Qeveritë e ‘asfaltit’

Infrastruktura rrugore ka qenë top-prioritet i të gjitha qeverive të Kosovës, që nga shpallja e pavarësisë më 17 shkurt, 2008

Në gjithë territorin e Kosovës janë rreth 2045 kilometra rrugë, prej të cilave 95 për qind janë të asfaltuara. Vetëm nga viti 2008, kur Kosova ka shpallur pavarësinë, sipas të dhënave zyrtare, janë shtruar rreth 500 kilometra rrugë.

Nga këto 500 kilometra, rrugë nacionale dhe rajonale të asfaltuara që nga viti 2008 deri më 2017 janë 287.2 kilometra. Vetëm për tetë vjet janë ndërtuar 115 kilometra autostradë, kurse 87.24 kilometra janë nga zgjerimi i rrugëve nacionale dhe rajonale, ka bërë të ditur për Radion Evropa e Lirë, Ramë Çupeva nga Ministria e Infrastrukturës.

Ndërtimi i infrastrukturës rrugore në Kosovë, sipas ekspertëve të kësaj fushe, ka qenë i domosdoshëm, sepse pas përfundimit të luftës së fundit në Kosovë, gjendja e rrugëve në Kosovë ka qenë e shkatërruar.

Halim Gjergjizi, profesor në Universitetin e Prishtinës thotë se infrastruktura rrugore është domosdoshmëri për çdo vend, sidomos për vendet në zhvillim, siç është Kosova.

Por, sipas tij, fokusi nuk duhet të jetë vetëm në një kategori të rrugëve, siç ka ndodhur viteve të fundit në Kosovë, duke marrë si shembull autostradat.

“Fatkeqësisht kjo ka ndodhur në Kosovë, prioritet i është dhënë ndërtimit të autostradave. Kosova ka nevojë për konsolidimin e rrjetit rrugor të brendshëm dhe krahas kësaj ndërtimit të infrastrukturës bashkëkohore”, ka thënë Gjergjizi.

Florim Graiçevci, profesor në Fakultetin e Ndërtimtarisë dhe Arkitekturës në Universitetin e Prishtinës, thotë se rritja e numrit të veturave në komunikacion është treguesi më i mirë i arsyeshmërisë së nevojës për ndërtimin e infrastrukturës rrugore në Kosovë.

Ai nënvizon se investimet në autostrada, paraqesin investimet kryesore në interes të shtetit sepse këto kategori të rrugëve e lidhin Kosovën me vendet e rajonit, por edhe më rrjetin e rrugëve evropiane.

“Në një farë formë, unë konsideroj se Kosova ka obligime karshi Evropës për ndërtimin e kësaj infrastrukture. Por, edhe problemi i rrugëve të niveleve më të vogla, është në prioritet shumë të madh nëse marrim parasysh vetëm kryeqytetin e Kosovës, Prishtinën, ku jemi dëshmitar të ngarkesave të mëdha në hyrje- dalje të kryeqytetit”, thekson Graiçevci.

Ndryshe, autostrada e parë e ndërtuar në Kosovë është autostrada “Ibrahim Rugova”, që lidh Kosovën me Shqipërinë, e njohur edhe si “Rruga e Kombit”.

Aktualisht, në proces të ndërtimit është autostrada, “Arbën Xhaferi”, që lidh Kosovën më Maqedoninë.

Kurse në pranverë të këtij viti, pritet të fillojë edhe ndërtimi i autostradës Prishtinë – Gjilan – Konçul, e cila pritet të lidhë Kosovën me Serbinë jugore, përkatësisht Luginën e Preshevës, që është e banuar me shumicë shqiptare.

Sipas statistikave, Republika e Kosovës ka një sipërfaqe prej 10.908 kilometra katrorë dhe me popullsi prej 1.8 milion banorësh. Ndërkohë, nga rreth 2045 kilometra rrugë, sipas të dhënave të Agjencisë se Statistikave të Kosovës, auto-udhë janë pesë për qind, rrugë nacionale janë 31 për qind kurse, 64 për qind janë rrugë rajonale.

Krahas rrugëve, në Kosovë, para dhe pas shpalljes së pavarësisë, është investuar shumë edhe në fushën e energjisë, por asnjëherë nuk është siguruar një furnizim stabil me rrymë.

Parashikimi i ekspertëve: Këto 10 vende të botës do të zhduken brenda 100 viteve

Gjatë historisë shumë perandori dhe shtete kanë rënë, kombet janë zhdukur apo transformuar dhe ky proces nuk ka mbaruar. Analistët politikë shpjegojnë se nocioni i një kombi apo një shteti nuk zgjat, dhe sigurisht nuk është i përjetshëm

Megjithëse vendet shpesh zhdukën duke u kapur dhe ndarë në mes të armiqve, duket se vendet në të ardhmen do të kenë disa probleme të tjera që do t’i ndajnë apo shkatërrojnë, transmeton gazetametro.net
Nga kërcënimet si ngritja e nivelit të detit, ndarjet kulturore dhe etnike brenda shoqërisë, pyetja është nëse këto 10 vende do të mbijetojnë në 100 vitet e ardhshme.
Holanda

Efektet e ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga ngrohja globale janë shkatërruese për ishujt tropikal, por është e vështirë të imagjinohet se ato mund të dëmtojnë vendet evropiane. Pjesa më e madhe e territorit të këtij vendi është ose në nivelin e detit ose vetëm një metër më lart. Është pikërisht për shkak të këtij fakti që ngrohja globale është një çështje e mbijetesës për Holandën. Për vite ata kanë luftuar me detin i cili është në rritje duke ngritur argjinat e tyre dhe duke i zgjeruar ato. Përkundër kësaj, përmbytjet janë të shpeshta.

Koreja e Veriut

Meqenëse ky vend është nën udhëheqjen e dinastisë Kim që nga vitet 1940, duket se është vetëm një çështje kohe që kurioziteti brenda shoqërisë po kulmon dhe po shpërthen. Ka thashetheme të ndryshme rreth përpjekjeve të disa grushteve ushtarake që fshihen nga mediat. Analistë të shumtë besojnë se kolapsi i sistemit do të vijë gjithashtu për shkak të pakënaqësisë brenda topit politik. Lajm i mirë për shtetin është sigurisht fakti se pas rënies së dinastisë Kim, Koreja e Jugut është e gatshme të investojë në riparimin e dëmeve dhe bashkimit të kombit.

Belgjika

Edhe pse ky vend është shtëpia e Kombeve të Bashkuara, vetë Belgjika mund të mos jetë aq e bashkuar për 100 vite. Është e ndarë në konfrontimin e çështjes etnike të ndarjes në Flemings dhe Valons. Meqenëse nuk kanë të njëjtën gjuhë dhe kanë shumë ndryshime të tjera kulturore, pritet që valonasit të kenë sukses në përpjekjet e tyre për të krijuar një lloj aleance me Francën ose për të arritur pavarësinë e tyre, si dhe Flemingsët të cilët nuk duan ta lejojnë atë, por synojnë pavarësinë absolute të shtetit të përbashkët. Për shkak të tensioneve në rritje, shumë analistë spekulojnë se ndarja e vendit do të vijë në 20 vitet e ardhshme.

Maldivet

Për të gjithë ata që nuk besojnë në konceptin e ngrohjes globale, Maldivet është një shembull i vërtetë për t’i kushtuar vëmendje. Ky komb ishull, i vendosur në mes të Indisë dhe Afrikës, po përballet me një rrezik serioz të fundosjes. Kërcënimi është bërë aq i madh sa ish-presidenti i shtetit e ka konsideruar mundësinë e blerjes së një vendi në Azinë Jugore, ku ai do të lëvizte të gjithë kombin nëse niveli duhet të vazhdojë të rritet. Sipas parashikimeve, Maldivet janë vendi i parë që do të zhduket për shkak të ngrohjes globale dhe kjo mund të ndodhë rreth vitit 2085.

