Festivali shqiptar mbush sheshin qendror te Detroitit

Nisma për të mbledhur çdo vit këngëtarë dhe valltarë shqiptarë në sheshin Hart Plazza të Detroitit hyri në vitin e tretë

Sheshi që përdoret zakonisht për grupe të medha amerikane të rokut apo teknos, po pret këtë qershor muzikën shqiptare me disa nga interpretuesit më të mirë që ofron ajo.

Hart Plazza ndahet vetëm nga nje brez i vogël uji nga Kanadaja dhe ky është një rast i mirë që në festival të vijnë edhe shqiptarë nga ana tjetër e kufirit.

Bordi i Festivalit është kujdesur të sjellë muzikë dhe valle nga të gjitha trevat shqiptare.

Organizatorët thonë se qëllimi kryesor është për të mbajtur të afruar komunitetin dhe për t’i treguar botës se shqiptarët kanë mjaft për të ofruar përsa u përket vlerave të kulturës.

Në fakt, sipas organizatorëve shqiptarët janë sot për sot të vetmit që mbajnë një festival etnik në qendër të Detroitit.

Shoqatat dhe biznesmenët që mbështesin këtë festival i thanë Zërit të Amerikës se shpresojnë ta bëjnë Festivalin një ngjarje të rregullt të përvitshme, duke u nisur nga interesimi i shtuar që pati këtë vit.

Pasi grupet muzikore mbaruan interpretimin, sheshi i festivalit u hap për të gjithë të pranishmit.

Spiro Konda, i pari shkencëtar që mbrojti tezën e prejardhjes së shqiptarëve nga Pellazgët

“Profesor Konda shkencetari i pare i pellasgjishtes” nga Apostol Bitraku

Vargjet e eposit homerik:” O mbret Zeus dodonas pellazgjik” dhe “ popull hyjnor i pjellë drejt për drejt nga dheu”, do të ishin hapi i parë nga u nis ai fillimisht për rrugën e gjatë e të vështirë.

– Duke shfletuar veprën e tij “ Shqiptarët dhe problemi pellazgjik”-

– Vepra e prof. Kondës, nën ndikimin e Eqerem Çabejit u la qëllimisht, për gati 40 vjet, në harresë.

– Edhe sot nën ndikimin e çabejistëve vepra vazhdon të “harroet”

HAPI I PARË

Sa herë kujtojmë veprën e studiuesit , filologut dhe historianit të mirënjohur korcar Spiro Konda, mendja na shkon menjëherë tek vepra e tij madhore e voluminoze“Shqiptarët dhe problemi pellazgjik “ botuar në vitin 1964. Spiro Konda u mor qysh herët me problemin pellazgjik. Që kur ishte student në Universitetin e Athinës, ku u diplomua për filologji klasike, u njoh dhe u miqësua me disa autoritete shkencore të atij Universiteti si prof. Haxhillaqis dhe prof. e arkeologjisë me origjinë shqiptare Dhimitër Arvaniti.

Këta ishin studiues të njohur, shkencëtarë seriozë dhe shpallën se problemi pellazgjik është i lidhur dhe zbërthehet në shuma aspekte vetëm me gjuhën shqipe. Po kjo tezë e tyre, që ata e shpallën në formë manifesti, jo vetëm nuk u mirëprit, po përkundrazi u anatemua nga qarqet shoviniste greke që , me dashje dhe qëllime të caktuara, ngatërronin shkencën me politikën.

Megjithëkëtë, për të riun Spiro Konda, pellazgët mbetën në kujtesë dhe do të përbënin qëllimin e punës së tij kërkimore shkencore gjatë gjithë jetës së tij.Vargjet e eposit homerik:” O mbret Zeus dodonas pellazgjik” dhe “ popull hyjnor i pjellë dret për drejt nga dheu”, do të ishin hapi i parë nga u nis ai fillimisht për rrugën e gjatë e të vështirë. Shprehja “ i lindur prej dheut “ kishte rëndësi se në kohët shumë të lashta parahistorike njerëzit besonin se kur dheu nuk qe forcuar ende, po ndodhej në gjendje baltike, njerëzit dhe kafshët lindnin prej tij të gjallë. Kur dheu u forcua nga dielli dhe erërat, atëhere njerëzit dhe kafshët po lindnin me anë të martesës. Pra “ i lindur prej dheut”, do të thotë i vjetër, autokton.

TEZA DHE KUNDËRTEZA

Pellazgët dhe problemi pellazgjik, një cështje tepër e vështirë dhe e ngatërruar.Cështja pellazge është trajtuar para rilindasve tanë nga autorë të huaj, sidomos nga grekët e lashtë.Bibliografia për këtë problem është shumë e gjërë, e pa fund.Janë ngritur teza e kundër teza, nga një herë të cuditëshme e të pa besueshme. Është arritur deri atje sa është vënë në dyshim edhe egzistenca e tyre.

Sipas disave, pellazgët janë konsideruar si krijim i imagjinatës së logografëve të vjetër, nga disa të tjerë si popull historik që ka egzistuar e vepruar para grekëve, nga disa si popull i racës ariane, nga të tjerë si i racës semite. Pra, kjo vorbull mendimesh, faktesh e dokumentash kontradiktore, bëri që për mjaft studiues cështja pellazge të ishte “ tokë e ndaluar”, cështje “tabu”. Shumë pak guxonin ti hynin asaj për vështirësitë që paraqiste. Megjithëkëtë, cështjen pellazge, duke e lidhur me gjuhën shqipe, e ringjallën dhe e publikuan rilindasit tanë të mëdhënj sidomos De Rada, Naim Frashëri, Sami Frashëri në enciklopedinë e tij e tj.

