Dialogu, pas caktimit të interesave nacionale

Sipas paralajmërimeve, dialogu në mes Kosovës dhe Serbisë pritet të rifillojë në muajin dhjetor

Tani veçse është zyrtarizuar se niveli i bisedimeve do të kalojë në një shkallë tjetër, nga ai i kryeministrave në të presidentëve. Megjithatë, përveç akterëve, njohësit e çështjeve politike në vend thonë se duhet të ndryshojë edhe qasja e këtij dialogu, transmeton Zeri.info.

Sipas tyre, ky dialog nuk mund të vazhdojë sikur deri më tani pa u caktuar interesat nacionale. E fazën e fundit të tij dhe të marrëveshjes për paqe së fundmi e kanë përmendur edhe presidentët e të dyja vendeve, Hashim Thaçi dhe Aleksandër Vuçiq. Mirëpo, një gjë e tillë po shihet vështirë e arritshme për momentin.

Profesori universitar Dashnim Ismajli ka thënë se dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë para se t’i caktohet afati i vazhdimit duhet që Bashkimit Evropian t’i bëhet e ditur se mosndryshimi i qasjes së dialogut nuk do të sjellë ndryshime.

Xhabir Zharku mund të kthehet lirisht në Kosovë, askush nuk ka të drejtë ta arrestojë

Kanë mbetur edhe 6 muaj, deri te parashkrimi absolut i ekzekutimit të dënimit ndaj ish-kreut të Komunës së Kaçanikut, Xhabir Zharku

Në muajin maj të vitit 2018, Zharku pa problemin më të vogël mund të kthehet nga Suedia në Kosovë dhe organet e ndjekjes nuk kanë asnjë të drejtë për arrestimin e tij.

Ish-kreu i Kaçanikut, Xhabir Zharku, ishte gjetur fajtor dhe ishte dënuar me tre vjet burgim për veprat penale të detyrimit dhe armëmbajtjes pa leje.

Edhe pse ky dënim ishte vërtetuar nga Gjykata Supreme e Kosovës më 8 maj 2012, këmba e Zharkut nuk kishte shkelur në burg për asnjë minutë, pasi ai vazhdimisht kishte bërë kërkesa për shtyrjen e ekzekutimit të vendimit, deri në arratisjen e tij për në Suedi.

Njohës të çështjeve të drejtësisë, thonë se arratisja e ish-kreut të Kaçanikut edhe një herë tregoi dështimin e organeve të drejtësisë në ekzekutimin e vendimeve për individë të caktuar.

Ehat Miftaraj nga Instituti i Kosovës për Drejtësi thotë se rasti Xhabir Zharku dëshmon situatat kur individë të caktuar i ikin drejtësisë, qoftë për shkak të mosefikasitetit të institucioneve shtetërore për të ekzekutuar vendimet gjyqësore ku në rastin konkret ka të bëjë me ekzekutimin e dënimit me burg, por edhe të shmangies së vuajtjes së dënimit, duke shfrytëzuar privilegjet që i takojnë si shtetas i një shteti tjetër dhe mungesës së marrëveshjes për ekstradim mes Kosovës dhe Suedisë.

“Kodi i Procedurës Penale në Kosovë ka përcaktuar parashkrimin e ekzekutimit të dënimit. Në rastin e z. Zharku, Kodi i Procedurës Penale ka paraparë se koha e parashkrimit të ekzekutimit të dënimit është pesë vite nga koha kur është lëshuar urdhërarresti ndaj z. Xhabir Zharku për të vuajtur dënimin e shpallur nga gjykata”, shprehet Miftaraj.

Në bazë të informatave që disponon Instituti i Kosovës për Drejtësi, sipas Miftarajt, institucionet e drejtësisë në Kosovë, kanë afat deri në mesin e vitit 2018, për të ekzekutuar aktgjykimin e shpallur ndaj Zharkut dhe për ta dërguar të njëjtin në burg për të vuajtur dënimin.

“Nëse shteti i Kosovës dështon për të kryer këtë obligim ligjor deri në mesin e vitit 2018, atëherë pas kësaj kohe edhe z. Zharku mund të kthehet lirshëm në Kosovë si qytetar i lirë dhe krejt çka mund të bëjë pastaj shteti i Kosovës në raport me z. Zharku është vetëm t’i urojë “mirëseardhje” njësoj sikurse i kishte uruar dhe znj. Leme Xhema, e cila edhe përkundër se ishte dënuar me aktgjykim të formës së prerë nga gjykata në Kosovë, dënimi ndaj saj nuk ishte zbatuar asnjëherë dhe menjëherë pas parashkrimit të ekzekutimit të dënimit e njëjta kishte ardhur dhe kishte zhvilluar fushatë zgjedhore me qytetarë të Luginës së Preshevës në Kosovë”, thotë Miftaraj.

