Miti serb për Kosovën (2)

Historianët që kanë studiuar burimet historike në lidhje me Betejën e Kosovës, duke filluar nga Ilariona Ruvarca dhe Ljubomir Kovačević, themeluesit e historiografisë kritike në Serbi, deri tek Sima Çirkoviç i cili është burimi i kësaj beteje në dekadat e fundit të shekullit të 20-të, hetohet se ka burime pak të besueshme, pra është e rëndësishme për të kontrolluar besueshmërinë e dokumenteve në lidhje me Betejën e Kosovës sepse njohuritë tona të besueshme në lidhje me këtë mit po bëhen gjithnjë e më pak të besueshme


Nga Ivan Çolloviq

Lindja e mitit kombëtar serb për Kosovën

Drama e Banes është shembull i mirë sesi nga mesi i viteve 60-ta të shekullit 19, në shfaqjen për Betejën e Kosovës, vlerat e sistemit feudal, gjithashtu, pikëpamja botërore racionaliste dhe iluministe gradualisht i hap rrugë nacionalizmit romantik. Kur e ka përgatitur për shtyp botimin e ri të “Car Llazarit”, që është paraqitur m 1866, atë vit kur në Novi Sad është themeluar Rinia e bashkuar serbe, Bane gjithkund, ku ka mundur, deklaratat politike të Llazarit dhe Milloshit, për obligimet e veta, i ka ndërruar, ashtu që, në vend se për shtetin, pallatin dhe pushtetin, siç shkruan në botimin e parë të kësaj drame të vitit 1858, në botimin e ri kanë të bëjnë me hallin për popullin, për mirëqenien e tij, për të respektuar mendimin e tij. Në botimin e parë Llazari paraqet se i nevojitet “fuqia më e madhe e pushtetit” (1958: 254), ndërsa në botimin e dytë i nevojitet “fuqia më e madhe e popullit”, në të parën kërkon që udhëheqësit “t’i ndihmojnë për ta shpëtuar vendin”, ndërsa në të dytin “vendin” e zëvendëson me “popullin”. Milloshi në botimin e parë të dramës mërzitet se është i akuzuar për “tradhti ndaj vendit”, ndërsa në të dytin fshihet atdheu e në vend të tij shkruhet populli.

Duke intervenuar në këtë mënyrë në tekstin e dramës së vet për knez Llazarin, Matija Ban këtë dramë e lidh më fuqishëm për diskursin nacionalist, i cili në gjysmën e dytë të shekullit 19, gradualisht imponohet si dominues. Fokusi ideologjik, nga vlerat e rendit feudal dhe nga vlera e racionalizmit iluminist, gjithnjë e më shumë u zhvendos në vlerat e festuara nga nacionalizmi romantik, kështu që kujtimi i Kosovës në letërsi, historiografi dhe diskutim politik, gjithnjë e më shumë, shoqërohej me kultin e popullit, kombit dhe shtetit kombëtar. Rrëfimi për Kosovën gjithnjë e më shumë është tregim për kombin (kryesisht serb), i luftës së tij, vdekjes dhe ringjalljes, dhe, megjithëse nuk flet për hyjnitë mitike pagane, ka karakteristikat e mitit të vet, sepse ajo ofrohet si një histori e padiskutueshme dhe e detyrueshme, kërkon statusin e vet të një rrëfimi të tillë.

Për formimin dhe afirmimin e diskursit nacionalist në rajonet me popullsi sllavo jugore dhe sidomos në Vojvodinë, Mal të Zi dhe Serbi, më të rëndësishmit ishin Vuk Karaxhiqi dhe Njegoshi. Vlera kryesore që ata preferojnë është kombi dhe nacionalizmi i tij, gjoja i natyrshëm, siç shkruan Vuk Karaxhiq. Kur është fjala për interpretimin e dokumenteve që përmbajnë kujtimet për Kosovën, populli ka një rol të dyfishtë: është një vlerë në emër të së cilës heronjtë e Kosovës kanë luftuar dhe ndoshta më i rëndësishmi është kujdestari i kujtesës së këtyre heronjve, trashëgimtari dhe i dërguari i mesazheve të cilat supozohet se ata i kanë lënë pas, të cilat do të fillojnë të quhen “Konventa e Kosovës”, “Testamenti i Kosovës”, “Vendosmëria e Kosovës”, “Mendimi i Kosovës” e kështu me radhë. Për këtë arsye këngët popullore të cilat Vuku i tuboi dhe botoi fituan rol kryesor në mesin e dokumenteve për Betejën e Kosovës, mbetën burim i figurave, portreteve, simboleve dhe e dhëna që do të formonte Rrëfimin për Kosovën, si një mit kombëtar. Gjëja më e rëndësishme ishte të tregohet jo vetëm vjetërsia e këngëve popullore, që thuhet se u krijua menjëherë pas Betejës së Kosovës, por gjithashtu edhe se ato jetonin në popull gjatë gjithë kohës, se “besimi i Obiliqit”, siç thotë Njegoshi, është i gjallë dhe se kombi është i gatshëm ta konfirmojë atë jo vetëm me këngë, por edhe me vepër. Dhe që punë e rëndësishme kombëtare do të jetë, dhe që u bë e qartë në gjysmën e shekullit të 19-të: hakmarrja ndaj turqve dhe restaurimi i Perandorisë së Dushanit.

Hakmarrja për Kosovën dhe restaurimi i Perandorisë – dhe në këtë kontekst dhe përtëritja e unitetit kombëtar serb apo të sllavëve të Jugut – në gjysmën e dytë të shekullit 19, nuk janë vetëm tema që shfaqen në regjistrat folklorikë, tekstet letrare dhe historiografike, por janë pak a shumë të shprehura haptazi qëllimet e qarqeve politike, por kur Serbia fitoi pavarësinë dhe qëllimet e politikës shtetërore serbe. Më konkretisht, diskursi mitik i Kosovës u bë një mjet për propagandën shtetërore, e cila çoi në bashkëpunimin e ngushtë të qarqeve politike dhe ushtarake me historianë, filologë dhe shkrimtarë të cilët studiuan, interpretuan dhe botuan tekstet e kishës dhe të folklorit që pohojnë se dikur Kosova, Maqedonia ose Bosnja ishin toka serb, dmth., njerëzit që jetojnë atje ruajnë ende kujtimin e Betejës së Kosovës. Kështu janë marrë edhe argumentet historike dhe etnografike që pretendojnë dhe konfirmojnë se shteti i ri serb ka të drejtën të shtrijë pushtetin e saj në territoret që dikur ishin serbe. Siç shkruan Ilija Garashanin, ministër në kohën e sundimit të princit Aleksandar Karagjorgjeviq, shteti serb, ” i cili kishte filluar me lumturi, por që u desh të përhapet dhe përforcohet, ka temelin dhe formimin e tij në perandorinë serbe në shekujt 13 dhe 14 dhe një pasuri të historisë së lavdishme serbe “(Garashanin: 34-35).

Mbledhja e folklorit në Kosovë, Maqedoni dhe në Bosnjë, në gjysmën e dytë të shekullit 19, ishte punë e madhe me rëndësi shtetërore, sepse më vonë, siç do të shpjegojë etnologu Tihomir Gjorgjeviq, folklori është “mjet i fuqishëm për përcaktimin e kufijve nacional” (Gjorgjeviq, T.: 19). Prandaj teologu dhe botuesi i këngëve popullore Bogoljub Petranoviq, historiani Millosh S. Milojeviq për hulumtimet e veta të gjendjes kulturore të popullit në viset nën pushtetin turk dhe austriak në vitet 60-ta të shekullit 19 – dhe për botimin e këngëve popullore dhe punëve tjera të cilat gjoja dëshmojnë për atë se pjesa më e madhe e banorëve nëpër këto treva i ka mbetur besnik serbizmit të vet dhe “shenjëtrimit kosovar” – kanë pasur përkrahjen financiare të qeverisë së knez Mihailit, edhe nëse nuk kanë punuar sipas direktivave dhe udhëzimeve të tij.

Në kohën kur në Serbi ishte aktuale “çështja boshnjake”, Petranoviq botoi këngën popullore “Rrënimi i mbretërisë serbe”, të cilën e kishte kënduar lahutari nga Bosnja Ilija Divjanoviq – sipas kërkesës dhe me ndihmën e tij, siç kishte dëshmuar më vonë – në të cilën knez Llazari mendonte për çështjen gjeopolitike në mënyrë shumë të ngjashme me atë që kishte menduar në qeveri knez Mihaili, dmth. me theks se Kosova, Maqedonia, Vojvodina dhe Bosnja e Hercegovina gjithmonë do të jenë pjesë përbërëse të shtetit serb. “Unë e quaj tërësisht vend timin”, thoshte këtu Llazari, “Skenderinë dhe Rumelinë, Arnautllukun dhe Maqedoninë, gjithë Bosnjën dhe Hercegovinën, rrafshin e Sremit dhe gjysmën e Zemunit, kjo është e gjithë Serbia (“Rrënimi i mbretërisë serbe”, vargjet 145-150).

Kremtimi i 500 vjetorit të Betejës së Kosovës më 1889 do të tregojë se në qeverinë serbe dhe në pallat (në atë kohë ishte pallati i mbretit adoleshent Aleksandar Obrenoviq, të cilin e udhëhiqnin mbretërit guvernatorë) erdhën në përfundimin se kjo festë është një mundësi e mirë që qeveria mbretërore dhe vetë mbreti, si dhe ushtria serbe, ta tregojnë veten si kujdestarë të kujtesës në Kosovë dhe “betimin e Kosovës”, pasuesit e princit Llazar dhe heronjve të Kosovës dhe, më e rëndësishmja, njerëzit janë të gatshëm ta udhëheqin popullin në betejën e shumëpritur fitimtare, ku paraardhësit e tyre që kishin rënë në Kosovë të jenë të shenjtëruar. Në këtë, qeveria dhe pallati kishin mbështetjen e kishës dhe të intelektualëve të mbledhur në shoqatat shkencore dhe artistike, midis të cilave edhe disa vjet më parë themeluan Akademinë Mbretërore Serbe.

Pjesa kryesore e manifestimit u organizua në Krushevc, ndërsa mesazhet e tij më të rëndësishme politike gjenden në fjalët që mitropoliti Mihaillo mbajti me atë rast. Një prej tyre ishte thirrja që u bëhej serbve se në emër të Kosovës të jenë besnikë të krajlit: “Kujtimet e heronjve patriotë të Kosovës le t’i mësojnë pasardhësit e patriotizmit, që të shohin brezat e popullit tonë, se si ata që e duan atdheun e tyre, njerëzit dhe sundimtarin e tyre, mbretin e ri Aleksandër, kurrë të mos lejojnë të mendojnë për pabesinë dhe tradhëtinë” (Durkoviq-Jakshiq: 381). Tjetra – në formë të lutjes drejtuar trimave të Kosovës – ishte shpresa se populli serb do të bashkohet dhe mbretëria e Dushanit do të përtëritet. Luftëtarët e Kosovës janë të thirrur që para zotit të premtojnë për këtë “që të përtëritet mbretëria serbe, të bashkohet populli i ndarë serb” (item: 365).