Spiro Konda , sic thotë vetë në veprën e tij, duke u nisur nga mendimi i Aristotelit se fisnikëri është për një komb kur të parët e tij janë autoktonë ose shumë të vjetër në vëndin ku banojnë dhe kur nga gjiri i tyre kanë nxjerrë njerëz që me veprat që kanë lënë, janë për tu patur zili, i hyri punës me dashamirësi dhe si atdhetar i vërtetë për të gjetur fillesën, vjetësinë dhe prejardhjen e popullit të tij, të shqiptarëve.

Dhe që të merresh me historinë e popullit shqiptar që nga prehistoria dhe deri në kohët e vona, sic thotë vetë përsëri autori, duhet të jesh filolog, helenist, latinist, gjuhëtar, glosolog, indolog dhe gjuhën shqipe ta kesh gjuhë amtare dhe ta zotërosh shkencërisht.Dhe këto cilësi i zotëronte në atë kohë, si asnjë tjetër , vetëm profesor Spiro Konda. Ai kishte njohuri të gjëra enciklopedike, vecanërisht në gjuhësi dhe në histori. Zotëronte greqishten e re dhe të vjetër dhe , si asnjë tjetër, kishte përvetësuar në mënyrë të shkëlqyer sanskritishten, gjuhën e përsosur të intelektualëne të Hindisë si dhe frëngjishten, gjermanishten dhe disa gjuhë ballkanike.

Në studimet dhe kërkimet e tij shumëvjecare, Konda u mbështet te autorët e vjetër grekë e latinë që janë marrë e kanë lënë dëshmi të vlefshme për pellazgët dhe në gjuhën shqipe që është celësi i zgjidhjes së këtyre problemeve. Në fillim puna e tij ishte ëndërr, pasion po… pastaj u bë realitet. Ai me guxim shkeli në “ tokë të ndaluar”dhe preku temën “ tabu”. Dhe jo pa sukses.

Me përgatitjen që kishte, me pasion e kembengulje, me punën e një shkencëtari të vërtetë, skurpuloz, pa zhurmë e pa bujë, aty në dhomën e tij të punës, si “ eremit “i vërtetë, studioi me hollësi gjithë historianët e gjuhëtarët e huaj dhe të vendit që janë marrë me historinë e pellazgëve dhe prejardhjen e shqiptarëve që nga Homeri, Hesiodi, Simonidi, Pindari, Tuqiditi, Straboni e mjaft të tjerë të kohëve më të reja. Autorët antikë grekë, në shkrimet e tyre, pellazgët i quanin popullin më të vjetër të Ballkanit dhe të Evropës.

Ata cilësoheshin si popull jo grek dhe gjuha e tyre jo greke. Pellazgët shtriheshin në një teritor të gjërë,” perandoria pellazge,”ku sot banojnë shqiptarët dhe grekët modernë.Për prejardhjen e shqiptarëve dhe të gjuhës shqipe, ka pasur mendime të ndryshme kontradiktore.Shqiptarët i kanë bërë dalmatë, kroatë, lolanë, skithë, keltë, persë.

Disa të tjerë i kanë bërë pellazgë, ilirë, po edhe maqedonas e trakë.Edhe për gjuhën shqipe mendimet e historianëve kanë qënë të ndryshme.Ato mund të grupohen në tre grupe.Disa janë të mendimit se shqipja rrjedh nga ilirishtja, disa mendojnë se rrjedh nga trakishtja dhe disa të tjerë kanë shprehur mendimin se gjuha shqipe është një përzierje e ilirishtes me trakishten.

Ka dhe nga ata që me dashakeqësi dhe me qëllime e paramendime të caktuara politike, pa argumenta shkencore, kanë folur keq për shqiptarët duke thënë se raca barbare shqiptare është mbeturinë e ndonjë populli që gjeti strehë në malet e Epirit gjatë përmbytjeve që sollën emigracionet e huaja, pra racë që nuk ka asnjë vlerë e rëndësi.

Megjithëkëto mendime që janë shfaqur, cështja e origjinës së gjuhës shqipe, mbetet ende problem i pa zgjidhur.Konda ju fut kësaj pune të madhe e të vështirë për të provuar e vërtetuar se shqiptarët rrjedhin prej pellazgëve dhe janë autoktonë në vendet ku banojnë sot.

Teza e tij se shqiptarët rrjedhin nga pellazgët dhe glosat e emrat pellazge shpjegohen vetëm me shqipen, realizohet me anën e gjuhëve të krahasuara sanskrite, greqishte e vjetër dhe shqipe.

Duke ndjekur fillin e ndryshimeve fonetike të fjalëve dhe emrave në kohë të ndryshme, shumë fjalë pellazge janë të afërta ose të njëjta dhe shpjegohen vetëm me shqipen. Për këtë autori sjell shumë shembuj, shumë argumenta, shumë fakte, citon shumë autorë dhe , pasi mban qëndrim kritik ndaj disave, jep variantin e atij që i duket më i drejtë.

SHQIPJA ÇELËSI PËR TË ZBËRTHYER FJALËT E VJETRA PELLAZGE.

Është për të theksuar se është karakteristike që në veprën e Kondës për etimologjinë e cdo fjale, sillen aq argumenta, nga një herë edhe 15 ose 20, aq vërtetime e fakte , citohen aq autorë sa nuk lihet asnjë shteg për dyshime. Dhe vërtetimet janë bindëse. Kështu, duke sjellë mjaft fjalë ku shqiptarët “ takohen” me pellazgët, autori arrin në konkluzionin se shqiptarët janë pjestarë të familjes gjuhësore japetike ose indoeuropiane dhe shqiptarët e pellazgët janë të një race.