Mbretëria e Bashkuar

Meqenëse është një bashkim i vendeve të ndryshme në të cilat ka aspirata të forta për pavarësinë, është e mundur që shpërbërja gjithashtu do të dëmtojë këtë fuqi botërore. Skocia ka pasur një lëvizje të pasuksesshme për pavarësinë në vitin 2014. Pasi Britania e Madhe vendosi vitin e kaluar të largohet nga Bashkimi Evropian dhe kjo procedurë nuk u miratua në mënyrë të barabartë nga të gjitha pjesët e vendit, kjo do të bëhej një pikë pengese. Besohet se disa vende do të largohen nga Mbretëria e Bashkuar dhe do të bashkohen me BE-në si të pavarur dhe ky proces do të zgjidhet në 20 vitet e ardhshme.

Iraku

Në një gjendje lufte që nga viti 2011, ky vend është një shembull i vërtetë i ndarjes ditore. Pas kapjes dhe ekzekutimit të Saddam Hussein, i cili mbajti tokën së bashku, popullsia sot ndahet ashpër. Rritja e popullaritetit të shtetit islam ka tërhequr vëmendjen ndaj kësaj ndarjeje dhe është mjaft e qartë se vendi po mbrohet artificialisht me disponime të pakta. Iraku është i ndarë në tri grupe: Sunitët, Kurdët dhe Shiitët, të cilat nuk kanë gjasa të bashkohen dhe pritet që vendi të bjerë në tre besime më të vogla në proces.

Kiribati

Deri në vitin 1979, ky komb ishull në pjesën qendrore të Oqeanit Paqësor ishte një koloni britanike, që përbëhej nga tre grupe krejtësisht të ndara të ishujve të shpërndara nëpër Oqeanin Paqësor, Gilbert, Phoenix dhe Line. Konsiderohet të jetë epitomi i një parajse tropikale, por kushdo që dëshiron ta përjetojë atë duhet të bëjë sa më shpejt që të jetë e mundur, sepse niveli i ngritur i detit ka përmbytur tashmë dy ishujt. Nëse ky trend vazhdon, një pjesë e madhe e shtetit mund të bëhet një det, dhe pjesa tjetër nuk do të jetë më në gjendje të ofrojë kushte themelore të jetesës dhe pret që vendi të shembet në tre struktura më të vogla në proces. Presidenti ka kërkuar tashmë ndihmë nga Zelanda e Re dhe Fixhi për të filluar pranimin e njerëzve nga Kiribati si refugjat të përhershëm.

Spanja

Kur kriza ekonomike goditi Spanjën në vitin 2008, ajo shkaktoi shumë dëme që e solli vendin në prag të shpërbërjes dhe ende nuk e ka marrë vetën. Papunësia ishte 24% në vitin 2015, dhe deri më sot, kjo gjendje nuk është përmirësuar. Sikur kjo të mos mjaftonte, ka një ndarje të thellë në mesin e popullatës.

SHBA

Duke pasur parasysh historinë, fakti që popullsia amerikane është e ndarë nga dallimet e thella kulturore dhe qëndrimet politike midis Veriut dhe Jugut që nga Lufta Civile. Në vitin 2012, të 50 vendet morën mijëra letra nga qytetarët e tyre që kërkonin dalje nga bashkimi. Më shumë gjasa, Alaska dhe Teksasi do të jenë të parët që do të ndahen.

Kina

Përkundër faktit se Kina ka një nga ekonomitë më të mëdha në botë dhe një ushtri të fortë, kjo nuk do të thotë se është e mbrojtur nga kolapsi në 100 vitet e ardhshme. Kina gjithashtu ka një problem të madh të ndotjes së mjedisit që po kërcënon aq shumë sa që 250,000 kinezë vdesin para kohe çdo vit.

Sondazhet e vetë qeverisë kineze tregojnë se vendi mund të mbetet pa ujë të pijshëm deri në vitin 2030 dhe ka një shans të madh që shteti të mos përjetojë formën e tanishme në vitin 2050.

Ish-kryeprokurori i Gjykatës Speciale: Aktakuzat nuk vonohen

Të enjten që shkoi njoftimi për largimin e David Schwendiman nga detyra e kryeprokurorit të Speciales erdhi befasishëm. Në deklaratën e tij publike, amerikani e bëri të qartë që nuk po jep dorëheqje as nuk po shkarkohet, dhe se largimi i tij i shpejt nuk paraqet ndryshim në politika ose zotim ndaj punës së Zyrës së Prokurorit të Specializuar nga ana e SHBA-ve ose BE-së

Por, a do të zvarriten proceset e Speciales për ngritjen e aktakuzave të para, siç shkruan mediat prestigjioze botërore?

David Schwendiman, i cili nga data 31 mars nuk do të jetë në krye të Zyrës së Prokurorit trë Specializuar që ka për detyre gjykatës të ndjek krimet e supozuara të krerëve të UÇK’së, ka thënë se puna e këtij institucioni nuk do të zvarritet duke potencuar se ekipi që e ka lënë pas është i përgatitur mirë.

Prokurori në largim thotë se zëvendësuesi i tij është i gatshëm dhe ka njohuri nga afër për këto procese, dhe kjo gjë sipas tij nuk do të neglizhoj procesin për ngritjen e aktakuzave të para.

“Zyra e Prokurorit të Specializuar është në një rrugë të qëndrueshme dhe vazhdimësia sigurohet nga figura e Zëvendësit tim, Kwai Hong Ip. Ai po e merr detyrën e Prokurorit të Specializuar të Përkohshëm, siç ai bëri aq mirë me Task Forcën Hetimore Speciale pas largimit të Clint Williamson-it” ka thënë Schwendiman për Express.

“Vendosmëria e atyre që po punojnë në Zyrën e Prokurorit të Specializuar nuk do të ndikohet nga largimi im, dhe kushdo qoftë që vjen pas meje do të jetë po aq e zotuar në kryerjen e punës drejt dhe mirë dhe aq shpejtë sa është e mundshme”, ka shtuar ai.

Sipas tij, sa ishte në detyrë ka mbledhur mjaftueshëm fakte të cilat do të iu nevojiten njerëzve tjerë të rekrutuar në staf, të cilët do të punojnë për zbardhjen e krimeve të luftës dhe se puna e këtij institucioni nuk do të dobësohet.

“Siç e tregova në deklaratën time të enjten javën që shkoi, mua më trishton largimi im nga kolegët të cilët admiroj dhe respektoj pa mbaruar atë që e nisëm së bashku. Megjithatë, kam shumë bindje, besim dhe mirëbesim në ata kolegë, dhe unë e di që për shkak të tyre puna e Zyrës së Prokurorit të Specializuar nuk do të ligështohet” ka thënë ai në një përgjigje elektronike për Gazetën Express.

Ai ka thënë se stafi i Prokurorisë është i gatshëm të cojë punën më tej. Tashmë është njoftuar se BE është vënë në kërkim të një prokurori të ri.

“Detyra ime si Prokurori i Specializuar ka qenë t’i caktoj politikat, ta drejtoj punën dhe të sigurojë që ata që bëjnë punën kanë burimet dhe mbështetjen që u duhen që ta kryejnë punën. Unë kam ndihmuar në rekrutimin e një stafi të jashtëzakonshëm, unë kam ndihmuar në sigurimin e burimeve të nevojshme të veprojnë në mënyrë efikase, dhe kam punuar që të marr dhe ta mbaj përkrahjen e duhur nga bashkësia ndërkombëtare që ta mbartin punën më tej”, ka thënë mes tjerash Schwendiman për Express.

David Schwendiman ka dhënë kumtin të enjten se do të largohet nga detyra e kreut të organit të akuzës, që ka mandat të hetojë pretendimet e senatorit Dick Marty të shprehura në raportin që mban vulën e Këshillit të Evropës, e në të cilin pjesëtarë të UÇK-së bëhen përgjegjës për krime lufte.

Në shtator të 2016-s amerikani Schwendiman ishte emëruar prokuror i specializuar, pozitë e barasvlershme me kryeprokurorin në të tjera prokurori. SIFT-n para tij e kishte drejtuar Clint Williamson, i cili në verën e vitit 2014-s pati njoftuar të ketë prova të mjaftueshme për ngritjen e aktakuzave, porse atë kohë mungonin Dhomat e Specializuara, para të cilave aktakuzat mund të ngriheshin.