Manifestimi u shfrytëzua si rast që të tregohet fuqia e ushtrisë serbe, e cila në unifrma solemne, nën plotunet e nderit, mori pjesë në pjesën më të madhe të programit në manifestimin në Krushevc, gjithashtu edhe në Beograd dhe vende tjera në Serbi kishte ushtri. Që ushtria serbe në fund të shekullit 19 ta trashëgojë ushtrinë e knez Llazarit u theksua edh në kuadër të manifestimit të pesqindvjetorit të Vidovdanit, kur u vu gurthemeli i deposë ushtarake të barutit e cila do të quhej “barutana e Obiliqit” (sic: 384). Në raportin për këtë ngjarje të botuar në gazetat serbe u theksua se “ përtëritja e mbretërisë serbe do të përkujtojë trimat e Kosovës, jo vetëm me parastosin dhe domethënien e kishës, por edhe me kultivimin e vazhdueshëm të fuqisë së vet ushtarake “(Makuleviq: 316).

Kujtimet për Kosovën gjatë dekadave vijuese në Serbi u përdorën për propagandë politike, me qëllim që monarkët serbë, pas vrasjes së Aleksandër Obrenoviqit në vitin 1903, sundimtarët e familjes Karagjorgjeviq – si roja të “Besëlidhjes së Kosovës” dhe atë veprimet politike dhe ushtarake të ndërmarra nga shteti, të kryesuara prej tyre, të legjitimuara si përmbushja e asaj besëlidhjeje, si borxh ndaj paraardhësve heroikë. Fitoret në luftërat ballkanike, që iu mundësuan atyre, që pas tërheqjes së Turqisë nga Kosova dhe Maqedonia, këto territore t’i bashkohen shtetit serb, u përshëndetën si arritja përfundimtare e hakmarrjes për humbjen në Betejën e Kosovës, si një ringjallje e gëzueshme kombëtare nga “Varri i Kosovës”, siç e përshëndet këtë fitore poeti Velimir Rajiq (Rajiq, V. 139). Mbreti Peter dhe djali i tij Aleksander morën tituj nderi të “hakmarrësve të Kosovës”. Vidovdani mori kuptim të ri në vitet 1913 dhe 1914: u festua si Festë e Çlirimit. Megjithatë, me nderimet dhe lëvdatat e marra me të cilat u pritën dhe u përshëndetën nga hakmarrësit e Kosovës, shpeshherë u theksua se hakmarrja nuk ishte e plotë, se puna ende nuk kishte përfunduar dhe se Serbisë i mbetet të kthejë nën pushtetin e saj territoret në Perëndim dhe Jug, që sipas ligjit të saj historik dhe etnik, i përkasin. Të frymëzuar nga Besëlidhja e Kosovës, luftëtarët ndoqën një armik nga toka serbe, por mbetet zgjidhja me një tjetër, me Monarkinë austro-hungareze. Sipas teologut ortodoks Nikolaj Velimiroviq: “Një perandori është shkatërruar, një tjetër duhet të shkatërrohet, që profecia e Kosovës të realizohet” (Velimiroviq 1914: 57).

Rrënimi i Perandorisë Austro-Hungareze ishte një ndërmarrje shumë më e vështirë dhe e pasigurtë sesa dëbimi i Turqisë nga Kosova dhe Maqedonia, por mundi dhe pësimi i ushtrisë serbe gjatë Luftës së Parë Botërore, kur ushtria, së bashku me mbretin Petrin dhe Princin e Kurorës Aleksandrin, u tërhoqën me humbje të mëdha përmes Kosovës dhe Shqipërisë, në Korfuz, bënë që tonet e errëta të mbizotëronin në poezinë patriotike të atëhershme serbe, të paraçitet humbje e re e Kosovës, humbjen e re të shtetit, dhe luftëtarët serbë dhe udhëheqësit e tyre mbretërorë, të lëvdërohen si martirë të rinj të Kosovës. Në një artikull në gazetat serbe, botuar në Vidovdan më 1917, parashikohet që brezat e ardhshëm do të kujtojnë mbretin Pjetër dhe të birin e tij si sundimtarë të martirëve, që morën kryqin e martirëve nga heronjtë e Kosovës dhe thanë: “Ne e bëjmë detyrën tonë. Ky rast na mbeti nga Fusha e Kosovës. Kështu na treguan dëshmorët e vjetër. “/Lajm.co

Burimi Peščanik.net, 18.08.2017/Përgatiti Shaip Hoxha

Mielli serb ‘gjunjëzon’ kompanitë shqiptare: Buka jashtë standardit

Fabrikat e blojës panë rënie dyshifroreve të xhirove vjetore më 2016, si pasojë e konkurrencës së importeve të miellit nga Serbia e Kosova. Industrialistët lajmërojnë zhvendosje në sektorë të tjerë, teksa kanë shkurtuar 30% të punonjësve dhe janë kthyer në kredimarrës të këqij

Fabrikat po punojnë me një tretën e kapaciteteve, ndërsa pasojat negative janë shtrirë në të gjithë zinxhirin. Administratorët e fabrikave të mëdha në vend japin alarmin SOS. Ja rekomandimet për daljen nga situata. A po cenohet siguria e konsumatorëve? Si po rriten sërish importet e miellit, pasi ranë ndjeshëm pas viteve 2000, si rrjedhojë e zhvillimit të industrisë vendase.

Alarmi që industria e blojës dha një vit më parë se importi i miellit serb nga Kosova po cenon rëndë sigurinë ushqimore dhe po dëmton në mënyrë të padrejtë bizneset e tyre duket se është bërë realitet, i konfirmuar tashmë nga sipërmarrësit e sektorit dhe shifrat zyrtare të bilanceve dhe doganave. Ambienti i vështirë i biznesit nga taksat dhe çmimi i lartë i energjisë ka marrë goditjen finale nga një marifet i importeve nga Kosova, ku mielli i biskotave pa proteinë po hyn si miell buke me çmim më të lirë. Prej këtij fenomeni, fabrikat më të mëdha të prodhimit të miellit në vend kanë pësuar rënie dyshifrore të xhirove në vitin 2016 dhe punojnë me gjysmën e kapacitetit të instaluar. Të dhënat e doganës për 2016-n konfirmojnë një rënie të importeve të grurit (që përdoret si lëndë e parë nga industria vendase përpunuese) dhe rritje të importeve të miellit të gatshëm, teksa çmimi për kg i miellit që hyn në Shqipëri nga Serbia ka rënë ndjeshëm dhe është dukshëm më i ulët se ai që hyn nga shtetet e tjera si Greqia, apo Italia.

Administratorët e sipërmarrjeve përpunuese shqiptare lajmërojnë se situata është përkeqësuar edhe më tej në 2017-n. Shoqata e industrisë së Përpunimit të Miellit raportoi se së paku 50 linja të përpunimit në vend kanë mbyllur aktivitetin gjatë dy viteve të fundit dhe situata po vështirësohet për operatorët e mëdhenj. Punësimi në sektor është reduktuar ndjeshëm, teksa i gjithë zinxhiri i lidhur me këtë industri është vënë në vështirësi për shlyerjen e kredive. Nga ana tjetër, konsumatorët janë tërësisht të ekspozuar nga mungesa e thellë e standardit. Mielli serb me standard proteine 9% nuk mund të bëhet bukë pa ndihmën e disa aditivëve që janë të rrezikshëm për shëndetin. Duke shpjeguar këtë situatë, Adi Haxhiymeri, kryetar i Shoqatës së industrisë Përpunuese të Miellit, tha se nëse qeveria shqiptare nuk ndërhyn deri në fund të vitit për të ndaluar konkurrencën e pandershme, situata do të përkeqësohet dhe falimenti do të përfshijë edhe fabrikat e mëdha të blojës. Bloja, fabrika nën zotërimin e zotit Haxhiymeri vitin që shkoi pa rënie të xhiros vjetore me 61%.

Edhe operatori tjetër i madh i tregut, Miell Tirana, vitin e kaluar e mbylli bilancin me rënie të shitjeve 12%, teksa aktiviteti është përfshirë në një trend rënës së paku katër vitet e fundit. Administratori i Miell Tirana, Roland Hysi, tha se industria e blojës, si asnjëherë tjetër, është përfshirë nga një konkurrencë e pandershme e importeve që së pari janë një rrezik për konsumatorin. Zoti Hysi tha se aktiviteti i tij është vënë në vështirësi, duke lajmëruar se, nëse nuk merren masat e duhura në kohë, ai mund ta zhvendosë aktivitetin në fushën e importit.

Në të njëjtën situatë është përfshirë edhe fabrika tjetër e përpunimit të miellit Atlas, e cila për të njëjtat arsye është futur në cikël rënës. Të ardhurat nga shitjet e Atlas pësuan rënie vjetore me 23% më 2016, sipas të dhënave nga bilanci të dorëzuara në Qendrën Kombëtare të Regjistrimit. Dimitrios Thomoglou, një nga aksionerët kryesorë të Atlas dhe njëkohësisht administrator i saj, pohoi pak kohë më parë se importet e miellit pa standard nga Kosova kanë bërë që fabrika e tij të punojë vetëm me 40% të kapacitetit.

Nga ana tjetër, qeveria është përfshirë në një proces të thellë ristrukturimi dhe mbrojtja e interesave të industrisë së blojës duket se nuk do të jetë prioriteti i parë. Më herët, Ministria e Bujqësisë dhe Dogana kanë refuzuar të japin të dhëna rreth mungesës së standardeve të miellit që vjen nga Serbia.

Fabrikat japin alarmin

Nëse nuk i jepet fund konkurrencës së pandershme të miellit nga Kosova, industrialistët shqiptarë do të zhvendosin aktivitetin nga bloja në sektorë të tjera. Fabrika “Bloja” pa përgjysmim të xhiros më 2016 dhe situata, sipas zotit Haxhiymeri, i cili e drejton atë, është përkeqësuar më tej gjatë këtij nga viti. Nga 3.7 miliardë që ishin shitjet e fabrikës së blojës në 2015, ato ranë në 1.4 miliardë lekë më 2016 dhe ky vit pritet të mbyllet edhe më keq. Haxhiymeri po mendon seriozisht që të zhvendoset në aktivitete të tjera, madje edhe jashtë vendit, për shkak se rentabiliteti në industrinë përpunuese ka rënë ndjeshëm. Fakti që ka rreth 200 të punësuar në fabrikë e ka bërë të ndjeshëm atë të vijojë aktivitetin edhe në kushte të vështira.

Shitjet kanë rënë me ritme dyshifrore edhe për fabrikën e Atlas. Nga 1.4 miliardë lekë që ishin shitjet më 2015 ato panë një rënie me 24% në vitin 2016, duke bërë që Atlas të mos xhironte më shumë se 1 miliard lekë. Zoti Thomoglu ka pohuar më parë se aktiviteti është tkurrur ndjeshëm për shkak të importeve më të lira në tregun vendas. Aksionerët e saj kanë investuar 21 milionë euro në teknologji bashkëkohore për të prodhuar rreth 300 tonë miell në ditë, por po shfrytëzohet vetëm një e treta e kapacitetit. Dimitrios Thomoglou, aktualisht administrator, por edhe një nga aksionerët kryesorë të fabrikës, tha se investimi jo vetëm që nuk justifikon vetveten, por ndërmarrja po subvencionohet nga fitimet e aktiviteteve të tjera.