Këto takime janë të shumta. Fjala – dipatyron – sic e quanin pellasgët perëndinë, korrespondon me fjalën shqipe – de – patër – patër – de = perëndi. Fjala – demetër = dhe – metër, pra dhe – mëmë, me kuptimin – dhe – dheu = mëma e të gjithëve. Fjala pellazge – brazer – takohet me shqipen – burazer që ka të njëjtën kuptim. Etimologjinë e fjalës – pellazg – pas shumë ndryshimesh fonetike, Konda e lidh me fjalën shqipe – pjell = pra lindur jam prej dheut = i dhelindur.

Këto fjalë dhe të tjera, sic do të theksojmë më poshtë, nuk kanë asnjë kuptim e nuk zbërthehen në asnjë gjuhë tjetër, përvec shqipes. Ndryshimet fonetike që kanë pësuar ato, janë plotesisht të justifikuara e janë bërë sipas ligjeve të zhvillimit të brëndshëm të gjuhës shqipe.

Për të vërtetuar vjetërsinë e shqiptarëve Konda u drejtohet historianëve të vjetër grekë e latinë që e kane quajtur vendin ku banojnë sot shqiptarët Iliri dhe Epir.Pra a janë shqiptarët pasardhës të ilirëve dhe epirotasve? Autori për këtë sjell shumë fjalë toponime që, sic thotë ai, janë mjet fort i sigurtë që mbyll gojën e cdo kundërshtari.

Me një punë tepër të kujdesëshme, duke shfrytëzur shumë burime, ai ka mbledhur e ka rreshtuar shumë emra vendesh, fshatrash, qytetesh, detesh, malesh, shkëmbinjsh, emra burrash, grash që hasen në shumë vende të Greqisë së sotme e në ishujt e Mesdheut, pra ku dikur shtrihej “ perandoria pellazge “dhe që shpjegohen me anën e gjuhës shqipe. Janë mjaft të përhapura toponimet që kanë për bazë fjalën shqipe – gur.Gura = mal në Korinth, Gura = fshat në krahinën e Janinës, Gura = qytet në Eritre.

Toponime që kanë për bazë fjalën shqipe – mal.Males = vargmal në Maqedoni, Males = katund në Kretë, Malesina = fshat në Fokidë, Malesiada = fshat në Akarnani. Toponime që kanë për bazë fjalën shqipe – pyll. Peli =fshat në Eube, Pyla = fshat në Qipro, Pylaros = liman në Qefaloni e mjaft fjalë të tjera si dhe emra njerëzish.

Kur toponimet shpjegohen drejt, janë dëshmuese të vërteta që provojnë se atje ku ndodhen ato, banonte populli me gjuhën e të cilit shpjegohen. Toponimet kanë vlerën e zbulimeve arkeologjike që nxjerrin në dritë objekte e dokumenta të popujve parahistorikë , po toponimet na tregojnë edhe emrin, edhe gjuhën që flisnin, pra edhe kombësinë e këtyre popujve.

Të dyja këto, gërmimet arkeologjike dhe toponomet , kur kombinohen drejt, formojnë histori të pa gabuar për popujt. Shkurt, toponimet janë gjurmët e popullit që ka banuar atje ku gjenden këto toponime.

Fjala – gur – që,sic thamë, është rrënjë e shumë fjalëve të tjera e që grekët e kanë – petra- , është fjalë pellazge, për rrjedhoje shqipe dhe është përdorur nga pellazgët në Greqi para se të instaloheshin këtu helenët. Kur erdhën aty helenët, morën nga pellazgët shumë fjalë dhe emra perëndish e u dhanë trajtë greke.Pra kombësia e parë e fjalës – gur – , është pellazge.

Dhe që në Greqinë parahomerike, përpara se të zbrisnin akejtë, para vitit 1500 p. e r .banonin pellazgë, ka dëshmi historike të shumta. Kështu Homeri Argosin e quante pellazgjik dhe jo akaik. Herodoti thotë se para tij Greqia quhej Pellazgjia. Straboni dëshmon se pellazgët , popull i vjetër ishin shtrirë në tërë Greqinë. Pra, konkludon autori dhe lexuesi bindet nga këto dëshmi, del se populli që banonte në Greqi para helenëve, ishte pellazgjik.

Dhe pellazgë kishte kudo. Pellazgë në Beoti, pellazgë në Thesali, pellazgë në Thrakë, pellazgë në Mikenë, pellazgë në Argos, pellazgë në ishujt e Mesdheut, në Delos, në Hidra, në Kupros, në Pesos, Lemnos, Kretë, Kios. Dhe – pyllaion = pyll, oros maleianon = mal, junion pelagos = deti jonik, sic shihet kanë kuptim dhe shpjegohen vetëm me shqipen.

Në kapitullin e dytë të veprës Konda, duke ndjekur gjurmët e shqiptarëve të vjetër ,d. m. th. të pellazgëve, jep edhe shpjegimin dhe etimologjinë e emrave të perëndive greke që, edhe ato , celës për shpjegimin e tyre kanë gjuhën shqipe.

Kështu kryetari i perëndive greke Zeus ka kuptimin – deu – patër = dheu është babai im. Demetra = dhe mëmë, Posejdoni = zot i ujrave e tj. Edhe emrat e hyjnive të tjera greke si Afërdita, Apolloni, Hera, Rea e tj.- zbërthehen dhe shpjegohen vetëm me gjuhën shqipe dhe kanë qënë fjalë pellazge. Sikurse thotë Herodoti emrat e këtyre perëndive grekët i morën nga pellazgët.