Knaus: Njohja e Kosovës, biletë për Serbinë në BE

Njohja e Kosovës është biletë për Serbinë për të hyrë në Bashkimin Evropian, thotë analisti austriak, Gerald Knaus, themelues dhe president i Iniciativës Evropiane për Stabilitet

“Nëse Serbia nuk e njeh Kosovën, ajo definitivisht nuk do t’i bashkohet kurrë BE-së. Këtë e dinë të gjithë. Dhe, sa më gjatë që kjo e vërtetë e dukshme nuk pranohet nga ana e politikanëve në Beograd, aq më shumë kohë do të humbet”, thotë Knaus në një intervistë për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë.

Duke komentuar deklaratën e kryeministrit të Shqipërisë, Edi Rama, se Kosova dhe Shqipëria një ditë do të duhet të kenë një president, Knaus thotë se ajo më shumë është një përpjekje për të mashtruar Bashkimin Evropian.

“Mendoj se është një blof, nuk mendoj se ka mbështetje reale për ndryshim të kufijve, as në Tiranë, as në Prishtinë. Marrëdhëniet e mira midis fqinjëve nuk janë kërcënim për askënd, por më shumë se kaq do të ishte krejtësisht e padëshirueshme dhe tërësisht joreale. Mirëpo, është e qartë se, nëse Shqipëria dhe Kosova nuk trajtohen seriozisht nga pjesa tjetër e Evropës, nëse lihen jashtë, ato do t’ia kujtojnë Evropës se mund të nxjerrin në agjendë edhe çështje që i bëjnë sërish interesante”, thotë Knaus.

Të hënën, Bashkimi Evropian ka paralajmëruar Shqipërinë kundër “ndërhyjes” në vendet fqinje, pasi Rama ka thënë se vendi i tij dhe Kosova mund të kenë një ditë një president të vetëm si “simbol të unitetit kombëtar”.

Një popull që harron heronjtë e vetë, nuk ka ardhmëri të ndritur

Me 17 dhe 18 Shkurt, u shënua përvjetori i dhjetë i Pavarësisë së Kosovës. Arkitektët e pavarësisë, të gjallë dhe të vdekur, ranë nën hijen e pseudoarkitektëve

Nga Arbërie Demaçi

Kjo pavarësi e sotme, ka një rrugëtim të gjatë. Nisi që nga Lidhja e Prizrenit, më pastaj vazhdoj me Bajram Currin, Hasan Prishtinën, e Idriz Seferin. Eci tutje me Azem Bejtën e Shotë Galicën, me Shaban Polluzhën e Azize Zhilivodën. Rrugëtoj me qindra të burgosur politik, në krye me Adem Demaçin, pastaj me vendosjen e flamujve në vitin 64′, me marshin e demonstratave të viteve 68′, 81’, 89, me grevën e minatorëve, themelimin e LDK-së, me rënjen e familjes Jashari, që ishin kurban i të gjitha celulave nismëtare për liri dhe pavarësi.

Kontribut të veçantë në këtë rrugëtim, dhanë diaspora shqiptare ndër vite, të dëbuarit, dhe të gjithë martirët dhe heronjtë e vendit, bashkë me aleatët ndërkombëtarë dhe në veçanti UÇK-në, që përmbyllën kalvarin e përpjekjeve për liri dhe pavarësi. Kjo pavarësi që lirisht mund të konsiderohet gjysmake, për shkak të ndarjes së Kosovës nga Shqipëria, si rezultat i Konferenca e Londrës me 1913, nuk është finalizuar ende. Ndër caqet kryesore, nga ana e kontribuesve shqiptar, ishte pikërisht arritja e bashkimit kombëtar.

Prandaj, Pavarësia e Kosovës, me të mirat që solli dhe me të metat e tanishme, nuk lidhet me një njeri të vetëm, por u arrit falë shumë dëshmorëve, heronjëve të vdekur. Ndër ta, pra heronjëve, ka ende të gjallë që në këtë shënim glamuroz nuk u përmenden as në menyre simbolike!

Një popull që harron heronjtë e vetë, qofshin të gjallë apo të vdekur, nuk ka ardhmëri të ndritur.

The Guardian: Kosova dhjetë vjet shtet me korrupsion e ndotje

Mediumi prestigjioz “The Guardian” ka shkruar për Prishtinën, si kryeqytetin më të ri në Evropë, në dhjetëvjetorin e pavarësisë së Kosovës duke thënë se shteti përballet me korrupsion dhe ndotje, por që ka rini me plot energji

“Guardian” ka përmendur faktin se 42 për qind e popullatës në Kosovë është nën moshën 24-vjeçare, ndërsa ka shtuar se Prishtina është vazhdimisht në ringjallje. “Ajo është rindërtuar dy herë gjatë Luftës së Dytë Botërore”.

“Edhe pse lufta e fundit zbrazi qytetin nga shqiptarët, dëmtimet fizike vëreheshin në pak ndërtesa. Pas luftës, shumica e qytetarëve serbë u larguan drejt Graçanicës ose pikave në veri, dhe Kombet e Bashkuara morën kontrollin e institucioneve. Por krimi dhe korrupsioni mbretëruan, përfshirë edhe pjesën urbane të qytetit. Më 2000, Drejtori për arkitekturë dhe planifikim urban, Rexhep Luci, që përpiqej të vendoste rendin dhe ligjin në qytet ku të pasurit po ndërtonin ilegalisht, u vra. Vrasja e tij akoma nuk është zgjedhur, dhe më 2014, kryetari Shpend Ahmeti mori pushtetin duke u zotuar për luftën ndaj ndërtimeve ilegale, që kishin arritur në 40 mijë”, shkruan “Guardian”, transmeton Koha.net.

Prishtina në numra: 3500 – Numri i viteve para lindjes së Krishtit, kur besohet se ishte bërë simboli i kryeqytetit, Hyjnesha në Fron.

28 – Mosha mesatare e prishtinasve.

5.3 – Përqindja e GDP-së që shkon për trajtim për sëmundjet ndaj ndotjes, sipas raportit të Bankës Botërore më 2013.

852 – numri i vdekjeve të parakohshme çdo vit për shkak të ndotjes.

Mediumi britanik ka shkruar edhe për historinë e Prishtinës ku ka cekur se kryeqyteti është banuar qe 10 mijë vjet.

Prishtina në zë dhe vizion është pjesa tjetër të cilën e ka veçuar “The Guardian” e ku ka përmendur Dua Lipën dhe Rita Orën si dhe monumentin e NewBornit, që është shndërruar në simbol të shtetit të ri. Era Istrefi ishte këngëtarja tjetër kosovare që përmendet për videoklipin e saj në Kishën Ortodokse, e që kishte nxitur debat në vend. Theksohet se Universiteti i Prishtinës dëshiron që të ketë hapësirë të lirë për 60 mijë studentët e tij, ndërsa Kisha Ortodokse që rri e mbyllur, u kujton të kaluarën e pakënaqshme.

Sa e përshtatshme për jetë është Prishtina?

“Kosovarët mbesin të vetmit në Evropë pa viza. Rreth dhjetë për qind e popullatës kanë kërkuar azil që nga viti 2008, por shumë kanë mbetur për të ndërtuar shtetin e ri. Prishtina është vend i qetë, plot me kafeteri për popullatën e re”, shkruan “The Guardian” duke shtuar se problemi me ujë tashmë është rregulluar. Nuk është harruar as problemi me flamurin kombëtar “Te Rrethi” që cilësohet si “rreziku më i madh urban”.

Krasniqi: Dekoratën nuk e pranova për arsye personale dhe për shkak të kritereve

Ish kryetari i Kuvendi të Kosovës, Jakup Krasniqi, në emisionin “Përballje” ka folur për 10-vjetorin e shtetit dhe refuzimin e dekoratës të ndarë nga ana e Presidentit Hashim Thaçi

Krasniqi, i cili në vitin 2008 kur ishte shpallur Pavarësia ka qenë kryetar i Kuvendit të Kosovës, ka folur në emisionin “Përballje” për 10 vjetorin e shpalljes së Pavarësisë së Kosovës. Mes tjerash ai ka treguar edhe pse ka refuzuar dekoratën nga Presidenti Thaçi, duke thënë se në të ka edhe arsye personale.

