër, i ndarë me Marrëveshjen e Bukureshtit të vitit 1913, si njëra nga tri pjesët e rajonit gjeografik me emrin Maqedoni, të njohur nga lashtësia e hershme. Pala greke dhe as fqinjët tjerë sllav-ortodoksë, asnjëherë nuk e kanë përmendur se emri i Maqedonisë më së paku mund të lidhet me banorët e saj sllavë të ardhur pas shek.VII të erës së re, në krahasim me shqiptarët autoktonë në Maqedoni.

Kështu, edhe disa qarqe politike dhe intelektuale shqiptare, duke mos i vlerësuar siç duhet rrethanat historike dhe aktuale, kanë kërkuar gjatë kësaj periudhe që Maqedonia të emërtohet si „Iliro-Maqedoni“, „Albano-Maqedoni“, „Shqipëri Lindore“, ose të krijohet një shtet i pavarur shqiptar në pjesën perëndimore të Maqedinisë me emrin „Republika e Iliridës“, nën një federatë ose konfederatë të përbashkët me pjesën tjetër lindore të Maqedonisë të banuar me shumicë sllave, duke pasur parasysh të kaluarën hirtorike, autoktoninë e shqiptarëve në këtë krahinë të dikurshme ilire, si dhe numrin e shqiptarëve të cilët jetojnë në vazhdimësi historike dhe gjeografike në trojet e veta etnike në Maqedoni.

Ndër shqiptarët vazhdimisht ka pasur edhe zëra për bashkim kombëtar të gjithë shqiptarëve të rajonit në një shtet të përbashkët kombëtar, në Shqipërinë Etnike (të quajtur nga të tjerët Shqipëri e Madhe), ku do të përfshiheshin edhe territoret ku aktualisht banojnë me shumicë shqiptarët në Maqedoni. Ndërsa drejtuesit e politikës shqiptare në këtë shtet, për 27 vjet me radhë, asnjëherë nuk janë mbështetur në kërkesat e drejta dhe të ligjshme të popullit shqiptar vendës, në drejtim të sigurimit të zgjidhjes së pranueshme, që edhe shqiptarët të jenë popull shtetformues, si element konstituiv i shtetit të përbashkët dhe plotësisht i barabartë sipas kushtetutës me popullin maqedonas.

Mes synimeve mbi Maqedoninë, emërtimin e saj eventual si „Bullgari Jugperëndimore“, „Serbi Jugore“, apo „Shqipëri Lindore“, faktori ndërkombëtar krijoi një mundësi të re për pajtim e të gjitha palëve, përmes Marrëveshjes së Prespës (2018), mes Greqisë dhe Maqedonisë, kështu duke ia hapur këtij shteti rrugët e integrimit në NATO dhe BE, përkatësisht përfshirjen në bashkësinë e shteteve të Ballkanit Perëndimor, bashkë me Shqipërinë, Malin e Zi, Serbinë, Bosnje e Hercegovinën dhe Kosovën.

Se kush dhe sa ka pasur të drejtë, kush sa është munduar për një zgjidhje të drejtë në interes të barazisë së të gjithë popujve që jetojnë në këtë shtet, për hapjen e prespektivave të reja evropiane dhe euroatlantike të këtij shteti dhe ardhmërinë e qytetarëve të tij, sidomos për shqiptarët dhe maqedonasit si dy popujt shumicë, këtë do ta dëshmojë e ardhmja jo e largët dhe historia.

Perspektiva evropiane dhe evroatlantike e Maqedonisë, pa alternativë tjetër

Pas shumë përpjekjeve të foktorit ndërkombëtar për gjetjen e një zgjidhje të pranueshme, jo plotësisht të drejtë por me kompromise të detyrueshme për popullin vendës dhe shtetet fqinje, më në fund u arrit marrëveshja mes Greqisë dhe Maqedonisë për ndryshimin e emrit të Republikës ish jugosllave të Maqedonië në Republika e Maqedonisë Veriore, me këtë edhe u hapën perspektiva të reja për integrimin e këtij vendi në struktuar globale evropiane dhe euroatlantike, NATO dhe BE, si mundësi e vetme për ruajtjen e paqes dhe stabilitetit në vend dhe rajon, si dhe për sigurimin e të ardhmes së këtij shteti, i cili pritet të krijojë shansin e ri për të gjithë qytetarët e vendit, pa dallim të përkatësisë etnike, gjuhësore, fetare dhe çdo përkatësie tjetër. Me këtë u kriju një shans i ri me mundësi të barabarta për të gjithë, për tejkalimin e dallimeve, kacafytjeve dhe përplasjeve të derisotme, në betejën e pakuptimtë për dominimin e një populli mbi të tjerët.