Fabrika tjetër e përpunimit, Miell Tirana, gjithashtu ka shënuar ulje të aktivitetit.Në vitin 2016, xhiroja vjetore e saj ishte 1.8 miliardë lekë, me një rënie 12% në krahasim me 2015. Administratori i saj, Roland Hysi, konfirmoi se situata është rënduar dy vitet e fundit nga konkurrenca e miellit jo cilësor nga Serbia dhe Kosova. “Jam munduar t’i bëj ballë konkurrencës duke e mbajtur të lartë cilësinë. Por rënia e fuqisë blerëse dhe konsumit po çon trendin e blerjes drejt çmimeve më të lira pa marrë në konsideratë sigurinë ushqimore”, – tha Hysi. Ai lajmëroi se nëse situata nuk ndryshon do të marrë në konsideratë zhvendosjen e aktivitetit duke shkuar nga prodhimi në import.
Por teksa fabrikat e mëdha po e përballojnë situatën e rëndë për shkak të fuqisë financiare dhe tregut që zotërojnë, për operatorët e vegjël, ajo ka qenë edhe më e rëndë. Pothuajse në të njëjtën situatë është e gjithë industria e blojës në vend ku shumë operatorë të vegjël kanë dalë nga tregu.

Mielli serb, si po e dominon tregun

Shoqata e industrialistëve të Blojës pohoi se mielli serb, sidomos në vitin 2017, po e ndan tregun përgjysmë me prodhimin shqiptar. “Nga të dhënat tona, importet e miellit nga Serbia, Kosova dhe Mali i Zi kanë arritur në rreth 100 mijë tonë vitin e fundit, teksa konsumi i miellit në total është rreth 200 mijë tonë. Më parë, në fillim të viteve 2000, importet nga vendet e rajonit ishin në minorancë”, – tha Haxhiymeri. Sipas të dhënave nga Doganat në vitin 2016 mielli i importuar nga Serbia ishte 42 mijë tonë, ndërsa një pjesë tjetër e madhe hyn kontrabandë pretendojnë prodhuesit e miellit.

Sipas te dhënave zyrtare nga doganat importet e miellit nga Serbia janë rritur me 43 për qind, në 2016-n. Ndërsa çmimi i importeve nga Serbia ka rënë ndjeshëm duke vënë në diskutim cilësinë e miellit që importohet nga ky vend. Sipas të dhënave të doganave një kilogram miell nga Serbia u importua me 25 cent të dollarit për tonë nga 35 cent për kilogram që ishte çmimi për kilogramë në vitin 2014, po nga ky shtet.
Çmimi për njësi është shumë më i lirë se mielli që importohet nga shtetet e tjera, psh nga Greqia dhe Italia, me rreth 42 cent për kg, sipas të dhënave të sasisë dhe çmimit nga Dogana.

Dominanca në treg e miellit të importit, sipas industrialistëve shqiptarë po vjen për shkak të çmimit më të lirë që ky produkt hyn në tregun shqiptar. Çmimi i lirë, sipas prodhuesve, është krijuar për dy arsye kryesore. Së pari, mungesa e standardit të miellit. Niveli i proteinave në miell është treguesi kryesor për cilësinë e tij. Njësoj si karatët për arin dhe oktavët për naftën. Në Shqipëri, mielli serb që hyn nga Kosova ka standardin 9% të proteinave, teksa mielli për bukë duhet ta ketë 12% nivelin e proteinave, deklaron Haxhiymeri. Mielli me standard 9% zakonisht është i lejueshëm për biskotat, pasi ato gjatë gatimit pasurohen me lëndë të tjera si sheqer dhe yndyrë për të arritur një nivel të pranueshëm ushqimor.

Së dyti, mielli që vjen nga vendet e rajonit kushton më lirë dhe për shkak të politikave të subvencionit që kryesisht Serbia, si prodhuesi më i madh në rajon, aplikon për të gjithë zinxhirin e prodhimit të miellit që nga mbështeta me fonde direkte ndaj prodhuesve deri tek subvencioni i makinerive, pajisjeve dhe laboratorëve për fabrikat.

Industrialistët shqiptarë pohojnë se e gjithë kjo skemë po mbështetet nga qeveria. i gjithë mielli pa standarde nga Kosova vjen i ambalazhuar në thasë “Miell për bukë”, ndërkohë që doganat në asnjë rast nuk e kanë analizuar cilësinë e këtij mielli dhe nuk i kanë penalizuar importuesit se abuzojnë me standardin. Deri sa vjen në Shqipëri, mielli serb kalon një varg me abuzime. Industrialistët shqiptarë pohojnë se kanë prova dhe e kanë zbuluar këtë zinxhir. Serbia aplikon ende një regjim më të lehtësuar tregtie me Kosovën.

Tregtarët e Kossovës, drithërat për kafshët i marrin të përjashtuara nga TVSH. Prandaj një pjesë e madhe e këtij gruri përpunohet dhe përzihet me një cilësi më të lartë në fabrikat e Kosovës dhe pastaj shitet me TVSH në Shqipëri. Pretendimi i industrialistëve shqiptarë vërtetohet me rënien e importeve të grurit. Gjatë tetëmujorit të këtij viti, importi e grurit ra me 10% në krahasim me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Rënia ka qenë edhe më e madhe gjatë vitit 2016, duke e kthyer tashmë një trend rënës të shpejtë.

Rritet importi i miellit, ulet ai i grurit

Sipas të dhënave nga doganat, importet e miellit në total, janë rritur në vitin 2016 me 29% në krahasim me vitin 2015. Ato arritën një vlerë tregu rreth 18 miliardë lekë. Gjysma e këtyre importeve u realizuan nga Serbia. Të dhënat tregojnë se importi i miellit është rritur në mënyrë të qëndrueshme tre vitet e fundit. 65% e importeve të miellit vijnë nga Serbia dhe Kosova dhe pjesa tjetër nga italia dhe Greqia.

Nga ana tjetër, importet e grurit kanë shënuar rënie për të njëjtin vit. Importet e grurit gjatë vitit 2016 ranë me 7% në 325 mijë tonë, teksa importuesit e grurit raportojnë se më 2017, rënia është edhe më e madhe. Në vitin 2016, Serbia ishte furnizuesi më i madh i tregut vendas me drithëra, nga i cili u importua 44% e totalit të importeve me 143 mijë tonë. Më 2015, ishte Rusia furnizuesi i parë që zinte rreth 60% të totalit, teksa shihet se janë ulur dukshëm importet nga italia.

Serbia dhe Rusia furnizojnë mbi 87% të tregut shqiptar me drithëra, me çmime dy herë më të lira se vendet e tjera partnere që kanë 13% të tregut. Një ton grurë nga Serbia kushton, sipas të dhënave nga INSTAT, 206 euro, ndërsa e njëjta sasi nga Rusia është 188 euro. Shihet se po një ton grurë nga italia kushtoi 666 euro dhe nga Spanja 756 euro mesatarisht për 2016. Importet nga këto dy vende nuk zënë as 2% të totalit. Gruri spanjoll dhe ai italian nuk përdoret për bukë, por për pjesë të tjera të industrisë së brumërave që kërkojnë një kualitet më të lartë.

Grafiku i mëposhtëm tregon se në vitin 2016, kur u shfaq dhe shqetësimi i industrialistëve shqiptarë, ka një rritje të fortë të importeve të miellit në total, me 30%. Në të njëjtin vit, importet e grurit, që shërben si lëndë e parë për industrinë vendase ranë me rreth 13%.

Kosova po konkurron industrinë shqiptare

Fabrikat e përpunimit në vend të birrës dhe miellit po konkurrohen nga importet e Kosovës. Mielli dhe birra në Kosova po shtrijnë dominancën gjithnjë e më shumë në tregun shqiptar, duke e vënë në vështirësi serioze industritë shqiptare që po pësojnë rënie sistematike të shitjeve. Në vitin 2014, Shqipëria dhe Kosova u përfshinë në një konflikt të ri tregtar, për shkak të miellit. Shoqata e Përpunuesve të Miellit lajmëroi zyrtarisht nëpërmjet një letre të hapur drejtuar kryeministrit, falimentin për shkak se, mielli jashtë standardeve që importohej nga Kosova po falimentonte industrinë vendase. Biznesi shqiptar i përpunimit pretendonte se standardet e proteinës në miellin e Kosovës ishin pak më shumë se 9%, ndërkohë që fabrikat shqiptare prodhojnë me standard 12% dhe për rrjedhojë, me një kosto më të lartë.

Qeveria shqiptare i ka ulur me udhëzim standardet e proteinës në miell, e ka favorizuar importin dhe çon në faliment të pashmangshëm industrinë e vendit. Nga ana tjetër, industria e miellit e Kosovës pretendoi se, qeveria e Shqipërisë po diskriminonte mallrat kosovare në tregjet e saj. Deri më tani, betejën e ka fituar Kosova. Industria e përpunimit të miellit ka pësuar rënie 40% në pesë vitet e fundit dhe kjo reflektohet edhe në rënien e prodhimit të grurit në mbi 100 tonë vitin që shkoi.

Por duket se beteja ndërmjet dy vendeve u fashit pasi Ministria e Bujqësisë i dha zgjidhje me një mekanizëm që aplikoi për proteinat. Autoritetet shqiptare lejuan që mielli për biskota të importohej me standardin e proteinës 9%, ndërsa mielli për bukë të futej me standardin 12%. Por prodhuesit shqiptarë akuzojnë doganat se nuk po parandalojnë miellin me paketim buke që ka standardin e miellit të biskotave.

Si po dëmtohet e gjithë ekonomia

Një treg i vogël si Shqipëria e ka të vështirë t’i bëjë ballë importeve nga tregjet e mëdha, por jo për importet nga Kosova që është një treg relativisht i ri dhe me institucione ende të brishta. Haxhiymeri nga Shoqata e Përpunuesve të Miellit, pohon se industria ka investuar rreth 150 milionë euro në fabrika dhe impiante. Mirëpo në kërcënimin e konkurrencës së padrejtë është vështirësuar kthimi i investimit dhe shlyerja e kredive në banka. “Shumë biznese të sektorit tashmë janë kthyer në kredimarrës të këqij”, – thotë ai.

Gjithashtu ai pohoi se gjatë dy viteve të fundit janë shkurtuar rreth 30% e punonjësve dhe është dëmtuar rëndë zinxhiri mbështetës. Ishin ngritur linjat e prodhimit të thasëve të kartonit, të cilat furnizonin fabrikat e shqiptare të miellit, por disa nga këto tashmë po mbyllin aktivitetin. Haxhiymeri thotë se efektet negative kanë shkuar përtej tregtisë dhe janë shtrirë në sektorin e prodhimit. Fshatarët nuk kanë shumë interes të mbjellin grurë nëse fabrikat nuk e grumbullojnë. “Ne kishim në plan të ngrinim një skemë mbështetëse për fermerët shqiptarë që të blinim grurin tek ata, por me konkurrencën e importit nuk mund ta realizojmë”, – tha Haxhiymeri.