Edhe avokati Tahir Rrecaj thotë se nëse kalojnë gjashtë vjet nga dita kur aktgjykimi është bërë i formës së prerë, atëherë bëhet parashkrimi absolut i ekzekutimit të dënimit, njësoj si në rastin e ish-drejtoreshës së PTK-së, Leme Xhema.

“Si të kalojnë gjashtë vjet, Zharku mund të vijë dhe të rrijë këmbëkryq me organet e drejtësisë dhe me bë muhabet pa asnjë pengesë apo frikë se mund të arrestohet. Njësoj sikur Leme Xhema, edhe kjo është çështje ligjore dhe kur mbërrin parashkrimi absolut i ekzekutimit të dënimit, asnjë urdhër i gjykatës nuk ekzekutohet”, tha avokati Rrecaj.

Arbresh.info ka kërkuar përgjigje edhe nga Ministria e Drejtësisë se çfarë ka bërë për kthimin e Zharkut në Kosovë, por nuk ka marrë asnjë përgjigje.

Derisa parashkrimi absolut i ekzekutimit të dënimit të tij është afër, Zharku vazhdon jetën e tij normale në Suedi, duke mos u munguar ahengjeve familjare.

Ndryshe, Gjykata e Qarkut në Prishtinë, më 21 prill 2011 e kishte shpallur Xhabir Zharkun fajtor për kryerjen e veprave penale të detyrimit dhe posedimit të paligjshëm të armës, dhe i kishte shqiptuar atij dënim me tre vjet burgim si dhe gjobë prej 1,500 euro.

Ky vendim u vërtetua nga Gjykata Supreme e Kosovës më 8 maj 2012.

Zharku ishte dënuar për një rast të vitit 2006, kur një fermë e deleve në fshatin Rakaj të Ferizajt ishte privatizuar nga AKM-ja.

Sipas aktakuzës së prokurores së EULEX-it, Maria Bamieh, të dëmtuarit në këtë rast, Xhelil dhe Emrush Suma, kishin qenë fitues të tenderit si ofertues të parë, mirëpo, pas kërcënimeve nga të akuzuarit Xhabir Zharku, Arsim Kolshi, Besnik Hasani dhe Nysret Cena, fituesit ishin detyruar të tërhiqen për ta fituar atë tani i dënuari Arsim Kolshi, i cili kishte qenë ofertuesi i dytë.

Vuçiq: Serbia ka probleme me natalitetin–s’kemi luks për konflikte të mëdha

Aleksandër Vuçiq, presidenti i Serbisë dhe politikani më i votuar atje, një intervistë të gjatë për Novosti, ku ka folur për shumë tema e sidomos për konfliktin e vazhdueshëm me Kosovën

Vuçiq ka deklaruar se Serbia po ka probleme me numrin e vogël të lindjeve dhe në të ardhmen, nëse vazhdohet me këto shifra, Serbia rrezikon të shuhet fare.

Ai ka folur edhe për çështjen e Kosovës dhe parë atë se si, sipas tij, kanë pasur presione të vazhdueshme nga Brukseli në lidhje me dialogun me Kosovën.

Vuçiq ka folur edhe për trenin e famshëm rus që ia mësyu Kosovës, që siç tha ai, ishte vetëm pretekst për t’i sjellë forcat policore të Kosovës në Veri.

Politikani serb ka thënë se Serbia ka mbetur shumë mbrapa dhe se luftërat e vazhdueshme e kanë molisur, duke ia pamundësuar të jetë shtet më i rëndësishëm në hartën politike botërore.

Prandaj ka shtuar se Serbia më nuk e ka luksin të futet në konflikte e luftëra të mëdha.

Ka folur edhe një herë për Rusinë duke thënë se Serbia e ka ndërmend të futet në Bashkimin Evropian, por askush të mos pres që marrëdhëniet e mira historike me rusët do t’i ndërpresin. /klankosova/

LSDM-ja fituese e zgjedhjeve lokale, partitë shqiptare në balotazh

LSDM-ja e kryeministrit, Zoran Zaev, sipas të dhënave të para jozyrtare të KSHZ-së është fituese e zgjedhjeve lokale të së dielës

Kjo parti ka njoftuar fitoren në 40 nga gjithsej 80 komuna të Maqedonisë, ndërsa thuajse në të gjitha të tjerat do të shkojë në balotazh në rrethin e dytë zgjedhor.