Dhe jo vetëm kaq, po pellazgëve u detyrohet tërë qytetërimi i më vonshëm greko – romak. Edhe këtu Konda për etimologjinë , për cdo sqarim të këtyre emrave, u referohet dhe citon tërë studiuesit dhe historianët e më parshëm që janë marrë me këtë problem. Kështu lexuesi ka mundësi të njihet me mendimet e studiuesve të tjerë dhe të krahasojë mendimet dhe variantet e tyre me ato të Kondës.

Në mjaft raste shpjegimet që jep Konda për etimilogjinë dhe kuptimin e fjalëve, në sajë të argumentave të shumta e korrekte që jep, janë më të besueshme e më bindëse se variantet e shumë autorëve të tjerë. Na duket se është mjaft bindës e logjik shpjegimi i etimologjisë së emrit të hyjneshës Athina. Sipas mitologjisë që na e jep Hesiodi, Zeusi e lindi Athinanë nga koka e tij, kurse bijtë e bijat e tjera i ka lindur me gra të vdekëshme dhe hyjnesha të pa vdekëshme. Bile Athinaja lindi e armatosur me mburojë e heshtë.

Konda, nisur nga ky fakt, e lidh këtë etimologji – Athina – me fjalën shqipe – e thëna . Pas ndryshimeve fonetike që ka pësuar ajo, erdhi tek forma – Athenë – që nuk është gjë tjetër vec se fjala shqipe – e thëna, pra arsyeja, mencuria e mishëruar e atit.Athinaja që lindi mga koka e Zeusit, ishte kështu hyji i diturisë, i mencurisë. Dhe Athena ishte perëndeshë pellazgjike.

“Autobiografia perfekte” e Fjodor Dostojevskit

Kush tha që Dostojevski nuk ka bërë kurrë një autobiografi? Dihet botërisht që veprat më të goditura kanë ardhur si pasojë ndodhive të jetës reale, pra të asaj të vetë autorit. Shumë shkrimtarë, por jo vetëm, kanë zgjedhur ta tregojnë vetë historinë e tyre. Nga njëra anë mirë bëjnë, se askush nuk di për ty më shumë se ti vetë, por, nga ana tjetër, a nuk është ky një gjest “i dëshpëruar“ dhe aspak modest

Kur lexon një libër, përfshihesh aq shumë në historinë dhe botën që ai krijon, saqë na duket sikur ai, libri, ka ekzistuar gjithmonë, si element i natyrës, si shpellat apo si pemët, që nuk e dimë kush i krijoi. Harrojmë që atë e ka shkruar dikush dhe as nuk na bie ndër mend të analizojmë se pse dhe ku e ka burimin.

Vetëm pasi lexojmë pak nga jeta e tyre, shpesh aspak e zakonshme dhe e përbërë nga një zinxhir tragjedish, bëjmë lidhjen midis ndodhive të jetës së tyre dhe ndikimit të po këtyre ndodhive tek shpirti i tyre i ndjeshëm artistik.

Kush nga ju ka marrë vesh që Oscar Wild ishte homoseksual vetëm pasi keni lexuar “Portreti i Dorian Greit” dhe s’ka thënë:”E dija!”? Ka qenë mjaft e lehtë të kuptohej dhe që Kafka ka pasur probleme me personalitetin apo që Kamyja ka qenë shumë i ndjeshëm ndaj të ëmës, aq sa nuk mundej as ta shprehte. Këto dyshime janë vërtetuar sapo keni marë vesh që Kamyja ka pasur një baba abuziv dhe që amaneti i fundit i Kafkës ka qenë dëshira që shkrimet e tij, sot kaq të famshme, të digjeshin. E dhimbshme, apo jo? U bënë ata “kurban” që ne sot të kishim me çfarë të mburreshim si specia më e zgjuar mbi Tokë. Por asnjëherë aq të zgjuar sa Dostojevski.

Dostojevski duket sikur e ka ditur që në fillim se çfarë do t’i ndodhte dhe çfarë do të shkruante, dhe ka arritur ta ndajë jetën e tij në copëza pazzëlli tepër të vogla, tëper të komplikuara, pjesët e të cilit i ka futur në çdo vepër të tijën, në përpjesëtim të barabartë. Jo vetëm në çdo vepër, por në çdo personazh ka pak Fjodor.

Më poshtë janë renditur disa nga fragmentet e veprave bashkë me ekuivalencën e tyre me realitetin, pra me jetën e Dostojevskit.

Jeta:

Fjodori, i dyti i shtatë fëmijëve,lindi ne Moskë nga Michail Andrevič, një mjek me origjine lituane e me një karakter ekstravagant dhe despotik që e rrit të birin në një klimë autoritare. E ëma, Marija Fjodorovna Necaeva, vjen nga një familje tregtarësh. Karakteri i saj është i qeshur dhe i thjeshtë, i pëlqen muzika dhe është shumë besimtare. Do të jetë ajo që do t’i mësojë të birit të lexojë duke bërë që të njohë Aleksandr Puškin, Vasilij Žukovskij dhe Biblën.