Ai thotë se Serbia, prej shumë vitesh zbaton një politikë shumë të egër subvencionesh, për të cilën u shqetësua edhe Greqia, edhe Maqedonia, edhe Mali i Zi etj. Ato bëjnë një subvencionim që është në kundërshtim me çdo marrëveshje të nënshkruar deri më sot për sa i përket miellit. Po të shkosh në Serbi, diferenca nga mielli në grurë është 10 euro, ndërkohë që duhet të jetë minimumi 100 euro, sepse përfshihen shpenzime për kostot e punës, ambalazhin, himet etj., shpjegoi ai. “Kjo ka bërë që të pastrohen gjithë magazinat e Serbisë. Nuk ka ngelur grurë mizerabël pa hyrë nga Serbia dhe të vetmet shtete ku ato po ecin fort jemi ne dhe Kosova, sepse të gjitha të tjerat reaguan. Rruga që bën gruri serb momentalisht për të ardhur deri këtu ose është direkt nga mullinjtë, se janë mullinj jo fabrika ato atje, ose si lëndë e parë në Kosovë”, tha Haxhiymeri./Monitor/

Maqedonia voton sot

Në Maqedoni sot po zhvillohen zgjedhjet për pushtetin e ri lokal në 80 komuna dhe Shkupin si njësi e veçantë e pushtetit vendor, i cili në përbërjen e tij ka dhjetë komuna, dy prej të cilave janë me shumicë shqiptare

Të drejtën e votës e kanë 1.814.644 qytetarë, të drejtë që mund ta realizojnë në 3480 vendvotime.
Në garën për të parin e komunës marrin pjesë 260 kandidatë të 19 partive politike dhe të koalicioneve të ndryshme përfshirë edhe kandidatë të pavarur.

Paraditen e së dielës, përfaqësuesit ndërkombëtarë në Maqedoni kanë bërë thirrje për zgjedhje të lira dhe demokratike, si test shumë i rëndësishëm për perspektivën evropiane të Maqedonisë.

Ambasadori i Bashkimit Evropian, Samuel Zhbogar, përmes një video -incizimi ka kërkuar nga votuesit që lirshëm dhe pa frikë të shfrytëzojnë të drejtës e votës, ndërsa nga institucionet të ndajnë aktivitetet shtetërore nga ato partiake.

“U bëjmë thirrje liderëve politikë dhe anëtarëve të partive t’i zbatojnë zgjedhjet pa frikësim dhe dhunë. Përkujtojmë rëndësinë për ndarjen e qartë mes aktiviteteve shtetërore dhe partiake, para, gjatë dhe pas zgjedhjeve”.

“Ne vlerësojmë se institucionet shtetërore siç është policia, institucionet e pavarura si KSHZ-ja, si dhe shoqëria civile, ta përmbushin pjesën e tyre të përgjegjësisë për mbajtje të zgjedhjeve demokratike, të lira dhe korrekte. Çdo votë është e rëndësishme. U bëj thirrje të gjithë qytetarëve ta realizojnë të drejtën e tyre demokratike të votës dhe në këtë mënyrë ta formojnë ardhmërinë e shoqërive të tyre”, ka deklaruar Zhbogar.

Edhe Ambasada e SHBA-së në Shkup ka bërë thirrje për zgjedhje të lira dhe demokratike, ndërsa ka ftuar qytetarët që t’i denoncojnë të gjithë problemet në rast të parregullsive zgjedhore.

“I inkurajojmë të gjithë qytetarët që të shfrytëzojnë të drejtën e tyre të votës, me anë të së cilës ata do të shprehin qëndrimet e tyre për problemet që prekin shoqërinë. Gjithashtu, i inkurajojmë qytetarët, shoqërinë civile dhe mediumet që t’i paraqesin të gjitha problemet në rast të parregullsive zgjedhore”, thuhet në njoftimin me shkrim të Ambasadës Amerikane.

Ambasadori Xhes Bejli në mëngjes ka vizituar një vendvotim në Komunën e Çairit për të parë nga afër rrjedhën e procesit zgjedhor.

Zgjedhjet organizohen dhe realizohen nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, cili ka bërë thirrje për proces demokratik zgjedhor.

“KSHZ-ja kërkon nga të gjithë pjesëmarrësit në zgjedhje, nga administrata zgjedhore, partitë politike, qytetarët, që të sigurojnë zgjedhje korrekte dhe demokratike duke respektuar Kushtetutën dhe ligjet në fuqi. Qytetarët presin nga KSHZ-ja dhe nga administrata zgjedhore të sigurojnë zgjedhje korrekte dhe demokratike, të cilat janë kusht për përparim të mëtejshëm të Republikës së Maqedonisë”, ka deklaruar kryetari i KSHZ-së, Aleksandar Çiçakovski.

Votues në Shkup
Votues në Shkup
Beteja kryesore në këto zgjedhje zhvillohet mes dy blloqeve politike maqedonase dhe shqiptare; tek partitë maqedonase mes LSDM-së së kryeministrit, Zoran Zaev në pushtet dhe VMRO DPMNE-së opozitare të cilat në zgjedhjet e fundit parlamentare në dhjetor të vitit të kaluar kishin një rezultat thuajse të barabartë, me dy mandate më shumë në favor të partisë së ish kryeministrit, Nikolla Gruevskit.

Dy partitë forcat i kanë përqendruar në Shkup, që përbën thuajse gjysmën e trupit zgjedhor, por edhe në qytetet tjera më të mëdha si në Manastir, Kumanovë, Prilep, Shtip, Strumicë dhe Ohër.

Tek partitë shqiptare beteja zhvillohet mes BDI-së që është në pjesë e pushtetit qendror dhe dy partive opozitare Lëvizjes Besa e PDSH-së, por edhe Aleancës për Shqiptarët e cila megjithëse është në koalicionin qeveritar edhe ajo në këto zgjedhje sfidon BDI-në.

Gara kryesore mes partive shqiptare zhvillohet për Çairin (komunë e Shkupit), Tetovën, Gostivarin, Strugën, Dibrën dhe rreth dhjetë komuna tjera rurale. Në Kërçovë nga partitë shqiptare merr pjesë vetëm kandidati i BDI-së pasi partitë tjera janë tërhequr nga gara për të mos rrezikuar siç kanë thënë këtë që të humbet nga shqiptarët.

Zgjedhjet zhvillohet në dy rrethe zgjedhore, por ato mund të përfundojnë edhe me një rreth nëse ndonjëri nga kandidatët fiton mbi 50 për qind të votave, në të kundërtën dy kandidatët me më shumë vota kalojnë në rrethin e dytë që mbahet pas dy javëve.

Procesi zgjedhor mbikëqyret nga rreth 5 mijë vëzhgues vendor dhe afër 400 të huaj. Numrin më të madh të vëzhguesve e ka asociacioni qytetar “Most”, rreth 2500 që do të mbulojnë 50 për qind të vendvotimeve.

Procesi zgjedhor do të zhvillohet nën masa të shtuara të sigurisë. Nga Ministri e Punëve të brendshme kanë bërë të të ditur se të gjithë 3840 vendvotimet do të ketë forca policore për të siguruar mbarëvajtjen e procesit zgjedhor.

Rezultatet e para nga votimi i sotëm pritet të publikohen nga mesnata, por përpunimi i tyre bazuar nga ciklet e kaluara zgjedhore, zhvillohet në formë elektronike dhe çdokush ka mundësinë që drejtpërdrejt në faqen e internetit të KSHZ-së të ndjek shpalljen e rezultateve varësisht përpunimit të të dhënave që arrijnë nga qendrat e votimit.

Çejku: Lidershipi shqiptar po tregohet naiv në raport me Serbinë

Serbia po përpiqet të rikthejë lidershipin e humbur prej vitit 1999 në rajon

Ish-Ambasadori i Shqipërisë në Kosovë dhe Maqedoni, Arben Çejku, thotë se kërkesa e artikuluar nga presidenti serb, Aleksandar Vuçiq për një dialog të brendshëm ndërserb për marrëdhënie të re me shqiptarët është një kërkesë vetëm për të fituar kohë dhe për të dëmtuar akoma më tepër shtetësinë e Kosovës.

Sipas tij, lidershipi shqiptar është treguar naiv duke i parë marrëdhëniet me Serbinë përmes marrëdhënieve personale me Vuçiq.

Në një intervistë për “Ora News”, ai tha se diplomacia e Serbisë do ta shtojë në vijim intensitetin e saj për ta goditur në vazhdimësi atë çfarë Kosova e ka si shtet të saj.

Çejku: Kemi pasur disa marrëveshje të nënshkruara po zbatueshmëria sidomos nga Serbia ka qenë zero. Në marrëveshjen e prillit 2011 u firmos që asnjëra nga palët nuk do ta pengojë tjetrën për anëtarësim në organizata dhe nisma rajonale dhe ndërkombëtare. Jemi dëshmitarë të një fushate të ashpër diplomatike të ndërmarrë nga Serbia për bllokimin e Kosovës për anëtarësim në Interpol, UNESCO deri tek forume si ai i Nishit ku Serbia nuk e lejon Kosovën të marrë pjesë. Lidershipi shqiptar në përgjithësi është treguar deri diku dhe naiv përballë qëndrimeve të Vuçiqit sepse e kanë parë marrëdhënien me Serbinë përmes marrëdhënies personale.

Ky është gabimi më i rëndë. Në marrëdhëniet ndërshtetërore nuk është Vuçiqi por një eskalon i tërë institucionesh të Serbisë që nuk mund ta lejojnë atë të bëjë lëshimet që ai mund të mendojë ti bëjë. Duhet të ishte një pjekuri më e madhe nga ana jonë dhe duhet të shohim sesi po lëvizin interesat serbe në rajon. Beogradi po përpiqet të rimarrë lidershipin e humbur që nga viti ’99. Me të ashtuquajturën kërkesë për një dialog të brendshëm ndërserb për marrëdhënie të re me shqiptarët unë mendoj se është një kërkesë vetëm për të fituar kohë, për të dëmtuar akoma më tepër shtetësinë e Kosovës, shtetin e Kosovës.

Nisem nga efektet që prodhojnë në terren, nga ajo çfarë i ndodh Kosovës. Askush nuk mund të thotë një hap pozitiv që unë mund të them se edhe CV e marrëveshjeve në Bruksel ka pasur një rezultat konkret deri tani, qoftë edhe për liberalizimin e vizave. Do të jetë Serbia ajo që do të vazhdojë të bllokojë përmes shteteve që i falënderon çdo herë për mosnjohjen e shtetit të Kosovës. Nuk dua të futem tek ajo që pamë ditët e fundit, një marrëdhënie të re të Serbisë me Turqinë dhe një qëndrim krejt injorues ndaj Kosovës. Diplomacia e Serbisë do ta shtojë në vijim intensitetin e saj për ta goditur në vazhdimësi atë çfarë Kosova e ka si shtet të saj.

Kërkesa e Thaçit për angazhim të SHBA-së në dialogun me Serbinë

Thaçi e ka kuptuar që Kosova ka humbur shumë kohë, shumë terren në bisedimet me Serbinë në tryezën e BE. Përmes kësaj thirrje ai përpiqet që të mbrojë dhe mbajë të paktën një pjesë të dëmeve që mund të vinë në periudhën në vijim. Tronditja që mund të pësojë skena politike e Kosovës nga veprimi i Gjykatës Ndërkombëtare mund të jetë e tillë që do të duhet patjetër një rikthim i mbështetjes së hapur dhe të drejtpërdrejtë të SHBA duke filluar dhe nga tryeza e bisedimeve në Bruksel që duhet të kenë përgatitje më të mirë.