LSDM-ja, bazuar në të dhënat e përpunuara ka fituara komunat më të mëdha të vendit, thuajse shumicën e dhjetë komunave të Shkupit, si dhe të qyteteve tjera në Manastir, Prilep, Ohër, Strumicë, Shtip e të tjera.

Fitoren në zgjedhje e shpalli Zoran Zaev, kryetar i LSDM-së dhe njëherësh kryeministër i vendit

“Populli në këto zgjedhje dha mesazhin, se mbështet politikat e qeverisë së re, i dha mbështetje politikës sonë për një shoqëri për të gjithë, i dha mbështetje rritjes dhe zhvillimit ekonomik”, ka deklaruar Zaev.

LSDM-ja ka fituar edhe në komunën e Haraçinës ta banuar tërësisht me popullatë shqiptare.

Ndërkohë, VMRO DPMNE-ja e ish-kryeministrit Nikolla Gruevski, në paraqitjen rreth mesnate ka shprehur kritika për mbarëvajtjen e zgjedhjeve duke denoncuar parregullsi të shumta, sipas tij.

Gruevski tha se për të gjitha parregullsitë do t’i informojë organet kompetente, por gjithashtu nuk e përjashtoi mundësinë që të marrë përgjegjësinë për humbje në zgjedhje.

“Për rezultatin zgjedhor do të diskutojnë organet më të larta partiake dhe gjithsesi se edhe unë nuk do t’i ik përgjegjësisë për rezultatin e arritur”, ka deklaruar Gruevski pa saktësuar nëse do të japë dorëheqje.

Te partitë shqiptare, zgjedhjet kanë përfunduar vetëm në dy komuna, në Kërçovë ku ka fituar kandidati i BDI-së, por i mbështetur edhe nga partitë e tjera shqiptar, si dhe në një komunë tjetër më të vogël rurale, në Pllasnicë.

Në 12 komuna tjera të banuara kryesisht me popullatë shqiptare si në Tetovë, Gostivar, Strugë, Çair si dhe komuna tjera do të ketë balotazh me kandidatëve të BDI-së si dhe lëvizjes Besa dhe Aleancës për Shqiptarët.

“Bashkimi Demokratik për Integrim dukshëm udhëheq në nivel të republikës. Mendoj se ky do të jetë mandati i 11-të i fitoreve të BDI-së”, ka deklaruar kryetari i BDI-së, Ali Ahmeti. BDI-ja pretendon se është fituese e zgjedhjeve me rreth 100 mijë vota.

Lëvizja Besa, ndërkohë, në vlerësimin e parë për zgjedhjet ka folur për parregullsi të shumta gjatë procesit zgjedhor, të cilat ka njoftuar se i ka deponuar në organet përgjegjëse për procedim të mëtejmë.

Por, edhe kjo parti opozitare ka thënë se është fituese e zgjedhjeve pasi sipas saj ajo ka fituara vota pa koalicion me parti maqedonase, siç ishte BDI-ja me LSDM-në në disa komuna.

“Duke pasur parasysh se BDI-ja ishte në koalicion me LSDM-në, kjo i bie që BESA është partia e parë shqiptarë në Maqedoni. Nga votat e numëruara deri tani ne kemi rritje të dyfishtë dhe kjo na bën partinë e parë shqiptare”, ka deklaruar Bilall Kasami, kryetar i Lëvizjes Besa.

Nga Aleanca për Shqiptarët, gjithashtu, kanë thënë se rezultati i tyre është dyfishuar, ndërsa kanë shpallur fitoren e kandidatëve të saj në Strugë dhe Gostivar, të cilët në rrethin e dytë kalojnë në avantazh kundrejt kandidatëve të BDI-së dhe LSDM-së.

Kjo parti në balotazh shkon edhe në disa komuna tjera me BDI-në. Ilmi Aziri nga shtabi zgjedhor i kësaj partie tha se në zgjedhjet e së dielës e dielës Aleanca për Shqiptarët i ka dyfishuar votat duke u bërë forca e dytë politike te shqiptarët.

“Këto zgjedhje shërbyen për të konfirmuar Aleancën për Shqiptarët si forcën kryesore kombëtare dhe progresive të së ardhmes, kurse Zijadin Sela u konfirmua si lider i pakontestueshëm i shqiptarëve në Maqedoni”, ka deklaruar Aziri.

Dalja në votimet e së dielës ka qenë pak më shumë se 50 për qind, te zonat e banuara me shqiptarë, dalja ka qenë me e ulët, madje në disa zona edhe deri në 40 për qind.