Rrugët janë të hapura dhe historinë e kemi përpara. Atë që do të mbjellim sot për të ardhmen tonë, atë edhe do ta korrin gjenetarat e ardhëshme. Uroj të mos na mallkojë historia dhe ata që do të lindin pas nesh, për atë që kemi mundur dhe nuk e kemi bërë deri më sot!

Dhe, ja midis vere një stuhi tjetër shqiptare në gotë

Nga Ukë Lushi

Protagonist, me plan apo pa të, në shtërngatën më të re artificiale është bërë publicisti Mustafa Nano. Furtuna, në thelb, është banale sepse nuk është furtunë, por një gjë krejt e rëndomtë në çdo shkëmbim ndërnjerëzor mendimesh.

Gazetari Nano ka të drejtë të shprehë mendimet dhe konkluzionet e tij, qofshin ato edhe të gabuara. Në vend se të sulmohet ad hominem, publicisti Nano duhet të ballafaqohet me mendimet e kundërta, argumentet dhe faktet. Përgjatë historisë shqiptarët i kanë ndikuar serbët dhe anasjelltas. Ndikimi dhe marrje-dhënia mes grupeve njerëzore sidomos fqinje është gjëja më normale në botë.

Periudha më e re e marrëdhënieve serbe, krejt shekulli XX dhe gati dy dekada të shekullit XXI, është periudha më e keqe mes serbëve dhe shqiptarëve dhe kjo kryekëput për shkak të serbëve. Kjo duhet thënë pa ekuivoke sepse është faktike.

E kuptoj nevojën për shikim para dhe pajtim të të dy popujve në të ardhmen dhe uroj që raporti serbo-shqiptar të jetë si duhet sa më shpejt. Sidoqoftë, në këtë koment timin të shkurtër nuk do të hyj thellë në ato çfarë kishte thënë skraparliu Nano në kryeqytetin serb mbi ngjashmëritë multi-dimensionale serbo-shqiptare sepse ngjashmëri mes fqinjëve njerëzore ka kudo dhe kjo nuk është ndonjë e re e madhe. Por një mëkat intelektualo-debatues nuk duhet ta lejojë Mustafa Nano dhe ai këtë gjynah po e bën gati vazhdimisht kur po përdorë gjakun në ligjërimet e tij.

E bëri në disa paraqitje lidhur me gjakun e kryeheroit shqiptar Skënderbeut dhe familjes së tij para disa muajsh dhe tash rishtas me shqiptarët e Kosovës në një intervistë.

Gjaku njerëzor nuk është as vetëm shqiptar, as vetëm serb, as vetëm grek, as vetëm kinez, as vetëm ugandez, as vetëm brazilian, as vetëm…; gjaku njerëzor është vetëm gjak njerëzor dhe, si i tillë gati totalisht irelevant, pra i parëndësishëm, kur debatohen grupet njerëzore.

Çfarë e bën një njeri serb apo shqiptar nuk është gjaku, mirëpo devotshmëria dhe kontributi për një kulturë, komb dhe civilizim. Në këtë aspekt postulator për grupet njerëzore gjaku është i parëndësishëm dhe i panevojshëm dhe kur përdoret në shkëmbime dhe diskutime që duan të mos jenë sharlatane është gabim i rëndë.

Kombet themelet i kanë në të kaluarën, e cila nuk është puro biologjike, muret dhe kulmin e ndërtesës së tyre i ndërtojnë ose meremetojnë në të tashmen ndërsa për të ardhmen ka rëndësi cilat janë synimet dhe planet për të shtuar kate të reja në godinë dhe për t’i bërë ato kate sa më me vlera dhe sa më gjithënjerëzore.