Miftari: Gjykata Speciale nuk do ta arrestoi Hashim Thaçin

Kanë kaluar dy vite që nga votimi i Gjykatës Speciale për krime lufte në Kosovë. Deputetët e Kosovës në gusht të vitit 2015, i thanë “Po” Gjykatës Speciale, pas tentimit të dytë për ta kaluar atë. Me 82 vota për, 5 kundër dhe 1 abstenim, ata kishin votuar ndryshimet kushtetuese të cilat i hapin rrugë themelimit të kësaj gjykate të kërkuar nga bashkësia ndërkombëtare. Në momentin e votimit në seancë ishin të pranishëm 117 deputetë

Miratimi i këtyre ndryshimeve erdhi pas një dite të rëndë debatesh ndërmjet deputetëve të koalicionit qeveritar dhe atyre të opozitës, në shumë raste edhe me fjalët më banale. Për formimin e Gjykatës Speciale, ka qenë edhe Presidenti Hashim Thaçi në atë kohë në pozitën e Ministrit të Punëve të Jashtme dhe zv. Kryeministrit.

“E di se lufta për lirinë e Kosovës ishte një kauzë e drejtë dhe një luftë e drejtë. Pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës nuk kanë shkelur ndonjë ligj, me përjashtim të ligjeve të Sllobodan Millosheviqit. Gjykata Speciale është një mundësi për Kosovën për t’i shpjeguar botës këtë të vërtetë”, ka thënë Thaçi për mediat ndërkombëtare.

Mirëpo, tani është vetë Thaçi ai i cili thotë se Kosovës i është bërë padrejtësi, pasi i ka plotësuar të gjitha kërkesat dhe i janë shtuar vështirësitë. “Kosova mbajti fjalën e themeloi Gjykatën po bashkësia ndërkombëtare nuk ndërmori asnjë hap. Kosovës veçse iu vështiruan mundësitë. Kosova u tregua me lojale, por u ndëshkua më së shumti” tha ai.

Sipas Thaçit, Kosovës i ishte premtuar liberalizimi i vizave, krijimi i ushtrisë, anëtarësimi në organizata ndërkombëtare, në këmbim të themelimit të Gjykatës Speciale. Këtë deklaratë të Presidentit, e kanë demantuar ndërkombëtarët, duke mohuar se ata i kanë premtuar “favore” Kosovës në këmbim të Speciales.

Kurse, ish- luftëtari i UÇK-së, Naim Miftar, thotë se Thaçi ka gënjyer për pushtet, në emër të UÇK-së

Thaçi ka ardhur në pushtet fillimisht duke gënjyer gjithnjë, në emër të luftës, në emër të UÇK-së, në emër kinse bashkëluftëtar i Adem Jasharit dhe shumë e shumë gënjeshtrat dhe konspiracione të tjera. Ai e mban pushtetin herë duke thënë se liberalizimi është i sigurtë për 15 muaj, herë në zhvillim ekonomik duke cituar veten si mik i Ushingtonit e ndonjëherë si mik i Brukselit. Ai e mban pushtetin kinse si njeri që e lufton islamin radikal, edhe pse po ata talibanë i ka miq dhe votues të PDK-së. Populli mban shpresë jo sot, jo nesër do të bëhet mirë e faktikisht jeta e njeriut ikën dhe premtimet, mashtrimet e gënjeshtrat e Presidentit tonë nuk kanë fund”, ka pohuar Miftari.

Miftari ka shtuar se Specialja nuk do ta arrestojë Hashim Thaçin, sepse ai ka kontribuar për formimin e saj. “Gjykatën Speciale, Presidenti jonë e ka sjellë me mos punën e drejt të sistemit të drejtësisë që i ka kontrolluar vetë Thaçi dhe SHIK (shërbimi sekret i PDK-së). Kurse, gjykatën e ka pranuar që të shpëtojë vetveten nga ndjekjet dhe t’i djegë shokët e vet (përpos Veselit”. Nëse do të punonin drejt si shtet, si popull e si politikanë ne do të ishim në BE dhe NATO që shumë vite, por shteti nuk përparon me kriminela dhe me gënjeshtra.

Shtetin e kemi të dështuar në çdo lëmi, çdo drejtim pasi shtetin e kanë në dorë të krimit të organizum edhe vendas, por edhe krimi i organizum ndërkombëtare e sidomos në kontrabandë, ku sot janë disa njësi të policisë kufitare të Kosovës që urdhërohen nga njerëzit e fuqishëm politikë e mbulojnë dhe e mbrojnë kontrabandën e mafisë e cila është e lidhur me qeverinë që te kryetari dhe Kryeministri i shtetit.Gjykata speciale nuk e arreston apo e dënon Hashim Thaçin i cili edhe ka japë shumë kontribut te formimit të kësaj gjykate e cila është e padrejtë që i bëhet popullit tonë dhe ndaj vendit tonë, por i amenston shtetin kriminal Serbinë dhe amneston krykriminelin e Kosovës Hashim Thaçin”, ka përfunduar Miftari./B.S

“Gjurmë shqiptare”: Në zbulim të një thesari

Një qytezë e vogël, me traditë, kulturë, histori e pasuri të mëdha, por të cilat flenë të pashfrytëzuara

Të gjitha përplasen në një vend të vetëm me kaq shumë vlera, por me kaq pak mbështetje.

Një rrugëtim për të zbuluar një thesar të jashtëzakonshëm të Shqipërisë.

Ndiqni të plotë videon e dokumentarit të gazetarit Marin Mema.

“Shqipëria e Madhe”- Sputnik analizon raportet Tiranë-Prishtinë

Media e njohur për qëndrimet më së tepërmi pro-sllave “Sputnik” ka shkruar një artikull në lidhje me faktin se është hedhur propozimi që qytetarët e Republikës së Kosovës mund të pajisen me pasaportat e Shqipërisë

Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi i ka kërkuar homologut të tij shqiptar Ilir Meta t’iu japë shtetasve të vendit të tij shtetësinë shqiptare në mënyrë që ata të mund të udhëtojnë nëpër Europë pa viza. Kjo nuk është gjë tjetër por një tjetër përpjekje nga Prishtina për të tërhequr vëmendjen e bashkësisë ndërkombëtare, tha analisti politik, serb nga Kosova Zhivojin Rakoçevç për “Sputnik”.

Ai tha se shumica e shqiptarëve aktualisht e perceptojnë Kosovën si një shtet të parëndësishëm duke iu referuar ngjarjeve të tanishme sikur janë një “guaskë pa përmbajtje”, duke demonstruar “zhgënjim pas një ëndrre të pavarësisë së përsosur”. “Ka anarki dhe korrupsion, plus ekonomia e Kosovës është në rënie”, tha Rakoçeviç për “Sputnikun” serb, në lidhje me iniciativën e Prishtinës për të pajisur qytetarët e Kosovës me pasaporta të Shqipërisë, duke dhënë idenë kështu të asaj që quhet “Shqipëria e Madhe”. “Në të njëjtën kohë, serbët ndihen të turpëruar sepse nuk janë në gjendje të përdorin pasaportat e tyre serbe”, shtoi ai.

Rakoçeviç portretizoi thënien e fundit të Thaçit si “alarmuese” sepse “nxitja e kaosit është mënyra më e lehtë për të tërhequr vëmendjen”. “Vendet perëndimore e dinë se projekti i tyre gjoja i suksesshëm në Kosovë duhet të paktën të duket i qëndrueshëm dhe çelësat për këtë stabilitet janë në duart e Hashim Thaçit”, përfundoi Rakoçeviç.

Avokati nga Prishtina Azem Vllasi ka thënë për “Sputnikun” e Serbisë se komentet e Thaçit duhet të interpretohen vetëm në aspektin e dëshirës së qytetarëve të Kosovës për të pasur lirinë e lëvizjes sikundër gjithë të tjerët. “Ne duhet t’i tregojmë Europës një nevojë për rrugën për të shpëtuar nga situata aktuale”, tha ai, duke shtuar se qytetarët e Kosovës ndihen sikur janë në rezervë.

Javën e kaluar, Thaçi fajësoi komunitetin ndërkombëtar për dështimin në premtimet e bëra në këmbim të Prishtinës, për ngritjen e një gjykate për krimet e luftës me bazë të Holandë. Më parë zyrtarët e BE janë zotuar për të shpejtuar rrugën e Kosovës për anëtarësim në BE dhe në UNESCO, si dhe për dhënien e vizës për shtetësinë e Kosovës me liberalizimin e vizave. Në gusht, Kosova ra dakord për krijimin e një gjykate të posaçme për të provuar ish-pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, mbi të cilët rëndojnë akuza për krime të ndryshme në luftën ndaj Serbisë në fund të viteve 1990.

Gjykata, e cila do të ketë bazën në Holandë në vitin 2018 do të financohet nga Bashkimi Europian, për të parandaluar korrupsionin e mundshëm gjyqësor. Të gjithë qytetarët do të jenë jo shtetas të Kosovës, por do të zbatojnë ligjin e Kosovës. Në vitin 1999, NATO nisi një operacion ushtarak në Jugosllavinë e atëhershme që përfshinte Serbinë dhe Malin e Zi, gjatë luftës së Kosovës për abuzimet e supozuara të të drejtave të njeriut të popullsisë shqiptare gjë e cila së fundmi hapi rrugën për pavarësinë e Kosovës. Kosova shpalli në mënyrë të njëanshme pavarësinë e saj nga Serbia në vitin 2008, diçka që u njoh nga më shumë se 100 shtete anëtare të OKB-së. Serbia, Rusia, Kina, Izraeli, Irani, Spanja, Greqia dhe disa vende të tjera nuk e njohin Kosovën si shtet të pavarur”, shkruan “Sputnik”.

Ne e gënjejmë BE-në se i marrim seriozisht reformat, ata na gënjejnë se e kanë seriozisht anëtarësimin

Është koha e fundit që BE të largohet nga mbështetja e «stabilokracive» në Ballkan dhe të mbajë qëndrim të qartë kundër liderëve politikë nacionalistë dhe kleptokratikë. Një analizë e «The European Council on Foreign Relations»

Nga Vesela Çerneva

Ballkanasit nuk janë më entuziastë si dikur. Dhuna e përmasave masive që e bëri rajonin shqetësim qendror në politikën europiane në vitet nëntëdhjetë, nuk është më element i politikës së Ballkanit.

Dhe afërmendsh se ky ishte përparim. Por mungesa e dhunës nuk do të thotë mungesë e problemeve. Brishtësia e vazhdueshme ekonomike, frustrimi publik në ngritje kundër liderëve dhe tensionet e ringjallura etnike kanë krijuar një përzierje të pakënaqësisë që mund të shpërthejë për ta prishur qetësinë. Me vëmendjen e Europës të përqendruar në çështje më të ndjeshme, faktorët e jashtëm – kryesisht për shkak të Rusisë, por edhe të Kinës dhe Turqisë – kanë nisur të tregojnë muskujt. Nëse Bashkimi Europian dëshiron të ruajë stabilitetin dhe ndikimin në oborrin e saj me telashe, duhet ta kthejë edhe njëherë vëmendjen nga Ballkani.

Anëtarësimi në BE duhet të mbetet pjesë e rëndësishme e angazhimit europian. Por duke marrë parasysh problemet akute në rajon dhe zvarritjen e procesit të zgjerimit, BE-ja duhet të menjëherë hapa urgjentë që mund të bëjnë ndryshimin në politikat lokale dhe të ndryshojnë dinamikat negative në rajon. Kjo duhet të përfshijë edhe ngritjen e investimeve në ekonomitë e Ballkanit, me përmirësimin e ndihmës teknike europiane për qeveritë ballkanase, dhe më e rëndësishmja, të shtrëngohen krerët e Ballkanit që t’i zbatojnë standardet politike.