“Nuk them që nuk ka diçka personale, por dua të them që janë dy apo tri momente që u është dashur t’i kaloj në interes të Kosovës. Një prej arsyeve ka qenë edhe afera Pronto, sepse ka qenë në publik, ku më mirë të ma kishin thënë në sy, ku për këtë janë organet e Partisë…” ka deklaruar Krasniqi në emisionin “Personale” të transmetuar në RTV Dukagjini.

Sipas tij, arsye tjetër kanë qenë edhe mënyra e përzgjedhjes.

“Nuk ka kritere për dhënien e dekoratës. Duhet të ketë një komision për caktimin e kritereve dhe të ketë arsyeshmëri”, ka shtuar Krasniqi.

Kryetari i Këshillit Kombëtar i partisë NISMA Socialdemokrate ka thënë se nga data 17 shkurt 2008 Kosova e ka adresën e vet dhe prej aty kanë filluar ndërtimet e institucioneve të pavarura të shtetit që asnjëherë Kosova nuk i pa psur dhe këto janë të arritura të mëdha.

“Gjatë këtyre viteve ka pasur ndryshime, ashtu si në fushën e infrastrukturës dhe arsimit, por që kemi mundur të bëjmë më shumë për zhvillimin ekonomik dhe ashtu për sistemin e drejtësisë. Mungesa e saj e ka lënë Kosovën të izoluar në luftimin e krimit ekonomik”, ka vlerësuar Krasniqi.

Emisioni “Përballje” është prodhim i Telegrafit me gazetar Muhamet Hajrullahu dhe transmetohet çdo të hënë nga ora 20:10 në RTV Dukagjini dhe Telegrafi.com. /Telegrafi/

Shfaqet ”Severna Armija” në veri, kërcënon pjesëtarët serbë të FSK-së

Nëpërmes të një pamfleti, “Severna Armija” (Armata e Veriut) u ka bërë thirrje pjesëtarëve të FSK-së që të largohen, përndryshe “do t’ua thyejnë kockat”. Para një muaji, “Srpska” në Zubin Potok i ka porositur pjesëtarët serbë të FSK-së, se “të gjithë njerëzit e Kolashinit (Zubin Potokut) të cilët provojnë që të ardhmën e tyre ta kërkojnë në insitutucionin e Ushtrisë së Kosovës “do të leçitënnga populli Kolashinit”

Zubin Potok. Tani veriu i Kosovës do ta ketë ushtrinë e vetë. Eshtë shfaqur të shtunën në Zubin Potok e ashtuquajtur “Severna Armija” (Armata e Veriut), e cila i ka kërcënuar me likuidim pjesëtarët serbë të Forcës së Sigurisë së Kosovës. Pamfleti është shpërndarë në gjithë Zubin Potokun, ndërkohë që Policia e Kosovës është duke hetuar këtë rast.

“Jemi dëshmitarë të aspiratës së shqiptarëve për t’i përfshirë serbët nga Zubin Potoku në ushtrinë UÇK, ose FSK, në të njëjtën ushtri, e cila na ka vrarë fëmijë, gra dhe pleq në gjithë Kosovën. Nuk u lejojmë njerëzve të prishur të gjakut tonë, të cilët kanë pranuar këtë thirrje të jetojnë, punojnë dhe të jenë në Zubin Potok. Nuk do të lejojmë që atyre t’u ndihmojë komuna e Zubin Potokut në krye me kryetarin. Do t’ua thyejmë kockat. Ju ushtarë, takohemi shumë shpejt. Nuk mund t’u mbrojë as komuna, as policia”, thuhet mes tjerash në pamflet.

Zëvendësdrejtori i Drejtorisë Rajonale të Policisë së Kosovës në veri, kapiten Besim Hoti, ka thenë se policia është duke e hetuar këtë rast dhe se për të është njoftuar Prokuroria.

E ndërkaq, një muaj para shfaqjes së këtij pamfleti dhe të të ashtuquajturës “Armatë e Veriut”, Lista “Srpska” në Zubin Potok, pati ftuar të gjithë pjesëtarët e FSK-së të komunës së Zubin Potokut që të largohen nga FSK-ja, përndryshe, siç ishte kërcënuar “Srpska”, “do të leqiten nga populli i Kolashinit”.

“Sipas zakonit të vjetër të Kolashinit, “ata të mos thirren kurrë as në gëzime e as në ngushëllime, as në kishë e as në kafene, të shpallën të padëshirueshëm në të gjitha objektet publike, të injorohen në çdo hap, jetën e tyre lë ta vazhdojnë atje ku e kanë filluar me mendje fatkeqe, të turbullt dhe të perenduar. Në këtë mënyrë lojalitetin dhe përkushtimin ndaj shtetit tonë të vetëm, Serbisë dhe ndaj populllit tonë, do ta tregojnë të gjithë qytetarët e Zubin Potokut, si dhe bojkotin ndaj atyre kolashinasve të cilët do të përpiqen që të ardhmën ta kërkojnë në institucionin Ushtria e Kosovës”. Me këto fjalë, Këshilli Komunal i Listës “Srpska” në Zubin Potok u është drejtuar qytetarëve të Zubin Potokut, me 10 janar 2018. “Srpska” në Zubin Potok, është deklaruar, siç thuhet, “për shkak të paralajmërimeve për aplikim të disa qytetarëve të Zubin Potokut për angazhim në Forcat e Sigurisë së Kosovës, të cilën ata e quajnë “ish-UÇK”.

“Organizata terroriste – UÇK, nga e cila ka dalë FSK-ja është vetëm kontinuitet i një veprimi terrorist dhe antiserb. Angazhimi i njerëzve të rinj të komunitetit serb është vetëm dhënie e legjitimitetit një organizate që dëshiron të shndërrohet në Ushtri të Kosovës. Lista Serbe, pa të cilën në Kuvendin e Kosovës nuk mund të votohet formimi i kësaj kuaziushtrie ashpër e gjykon dhe me të gjitha mjetët demokratike e lufton formimin e saj. Të gjithë ata serbë që provojnë të hyjnë në FSK do të përballen me bojkot të ashper të bashkësisë serbe. Duke ditur se çfarë u ka bërë serbëve UÇK-ja dhe cili është qellimi i FSK dhe Ushtrisë së ardhshme të Kosovës, ua tërheqim vërejtjen qytetarëve dhe bashkombësve tanë se edhe në të ardhmën, me këtë akt të turpshëm të kyqjes në FSK, ata përcaktohen vetë ndaj popullit të vet dhe ndaj vitimave të së kaluarës, por edhe ndaj fëmijëve të vet, të cilët do të detyrohen, sikurse jeniqerët, që pushkët t’i kthejnë ndaj popullit të vet.

Zubin Potoku, komuna me zhvillimin më të madh ekonomik, me strukturën më të rregulluar, me një zhvillim të hovshëm në bujqësi, turizëm dhe me potenciale ekologjike, thërret qytetarët e vet që fuqinë e tyre ta drejtojnë nga zhvillimi i rajonit tonë dhe të heqin dorë nga aleancat me ata që nuk na e duan të miren. Qytetarët e Kolashinit duhet të tregojnë lojalitetin dhe përkushtimin vetëm ndaj shtetit të Serbisë dhe këta njerëz nëse nuk i thërrasin mendjes, do të injorohen në çdo hap, në bazë të zakoneve të vjetra të Kolashinit, nuk do të ftohen as në gëzime e as për ngushëllime, as në kish e as në kafene, do të shpallën të padëshirueshëm në të gjitha objektet publike dhe gjithkund”, thuhej në një kumtesë për banorët e komunës së Zubin Potokut, të lëshuar nga Këshillit Komunal i Listës “Srpska” në Zubin Potok.