Prandaj, përdorimi i gjakut, është joserioz, jorelevant dhe jo i drejtë. Trup e shqip, gabim i z. Nano, të cilit megjithatë duhet t’i dëshirojmë qëmtime të reja në ndjekje të temave të interesit të tij dhe korrektësisë menduese, intelektuale, kombëtare dhe njerëzore.

Shqipëria ka nevojë për një ‘Plan B’

Shqipëria, një vend i vogël Evropian, me një sipërfaqe sa ajo e Belgjikës dhe me një popullsi përafërsisht sa Lituania ka bërë si objektiv të sajin kryesor përmbushjen e aspiratave Evro-Atlantike – e cila do të thotë integrim në strukturat e Aleancës së Atlantikut të Veriut dhe të Bashkimit Evropian. Ndërsa në pamje të parë duket se ka përmbushur me sukses njërën pjesë të aspiratave të saja, duke u integruar në NATO më 2009, udhëtimi i sajë drejt pjesës së dytë, ajo e integrimit në Bashkimin Evropian, duket më i largët sesa kurrë

Vendi i Shqiponjave, aplikoi më 2009 për tu bërë pjesë e bashkimit më të madh Politik dhe Ekonomik në botë, i cili përbëhej asokohe prej 27 shtetesh (dhe mesa duket, pas hyrjes së Kroacisë më 2013 dhe referendumit Britanik në favor të ‘Brexit’ më 2016 numri anëtarëve s’ka për të ndryshuar), e refuzoi aplikimin e sajë më 2010 ndërsa fqinjëve të sajë ish-Jugosllavë, Malit të Zi dhe Serbisë, të cilët patën aplikuar respektivisht nga fundi i 2008 dhe në fillim të 2009, ju akordua statusi i ‘vendit kandidat’, respektivisht më 2010 dhe 2013.

Po Shqipëria? Asaj iu desh të priste edhe një vit për të marrë të njëjtin status. Ndërsa fqinjët e saj panë hapjen e negociatave, në fillim për Malin e Zi nga mesi i 2012 dhe nga fillimi i 2014 për Serbinë – Shqipëria u la edhe një herë në pritje; jo në sallon, as në korridor, por përjashta portës në mes të rrugës. Megjithatë kjo nuk ishte hera e parë që Shqipëria ishte diskriminuar nga Bashkimi Evropian. Më 2009, ‘procesi liberalizimit të vizave’ nga BE-ja kundrejt vendeve Ballkanike, përjashtoi Shqipërinë nga procesi fillestar duke shkaktuar zhgënjim në radhët e popullit Shqiptar, me një akademik të mirënjohur në Tiranë akuzoi BE-në se po sillesh si një ‘klub i Krishterë’.

Fjalët e zgjedhura prej akademikut nuk ishin të rastësishme; Shqipëria gabimisht perceptohet nga bota e jashtme si një ‘vendi Islamik’. Ky perceptim është si pasojë e asaj çka akademikja Milica Bakić-Hayden quan ‘nesting orientalism’. Fqinjët e Shqipërisë, fituan pavarësinë nga Perandoria Osmane gjatë shekullit të XIX-të, dhe filluan menjëherë një proces de-orientalizimi në një nivel të brendshëm ndërsa në atë të jashtëm, filluan të delegojnë ‘stigmën’ (apo thënë shqip ‘damkën’) kundrejt fqinjit të tyre Shqiptarë, territoret e të cilëve synonin ti aneksonin dhe popullsinë ta asimilonin ose shpërngulnin duke i paraqitur si ‘të pa zhvilluar’, ‘të pa qytetëruar’ dhe ‘jo Evropian’ duke përdorur si argument kryesor se kinse ‘Shqiptarët na qenkan një komb mysliman’. Në fakt, asgjë nuk mund të ishte më larg nga e vërteta, siç kishte vërejtur edhe një udhëtar Perëndimor gjatë një udhëtimi të tijin në fillim të shekullit të XIX-të në Ballkan ‘Grekët me zor i konsiderojnë ata si të Krishterë ose Turqit si mysliman: në fakt ata nuk janë as njëra as tjetra.’