E keqja e Ballkanit

Paqja ka sjellë rritje të moderuar ekonomike dhe reduktim të varfërisë në Ballkanin Perëndimor. Por korrupsioni dhe papunësia, sidomos shkalla e lartë e papunësisë në radhët e të rinjve, që varion prej 39 për qind në Mal të Zi deri në 54 për qind në Bosnjë-Hercegovinë, mbetet një plagë e madhe. Nuk është rastësi që është e lartë edhe shkalla e pakënaqësisë me politikën dhe politikat publike – 71 për qind e qytetarëve në rajon nuk besojnë në efikasitetin qeverisës, madje vetëm pjesërisht i besojnë edhe drejtësisë. Krejt këto reflektojnë me pritje të ulëta për të ardhmen e tyre në rajon. 43 për qind e qytetarëve të Ballkanit Perëndimor mendojnë si të emigrojnë jashtë vendit.

Përtej sfidave të ngjashme ekonomike, të gjitha gjashtë shtetet e Ballkanit Perëndimor kanë edhe tensione të ngjashme të ringjallura etnike, megjithëse secili shtet ka specifikat e veta në këtë aspekt.

Shqipëria përballet me ndasi të thella politike në të cilat politika dhe lidhjet klanore rezultojnë me rrjet hakmarrjesh dhe korrupsioni. Trafikimi i drogës dhe shpëlarja e parave e ka vërshuar këtë ambient. Në vend se t’u kundërvihet këtyre dështimeve të qeverisjes, Edi Rama, kryeministër i Shqipërisë, e ka përkeqësuar edhe më shumë gjendjen me ngritjen e spektrit të Shqipërisë së Madhe, duke ushqyer frikën e secesionizmit shqiptar në Maqedoninë fqinje.

Bosnjë-Hercegovina ende vuan nga sherri i stagnimit ekonomik dhe qorrsokakut politik 22 vite pas përfundimit të luftës civile. Ndasitë në Bosnjë-Hercegovinë ndërmjet tri grupeve të ndryshme etnike vetëm sa janë rritur në dekadën e fundit. Pak prej institucioneve shtetërore funksionojnë qysh duhet (sipas një modeli multietnik).

Banka Qendrore, ta zëmë, ka tre krerë konkurrues dhe ushtria me shumë gjasë do të ndahej në vija etnike në rast të një krize. BE-a kishte vënë bastin se ndërtimi i institucioneve do të krijonte një shtet multietnik, por situata po vazhdon të mbetet pezull për shkak të politikave etnike. Besnikëritë etnike janë fuqizuar larg më shumë se ndërtimi i institucioneve me ndihmën e jashtme.

Kosova po përballet me telashe për instalimin e qeverisjes së mirë, njëherësh përballet me tensionet e ringjallura me Serbinë. Kryeministri dhe heroi i luftës i Kosovës, Ramush Haradinaj, i gjykuar dy herë në Tribunalin për krime të luftës në Hagë, madje u kërcënua se do të ngrinte pretendimin për një të tretën e territorit të Serbisë. Prishtina ia ka dalë të rindezë tensionet me Malin e Zi për shkak të demarkacionit të kufirit.

Në Maqedoni, kriza e brendshme politike ka shkaktuar tensione ndëretnike, madje edhe dhunë. Nuk pritet rindezja e menjëhershme e përplasjeve, por një krizë më e madhe nuk do të kalonte me kaq. Liderët, si puna e ish-kryeministrit Nikolla Gruevski, vazhdojnë të luajnë me «kartën etnike» për hesape politike, që rrezikon të rindezë dhunën.

Mali i Zi ia ka dalë të anëtarësohet në NATO dhe t’i shmanget përpjekjes së dukshme ruse për grusht shtet. Por ende është në fazën fillestare të procesit reformues për anëtarësim në BE dhe duhet të stabilizojë politikat e veta të financave publike.

Në fund, edhe zyrtarët nga Serbia mezi presin të provokojnë tensione rajonale. Ministri i Jashtëm i Serbisë, Ivica Daçiq, deklaroi së fundi se Serbia kurrë nuk është dashur ta njihte Maqedoninë me emrin aktual. Deklaratat e tjera serbe u japin zjarr deklaratave e akuzave në politikën e brendshme maqedonase, duke portretizuar liderin maqedonas Zoran Zaev dhe koalicionin e tij si një hap më afër shkatërrimit të Maqedonisë dhe krijimit të Shqipërisë së madhe.

Tërheqja në «stabilitetokraci»

E keqja ballkanase kishte efekt të dridhjes kur erdhi puna te legjitimiteti i BE-së. Vetëm 39 për qind e opinionit në rajon vazhdon ta shohë anëtarësimin në BE si punë të mbarë për ekonomitë e tyre. Për më keq, krerët e Ballkanit tani e shohin tërë procesin e anëtarësimit me cinizëm. Dhe ja si e ka përshkruar një politikan lokal: «Ne e rrejmë (BE-në) se i marrim seriozisht reformat, ata na rrejnë se e kanë seriozisht anëtarësimin».

Dhe mund ta merrni me mend cinizmin e tyre. Opinioni europian duket se kundërshton pranimin e anëtarëve të rinj në BE dhe është i gatshëm t’ua thotë troç këtë mendim qeverive europiane. Mund të mjaftojë një kundërshtim i hapur i një grupi politik europian, dhe mjafton që të tërhiqen të gjitha qeveritë.

Në mungesë të një procesi efikas anëtarësimi, kërkimi i stabilitetit në periferinë e Europës ka motivuar krerët e BE-së që t’i mbyllin sytë para shkeljeve dhe prirjeve autoritare të qeverisjes në rajon. Siç kemi shkruar edhe në një shkrim të shkurtë të European Council on Foreign Relations më 2016, «këta bëjnë pazar me drejtësinë e pavarur dhe rivlerësimin e drejtësisë, duke folur me retorikë të fuqishme nacionaliste dhe populliste, njëherësh duke iu fryrë flakëve të polarizimit të këtyre shoqërive».

Raportet dhe renditja e shkallës së demokracisë për shtetet në transicion të kryera nga «Freedom House» më 2016 i nxirrnin pothuajse të gjitha shtetet në rajon si vende me rënie në pikët e tyre për gjendjen e demokracisë. Rënia më e madhe u shënua në Maqedoni, që ishte e zhytur në krizë demokratike dhe politike në pjesën më të madhe të vitit të kaluar. Gjendja e përkeqësuar ishte edhe në Serbi, sidomos për shkak të parregullsive të regjistruara gjatë zgjedhjeve të vjetme parlamentare dhe rënies së përgjithshme të qeverisjes demokratike.

Kjo «stabilitetokraci», siç po njihet në rajon, përshkallëzon problemet ekzistuese të Ballkanit Perëndimor. I jep krahë korrupsionit, nxit largimin e rinisë dhe e largon rajonin nga BE-ja.

Është koha që BE-ja të lëvizë përtej stabilitetokracisë. Kapërcimi i sfidave ekonomike është rrugë e qartë për rezultate konkrete. Integrimet në infrastrukturë, transport, energji dhe teknologji digjitale janë krejt në agjendën e Procesit ekzistues të Berlinit, që kishte për qëllim ringjalljen e procesit të anëtarësimit. Në fakt, ka përkrahje të fuqishme në mesin e shteteve të Ballkanit Perëndimor për më shumë bashkëpunim rajonal. Kjo nismë e prirë nga gjermanët duhet të shpjerë drejt krijimit të një fondi infrastrukture, ama asi që do të jetë orvatje e përnjëmendtë ku shteteve anëtare u kërkohet t’i dyfishojnë fondet.

Por sfida e vërtetë do të jetë e karakterit politik. BE-ja nuk duhet të lejojë krerë si Gruevski të mbesin në pushtet kaq gjatë në cilindo shtet kandidat. Me kalimin e kohës, ata nuk e bëjnë hesap kontrollin e pushteteve dhe i shkelin parimet elementare të qeverisjes demokratike.

Kjo nënkupton se BE-ja duhet të jetë më e përfshirë politikisht, por institucionet e BE-së nuk e kanë këtë traditë të linjës së ashpër. U desh ndërhyrja amerikane për zgjidhjen e krizës së fundit në Maqedoni, megjithëse shumë zyrtarë të lartë europianë kishin vizituar Shkupin para delegacionit amerikan. Prandaj, shtetet anëtare të BE-së duhet ta marrin timonin në duar të veta.

Shtetet si Holanda, që kanë një traditë të pasur të sundimit të rendit dhe respektimit të të drejtave të njeriut, duhet të kenë qëndrim më të vendosur. Madje edhe pas Brexitit, Mbretëria e Bashkuar mund të përfshihet në diskutimet e lidhura me sigurinë. Liria e shtypit dhe legjislacioni i OJQ-ve janë fusha të tjera të ndjeshme, ku shtete të caktuara (si Franca ose Spanja) mund të kenë rol vendimtar. Investimi në konsultime teknike me qeveritë si të ristrukturohen sektorët kyç publikë si shëndetësia dhe arsimi, gjithashtu do të sillnin rezultate të mëdha.

BE-ja nuk mund të supozojë se angazhimi i zakonshëm do të sjellë stabilitet në Ballkan. Kësaj here kërkohet mishërimi i mjeteve të anëtarësimit me ambiciet ekonomike dhe qartësinë politike.(dp)

Tempullin më të lashtë europian, Dodonën pellazgjike e shkatërruan grekët-egjiptas

Dodana ka qenë qendra fetare dhe kulturore e Epirit të lashtë e ndërtuar në trojet e një orakulli natyror të adhuruar thellë në prehistori, mbase që nga fillimi i mijëvjeçarit të II p.e.s, por sidoqoftë para shekullit të XII p.e.s, deri sa përmendet në Iliadën si Zeusi i Dodonës Pellazgjike (Homeri, Iliada, 1.233)dhe Zeusi në Dodonë- (Demosthenes, Letter 1 dhe Speeehes 18.253) nuk ka qenë e shkruar a përmendur diku

Anisa Demiraj

Ajo që vihet re është cilësimi i Dodonës si “pellazgjike” dhe jo greke si dhe i Zeusit si një perëndi specifike për Dodonën. Që Epiri ishte një territor jo grek dhe që epiriotët ishin barbarë, domethënë jo grek, këtë e kanë pohuar shumë autorë të lashtë grek ose romak që si kanë konsideruar grekët, epiriotë dhe Epirin sigurisht që se bërë pjesë të Greqisë.

Por ajo që na intereson më së shumti, pra sqarimi i çështjes e ka një argument që e mbyll këtë fakt dhe e ç’ vlerëson çdo kundërargument të proponentëve të karakterit grek të Epirit dhe epirotëve në lashtësi: autorët e lashtë grekë na thonë troç se grekët kanë pasur koloni në Epir dhe kjo, pra përkufizimi, tregon se kolonistët grekë u vendosën në qytetet bregdetare, dhe vetëm bregdetare, të Epirit si të huaj.
Nuk duhen shumë mend të kuptohet se grekët nuk i ngrinin kolonitë në Greqi.
Autorët e lashtë grekë na thonë, thuajse njëzëri, se epirotët ishin barbarë dhe ngritën koloni në Epir vetëm nga shekulli VI p.e.s.