LSDM-ja dhe BDI-ja shpallin fitoren në disa komuna

LSDM-ja e kryeministrit, Zoran Zaev, vlerëson se zgjedhjet e së dielës do të konfirmojnë angazhimin e qytetarëve për ndryshime. Kjo parti pretendon të jetë fituese e zgjedhjeve lokale

“Presim që të gjithë pjesëmarrësit në zgjedhje, pa dallim të rezultatit, me sjelljen e tyre të kontribuojnë për ruajtjen e atmosfercs fer dhe demokratike. Sonte fiton Maqedonia dhe qytetarët e saj”, ka deklaruar Aleksandar Kiracivski, në paraqitjen e parë të LSDM-së pas mbylljes së kutive të votimit.

Kjo parti njoftoi se udhëheq në disa qytete, përfshirë edhe Manastirin, si dhe disa komuna të Shkupit, ndërsa fitore ka shpallur edhe në komunën e Haraçinës, e banuar tërësisht me popullatë shqiptare.

Vlerësimet e para janë dhënë edhe nga Bashkimi Demokratik për Integrim, që është pjesë e Qeverisë. Kryetari i kësaj partie, Ali Ahmeti, ka thLSDM-ja dhe BDI-ja shpallin fitoren në disa komunanLSDM-ja dhe BDI-ja shpallin fitoren në disa komuna se BDI-ja udhëheq në thuajse të gjitha komunat me popullatë shqiptare. Ahmeti ka shpallur dy fitoret e para në komunat Kërçovë dhe Pllasnicë.

“Bashkimi Demokratik për Integrim dukshëm udhëheq në nivel republike. Mendoj se ky do të jetë mandati i 11-të i fitoreve të BDI-së”, ka deklaruar Ahmeti.

Lëvizja Besa, ndërkohë, në vlerësimin e parë për zgjedhjet ka folur për parregullsi të shumta gjatë procesit zgjedhor, të cilat njoftuan se i kanë deponuar në organet përgjegjëse për procedim të mëtejmë. Nga kjo parti opozitare shqiptare kanë thLSDM-ja dhe BDI-ja shpallin fitoren në disa komunanLSDM-ja dhe BDI-ja shpallin fitoren në disa komuna se “nëse BDI-ja është favorite e zgjedhjeve, atëherë ajo do të jetë fituese absolute e votimeve”.

Nga partitë tjera dhe VMRO DPMNE-ja e ish-kryeministrit Nikolla Gruevskit, ende nuk kanë dalë me vlerësimet për procesin zgjedhor.

Procesi zgjedhor për zgjedhjen e pushtetit të ri lokal në 80 komuna dhe Shkupin si njësi e veçantë e pushtetit vendor, i cili në përbërjen e tij ka dhjetë komuna, dy prej të cilave janë me shumicë shqiptare.

Vendvotimet janë hapur në orën 07:00 të mëngjesit dhe janë mbyllur në orën 19.

Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve ka bërë të ditur se deri në orën 17:00, të drejtën e votës e kanë shfrytëzuar 49.14 për qind e votuesve me të drejtë vote në territorin e Maqedonisë.

Kurse, në raportimet e mëhershme KSHZ-ja kishte bërë të ditur se deri në orën 13:00, kanë votuar 27.11 për qind e votuesve në nivel shtetëror.

Dalje më e ulët e votuesve është shënuar në vendbanimet me shumicë shqiptare.

Në komunën e Tetovës dalja e votuesve është 19 për qind, në Çair të Shkupit, 22 për qind si dhe atë të Likovës vetëm 15 për qind – komuna këto kur dalja në votime ishte dukshëm më e lartë në periudhën e njëjtë kohore gjatë zgjedhjeve lokale të mbajtura në vitin 2013.

Gjatë orëve të pasdites janë regjistruar dhjetëra incidente, si: fotografimi i fletës së votimit, tentim për të votua për person tjetër, tentim për blerje të votave etj. Këto incidente kanë bërë të ndërpritet për disa minuta procesi i votimit në disa vendvotime, për të cilat KSHZ-ja ka njoftuar se ka mbajtur mbledhje dhe u ka dhënë direktiva komisioneve lokale për t’i mënjanuar problemet, pas çka ka vazhduar votimi.

Edhe nga Asociacioni qytetar “Most”, kanë njoftuar se vëzhguesit e kësaj organizate kanë regjistruar parregullsi në 16 vendvotime nga 3 mijë e 480 gjithsej, e që kanë të bëjnë me reagime nga ana e bordeve zgjedhore në 10 vendvotime, si dhe një problem i shkaktuar nga persona të paautorizuar në një vendvotim dhe mosrespektim të procedurës së votimit.