Megjithatë, tashmë, Bashkimi Evropian ka për slogan zyrtar ‘Të bashkuar në larmi’ dhe nuk e refuzon Shqipërinë për arsye fetare siç bënë Fuqitë e Mëdha gjatë shekullit të XIX-të – kurrë Shqiptarët po përpiqeshin me mish e me shpirt për të siguruar të drejtat e tyre Kombëtare gjatë periudhës së Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Kështu që arsyeja ‘zyrtare’ përse Shqipëria përjashtohet nga proceset integruese rajonale është se ‘duhet bërë progres në luftën kundër korrupsionit, krimit të organizuar dhe mbarëvajtjen e sundimit të ligjit.’ Por mesa duket në rastin e fqinjëve të Shqipërisë as korrupsioni, as krimi i organizuar dhe as mos sundimi i ligjit u panë si arsye për mos t’ju hapur negociatat. Për shembull, për sa i përket çështjes së korrupsioni, si Mali i Zi po ashtu edhe Serbia kishin nga 41 pikë secila sipas studimit të Transparency International, në momentin që ju hapën negociatat ndërsa Shqipëria ka 38 pikë sot. Në lidhje me krimin e organizuar, sipas World Economic Forum, performanca e Shqipërisë është më e mirë se sa ajo Serbisë e cila radhitet e 107 ndërsa Shqipëria e 92 (pra, plot 15-të pozicione diferencë). Dhe e fundit por jo nga rëndësia, kurrë fjala vjen te çështja e sundimit të ligjit, sipas The World Justice Project, performanca e Serbisë për shembull lë sërish për të dëshiruar në krahasim me Shqipërinë, meqenëse radhitet 8 pozicione mbas Shqipërisë, në vendin e 76.

Tanimë besoj se është e qartë që Bashkimi Evropian po ndjek një politik me standard të dyfishtë, për sa i përket çështjes së zgjerimit në Ballkanin Perëndimor. Politik-bërësit Shqiptarë duhet të kuptojnë që vendi i tyre nuk është i dëshiruar në BE. Megjithëse Bashkimi Evropian ka bërë një premtim për hapjen e negociatave Qershorin e ardhshëm. Shumë Shqiptarë besojnë se atdheu i tyre e pret ‘skenari Turk’, pra negociata pa fund por pa asnjë fije drite në fund të tunelit.

E gjendur para një situate të tillë, Shqipëria duhet të fillojë të përgatisë një ‘Plan B’ sa më parë aq më mirë. Plani rezervë duhet të përqendrohet në rrafshin e brendshëm duke vazhduar zbatimin e reformave në modernizimin e ekonomisë, duke forcuar sundimin e ligjit dhe njëkohësisht duke thelluar luftën kundër krimit të organizuar. Jo sepse po i kërkon Brukseli, por sepse Shqipëria ka nevojë për to në mënyrë që shteti demokratik të konsolidohet, ekonomia të lulëzojë dhe mirëqenia e qytetarëve të sajë të rritet. Njëkohësisht në rrafshin e jashtëm, Shqipërisë i duhet një politikë e jashtme shumë dimensionale, ku natyrisht duhet të kultivojë marrëdhënie të mira me të gjithë aktorët (qofshin ata shtetëror apo supranacional qysh është vetë BE-ja), por megjithatë duhet zbatuar një hierarki ku në krye të piramidës duhet të jenë Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe jo Brukseli. Politik-bërësit Shqiptarë s’duhet të harrojnë për asnjë çast se është vetëm falë Shteteve të Bashkuar që Shqipëria i shpëtoi copëtimit të mëtejshëm më 1919 dhe ishin sërish SHBA-të që kryesuan koalicionin që ndaloi Slobodan Milošević të realizoj ëndrrën e Vaso Čubrilović për dëbimin e Shqiptarëve nga Kosova më 1999 sipas memorandumit të tij famëkeq të 1937 dhe jo Brukseli – në fund të fundit Shqipëria është vend Evropian për shkak të kulturës, historisë dhe gjeografisë dhe fakti që ajo nuk është anëtare e Bashkimit Evropian nuk e bënë atë më pak Evropiane.