Ndryshe, Forca e Sigurisë së Kosovës aktualisht ka 103 pjesëtarë të nacionalitetit serb. Në mesin e tyre ka edhe pjesëtarë të komunës së Zubin Potokut. Dhe pikërisht për këtë arsye, në fund të nëntorit të vitit të kaluar një bombë ishte hedhur në shtëpitë e dy pjesëtari të FSK-së në Zubin Potok, ndërsa ishte bërë përpjekje për ta djegur edhe veturën e njërit prej tyre.

Epiriotët, shqiptarët e lashtësisë, ilirët që nuk u greqizuan

Në këtë shkrim shqyrtohen shkurtimisht burimet që lidhen me përkatësinë etnike të epirotëve të lashtë, të cilët Teodor Mommsen-i, historiani më i madh i kohës së tij, në veprën ende të patejkaluar “Histori e Romës” (Römische Geschichte) i quante epirotët “shqiptarët e lashtësisë” (die Albanesen des Alterthums)1

Nga Teodor Mommsen

Thuajse të gjithë autorët e lashtë grekë i kanë konsideruar epirotët popull barbar, ashtu siç kanë konsideruar edhe fqinjët e tjerë të tyre trakë, ilirë, ose dhe më tej, trojanët, fenikasit, persët, egjiptianët, etj.Në këtë mënyrë, ata quanin barbar çdo grup etnik jogrek, pavarësisht nga niveli i kulturës ose shkalla e organizimit shoqëror të tyre. Ky fakt kërkon që fillimisht të bëjmë të qartë se ç’kuptonin grekët e lashtë me fjalën barbar.

Ky ishte një term onomatopeik që theksonte faktin që ata ishin të huaj dhe flisnin një gjuhë të pakuptueshme për grekët. Një grek etnik në lashtësi, po të ishte i pagdhëndur e i pakulturuar për grekët e tjerë ishte një ksenos (ξένος), d.m.th. i huaj3, që sidoqoftë ishte superior ndaj barbarit, që gjithënjë ishte i huaj.

Tukididi nga shekulli V p.e.s. na informon se, në kohën e tij, fise të veçanta, madje në jug të Epirit, në Etolinë greke, si fisi i madh i euritanëve flisnin ende një gjuhë të huaj, në shprehjen e tij, një gjuhë fare të pakuptueshme ( ἀγνωστότατοι δὲ γλῶσσαν)

4 . Lidhur me fisin periferik epirot të amfilokëve, ai na thotë, pa dykuptimësi, se pjesa e fisit epirot që kufizohej me ambrakiotët grekë dhe u lidh me ta mësoi greqisht, duke na lënë të kuptojmë se më parë ata flisnin një gjuhë të tyre kurse pjesa që nuk u bashkua me ambrakiotët mbeti barbare, duke vërtetuar edhe një herë konceptin grek se kush nuk fliste/mësonte greqisht ishte/mbetej barbar.

Një shekull pas tij, edhe Hesiodi e quan lisin e orakullit si “vendin ku rrinin pellazgët” dhe Efori bashkëkohës i Herodotit, në shekullin V p.e.s. na thotë se orakulli i Dodonës ishte themeluar nga pellazgët”9.

Epërsia e njohur kulturore greke bënte të mundur që mënyra e jetesës, zakonet, arti, organizimi shoqëror dhe urbanizimi i vëndeve në të cilat u ngritën këto koloni gjatë tërë bregdetit të Mesdheut e madje edhe në brigjet e detit të Zi, të ndikonin në shkallë të ndryshme në atë proces që sot njihet nën konceptin relativ, të papërcaktuar mirë e të papranuar me bashkëkuptim, të ‘helenizimit’ të popujve dhe vendeve të tjera.

Në qoftë se me helenizim do të kuptohej vetëm ky ndikim kulturor grek në Epir si tjetërkund në Europën mesdhetare, Lindjen e Afërme dhe Afrikën e Veriut, atëhere ky ka ndodhur edhe në Epir.

Duke besuar se epirotët u helenizuan dikur në Lashtësi, studiuesit britanikë të Epirit, G. N. Cross14 dhe N.G.L. Hammond, automatikisht kanë pranuar prejardhjen jo greke të tyre. Hammond mendon se zbulimi i mbishkrimeve greqisht të shekullit IV p.e.s. në Epir përbën një provë të helenizimit të epirotëve.

Ky argument i Hammondit, bie nën peshën e rëndë të fakteve të shumta se mbishkrimet greke të gjetura në shumë vende të Europes, nga Spanja deri në Rusi, si dhe të Azisë e Afrikës, nuk kanë sjellë as helenizimin as humbjen e identitetit etnik të popujve të atyre vendeve.

Në pjesën e tretë të këtij shkrimi do të sillen të dhëna që tregojne se epirotët e lashtë kanë folur këtë paraardhëse të shqipes.

Për qëllimin e këtij shkrimi është e nevojshme të bëhet një dallim i qartë midis ‘helenizimit’ kulturor, dhe ‘helenizimit’ etnik. I pari do të kuptohet si ndikim i kulturës dhe artit grek në kulturën dhe artin e epirotëve, ashtu si dhe të latinëve dhe popujve të tjerë të lashtë ballkanikë si trakët, maqedonasit ose dhe dhe popujt e Lindjes së Afërme.

Me ‘helenizim etnik’ do të kuptohet ai proces historik qe shpie në humbjen e vetëdijes etnike, gjuhës, mënyrës së organizimit shoqëror, që duket se ka ndodhur në Maqedoninë e lashtë, pas vdekjes së Aleksandrit të madh, por edhe në Etoli dhe rajone të tjera të Greqisë që autorët e lashtë grekë na thonë se ishin banuar më parë nga fise jo greke7.

Të dhënat më të reja nga mbishkrimet e Butrintit, që përfshijnë dekrete të Lidhjes Kaone dhe Prasaibe, si dhe mbishkrimet për lirimin e skllevërve, tregojnë sa të nxituara kanë qënë hamëndjet se epirotët e lashtë u ‘helenizuan’ dikur në Lashtësi.

Nga ato mbishkrime të shekulllit IV p.e.s., del se njësia më e vogel e organizimit të fisit të prasaibëve në Kaoni ka qënë klani ose subetnia një komunitet prej 200-500 njerëzish 16. Bashkësia (koinoni) i prasaibëve në atë kohë përbëhej nga 90 klane dhe bashkësi klanesh.
Historia e Romës

Daubner mendon se kjo ruajtje e habitshme e strukturës fisnore në Epirin e periudhës helenistike tregon se si studiuesit e Lashtësisë, në të vërtetë janë marrë me aspekte të kulturës elitare, ndërkohë që mendonin se ajo ishte kultura e popullit epirot. Ai arrin në përfundimin e drejtë por tronditës për një opinion mbizotërues se në epokën helenistike ka ndodhure helenizimi i Epirit. Nje helenizim i tillë, këmbëngul me bindje ai, “nuk ka ndodhur kurrsesi” 17.Fakti që prasaibët kaonë, që kishin si kryeqendër Butrintin, një koloni greke, që ishin më të ekspozuar ndaj forcave helenizuese, të shtyn arsyeshëm të mendosh se në rajonet e tjera larg kolonive bregdetare greke të Epirit, struktura shoqërore e trashëguar epirote duhet të ketë mbetur akoma më e paprekur nga ‘helenizimi’ dhe urbanizimi helenistik.Edhe në organizimin shtetëror, Epiri kishte ndryshime me botën greke: mollosët qeveriseshin nga një mbret kurse tesprotët dhe kaonët ishin shoqërira pa mbret (abasileutoi). Në ditën e inaugurimit, mbreti epirot betohej para popullit se do të qeveriste në bazë të ligjit dokësor dhe populli betohej të zbatonte atë ligj 18.