Përsa i përket Dodonës, ajo ishte një Mekë e lashtësisë për një rajon të madh të Evropës juglindore, një vend pelegrinazhi fillimisht për ilirët dhe maqedonasit, por para tyre ishte sigurisht për epirotët.
Besohet se ilirët vinin që prej së largu, ngaDardania e lashtë, e vizitonin tempullin e shenjtë duke kërkuar prej tij që t’iu sillte sa më shumë fat dhe ajo që konsiderohej si më e magjishmja, të merrnin këshilla nga Orakulli.

Duhet thënë se shumë vonë Dodona u bë vend pelegrinazhi edhe për grekët. Kështu, N.G.L. Hamond, një studiues, i cili nuk mund të akuzohet as si albanofil as si helenofob, shkruan:
“Si një qendër e jetës baritore, nga tradita dhe pozicioni, Dodona ishte tërheqëse për grupet baritore që shtriheshin deri në malin Skardus (rrafshnalta e Sharrit në Kosovë). …Në të vërtetë Dodona ishte një qendër fetare dhe orakullare kryesisht për fiset e veriut dhe vetëm nga gjysma e dytë e shekullit VII p.e.s. ajo filloi të tërhiqte fiset jugore… (Hamond, 2002)”. Por Dodona, siç dihet, ekzistonte të paktën qysh nga fillimi i mijëvjeçarit II p.e.s. Le të theksojmë se me “fise jugore Hamondi, pa dyshim, nënkupton grekët (epirotët e periudhës historike ai i konsideron fise veriore)”.
Duke iu referuar si Homerit (Iliada Libri XVI, 233) dhe Hesiodit, që aed i hershëm grek, që mund këtë qenë bashkëkohës i Homerit midis 750 dhe 650 p.e.s, na del se Dodona ka qenë një vend shumë i vlerësuar dhe duke qenë në këtë pikë mund të përmendim fare mirë edhe disa fjalë të Strabonit, në Gjeografia, ku shkruan:

“Për sa i përket Dodonës, Homeri lë të kuptohet qartë se njerëzit që jetonin rreth tempullit ishin barbarë nga mënyra e jetesës, duke i përshkruar ata si njerëz që nuk lanin këmbët e që flinin në dhé” dhe po aty kumton Hesiodi shkoi vetë “në Dodonë, ku banonin pellazgët”(Straboni, Geography,7.7.10).
Megjithatë, është bërë zakon të flitet për më shumë si vend pelegrinazhi i grekëve dhe vetëm pak ose aspak për ilirët e sidomos për epirotët, të cilët edhe kujdeseshin për këtë qendër të rëndësishme të jetës së tyre fetare dhe, me Pirron e Epirit, e bënë atë edhe qendër kulturore të tyre.
Mbishkrime kushtimi të gjetura në Dodonë, flasin për lutje dhe dhurata që ilirët, duke përfshirë mbretërit e tyre, i bënin tempullit dhe orakullit.

Kështu, p.sh. në një objekt të shekullit IV p.e.s., përmendet mbreti ilir i taulantëve, Glaukias, por ajo që të tërheq më shumë vëmendjen është fragmenti i një mbrojtëseje të këmbës e shekullit V p.e.s. me një mbishkrim kushtimi (ia kushton zotit ) nga M. Gangrius Ardiai, një emër që flet qartë për përkatësinë etnike ilire (ardiane) të dhuruesit dhe madje një numër studiuesish mendojnë se dhuruesi duhet të jetë një nga paraardhësit e Agronit, mbretit ilir të fisit të ardianëve.

Siç tregojnë të dhënat e gërmimeve të derisotme në Dodonë, kjo dhuratë, që vjen nga rajonet më veriore të Ilirisë së jugut, i takon epokës më të hershme të fillimit të dhuratave të kushtimit për tempullin e Dodonës. Një dhuratë kushtimi tjetër duket se është nga mbreti epirot Aleksandri I, vëllai i Olimpias, nënës së Aleksandrit të Madh. Para se të nisej për një fushatë në İtali ai u këshillua me orakullin e Dodonës që parashikoi edhe vdekjen e tij, që ndodhi në vitin 327 p.e.s. (Livius, The History of Rome, 8, 24). Disa dhurata dhe mbishkrime kushtimi orakullit i janë bërë edhe nga mbreti Pirro i Epirit.

Një fakt tjetër që do mbajtur parasysh kur shqyrtohet Dodona nga pikëpamja etnologjike është se grekët e lashtë kanë pasur ndjenja të përziera si të adhurimit dhe të urrejtjes për Dodonën ‘pellazge’.
Grekët e lashtë kanë adhuruar, nderuar dhe ruajtur me kujdes, gjatë tërë historisë së tyre, tempujt Origjinalë grekë si orakulli i Apollonit në Delfı dhe orakulli i in Lebadea të Beotisë. Ndryshe ka ndodhur në Dodonën e Epirit “barbar”: në vitin 219 p.e.s. grekët nën komandën e Dorinyakusit, shkatërruan tempullin e shenjtë të Zeusit pellazgjik dhe të gjitha dhuratat që u ishin bërë aty perëndive dhe dogjën e rrafshuan qytetin e Dodonës (Keightley, 1839).

Madje dhe një historian grek si Polibi (rreth 200- 118 p.e.s.) tregon se Dorimakusi hyri në Epir ‘me një pasion më të madh se zakonisht për shkatërrim’ dhe “Kur erdhi në Dodonë ai dogji kolonadat, shkatërroi dhuratat e kushtimit e madje rrafshoi deri në themel ndërtesën e shenjtë” (Polybius, Histories, 4,67)
Siç dihet, maqedonët ishin emocionalisht të lidhur me Dodonën sepse mbreti i tyre, Filipi II, ishte martuar me molosen Olimpia.

Mbreti maqedon Filip V, i mbështetur edhe nga forcat ilire, u hakmor ndaj grekëve si për shkatërrimin e Dodonës dhe për pushtimin e Diumit (një qytet dhe qendër e rëndësishme fetare) në Maqedoni, duke plaçkitur dhe shkatërruar Thermium-in, qytetin më të rëndësishëm të etolëve dhe, duke u larguar nga qyteti, shkroi në muret e tij: “E shikon se ku goditi rrufeja hyjnore?” (Polybius, Histories. 5, 7; Keightley, 1839), duke aluduar se ishte hakmarrja e lisit orakullar të Dodonës që u solli grekëve etolëve atë gjëmë.

Le të kujtojmë edhe një herë: etolët grekë, që ruanin orakullin grek të Delfit, e kanë shkatërruar dhe plaçkitur Dodonën, kurse epirotët, maqedonët dhe ilirët e kanë mbrojtur, ndërtuar dhe rindërtuar atë.
Mospërmendja e tempullit të Dodonës nga Straboni lë të kuptohet se të paktën në shekullin I të erës sonë, ai tempull nuk ekzistonte më. Por vetë qyteti i Dodonës ka vazhduar të ekzistojë, të paktën deri në shekullin V të erës sonë kur ai përmendet në Këshillin e Efesit, por dhe në shekullin VI nga Hierokli (Dietionary of Greek and Roman Geography, I (1854), f. 782).
Po në ë vërtetë çfarë ishte Orakulli dhe Tempulli i Dodonës për njerëzit që jetoni dhe për ata që besonin në të?!

Ky ishte një orakull natyror me një lis/ah, një ‘dru orakull’, si organ qendror të vendit të shenjtë të epirotëve. Ky orakull, sipas Sokratit, ka dhënë thëniet e para profetike (Plato, Phaedrus 275b).
Aty tre plaka (treis graias) që në autorët grekë dalin si pelaias – ‘pëllumba’, që duket të jetë një greqizim i fjalës iliro-epirote të konstruktuar *pelaka* për ‘plaka’. Ato plaka dekodonin në një gjuhë të huaj për grekët, fëshfëritjen fletëve të lisit në thënie orakullare.

Herodoti (484-425 p.e.s.) e bën të qartë se fallxhoret e Dodonës nuk flisnin greqisht, por në një gjuhë të huaj kur shkruante: “Unë mendoj se këto gra quheshin “pëllumba” nga njerëzit e Dodonës sepse ato flisnin një gjuhë te huaj, dhe njerëzve u dukej sikur ai zë ishte si gugatje zogjsh; pastaj njëra nga gratë fliste në gjuhën që ata mund ta kuptonin dhe kjo është arsyeja perse ata thoshin se pëllumbi fliste gjuhë njerëzore; sa kohë që ajo fliste në gjuhë te huaj, ata mendonin se zëri i saj ishte zëri i një zogu.” (Herodoti, Libri II, 57).

Por, cila ishte kjo “gjuhë e huaj”, që flisnin plakat (pelaias) barbare në Dodonë? Kjo nuk është vështirë të kuptohet po të mbahet parasysh fakti që në Ballkanin e lashtë, sipas burimeve greke dhe latine, por dhe sipas giuhësisë moderne, fliteshin vetëm pesë gjuhë:
greqisht, ilirisht, maqedonisht, trakisht dhe dakisht, nëqoftëse kjo e fundit nuk do të shihej si dialekt i trakishtes.

Greqishtja në këtë mes përjashtohet me që gjuha e plakave ishte një gjuhë barbare, trakishtja dhe dakishtja përjashtohen për arsye gjeografike kurse maqedonishtja përjashtohet për arsye historike, etnografike dhe gjuhësore.
Kështu, me anë të përjashtimit (per exelusionem), mund të arrihet në përfundimin se gjuha barbare që përdornin plakat epirote ishte ilirishtja.

Mendohet se fillimisht profecitë orakullare ishin funksion i priftërinjve me këmbë të zbathura e të palara që flinin në tokë (Homer Iliad, XVI, 232-238), Për të marrë urtinë orakullare nga Toka Nënë. Zëvendësimi i këtyre priftërinjve nga ‘plakat’ duhet të ketë ndodhur para ernërimit të poeteshës Fernonoe në orakullin e Delfit në shekullin Vlll.
p.e.s. Ata zgjidheshin nga fisi i sellojve, të cilët, sipas Aristotelit ishin pellazgë. Këta priftërinj ishin vëndas epirotë, dhe quheshin Tomaruri ose shkurt Tomuri (Strabo Geography 7.7, I l), që do të thotë ruajtësit e malit të Tomorit.

Besohet përgjithësisht se “uzurpimi i fëshfëritjeve të lisit të Dodonës nga Zeusi “pellazg” dhe shndërrimi i tij në një perëndi-lis ka ndodhur para Homerit, që ka jetuar midis shekujve VII-IX p.e.s. Zeusi grek ka marrë edhe herë të tjera funksionet e një perëndie më të lashtë të tipit të “Nënës Toki” ose “Nënës së Madhe”, që ndër grekët e lashtë u njoh si Demetra, por në rastin e Dodonës ai i ndau ato funksione me Dionën, Nënën Toke origjinale të Dodonës.

Hibridizimi ne Epir i perëndisë më të lartë greke, perëndi e rrufesë dhe e shiut me një perëndi më të lashtë paraindoevropiane të tokës, që simbolizohej nga lisi shekullor që ushqehej nga toka me rrënjët e thella, ishte i goditur dhe i përligjur nga nevoja e tokës për shi e për të shtuar prodhimin bujqësor.
Megjithatë, ndër dhuratat e gjetura në Dodonë mbizotëruese janë ato kushtuar Diones dhe jo Zeusit.
Sellojtë profetë këmbëzbathur që flenë në toke, nimfat e burimeve, dhe lisi orakullor, që të gjithë, ishin të lidhur me “Nënën Tokë”, e të varur prej saj.