* Universiteti i Shkencave Sociale dhe Politike të Panteios, Athinë

Celularët dhe videot “online” po ndotin planetin

John Harris, the Guardian


Ishte thjesht një tjetër nga ato çastet e kësaj vere të gjatë e gjithnjë e më të çuditshme.

Po udhëtoja me tren për në shtëpi, që nga stacioni i Pedingtonit, dhe kondicioneri i vagonit po e luftonte me vështirësi të nxehtin që vinte nga jashtë. Shumica e njerëzve shihnin celularët, shumë prej tyre përpiqeshin të kapnin ndonjë lidhje drejtpërsëdrejti nga ndeshjet e botërorit, me sinjalin 4G që ikte e vinte. Interneti “wireless” që ofrohej nga treni ishte shumë problematik. Zukatja që rridhte nga kufjet nuk ndalej. Dhe me mijëra kilometra larg, në Loudoun Kaunti të Virxhinias, SHBA, një nga qendrat e serverëve më të fuqishëm në botë po bënte pjesën e vet për të vënë në punë atë që po shihja, teksa të dhënat nga e gjithë bota hyjnë e dalin çdo sekondë, në masë, nga ndërtesat e tyre të mëdha.

Pjesa më e madhe e njerëzve komunikon çdo ditë me këtë qoshe të vogël e të pasur të Amerikës. Falë një kombinimi faktorësh, si të qenit afër me Uashingtonin, çmimi konkurrues i elektricitetit dhe numri i vogël i fatkeqësive natyrore, ka bërë që kjo kontè të jetë shtëpia e të dhënave për rreth 3000 kompani. Është një përzierje e madhe qarqesh e kabllosh e sistemesh ftohjeje që vendosen nëpër qoshe të ndryshme të botës, të cilat ne i shohim rrallë, por që tani janë bërthama e mënyrës se si jetojnë shumë prej nesh. 70% e trafikut botëror të internetit mendohet se kalon në kontenë Loudoun.

Por ka një problem më të madh, që ka lidhje me një kompani energjie, të quajtur Dominion, e cila furnizon shumicën e elektricitetit aty. Sipas një raporti të Greenpeace në vitin 2017, vetëm 1% e energjisë së Dominion vjen nga burime të rinovueshme. 2% vjen nga hidrocentralet, dhe të tjerat vijnë nga termocentrale që punojnë me energji bërthamore ose me qymyr e gaz. Veç kësaj, Dominion është përfshirë në debate për ndërtimin e një gazsjellësi që do të transportojë gaz të nxjerrë nga toka me sistemin “fracking”, për të furnizuar termocentralet që përdoren kryesisht nga këto qendra të dhënash. Sigurisht, videot, fotot dhe mesazhet që dalin nga këto qendra të dhënash vijnë me një çmim.

Të gjitha këto m’i kujtoi një libër i botuar së fundmi, “Epoka e Re e Errët”, nga shkrimtari britanik, James Bridle. Ai citon një studim të kryer në Japoni, që sugjeron se nevoja që do të ketë Japonia në vitin 2030 për shërbime dixhitale, do të jetë më më lart se kapaciteti i vendit për të prodhuar energji. Ai citon një raport amerikan të vitit 2013, që për ironi ishte zhvilluar nga lobistët e industrisë së qymyrit, e që tregonte se përdorimi i tabletave apo i smartfonëve për të parë një orë video në javë konsumon energji te qendrat e të dhënave pothuajse sa dy frigoriferë të rinj.

Nëse jeni të shqetësuar për ndryshimet e klimës dhe çështje të rëndësishme si zgjerimi i aeroportit Heathrow, ia vlen të dini që, së shpejti, qendrat e të dhënave do ta ndotin mjedisin shumë më tepër se e gjithë industria e aviacionit. Megjithatë, siç thotë dhe Bridle, as këto statistika nuk e tregojnë siç duhet nivelin e problemeve. Ai përmend sasinë e madhe të energjisë që konsumohet nga gërmimet që bëhen për Bitcoin. Për shkak të spekulimeve me çmimin muajin e shkuar, Bitcoin prodhonte dyoksid karboni të barabartë me 1 milionë fluturime përmes oqeanit atlantik. Shkrimtari është në ankth për atë që pritet të ndodhë më pas: “Për shkak të rritjes së kapaciteteve të të dhënave në dhjetëvjeçarin e fundit, energjia që përdoret nga serverët dyfishohet çdo katër vite, dhe pritet të trefishohet në 10 vitet e ardhshme.”