Duke u mbështetur edhe në mbishkrimet e Butrintit, Daubner ka arritur në përfundimin se edhe nga forma e organizimit të shtetit Greqia dhe Epiri (kaonët) ndryshonin në mënyrë rrënjësore19. Është theksuar se edhe mollosët, të cilët kanë pasur lidhjet më të ngushta me Athinën nga çdo fis epirot, ”ishin shumë larg nga një demokraci pjesëmarrëse e modelit të Athinës ose Argosit” (“”ëere noëhere near being a participatory democracy on an Athenian or an Argive model”)20.Deri sot, askush nuk ka paraqitur ndonjë të dhënë të besueshme nga burimet e lashta greke e romake ose nga burime të tjera arkeologjike, etnografike, etj. që do të provonte se epirotët e lashtësisë humbën gjuhën e tyre. Prania e popullsisë autoktone shqiptare në Epirin e vjetër e në Epirin e Ri dhe mungesa e çdo gjurme mërgimi shqiptarësh në Epir, provojnë të kundërtën.

Në burimët e lashta nuk ka të dhëna që të tregojnë në se masa e popullit epirot ka përvetësuar (adoptuar) perëndi greke ose deri në ç’shkallë mund të ketë aritur ‘helenizimi’ i panteonit epirot. Dhe këtu është rasti të kujtojmë se grekët vetë kanë përvetësuar një numër perëndish nga trakët (Dionisin dhe Aresin), nga Lindja e Afërme (Afërditën) dhe Egjipti dhe Herodoti na siguron se “Emrat e thuajse të gjitha perëndive në Greqi kanë ardhur nga Egjipti” 21. Por a do të thotë kjo se panteoni grek u egjiptianizua?
Sigurisht që jo.

Ne kemi një fakt elokuent se panteoni i epirotëve në Lashtësi nuk u shua. Nga fjalori i leksikografit më të madh grek, Hesikut, ne mësojmë se ende në shekullin IV, dmth pas 10 shekujsh trysnije ‘helenizuese’ nga kolonitë greke të bregdetit jonian dhe të fqinjësisë akoma më të gjatë me botën e kulturën greke, fisi epirot i timpejve vazhdonte të adhuronte atin e perëndive të tyre, Deiëa patyros (Δειπάτυρος – ϑεὺς παρὰ Τυμφαίοις) 22 dhe jo Zeusin, atin e perëndive greke. Mbijetesa e atit të perëndive epirote deri në shekullin IV-V të erës sonë në këtë fis të Epirit, madje edhe pas përhapjes së krishterimit, është një indikacion me peshë i mbijetesës së panteonit të trashëguar epirot.

Epirotët ishin ilirë

As fakti që epirotët nuk ishin grekë, as ai që ata nuk u helenizuan, në vetvete, nuk provojnë se ata ishin ilirë ose paraardhës të shqiptarëve të sotëm. Por ekzistojnë të dhëna historike, gjuhësore, mitologjike, dhe etnografike që tregojnë se epirotët janë, sic thoshte Mommsen-i, “shqiptarët e lashtësisë” 1.

Të dhëna gjuhësore

Fjalët e trashëguara epirote që njohim janë shpjeguar me anë të shqipes e jo të ndonjë gjuhe tjetër
Numëri i fjalëve te trasheguara epirote që njohim është i vogël, por gjuhëtarët i kanë shpjeguar ato me anë të shqipes.

Disa nga këto fjalë jane:aspetos Kjo fjalë del te Plutarku kur ai tregon se aspetos (Ἄσπετος) quhej Akili në gjuhën e vendit (ἐπιχωρίῳ φωνῇ )23. Kjo fjalë është interpretuar edhe si një fjalë greke edhe me fjalën shqipe i shpejtë. Por, ka dy arsye që e bëjnë më të besuëshëm shpjegimin me fjalën shqipe i shpejtë. Së pari se në Iliada Homeri në dy vënde e mbiquan heroin “këmbëshpejtë” (πόδας ὠκὺς)24, 25 dhe, së dyti, se Plutarku na thotë shkoqur dhe thekson që me këtë emër, aspetos, Akili quhej në “gjuhën e vëndit”.

barden (βαρδἥν), τὸ βιάζεσϑαι γυναίκας Ἀμπρακιώται. ‘gruaja me barrë, ndër ambrakiotët’ thuhet në Fjalorin e Hesikut. Nga ilirishtja kjo fjalë ka hyrë në latinisht equa bardia ‘pelë mbratë’ dhe është trashëguar në shqipen ‘bratë, mbratë’, që, sipas V. Pisanit, ka dalë nga një ilirishte *bhordịō ‘bars mbars’ 26. Në greqisht Heisku e përkthen këtë fjalë biazesthai (βιάζεσϑαι)….daksa (δάξα) e jep Hesiku 27 si një fjalë epirote. Është shpjeguar me fjalën shqipe det. Francesco Ribezzo (1875-1852) e krahasoi ate me ilirishten *dakti 28. Fjala greke për detin është thalasa (ϑάλασα). Në greqishten e lashtë deti quhet thalasa (ϑάλασα).

dramis (δράμιξ) ‘bread’. Është lidhur me shqipen dromcë ‘thërrime’29 dhe me maqedonishten dramis (δραμις) ‘fetë buke’. Ka dalë nga proto-indo-europianishtja *dhreu28.

gnosko (γνώσκω) ne epirotisht kishte kuptimin njoh. Siç vuri re Paul Kretschmer, kësaj forme epirote i mungon dyfishimi karakteristik i greqishtes [ γιγνώσκω ( gignṓskō ) dhe γινώσκω ( ginṓskō) ‘njoh’]. Është e njëjtë me fjalën e trashëguar ilire * gnēskō 30 dhe me shqipen njoh, që ka dalë regullisht, në bazë të regullave fonetike të shqipes, përmes kalimeve sk>h dhe gn>nj.

manu (μάνυ) ‘i, e vogël’ (μάνυ πικρόν ᾽Αθαμᾶνες) 31. Fjalë që përdorej nga fisi epirot i atamanëve, prej së cilës rrjedh fjala shqipe mang ‘i vogli i një kafshe ose zogu’31, që, nga ana e saj, e ka burimin në një rrënjë proto-indo-europiane *men ’i, e vogël’. Eqrem Çabej a ka konsideruar këtë fjalë si një konkordancë epirote-shqiptare31. Këtë fjalë epirote Hesiku e përkthen me greqishten pikron.

pelio/pelia (πέλιος/πελία). Fjalë epirote për ‘plak/plakë’. Është trashëguar në shqipen plak/plakë dhe rrjedh nga ilirishtja *pelak 32. Lidhet dhe me maqedonishten e lashte pelia ‘old man’33. Në greqisht pleqtë quhen gerontes.

Pelagones ishin pleqësia e epirotëve të cilën së pari von Hahn e lidhi me shqipen plak34, që është ruajtur në institucionin shqiptar “pleqësia e fshatit”. Rrjedh nga ilirishtja *pelak 35 .

Emrat e njerëzve

Në mbishkrimet e gjetura në Epir dalin edhe emra njerëzish me tingëllim ilir si Admatos, Amyntas, Anna, Annyla, Appoitas, Dazus, Derdas, Menoitas, Pyrrhos, Sabyrtios, Sabylinthus (Σαβύλινθος). Emrin femëror ilir Bikerna e gjejmë si emër fshati Pikernes (sot Piqeras) në bregdetin e Epirit 36. Banorët shqiptarë të territoreve të Epirit përdorin ende një numër emrash të lashtë ilirë si Balil

Emrat e fiseve epirote

Një veçori unike e pa vënë re, ose e patheksuar sa duhet, që flet në të mirë të identitetit etnik ilir të epirotëve, është numëri i konsiderueshëm i emrave të fiseve epirotë që i gjejmë edhe si emra fisesh ilire. Numri i tyre është i atillë që nuk mund të shihet si një lojë e rastësisë, kur ngjashmëri të tilla me emrat e fiseve greke ose trake mungojnë. Disa prej këtyre fiseve ‘binjake’ iliro-epirote janë:
Autariatët e Ilirisë qëndrore kanë ndajgjegjësin e tyre në autariatët thesprotë në Epir.

Amantëve ilirë u përgjigjen amantët epirotë në Kaoni dhe amintët në Thesproti .
Atintanëve ilirë u përgjigjen atintanët epirotë në luginën Vjosë-Drino.
Enkelejve ilirë u përgjigjen enkelejtë e Kaonisë në Epir.