Që Nëna Toke, në figurën e Dionës, e ruajti ndër epirotët përparësinë ndaj Zeusit, e mbështet edhe fakti që sjell Pausania se është përsëri një grua epirote priftëreshë e lisit, lindur në 281 280 p.e.s. (Boyd, 2004; Pausanias Deseription of Greeee Libri 10, 12, 10; Pausania’s Guide to Greece 1979), e bija e mbretit te Kaonëve (banorë iliro-epirotë të pjesës jugperëndimore te Shqipërisë, ne Labërinë e sotme), që bëri të njohur mençurinë e tre pelaiave (plakave) të zymta të Dodonës.

Siç shprehet T. Boyd:
“Këngët për Tokën Nënë pushuan shpejt pasi Fena dhe ‘gratë e tjera’ kënduan këtë himn. Në vitin 219 p.e.s., në qoftë se ishte ende gjallë, ajo do të ketë parë rrafshimin, ç’shënjtërimin dhe plaçkitjen e tërë Dodonës nga etolet (Boyd, 2004), pikërisht nga etolët grekë, që ruanin me aq kujdes orakullin grek të Delfit, dhe që mbrojtën atë orakull nga invazionet barbare midis viteve 109 dhe 105 p.e.s. ‘Priftëreshat pa dyshim u vranë’ (Boyd, 2004) në këtë ndodhi tragjike, që ka të gjitha shenjat e një konflikti etno-religjioz midis grekëve të lashtë me epirotët barbarë. Megjithatë, vendi i Shenjtë u rindërtua thuajse menjëherë nga epirotët, por në pjesën më të madhe u rrënua prapë ne vitin 167 p.e.s. nga romakët ngaherafıtues” (Boyd, 2004).
Me shkatërrimin e tretë 80 vjet më vonë, në vitin 88 p. e. s. nga Mitridati dhe thrakët, Dodona humbi përfundimisht lavdinë e dikurshme si orakull.

Marrë nga libri “Në gjurmët e perëndive dhe mitolegjemave ilire” i Nelson R. Çabej.

Skena politike para tronditjes nga Gjykata Speciale

Baza juridike dhe kushtet ligjore për fillimin e punës së Dhomave të Specializuara dhe Zyrës së Prokurorit të specializuar, që ndryshe njihen edhe si Gjykata Speciale për krimet e luftës në Kosovë, tashmë janë ndërtuar dhe mund të pritet që kjo gjykatë deri në fund të këtij viti të procedojë me rastet e para, vlerësojnë ekspertë të çështjeve juridike -ndërkombëtare dhe njohësit e zhvillimeve politike në vend

Në rubrikën e përjavshme të Radios Evropa e Lirë, “Fokus” , ata thonë se aktakuzat, të cilat do të ngrihen nga Zyra e Prokurorit të Specializuar, si dhe proceset gjyqësore, mund ta tronditin skenën politike të Kosovës dhe se shqetësimet apo paralajmërimet për një tronditje të tillë, tashmë janë shpërfaqur.

Gjykata Speciale, s’ka kthim prapa

Ismet Salihu, profesor i të Drejtës Penale Ndërkombëtare, shpreh bindjen se Gjykata Speciale, ndonëse ka qenë e gatshme të veprojë, deri më tash nuk e ka bërë këtë, në mënyrë që eventualisht të mos ndikojë në procesin e zgjedhjeve parlamentare që u mbajtën më 11 qershor.

Një shmangie të fillimit të punës, sipas tij, kjo gjykatë do ta bëjë deri pas zgjedhjeve lokale, që do të mbahen më 22 tetor.

“Me përfundimin e zgjedhjeve lokale, në çdo moment mund të fillojë punën kjo gjykatë. Përndryshe, kthim prapa, kjo gjykatë, nuk do të ketë. Opinioni i Kosovës, kosovarët, duhet të përgatitjen për ngritjen e akuzave dhe përgjegjësitë e njerëzve, të cilët do të akuzohen për krimet e pretenduara nga Dick Marty, më vonë edhe nga Prokurori special Clint (Wiliamson), si dhe nga ky që është aktualisht (David Schwendiman)”, thotë profesor Salihu.

Njohësi i zhvillimeve politike në vend, Imer Mushkolaj, shpreh mendimin se personalitetet që janë përfolur se mund të jenë në shënjestër të Gjykatës Speciale, tashmë i kanë informacionet se mund të jenë në ndonjërën nga aktakuzat, pavarësisht se nuk i kanë bërë publike.

Ai thotë për Radion Evropa e lirë se puna e Gjykatës Speciale, tashmë nuk është vetëm deklarative.
“Tash, ajo është shtrirë edhe në terren dhe së shpejti pritet të bëhen edhe aktakuzat e para. Natyrisht, që kjo do të shkaktojë dhe do të ketë ndikim në skenën politike të Kosovës. Patjetër që unë, deklarimin e fundit të presidentit Thaçi e lidhi pikërisht me mundësinë që kjo Gjykatë Speciale do ta trazojë skenën politike të Kosovës. Por, është çështje tjetër se si dhe sa do të mund të menaxhohet kjo tronditje apo mbase ky shqetësim serioz, që do ta sjellë Gjykata Speciale”, shprehet Mushkolaj.

Ndikim në konfigurimin e skenës politike

Ditë më parë, presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, ka theksuar se formimi i Gjykatës Speciale “ka ardhur si nevojë politike ndërkombëtare”.

Ai ka thënë se pranimi i Gjykatës Speciale nga Kosova është bërë në rrethana imponuese diplomatike ndërkombëtare, nga ana e partnerëve ndërkombëtarë të Kosovës, me arsyetimin se duhet t’i kënaqin edhe aktorët tjerë, në veçanti Rusinë dhe Beogradin.

Presidenti Thaçi ka shprehur përkushtimin për të vërtetën dhe pajtimin, por megjithatë, formimin e Gjykatës Speciale e ka cilësuar “proces të padrejtë historik ndaj Kosovës”, si dhe ka ngritur dyshime rreth drejtësisë që mund të vendosë kjo gjykatë.

“Gjykata Speciale do të jetë vetëm një pikë drejtësi, në detin e padrejtësive që kanë ndodhur në Kosovë. Shtrohet pyetja, a do ta nxjerrë të vërtetën dhe a do të sjellë pajtim ndëretnik kjo Gjykatë?”, ka thënë presidenti Thaçi.

Por, politologu Ramush Tahiri, i ka thënë më herët Radios Evropa e Lirë, se pavarësisht reagimeve të tashme ose atyre eventuale që mund të pasojnë në figurat politike dhe institucionale në Kosovë, Gjykata Speciale nuk mund të abrogohet.

“Ky është thjesht një lloj, ndoshta, shfajësimi – që kjo gjykatë po punon -i Hashim Thaçit, tash në funksionin e presidentit. Por, nuk mendoj që do të ketë ndonjë ndikim praktik, përveç që do të ketë ndikim në marrëdhëniet e Kosovës ose të vetë presidentit me faktorin ndërkombëtar”, pati theksuar Tahiri.

Analisti Mushkolaj shpreh mendimin se në muajt e ardhshëm do të ketë edhe reagime të tjera lidhur me Gjykatën Speciale.

“Unë besoj që reagimit të ashpër të presidentit, në të ardhmen, menjëherë pas përfundimit të zgjedhjeve (lokale), do të vazhdojnë t’i bashkohen edhe reagimet e aktorëve të tjerë, të cilët mund të jenë pjesë e aktakuzave nga kjo gjykatë, varësisht se si i marrin informacionet për përfshirjen e tyre”.

“Skena politike mund të pësojë goditje, për shkak se nëse shohim raportin e senatorit Marty, ne aty gjejmë emra goxha të rëndësishëm. Secila aktakuzë që do të përfshijë një ose më shumë nga këta emra, do të ndikojë seriozisht, besoj, edhe në konfigurimin e ardhshëm të skenës politike të Kosovës”, thekson Mushkolaj.

Profesor Salihu shpreh mendimin se pavarësisht reagimeve, qoftë brenda Kosovës, qoftë jashtë vendit, ndikimet politike nuk do të mund të depërtojnë në punën e Gjykatës Speciale.

Madje, sipas tij, kjo gjykatë është produkt i moskonsolidimit të sistemit vendor të drejtësisë, si dhe mospunës së duhur të drejtësisë ndërkombëtare, në kuadër të UNMIK-ut, e më pas edhe të EULEX-it, të cilat deri në vitin 2014, kishin kompetencë ekskluzive për procedimin, akuzimin dhe gjykimin e krimeve gjatë luftës dhe pas luftës.

“Kjo Gjykatë (Speciale) është themeluar për shkak të ndikimeve politike që janë bërë brenda për brenda gjykatave, sistemit tonë të drejtësisë”, thotë profesor Salihu, duke shtuar se është i bindur që Gjykata Speciale i ka të gjitha garancitë e duhura të sistemit të drejtë të drejtësisë.

Implikime buxhetore për Kosovën

Procedimi i aktakuzave nga Gjykata Speciale, pritet të krijojë implikime edhe për buxhetin e Kosovës. Kjo për faktin se me Ligjin për mbrojtjen juridike dhe financiare të personave të akuzuar potencialë në proceset gjyqësore në Dhomat e Specializuara, do të mbulohen shpenzimet për secilin person që akuzohet nga kjo gjykatë, si për angazhimin e mbrojtjes apo avokatit të tij, e deri te shpenzimet e udhëtimeve jashtë Kosovës për të dhe familjen e tij. Gjithashtu, aty përfshihet edhe mbulimi i shpenzimeve për procedurat gjyqësore e deri te kompensimi i atyre personave, të cilët gjykata do t’i shpallë të pafajshëm.

Zyrtarët e Qeverisë së Kosovës, thonë se ligji do të zbatohet. Halil Matoshi nga kabineti i kryeministrit të Kosovës, Ramush Haradinaj, thekson se Qeveria do t’i respektojë vendimet e institucioneve.

“Qeveria e Kosovës do të vazhdojë të jetë shumë e përgjegjshme dhe të sillet në përputhje me të gjitha vendimet që i kanë marrë institucionet e Republikës së Kosovës”, thekson Matoshi.

Por, profesor Salihu konsideron se ky ligj ka qenë i panevojshëm, për faktin se sipas konventave ndërkombëtare dhe sipas të drejtës ndërkombëtare dhe nacionale, të akuzuarve që nuk kanë mjete financiare për të paguar mbrojtës, atë ia siguron gjykata, sipas detyrës zyrtare.

“Nxjerrja e çdo ligji, duhet t’i ketë edhe implikimet buxhetore. Ky ligj nuk e ka bërë atë kalkulim për implikimet buxhetore, se sa do të kushtojnë angazhimet e mbrojtësve të personave, të cilët eventualisht do të akuzohen dhe do të nxirren para kësaj gjykate”, thekson profesor Salihu.

Sidoqoftë, njohësit e zhvillimeve politike dhe të çështjeve juridike, kanë vlerësim të ndryshëm lidhur me efektet që mund t’i krijojë Gjykata Speciale te qytetarët e Kosovës. Ndonëse, sipas tyre, nxitja e trazirave nuk përjashtohet, ashtu sikurse edhe reagimi i opinionit, megjithatë, siç thonë ata, këto nuk do të mund të kenë efekt në punën e Gjykatës Speciale.