Vepra:

Në veprën e tij “Adoleshenti”, babai i personazhit kryesor, i përmendur shumë herë me emrin Andrejeviç, luante një rol aspak të dashur për shpirtin e trazuar të adoleshentit, i cili nuk e kishte të lehtë të mësohej më sjelljet kryeneçe dhe egoiste të të atit, pavarësisht se e donte dhe e adhuronte ekstravagancën e tij me nënvetëdije. Në po të njëjtin roman, nëna e adoleshentit kishte vendin e një njeriu të përulur, të dashur dhe të përkushtuar ndaj tij. Në dukje kjo një gjë normale, por që në të vërtetë autori ka qenë duke hedhur në letër vetëm realitetin.

Tek “Idioti” , rolit të nënës së përulur dhe të virtytshme ai i ka vënë pikërisht emrin Maria.

Jeta:

Në moshën 15 vjeçare nëna i vdes nga tuberkulozi. Dy vjet më pas i vdes gjithashtu edhe i ati, një alkolist i dhunshëm, i cili besohet se u vra nga vetë shërbëtorët e tij. Kur merr lajmin e vdekjes të babait, Fjodorit i vjen ataku i parë i epilepsisë, sëmundje që do ta ketë për të gjithë jetën.

Vepra:

Përshkrimi i fazave të gjendjes mendore të paravdekjes së Ipolitit(tek Idioti) të prekur nga tuberkulozi, është aq i detajuar, elementet e të cilit nuk kishin si të njiheshin më mirë se sa nga dikush që e ka përjetuar atë brenda familjes.

Në shummë nga familjet që ka përshkruar, Dostojevski na ka prezantuar me baballarë plot vese. ‘Babai që nuk fal’- te “Të fyer e të poshtëruar”; ‘Gjenerali Fjodoroviç si bashkëshorti që do një grua tjetër’-tek Idioti; ‘Lebedevi me shumë fytyra dhe baba i 3 fëmijëve që i fuste në punë’;’Gjenerali Aleksandroviç dhe pasioni i tij pas bixhozit’etj.

Epilepsia, sëmundje që e ka pasur vetë autori, është qëndra rreth të cilës ndërtohet vepra e Idiotit.

“…tani do të tundte dorën dhe do të thoshte si atëherë: “Idiot!””

Si gjendje e pasuar nga vdekja e të atit, duhet të ketë qenë aq sa e dhimbshme, aq edhe çliruese për autorin, sepse idioti i veprës është po aq i papranuar dhe i pakuptuar nga shoqëria(babai) saç janë mendimet e tij të vyera. Ndoshta ndihej i çliruar, megjithëse fundi i veprës nuk tregon kështu.

Jeta:

Ndonëse prindërit e tij e ndalonin, Dostojevski kishte dëshirë për të shëtitur nëpër oborrin e spitalit në të cilin punonte babai i tij, ku pacientët e përvuajtur uleshin në diell. Dostojevski i ri kishte qejf të kalonte kohë me këta pacientë dhe tu dëgjonte rrëfimet.

Vepra:

Skema e mësipërme është shumë e ngjashme me atë çfarë ndodhte në ballkonin e idiotit, ku ai , pasi u bë i pasur, priste e përcillte plot njerëz që vinin dhe qanin hallet.

Jeta:

Në vitin 1849, Dostojevski dhe kolegët e tij në rrethin radikal politiko-letrar Petrashevski, arrestohen dhe burgosen. Më pas dënohen me vdekje në 16 nëntor 1849. I gjithë grupi u detyrua që të qëndronte në të ftohtin e acartë në pritje të skuadrës së pushkatimit. Në minutin e fundit, vendimi u anullua. Vetëm pas 10 vjet burgimi politik në Siberi kthehet në Shën Peterburg.

Vepra:

Këndvështrimi i autorit për grupin nihilist që hyri rrezikshëm në libër, duket të ketë qenë dhe opinioni i mëvonshëm i vetë autorit për bëmat e tij dhe pasojat që ato i sollën.

Duhet një njohës më i mirë, ndoshta dhe më i vjetër, për të pretenduar se është i aftë të gjejë dhe të vendosi në vend çdo copëz nga pazëlli i këtij autori. Kjo e mësipërmja është vetëm një përpjekje që ngjan me një hap femije, e vogël, e pasigurt, por paraardhëse e shumë të tjerave./Bota.al

Zbulim epokal dorëshkrimesh në manastirin 1500-vjeçar

Koha e zbulimeve të mëdha s’ka mbaruar ende”. Doni prova? Një grup studiuesish në Bibliotekën Elektronike të Dorëshkrimeve të Lashta (EMEL) në Kaliforni përdorën një teknologji të re mbi dorëshkrimet e lashta për të konkluduar në zbulimin e shkrimeve në gjuhët e humbura në pergamenë që ishin larë dhe ripërdorur

Nën shtresat e shkrimeve më të reja, studiuesit gjetën vepra të shkruara në gjuhën e humbur të albanishtes kaukaziane (Caucasian Albanian) dhe të cilat mund të jenë shkrimet më të hershme mjekësore të vetë burrit të betimit të famshëm- mjekut grek Hipokrati.

Zbulimi gjithashtu tregon domosdoshmërinë në këtë epokë dixhitale për bibliotekat – pergamenat janë mbajtur në bibliotekë në manastirin 1,500-vjeçar të Shën Katerinës, biblioteka më e vjetër që vepron në botë.

NË SHEKULLIN E 20-TË DORËSHKRIMET TË REJA I ZBULUAM NËPËR SHPELLA. NË SHEKULLIN E 21-TË DO TË PËRDORIM KËTO TEKNIKA TË REJA MBI DORËSHKRIMET QË DERI TANI I KEMI PATUR POSHTË HUNDËS. NE DO T’I GJEJMË ZËRAT E HUMBUR TË HISTORISË SONË.”