Dasaretëve ilirë u ndajgjegjen deksarojtë epirote.
Pleraejtë ilirë në Dalmaci kanë ndajgjegjësin epirot në pleraejtë thesprotë (S. Bizantini).
Boii , një fis në në Ilirinë veriore e ka ndajgjegjësin në fisin Boioti të Epirit veri-lindor nga i cili, ka të gjarë, rrjedh edhe emri i mesëm i despotit të Despotatit të Epirit, Gjin Bua Shpatës.

Emrat e vendeve

Emrat e vëndeve të Epirit të Ri e të Vjetër, në format e tyre të sotme, gjithashtu kanë evoluar në bazë të ligjeve fonetike të shqipes
Amonicë: Amantia37.
Arbëri (krahina e Labërisë): Albania/Arbania 38, 39, 40
Arta: Arachthos41.
Bual: Ombalion 42.
çam, Çamëri: Thyamis43.
Delvinë, Delvinë (Përmet), Delvinaq, Delvinaqopulos: *Delminium44.
Drino: *Drilon.
Gjashtë: Onchesmus45.
Konispol: *Konispolis (vëndbanim i kaonëve)
Nemërçka: Amyron46.

Të dhëna historike

Nuk njihet asnjë dokument autentik i lashtë ose mesjetar që të flasë për ndonjë emigrim shqiptarësh në Epirin e Ri ose të Vjetër. I vetmi dokument autentik për imigrim popullatash të huaja në Epir është imigrimi i popullsisë greke në fillim të shekullit XIII, si rrjedhim i keqtrajtimit, përndjekjes dhe masakrimit të tyre nga kryqtarët e Kryqëzatës së katërt47.

Nga shekulli XIV, në Perëndim, Epiri kishte filluar të njihej me emrin Albania. Kështu, në ndalesën që bëri në ujdhesën greke Leukas, nga fundi i atij shekulli, udhëtari italian Niccolo de Martoni pa brigjet e kontinentit që gjëndej përballë, disa kilometra në veri, dhe e quan Albania atë që njihej si Epir në Lashtësi48.

Fakti që ai përdor emrin Albania, dhe jo Greqi për Epirin, tregon pa dykuptimësi se ende në mesjeten e vonë, në shekullin XIV, Epiri vazhdonte të ishte nje territor shqiptar. Këtu duhet mbajtur parasysh edhe fakti që, në ate shekull, shqiptarët në Epir, kishin krijuar shtetet e tyre të pavarur me sundimtarë Gjin Bua Shpatën, Peter Loshën dhe Gjin Zenebishin.

Roli i shquar i gruas në Epir e Iliri bën kontrast me botën greke

Në qytet-shtetet (polis) e Greqisë së lashtë gruaja ishte në një pozitë inferiore shoqërore, me të drejta jo të plota, e mbyllur në jetën familjare dhe e privuar nga postet publike dhe shoqërore.
Në një pozitë pa krahasim më të lartë gjëndej gruaja në shoqërinë epirote. Kjo është pranuar përgjithësisht madje edhe nga autorë grekë49. Një shëmbëll tjetër i rolit dhe i të drejtave të gruas epirote, është Olimpia, nëna e Aleksandrit të madh, e cila jo vetëm luajti një rol aktiv në mbretërinë dhe perandorinë maqedone, por pas vdekjes së vëllait të Aleksandrit të madh u bë regjente e nipit të saj Neoptolemit II. Nga shoqëria ilire mund të përmëndet rasti i Teutës, që arriti, në mënyrë të pashëmbëllt në shekulin II p.e.s., të behet mbretëreshë e shtetit më të madh ilir në histori.

Lidhje mitologjike iliro-epirote

Ka një mit ilir që duket se flet për përkatësine etnike të epirotëve të lashtë. Në variantin e parë të mitit, që na jep Straboni, deti Jon e ka marrë këtë emër nga sunduesi i ujdhesës ilire Isa50. Në variantin e Apianit, emri i qytetit Epidamnos vjen nga emri i mbretit ilir Epidamnos kurse deti Jon e ka marrë emrin nga Ionio, emri i vëllait të mbretit ilir Dyrrakut (Dyrrhachium), nipit të Epidamnit.

Kur Dyrraku u sulmua nga disa prej vëllezërve të tij, ai u lidh me Herkulin, i cili pa dashur vrau Ionion, vëllanë e Dyrrakut, dhe e hodhi trupin e tij në det për ta quajtur detin, ashtu siç e njohim edhe sot, me emrin deti Jon51. Studiuesja sllovene Marjeta Šašel Kos, si dhe Radoslav Katičić dhe Mladen Nikolanc, ka arritur në përfundimin: « të dy versionet ruajnë një fragment të mitologjisë ilire…në të dy Joni është ilir…që do të thotë se kolonistët greke adhuronin një hero vëndas.

Ka të gjarë që ata ta kenë adoptuar (përshtatur) Jonin si një paraardhës mitik të tyre »52. Lidhja mitologjike e detit Jon, që lag Epirin, me mbretërit ilirë Epidamn dhe Dyrrak mund të simbolizojë, në përfytyrimin e autorëve të lashtësisë, lidhjen etnike të epirotëve me ilirët.

Miti grek rreth gjarpërit që me Olimpian u bë ati i Aleksandrit të madh vë në dukje kultin e gjarprit si symbol i pjellorisë dhe riprodhimit, funksion që ruhet në besimin popullor shqiptar. Kulti i gjarprit si symbol i mirësisë është akoma i gjallë ndër shqiptarët. Në Gjirokastër ekziston ende sot një kult i gjarprit, që njihet si ”vitorja e shtëpisë”, dhe vrasja e saj besohet se ndjell fatkeqësi.

Etnografia e sotme e Epirit i lidh ata në mënyrë të dukshme me shqiptarët

Studiuesi erudit dhe enciklopedist Franz Baron Nopcsa ka treguar se fustanella ishte një veshje tipike burrash ndër ilirët dhe nga fillimi i shekullit XX ai e ka gjetur fustanellën në tërë trojet e Ballkanit ku kanë jetuar ilirë, duke përfshirë Epirin, Sërbinë, Slloveninë38, kurse në Greqi ajo mbahej vetëm nga shqiptarët e Greqisë ose, në ndonjë rast, nën ndikimin e shqiptarëve.

Po kështu, kënga popullore polifonike karakteristike e Toskërisë është e përhapur saktësisht në territoret që përfshinte në Epir Straboni, nga rruga Egnatia (afërsisht lumi Shkumbin) deri në gjirin e Artës.
Të dhënat e parashtruara në këtë shkrim të shpien natyrshëm në përfundimin se, në Lashtësinë klasike, Epiri banohej nga një popullsi etnikisht e ndryshme nga grekët e lashtë, që i perkiste grupit etnik ilir.