Ministria e Punëve të Brendshme e Maqedonisë ka njoftuar për 26 raste të prishjes së procesit të votimit, prej të cilave 7 raste kanë të bëjnë me tentim për blerje të votave.

Megjithëse nga Policia e Maqedonisë gjatë ditës kanë deklaruar se procesi zgjedhor është zhvilluar kryesisht qetë dhe pa incidente serioze, edhe pse me momente të caktuara të prishjeve të vogla të procesit.

Në garën për të parin e komunës garuan pjesë 260 kandidatë të 19 partive politike dhe të koalicioneve të ndryshme përfshirë edhe kandidatë të pavarur. Kurse, i gjithë procesi zgjedhor u mbikëqyr nga rreth 5 mijë vëzhgues vendorë dhe afër 400 të huaj.

Çelaj thotë se është e turpshme për çfarë flet Ahmeti, e këtij “i vjen mirë që Çelaj s’do të jetë më në Komunë

Kandidati i PDK-së për kryetar të Prishtinës, Lirak Çelaj e ka kritikuar qasjen e kryetarit të deritashëm dhe kandidatit të Vetëvendosjes për Prishtinën, Shpend Ahmeti, në lidhje me Spitalin e Prishtinës

Çelaj ka thënë se është e pakuptueshme se si Ahmeti krenohet për ujin që s’është fare projekt i Komunës së Prishtinës derisa e ka quajtur të turpshme që të flitet për mbeturinat në vitin 2018.

Ahmeti e ka kritikuar Çelajn se ka qenë bllokues i Prishtinës, derisa ka thënë se i vjen mirë që Çelaj nuk do të jetë më në Kuvendin Komunal të Prishtinës.

Rezultatet paraprake nga KSHZ, LSDM udhëheq në 37 komuna, VMRO-DPMNE në 15 komuna dhe BDI në katër

Sipas rezultateve paraprake të shpallura nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve në faqen e saj, kandidatët për kryetarë nga LSDM-së udhëheqin në 37 komuna, VMRO-DPMNE në 15 komuna dhe BDI në katër

Pas numërimit të14,22 për qind të votave, në Manastir udhëheq Natasha Petrovska me 61.98 për qind kundrejt Zoran Ilioski me 32, 81 për qind, në Bogdanci udhëheq Blaze Shapov nga LSDM me 65.83 për qind kundrejt Nikola Roelev – 32, 66 për qind kurse Sasho Pockov nga LSDM kryeson në Gjevgjeli me 56.67 për qind kundrejt Ivan Frangov nga VMRO-DPMNE me 39.76 për qind. Maksim Dimitrievski nga LSDM kryeson në Kumanovë me 62.64 kundrejt Zoran Gjorgjievskin nga VMRO-DPMNE me 28,06 për qind.

Në Veles tani për tani, kandidati i LSDM, Ace Kocevski udhëheq me 48,98 për qind kundrejt Slavço Çadiev nga VMRO-DPMNE me 46,27, kurse baraz është rezultati në Gjorçe Petrov midis Aleksandar Naumovski nga LSDM dhe Vlado Misajlovski nga VMRO-DPMNE.

Në Gazi Babë, Toni Trajkovski nga VMRO-DPMNE udhëheq me 49.03 kundrejt Boris Gjorgjievskit nga SDSM me 44,75 për qind, kurse në Shtip kryeson Ilço Zahariev nga VMRO-DPMNE me 60 përqind të votave kundrejt 33 përqind të kandidatit të LSDM-së, Blagoj Bocvarskin.

Në Tetovë, Teuta Arifi udhëheq me 29.54 përqind në krahasim me Bilall Kasami nga Lëvizja BESA me 26,52 për qind. Për komunat tjera ende nuk ka informacione.

“Rruga për në ferr”: Vrima më e thellë në Tokë, aty ku “fshihen” sekretet e dy miliardë viteve më parë!

Ajo konsiderohet si vrima më e thellë në tokë. Bëhet fjalë për një vrimë të cilën Rusia filloi të shpojë në vitet shtatëdhjetë për qëllime kërkimore dhe tani ajo është e thellë deri në 12 kilometra

Dhe siç shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi, edhe pse e papërfunduar, ajo quhet edhe si “rruga drejt ferrit”.