Michael Phelps nga Biblioteka Elektronike e Dorëshkrimeve të Hershme në Kaliforni përshkruan zbulimet e reja që po dalin nga zbulimet e vjetra që EMEL po gjen duke përdorur teknologjinë më të fundit të imazhit.

Disa nga pergamenet në manastirin e Shën Katerinës datojnë në fillimet e saj rreth 565, por shkrimet në pergamenë shpesh nuk janë aq të vjetra.

Meqë mediumi herë pas here konsiderohej të jetë më i vlefshëm se mesazhi, ai fshihej ose riciklohej kur zbehej. Për fat të mirë, mbetjet e bojës së vjetër dhe gjurmët mbetën në pergamenë. Phelps dhe skuadra e tij fotografuan atë nga kënde të shumëfishta dhe nën dritën e një spektri të gjerë frekuencash për të kapur çdo copë letre të vogël.

Dhe çfarë ishte ajo? Ndoshta gjetja më emocionuese e njoftuar nga selia e Ministrisë së Antikiteteve në Kajro javën e kaluar ishin tekste më të hershme të njohura të shkruara nga Hipokrati dhe tekste të tjera mjekësore greke antike të panjohura më parë. Për dashamirët e gjuhëve të humbura, disa tekste të tjera u gjetën. Këtu përfshihen Shqipja Kaukaziane, një gjuhë e lashtë që u zhduk nga shekulli i pestë dhe u gjet vetëm në disa mbishkrime guri.

Sot hapet Panairi Ndërkombëtar i Librit

Sot fillon Panairi Ndërkombëtar i Librit në Prishtinë. Sipas organizatorëve, gjithçka është gati që ky vit jubilar të organizohet në mënyrën më të mirë. Madje për këtë vit janë paraparë edhe risi, të cilat nuk kanë qenë më herët

Anëtari i Bordit të Shoqatës së Botuesve të Kosovës, Abdullah Zeneli në një intervistë për KosovaPress tha se edhe botuesit janë përgatitur mjaftueshëm që përveç shitjes të ofrojnë edhe takime me lexues dhe shkrimtarë.

Ai theksoi se e veçanta e këtij panairi është edhe pjesëmarrja e shkrimtarit francez François-Henri Désérable, vepra e të cilit vjen në shqip pikërisht në vigjilje të panairit.

Zeneli bëri të ditur se në kuadër të Panairit do të mbahen rreth 50 aktivitete të ndryshme që koincidojnë me përvjetorët këtij viti.

Teksa shtoi se edhe këtë vit do të shpallet shkrimtari i vitit nga letërsia shqipe dhe ajo e huaj, si dhe stenda më e vizituar.

Drejtori i shtëpisë botuese “Buzuku”, sqaroi se nga 100 botues sa pritet të ketë panairi, rreth 40 shtëpi botuese janë nga Kosova dhe 60 nga shtetet tjera si Shqipëria, Maqedonia dhe diaspora. Derisa potencoi se është shteti ai që duhet të mbështesë më shumë librin. Panairi i Librit hapet sot në orën 18:00 dhe vazhdon deri më 10 qershor.

Asociacioni po zvarritet për finalen e dialogut

Pozicionimi i kundërt i Qeverisë së Kosovës në njërën anë dhe i Listës Serbe lidhur me mënyrën e formimit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe, i cili buron nga Marrëveshja e Brukselit, do ta lë këtë çështje të pazgjidhur deri në finalen e dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, vlerësojnë njohësit e zhvillimeve politike, shqiptarë dhe serb

Së fundmi, Lista Serbe ka deklaruar që Asociacioni mund të formohet vetëm me ndryshime kushtetuese, ndërkaq që Qeveria e Kosovës këmbëngulë që Asociacioni mund të formohet vetëm sipas marrëveshjes së Brukselit, e cila parasheh edhe vlerësimin e marrëveshjes nga Gjykata Kushtetuese e Kosovës.

Kjo e fundit, në dhjetor të vitit 2015, në 23 pika e ka gjetur marrëveshjen jo në harmoni me Kushtetutën. Pikërisht për këtë arsye, Lista Serbe kërkon ndryshimet kushtetuese.

Njohësi i zhvillimeve politike, Artan Muhaxhiri, thotë për Radion Evropa e Lirë se Asociacioni me kompetenca ekzekutive, të cilin e pretendon Lista Serbe do të ndryshonte fundamentalisht funksionimin e shtetit të Kosovës, gjë që për autoritetet e Kosovës është e papranueshme. Sipas tij, është e pritshme që pala serbe do të përpiqet që deri në maksimum të përfitoj nga Asociacioni.

“Ajo (pala serbe) do të bëj çmos, në çdo nivel të mundshëm politik ndërkombëtar, që të insistojë në versionin e vet. Mirëpo, fati i Kosovës është që edhe Brukseli është kundër një opsioni të tillë dhe vazhdimësia e kësaj gjendje varet nga vullneti politik i Brukselit, që ta ndalojë atë”, tha Muhaxhiri.

Njohësi tjetër i zhvillimeve politike, Rangjel Nojkiq, ish deputet i Kuvendit të Kosovës nga radhët e komunitetit serb, duke folur për Radion Evropa e Lirë, thotë se, marrë parasysh betonimin në qëndrime të kundërta të dyja palëve lidhur me formimin e Asociacionit, ato po e keqpërdorin këtë çështje.

Sipas tij, bazuar në parimet e marrëveshjes së Brukselit, Asociacioni nuk u jep ndonjë autonomi të madhe serbëve të Kosovës, por autoritetet e Serbisë po insistojnë për një gjë të tillë.