Këto ndryshime ndodhin kryesisht nga shtimi i pajisjeve që lidhen me internetin, që nga televizorët e deri te pajisjet e sigurisë, sistemet e ndriçimit, si dhe mjetet e transportit që vazhdojnë të dërgojnë e të marrin të dhëna. Po të përhapen më shumë makinat pa shofer, përdorimi i të dhënave do të rritet edhe më shumë. Në të njëjtën kohë, rritja e shpejtësisë së internetit do të kërkojë pajisje më të shpejta teknologjike, gjithashtu, dhe kjo do të jetë një ngarkesë e shtuar.

Rreth një dekadë më parë na thanë t’i luftojmë ndryshimet klimatike duke fikur televizorin e magnetofonin. Nëse kjo betejë tani është edhe më urgjente, si mund të përshtatet në një botë ku drita e ruterit fiket e ndizet vazhdimisht, dhe të gjitha pajisjet që kemi lidhen me kompjuter gjigantë, në zona të largëta të botës?

Lajmi i mirë është që pavarësisht shtrembërimeve etike, Silicon Valley ka një ndërgjegje mjedisore. Facebook ka premtuar se do të përdorë energji 100% të rinovueshme, herët a vonë. Google thotë që e ka arritur atë qëllim. Apple po ashtu. Megjithatë, edhe nëse ka përmirësime, prapa këtyre deklaratave fshihet një realitet në të cilin kërkesa e madhe për energji do të thotë se kompanitë janë të detyruara të përdorin elektricitetin që vjen nga karburantet e djegshme, dhe e shlyejnë duke përdorur praktikën e dyshimtë të kompensimit të karbonit.

Mes korporatave të mëdha teknologjike, një mbetet shqetësuese: Amazon, e cila ka degën e saj, Amazon Web Services, që sa vjen e po zgjerohet. Ky shërbim ofron fuqi kompjuterike, hapësirë për të dhëna dhe burime të tjera, duke furnizuar sidomos Netflix-in. Kjo sjell zgjerimin më të madh të qendrave të të dhënave. Mbështetësit e mjedisit ankohen për faktin që ende nuk është bërë e ditur për publikun se sa energji konsumon sistemi i Amazon. Në faqen e Amazon, historiku i deklarimeve të përdorimit të energjisë së rinovueshme ndalon në mënyrë të dyshimtë në vitin 2016.

Veç kësaj, edhe gjigantët më të kujdesshëm amerikanë komandojnë vetëm një pjesë të industrisë botërore. Raporti i Greenpeace thotë se gjigantët kinezë si Baidu, Tencent dhe Alibaba vazhdojnë të jenë të heshtur për konsumin e energjisë. As publiku dhe as klientët nuk marrin dot informacion për elektricitetin që konsumojnë dhe për dyoksidin e karbonit që lëshojnë në atmosferë. Pavarësisht punës së mirë që bëhet nga disa gjigantë teknologjikë, edhe nëse nuk e merrni seriozisht parashikimin se në vitin 2040 14% e karbonit që çlirohet në atmosferë do të vijë nga teknologjia e komunikimit, shumica e elektricitetit që përdoret sot në botë vjen nga burime të parinovueshme. Dhe teksa numri i tyre sa vjen e rritet, nuk ka garanci që ky fakt do të ndryshojë.

Ka disa zëra nga këto industri që përshkruajnë një të ardhme zhgënjyese për të gjithë ne që presim që çdo gjë të jetë “online’. Ata flasin për përdorim interneti me racione, dhe që njerëzit do të detyrohen të dërgojnë foto bardhezi e do të largohen nga shërbimet që ofrojnë video në kohë reale. Ata vijnë njësoj si celulari që ngrohet ndonjëherë në xhep, si një metaforë për ngrohjen globale, apo si kompanitë e mëdha që edhe pse kanë qëllime të mira, shërbimet që ofrojnë vazhdojnë të mos prodhohen me energji të rinovueshme.