Referencat

1. Mommsen, T. (1881). Römische Geschichte: Bis zur Sclacht von Pynda. Ëeidmannsche Buchhandlung, Berlin, f. 387.
2. Homer Iliad, II, 867.
3. Cartledge, P. (2002). The Greeks: A Portrait of Self & Others, 2nd ed. (1993; Neë York: Oxford University Press, According to LeMoine, R. (2014). Philosophy and the Foreigner in Plato’s Dialogues. Dissert.
4. Thucydides, The Peloponnesian Ëar, 3, 94, 5.
5. Scymni Chii Periegesis et Dionysii Descriptio Graeciae. Meineke , Berlin, 1846, p. 102, v. 457.
6. Diodorus Siculus, Library 11.56, 2.
7. Strabo Geography, 7,7,1.
8. Herodotus The Histories II, 127, 4).
9. Strabo Geography 7, 7, 10.
10. Strabo Geography 7, 7, 10.
11. Herodotus The Histories II, 57, 1.
12. Herodotus, Po aty, 57, 2.
13. Mairs, R. (2012). Hellenization. In The Encyclopedia of Ancient History. Red. R.S. Bagnall, K. Brodersen, C.B. Champion, A. Erskine dhe S.R. Huebner. Ëiley-Blackëell, Malden, MA- Oxford, pp. 1-4.
14. Cross, G.N. (2015). Epirus . Cambridge University Press, p. 2-4.
15. Merleker K.F. (1841). Das Land und die Beëohner von Epeiros. Jahresbericht über das königliche Friedrichskollegium, Königsberg, f. 4.
16. Daubner, F. (2014). Epirotische Identitäten nach der Königszeit. In Athen und/oder Alexandreia?: Aspekte von Identität und Ethnizität im hellenistischen Griechenland. Ed. K. Freitag and C. Michels, Böhlau Verlag Köln – Ëeimar, 99- 124, (f. 102).
17. Daubner, F. (2014). Po aty, f. 114.
18. Plutarch Pyrrhus. 5, 2.
19. Daubner, F. (2014). Po aty, f. 119.
20. Davies, J.K. (2002). A Ëholly Non-Aristotelian Universe: The Molossians as Ethnos, State, and Monarchy. In Alternatives to Athens…. p. 255.
21. Herodotus The Histories. II, 50, 1 dhe 2.
22. Hesychii Alexandrini Lexicon.
23. Plutarch Pyrhus 1, 2.
24. Homer, Iliad, 1.58.
25. Homer, Iliad, 1.84.
26. Çabej, E. (1976). Studime Etimologjike në Fushë të Shqipes II. Tiranë, 1976, f. 173-174.
27. Hesychii Alexandrini Lexicon.
28. Orel, V. (1998). Albanian Etymological Dictionary. Brill, Leiden-Boston Köln.
29. Çabej, E. (1976). Studime Gjuhësore I. Rilindja, Prishtine, f. 142.
30. Çabej, E. (2002). Studime Etimologjike ne Fushe te Shqipes VI. Tiranë, p. 106-107.
31. Hesychii Alexandrini Lexicon.
32. Çabej, E. (2014). Studime Etimologjike në Fushë të Shqipes V. Tiranë, f. 281.
33. Blažek, V. (2005). Paleobalkanian Languages: Hellenic languages. Sborník Prací Filozofické Fakulty Brnĕnské Univerzity. N 10, 15-33.
34. von Hahn, J.G. (1854). Albanesische Studien. F. Mauko, Jena, p. 241-242.
35. Demiraj, B. (1998-1999). The Albanian inherited lexicon. Internet: http://ëëë.ëin.tue.nl/~aeb/natlang/ie/alb.html
36. Leake, Ë.M. (1835). Travels in Northern Greece I. Rodëell, London, f. 79.
37. Çabej, N. (2014). Vazhdimësi iliro-shqiptare në emrat e vëndeve. Fan Noli, Tiranë. p. 5-8.
38. von Hahn, J.G. (1854). Albanesische Studien. F. Mauko, Jena, f. 230.
39. Çabej, E. (1976). Studime Etimologjike në Fushë të Shqipes II. Tiranë, f. 61-69.
40. Demiraj, Sh. (2006). The Origin of the Albanians. Tiranë, p. 168- 179
41. Kretschmer, P. (1896). Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache. Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen, p. 258.
42. Çabej, N. (2014). Vep. përm. f. 57-59.
43. Leake, Ë.M. (1835). Researches in Greece. J. Booth, London, f. 257.
44. Çabej, N. (2014). Vep. përm. f. 69-70.
45. Çabej, N. (2014). Vep. përm. f. 96-101.
46. Çabej, N. (2014). Vep. përm. f. 119-122.
47. Ossëald, B. (2007). The Ethnic Composition of Medieval Epirus. Në Imagining Frontiers – Contesting Identities. Red. I. Ellis, G. Steven, Klusakova, L. Universita di Pisa, Pisa, f. 132.
48. Pelegrinage a Jerusalem de N. de Martoni: Notaire italien (1394-1395). Revue de l’Orient latin, vol. 3, 1895, Paris, p. 662.
49. Mpalaska, E., Oikonomou, A. and Stylios, C. Ëomen in Epirus and their social status from ancient to modern times. INTERREG IIIA GREECE-ITALY 2000-2006.
50. Strabo Geography VIII, 5, 9.
51. Appian The Civil Ëars II, 6, 39.
52. Kos, M.Š. (2004). Mythological stories concerning Ilyria and its name. Në L’ Illyrie méridionale et l’ Épire dans l’Antiquité IV. DeBocard, Paris, pp.493-504.
53. Nopcsa, F.B. (1925). Albanien – Bauten, Trächten und Geräte Nordalbaniens, de Gruyter, Berlin, f. 223.

voal.ch

Jovanoviq: Serbisë t’i ofrohet kompensim adekuat për Kosovën

Në Beograd është mbajtur një debat i ri i dialogut të brendshëm lidhur me modalitetet për zgjidhjen e problemit të Kosovës, i organizuar nga Fakulteti i Diplomacisë dhe Sigurisë

Drejtori i të ashtuquajturës Zyra për Kosovë dhe Metohi në Qeverinë e Serbisë, Marko Gjuriq ka thënë se vendimin përfundimtar lidhur me këtë çështje do ta japin qytetarët e Serbisë, e jo fuqitë e mëdha. Ai gjithashtu tha se presidenti serb do të bëjë publik propozimin përfundimtar, atëherë kur dialogu i brendshëm të përfundojë dhe kur të vlerësojë se për këtë çështje është momenti i duhur.

Siç raportojnë mediat serbe, profesorë dhe diplomatë të shquar të mbledhur për të dhënë kontributin e tyre në dialogun e brendshëm për zgjidhjen e çështjes së Kosovës, më shumë janë marrë me histori sesa kanë propozuar zgjidhje të mundshme.

Ish-Ministri i Punëve të Jashtme të Jugosllavisë, Vladislav Jovanoviq, ka thënë se fuqitë e mëdha duhet të jenë të vetëdijshëm se pa një kompromis me Serbinë nuk ka zgjidhje të çështjes së Kosovës.

“Serbisë duhet t’i ofrohet kompensim adekuat, territorial ose kompensim tjetër. Vetëm atëherë negociatat do të ishin të barabarta. Kjo tash është Serbia kundër të gjithëve dhe shantazh ndaj Serbisë që të pranojë ultimatumet e tyre”, tha Jovanoviq, përcjell Telegrafi.

Ai ka thënë se Serbia, në qoftë se bie dakord të heq dorë nga Kosova për anëtarësim në BE, e ka

Si zgjidhje e vetme konkrete që u dëgjua në këtë debat, ishte mbajtja e një konference paqeje, garantues të së cilës do të ishin fuqitë e mëdha botërore. Kjo do të nënkuptonte një ridefinim i kufijve, pra ndarjes së Kosovës, apo eventualisht shkëmbim të territorit.

Ndërsa disa janë dakord me këtë propozim, të tjerë paralajmërojnë për pasojat e mundshme nga një opsion i tillë.

Diplomati Zoran Milivojeviq beson se inicimi i konferencës së paqes , vetëm në një rast nuk është i mundur.

“Inicimi i çështjes së kufijve është i pamundur, pa filluar të njëjtën çështje edhe në rastin e vendeve të tjera”, thotë ai.

Drejtori i të ashtuquajturës Zyrë për Kosovë dhe Metohi në Qeverinë e Serbisë, Marko Gjuriq, ka thënë se deri tash kanë marrë shumë propozime për zgjidhjen e problemit të Kosovës.

Ai tha se pikëpamjet dhe propozimet e prezantuara në takimet e deritashme do të merren parasysh kur të propozohet zgjidhja përfundimtare, por nuk tregoi se kur do të ndodhë kjo.

“Ne jemi të bindur se kjo do të bëhet kur të vlerësohet se është koha e duhur për këtë …”, ka thënë Gjuriq.

“Verdiktin për propozimin përfundimtar lidhur me zgjidhjen e çështjes së Kosovës do ta japin qytetarët e Serbisë”, ka thënë Gjuriq, pa konfirmuar nëse ajo do të jetë një deklarim përmes referendumit, apo në ndonjë formë tjetër.