Po sipas mediave të huaja, rusëve u deshën 24 vjet që të arrijnë një thellësi prej 12 kilometrash dhe gërmimi i mëtejshëm nuk ishte i mundur për shkak të temperaturave të larta (rreth 180 gradë Celsius), për shkak se aty do të shkatërroheshin pajisjet.

Gjithsesi, siç thuhet më tej, shkencëtarët ishin të befasuar nga zbulimi i ujit të lëngshëm kaq shumë kilometra nën sipërfaqen e tokës.

Gjithashtu, bëhet e ditur se janë gjetur edhe fosilet e planktonit dy miliardë vjet të vjetra.

Projekti përfundoi zyrtarisht në vitin 1994 dhe japonezët duan të tejkalojnë arritjen e Rusisë me një projekt të ri shpimi që do të fillojë në vitin 2030.

Ata planifikojnë të gërmojnë gjashtë kilometra nën “dyshemenë e oqeanit”.

Kurz shpall fitoren në zgjedhjet e Austrisë

Sebastian Kurz, udhëheqësi karizmatik 31 vjeçar i partisë konservatore dhe aktualisht ministër i jashtëm, shpalli fitoren në zgjedhjet e përgjithshme në Austri, që nëse konfirmohet do të bëhet udhëheqësi më i ri të Evropës

Analistët thonë se ai ka arritur me sukses t’i ndryshojë fizionominë partisë konservatore dhe rigjallërojë të djathtën, përfshirë të djathtët e skajshëm, pas shpërbërjes së koalicionit mes konservatorëve dhe socialistëve.

Rezultatet e reja të anketave nga organizata e sondazheve SORA, tregojnë se social-demokratët që bënë fushatë me temën e nevojës për barazi sociale, dolën në vend të dytë, me një diferencë fare të vogël votash nga Partia e Lirisë e së djathtës së skajshme.

Fushata e zgjedhjeve u mbizotërua nga çështja e imigracionit. Austria, me një popullsi prej më pak se 9 milionësh, priti 90 mijë strehim-kërkues, shumica myslimanë gjatë krizës së migrimit të vitit 2015, duke nxitur mbështetje për politikanët e së djathtës së skajshme që janë në favor të ligjeve më të ashpra mbi emigracionin.

Konservatorët pësuan një goditje në dhjetor 2016 kur Norbert Hofer humbi me një diferencë të ngushtë votash në zgjedhjet e dominuara nga çështja e imigracionit, por në të cilën votuesit zgjodhën një kandidat të Partisë së Gjelbër, Alexander van der Bellen.

Tani, analistët thonë se Partia Popullore Konservatore, e udhëhequr nga zoti Kurz, është e para ne anketa duke lënë pas Partinë e Lirisë së ekstremit të djathtë dhe socialistët.

Të shpjegosh Ballkanin sipas Perëndimit

Dy dekada pasi Maria Todorova shkroi “Imagjinimi i Ballkanit”, perceptimet për rajonin mbeten të bazuara te stereotipat, te dhuna, varfëria dhe eksperienca e rakisë

Njëzet vjet më parë, ndërsa thëngjijtë e luftës në Bosnje dhe Kroaci ishin ende të ndezur, historiania bullgare Maria Todorova publikoi “Imagjinimi i Ballkanit”. Në këtë vepër thelbësore, ajo detajoi se si është perceptuar dhe dokumentar Ballkani për shekuj si brenda dhe jashtë – kryesisht si një oborr disi brutal dhe jo i civilizuar i Europës.

Todorova e quajti këtë “Ballkanizëm” si homazh ndaj “Orientalizmit” të Eduard Said – një term i aplikuar në një mbulim të ngjashëm ekzotik të studiuesve, shkrimtarëve dhe artistëve ” të Lindjes” nga “Perëndimi”.

Ajo ndoqi format e shumta të Ballkanizmit në burime që variojnë nga kronikat tregtare të Venedikut të shekullit të 16-të, deri te opinionet e viteve 1990 të publikuara në New York Times dhe te dramat serbe të shekullit të 19-të.

Megjithëse mbulimi ndryshonte nga vendit dhe periudha kohore e burimit, ajo vuri re një fije të fortë të përçmimit kundrejt Ballkanit dhe popullit të tij.

Ajo identifikoi britanikët si tradicionalisht pak të impresionuar nga Ballkani, duke thënë se ndërsa arsyeja ishte pjesërisht gjeopolitike pasi britanikët mbështetën perandorinë osmane gjatë luftërave të pavarësisë në Ballkan, edhe nocionet viktoriane të “qytetërimit” luajtën një rol bazuar te idetë e darvinizmit social, racizmit shkencor dhe superioritetit kolonial.