“Po përpiqen (autoritetet serbe) që të gjejnë një arsyetim dhe të thonë ‘ ja, ne kemi bërë diçka, ne kemi luftuar dhe kemi fituar diçka’. Në anën tjetër, Prishtina po e lejon një hapësirë manovruese, në kuptimin se gjithashtu ka probleme me opozitën e saj dhe se ky problem nuk mundet të zgjidhet thjeshtë dhe në të njëjtën mënyrë edhe ata po e zvarrisin. Mendoj që në një mënyrë tash është një ‘pat’ pozicion, deri në momentin që përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare të mos thonë ‘mjaft më me këtë rrëfim’ dhe se ky problem duhet të zgjidhet”, theksoi Nojkiq.

Megjithatë, njohësit e zhvillimeve politike vlerësojnë se të dyja palët, Serbia dhe Kosova, po synojnë që çështjen e themelimit të Asociacionit ta zvarrisin deri në finalen e dialogut ndërmjet dy vendeve në Bruksel, e cila duhet të përmbyllet me një marrëveshje juridikisht obliguese.

Muhaxhiri shpreh mendimin që çështja e asociacionit mund të shtyhet deri në fund dhe të përfshihet në ndonjë pako finale të marrëveshjeve, që do të jenë juridikisht obliguese për të dy palët.

“Në fakt, Serbia do të tentojë që deri në momentin e fundit, së paku edhe publikisht, para opinionit të vet, të pretendoj që është duke i kërkuar kompetencat ekzekutive për Asociacionin, në mënyrë që ta ketë një arsyetim politik për lëshimet, të cilat pritet t’i bëj. Mirëpo, marrëveshja finale do të jetë një pako e madhe – mbase do t’i përngjajë edhe Pakos së Ahtisaarit – sepse, do të ketë shumë orientime strategjike, të cilat do t’u shërbejnë palës së Kosovës dhe palës së Serbisë, për rregullimin dhe definimin e marrëdhënieve të tyre në të ardhmen”, theksoi Muhaxhiri.

Edhe Nojkiq, shpreh mendimin se çështja e formimit të Asociacionit do të zvarritet deri në finalen e dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Megjithatë, sipas tij, në finale do të bëhen kompromise dhe çështja e Asociacionit nuk do të jetë e vetmja që do të shqyrtohet për kompromis.

“Kjo është ajo hapësira ku të dyja palët do të kërkojnë kompromis. Fundja, kjo nuk është çështja e vetme. Tashmë dihet se është një çështje tjetër e madhe dhe për të cilën po flitet shumë është ulësja për Kosovën në Organizatën e Kombeve të Bashkuara. Prandaj, të gjitha këto, në fund do të futen në një pako, për të cilin, në fund, dikush më shumë e dikush më pak, të gjithë do të jenë kënaqur. Por, në fakt, asgjë e rëndësishme nuk do të ndodhë, përveç asaj për të cilën po flet Prishtina, që Asociacioni duhet të formohet në harmoni më Kushtetutën dhe ligjet e Kosovës”, tha Nojkiq.

Formimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe buron nga marrëveshja e Kosovës dhe Serbisë në kuadër të dialogut në Bruksel, në vitin 2013, ndërkaq që në gusht të vitit 2015, Kosova dhe Serbia kanë në shkruar marrëveshjen për formimin e këtij Asociacioni, duke specifikuar edhe mënyrën e formimit.

(Emri i Ilirëve) Kadmi në kërkim të Evropës

Koha e Kadmit është kohë tejet Pellazgjike edhe nuk ka asnjë piklidhje me grekët e shumë mëvonshëm. Legjendat rreth Kadmit edhe Harmonis i vuri re dhe Straboni sepse –siç tregon ai- tregoheshin rëndom në ditët e tija ndër ilirët e vjetër. Këto legjenda gabimisht Stipseviç i quan ‘greke’

Koha e Kadmit është kohë tejet Pellazgjike edhe nuk ka asnjë piklidhje me grekët e shumë mëvonshëm. Emri ‘ilirë’ duket se ka më shumë ngjasa që të lidhet me ‘’il e al = yllin, dritën, bardhësin’.

Të besojmë se etimologjikisht duhet të rrjedhi nga ‘të lirët’ është pak e pamundur pasi kështu do na duhet që autorët romake e atikas të njihnin shqipen ….ndryeshe do na e thonin se ‘kështu e quajnë veten banorët e këtyre trevave’. Altin Kocaqi)

A. Stipceviç

Sipas një legjende të vjetër të cilën e mblodhi Apolodori , Illyri, i pari i fisit ilir , ishte i biri i finikasit Kadmi dhe i shoqes së tij Harmonisë. Me urdhërin e babait të tij , Agenorit , mbretit finikas, Kadmi u detyrua të niset për ta gjetur motrën e vet Evropën , të cilën e kishte rrëmbyer Zeusi.

Mbas shumë bredhjeve , duke mos menduar të kthehej pa kryer punën në atdhe së bashku me shokët e vet, kishte ndalur në Beoti të Greqisë dhe aty themeloi qytetin Teba.

Duke u martuar me Harmoninë ,me të bijën e perëndisë së luftës Aresit me perëndeshes Afërdita, Kadmi shkoi me urdhërin e profetit në mesin e enkelejve ilire dhe u bë mbreti i tyre. Aty, në tokën e ilirëve, i lindi i biri Illyri, sipas të cilit ilirët morën emrin . Në pleqëri Kadmi dhe Harmonia u shëndërruan në gjarpërinjë dhe në atë formë vazhduan të jetonin në fushat e Elizesë.