Në fund të shekullit të 19-të, George Bernard Shaw i zemëroi bullgarët me shfaqjen e tij “Armët dhe Njeriu” duke e përshkruar popullin si injorant dhe barbar. Edith Durham, një britanike që udhëtoi rajonin në fillim të shekullit të 20-të, i përshkroi serbët si “parazitë” dhe u bëri thirrje të gjitha kombeve të shkolluara të ngrihen kundër “sllavëve të Ballkanit” dhe krishtërimit të tyre.

Disa ditare udhëtimesh nga e njëjta periudhë përmbanin pjesë raciste, duke vlerësuar si të neveritshme përzierjen e pasur të kulturave, gjuhëve dhe etnive në rajon. Edhe kur raportet e huaja ishin pozitive, ato stereotipizonin vendasit si “fisnikë të egër”, duke rënë shpesh në grackën rrëfimtare të “shpëtimtarit të bardhë”.

Edhe pas Luftës së Dytë Botërore dhe rritjes së ndjeshmërisë ndaj stereotipeve të të gjithë kombeve dhe popujve, ato në Ballkan vazhduan.

Todorova theksoi se në vitet 1990 një kolumnist i New York Times në një mënyrë harroi holokaustin në Europën Perëndimore kur e kritikoi Ballkanin si “vendin e vetëm në Europë”, ku njerëzit mund të vriteshin për shkak të ngjarjeve të shekujve më parë.

I zhytur në paqëndrueshmëri në fund të shekullit të kaluar, narrativa e Ballkanit si jotolerant dhe i dhunshëm u kthye, deri në atë pikë sa gazetari dhe shkrimtari amerikan Robert Kaplan fajësoi Ballkanin për nazizmin, duke deklaruar se “Hitleri mësoi të urrejë ashtu” nga sllavët jugorë. Pavarësisht nga zemërimi i zjarrtë që shkaktoi te disa dijetarë të rajonit, vepra e Kaplanit kishte ndikim dhe lexohej gjerësisht në vitet 1990.

Dy dekada pas “Imagjinimit të Ballkanit” dhe pasi stabiliteti është kthyer në rajon, a ka ende kuptim të diskutohet për Ballkanizm?

Disa shtete të Ballkanit si Kroacia dhe Bullgaria tashmë janë anëtarësuar në BE, ndërsa të tjerë presin si kandidatë të mundshëm. Anëtarësimi shpesh perceptohet si shenjë e civilizimit dhe madje edhe në shtetet joanëtare, politikanët përsërisin mesazhet e BE-së për tolerancë, stabilitet dhe progres.

Figurat kyçe kanë shkaktuar interes në mediat perëndimore – Edi Rama, kryeministri shqiptar i vari vizatimet e tij në Bienalen e Arteve të Venecias këtë vit, ndërsa Ana Brnabiç, kryeministrja homoseksuale e Serbisë u bë një temë e nxehtë në qershor (mes akuzave se Serbia “po e mbulon me rozë” politikën e vet të brendshme).

Një bum rajonal i turizmit nxitur nga fluturimet, akomodimi dhe birrat e lira nxiti shpresa për familjarizim. Miliona turistë çdo vit shohin se kamarierët në Ballkan nuk janë më të egër se ata në qytetet spanjolle apo resortet bregdetare britanike. Skena të ndryshme arti lokal mblidhen çdo vit si Festivali i Filmit në Sarajevë, DokuFest në Prizren dhe Festivali Trumpet në Guca.

Megjithatë, referencat e paarsyeshme për luftën, dhunën ose varfërinë ende karakterizojnë artikujt për Ballkanin modern – sidomos për shtetet që dikur përbënin Jugosllavinë. Lajmet përmendin burra të dhunshëm dhe gra të mbuluara me tualet që kërkonin para.

Para se Bullgaria të hynte në tregun e hapur të punës në vitin 2014, tabloidët britanikë punuan pa u lodhur për të përshkruar europianët e tjerë si vagabondë hajdutë të punës.

Vitin e kaluar, në prag të referendumit të Brexit, një seri artikujsh njoftuan votuesit në Mbretërinë e Bashkuar për pasojat e zgjerimit të BE-së, duke sugjeruar vazhdimisht rritje të dhunës.

Në prill të vitit 2016, The Sun publikoi një artikull për pranimin e mundshëm në BE të Bosnjës me titullin “Mos i fusni brenda”, duke përshkruar se si Bosnja është një terren për radikalët, me flamuj ISIS që valëviten kudo, duke shfaqur fotografi të xhihadistëve të armatosur.

Ndërsa The Sun nuk konsiderohet si mishërim i analizës së lartë, rrëfenjat për Ballkanin nuk janë të kufizuara në median mendjengushtë.

Një artikull në The Economist, i titulluar “Luftim dhe Plaçkitje”, analizoi një libër mbi historinë e Malit të Zi, i cili e la autorin me pyetjen nëse “luftimet dhe plaçkitjet ishin paracaktuar nga historia”, që e kishin bërë baballarët e kombit dhe do të bënin përsëri djemtë e tyre”.

Edhe në qarqet liberale, Melania Trump përshkruhet sipas stereotipave të “nuses me postë” për shkak të origjinës së saj sllovene. Kohët e fundit, e shumë-nderuara Zonja Helen Mirren bëri komente për “shpirtin e errët slloven” të Trump, ndërsa Joy-Ann Reid, një gazetar i MSNBC, përdori trashëgiminë “sovjetike jugosllave” të grave të Donald Trump si dëshmi e lidhjeve të tij me Rusinë.

Po t’i lëmë të famshmit që nuk marrin vesh mënjanë, edhe ata që e njohin rajonin herë pas here kalojnë në ujërat e Ballkanizmit. Nuk mund të përmbahesha pasi lexova një artikull të kohëve të fundit në Balkan Insight nga një shkrimtar me përfshirje afatgjatë në rajon, i cili i referohej burrave serbë si “kafshë mitike me qime” ndërsa diskutonte fiksimin e grave serbe me makijazhin.

Përveçse i formuar keq dhe intelektualisht dembel, Ballkanizmi ndërkombëtar fatkeqësisht ka pasoja reale dyuke çuar në ndërveprime personale banale.

Ballkanizmi krijon llojin më të keq të turistëve – ai lloj që pasi ka lexuar një libër dhe ka kaluar disa ditë në rajon fillon të shpjegojë te vendasit historinë dhe politikën sipas perëndimit.

Gjithashtu i jep mundësi njerëzve të tjerë të sjellshëm që të pyesin vazhdimisht të rinjtë nëse i urrejnë fqinjët e tyre ose nëse kanë ndonjë familjar në mafia.

Si të gjitha stereotipet, ajo i mbyt nuanca dhe historitë individuale duke i përkufizuar ato trashë. Njerëzit në Ballkan duhet të punojnë shumë për t’i treguar botës veten, pavarësisht nga të metat, ata meritojnë respekt dhe mirëkuptim.

Sidoqoftë, ky lloj i Ballkanizmit të jashtëm mund të krahasohet dhe madje të tejkalohet nga ai që vazhdon brenda vetë Ballkanit. Ballkanizmi i brendshëm manifestohet në shtypjen në shkallë rajonale të termit “Ballkani”. Njerëzit këmbëngulin se i përkasin “Europës Qendrore” dhe vazhdimisht projektojnë stereotipa negative ndaj fqinjëve të tyre, me të cilët ata ndajnë një histori dhe një pjesë të mira të kulturës.

Qarqet liberale serbe fajësojnë rregullisht “mentalitetin ballkanik” si arsye për problemet tona.

Tradicionalët shpesh veshin stereotipin si arsye për të justifikuar maçizmin dhe patriotizmin ekstrem dhe shtimi i turizmit nënkupton shtim të mundësive për të damkosur identitetin nëpërmjet “përvojave” si dehja me raki deri te “safarit” e turpshëm në qytetet e vogla rome.

Fatkeqësisht, Ballkanizmi mbijeton sepse është shumë i dobishëm. Siç shkroi dhe një eseist gjerman Herman von Keyserling, (duke parafrazuar Volterin): “Nëse Ballkani nuk do të ekzistonte, do të shpikej”.

Todorova hodhi hipotezën se për ballkanistët e huaj, rajoni shërben si një kanavacë për të projektuar idetë e veta qoftë për varfërinë, dhunën apo intolerancën. Ose, mund të përdoret si mbulesë për të gjitha aspektet e kulturës së brendshme të dikujt që mund të jetë kundër rendit të ditës, me të cilin mbase nuk duan të merren.

Për fat të keq, teksa fillojnë të bëhen të dukshme krisjet në rendin aktual demokratik liberal, nga Brexit te Çarlotsvill, Ballkanizmi mund të zhduket – jo sepse Ballkani do të bëhet më “perëndimor” por sepse “perëndimi” do të kuptojë se është më shumë si “Ballkani”./Srdjan Garcevic

Srdjan Garcevic është shkrimtar dhe themelues i blogut The Nutshell Times.