Në legjendën për Kadmin Illyri ishte i lidhur ngushtë me gjarpërin : ai e kishte mbeshtjellë menjëherë mbas lindjes , duke percjellë kështu tek ai aftësinë e vet magjike. Filologjia bashkohore po perpiqet gjithashtu të dëshmojë se emri ilir në pikpamje etimologjike është i lidhur me këtë gjallesë.

Gjermani O’Gruppe i pari e solli në lidhje emrin Illyri me fjalën greke i’llw = kthehem , mbështillem kurse kjo fjalë nxiret nga rrënja u el = sillet, kthehet . Filologu slloven Karel Ostir gjithashtu ka ardhur në përfundimin se në këtë emër fshihet gjarpëri .

Arsyetimin për këtë e gjen në faktin se edhe gjarpëri i madh mitologjik, te hititet indoevropiane, ka pasur emrin nga e njejta origjinë . Ai gjarpër është quajtur Illurjanka dhe vertet është e vështirë që në formën e emrit të tij të mos shihet ngjashmëria me emrin ilir.

Megjithatë , ekzistojnë edhe shpjegime të tjera të emrit ilir , si per shembull, ai qe ka paraqitur Julios Pokorny dhe e pranuan disa filologë të tjerë ( Paul Kretschmer) dhe arkeologët, sipas të cilit ilirët janë “banorët rreth lumit Iller” (dege e Danubit afër Ulmës në Gjermaninë Jugore).

Një shpjegim tjetër , që shpeshherë citohet , e dha arkeologu Ciro Truhelka, sipas te cilit emri ilir mund të shpjegohet me fjalën shqipe:– “I lire”. Përveç kësaj ekziston edhe mendimi se emri ilir nuk ka origjinë indoevropiane , por para indoevropiane (“pellazgjike’).

Etimologjia e emrit ilir , përveç domëthënies filologjike ka domëthënie shumë më të gjërë, sepse kjo cështje është e lidhur me teoritë mbi origjinën e vetë Ilirëve , gjegjësisht me etnogjenezën e tyre.

Arkeologët gjejnë gjurmë të një qyteti ilir në Kepin e Rodonit

Një fragment i çmontuar i një furre prodhimi qeramike, prezenca e skarciteteve nga furrat antike dhe dy gurë peshe, janë elementët që i kanë bërë arkeologët të besojnë se janë në gjurmë të një qyteti antik në Kepin e Rodonit

Nga Gëzim KABASHI

I njohur për plazhin, natyrën e virgjër, një kishë të vjetër dhe fortifikimet e ndërtuara prej Skënderbeut, Kepi i Rodonit u fut në listën e vendeve joshëse për arkeologët pas gjetjeve të dy anijeve 2300 vjeçare të mbytura pranë tij.

Zbulimet nënujore të dy anijeve i bindën specialistët për pasurinë arkeologjike të territorit dhe sondazhet e javëve të fundit, që po kryhen nga një grup arkeologësh u kanë dhënë të drejtë. Veç furrës dhe mbetjeve të tjera, dy gurë peshe që shërbejnë edhe në tezgjah, u zbuluan disa metra larg materialit ndërtimor, duke shtuar provat për një qytezë që mund të datohet rreth shekullit të katërt para erës sonë.

«Jemi në kërkim të një vendbanimi qytetar, çka vërtetohet nga sasia e madhe e mbetjeve të tullave dhe tjegullave, prodhime që nisin nga shekullin e katërt para erës së re dhe që u gjetën në luginën ku ndodhet kisha e Shna Ndoit, në breg të detit», tha për BIRN, profesor Eduard Shehi, arkeolog i periudhës romake. Të frymëzuar nga gjetjet dhe shpresa se mund të zgjerojnë punimet, arkeologët shpresojnë që të paktën një pjesë e territorit të tij mund të kthehet në një park natyror, turistik dhe arkeologjik, për të mbrojtur nga dëmtimet dhe ndërtimet.

Kërkimet për qytetin antik

Specialistët kanë krijuar bindjen se qyteza e mundshme duhet kërkuar mbi njërën prej kodrave, që tashmë është e mbuluar plotësisht nga shkurret, por provat për të pritet të dalin nga gërmime të mëvonshme. Kërkesa është pritur mirë nga Instituti i Arkeologjisë dhe kërkimet për qytezën pritet të fillojnë në shtator. «Kërkesa u prit pozitivisht nga Këshilli Shkencor i Institutit të Arkeologjisë, dhe që na jep mundësinë të rifillojmë kërkimet në shtator, kur edhe numri i turistëve në zonë është më i vogël», tha arekologu Adrian Anastasi.

Kepi i Rodonit, është një nga zonat më tërheqëse të bregdetit shqiptar, qindra vjet më parë ai besohet se ka qenë një qendër e banuar ilire e cila ka humbur plotësisht dhe arkeologët shpresojnë se mund ta rigjejnë. Megjithëse në fazë fillestare, të dhënat e deritanishme nga gërmimet arkeologjike të filluar javëve të fundit janë shpresëdhënëse. Kërkimet në zonë u frymëzuan pasi pesë vjet më parë, kur nisi monitorimi i bregdetit, arkeologu nënujor Adrian Anastasi gjeti në afërsi dy relikte anijesh. «Gjatë zhytjeve zbuluam dy relikte anijesh, që i përkasin shekullit 4-3 para erës sonë», tha për BIRN Anastasi. Më shumë se 2300 vjet më parë këto anije, të cilat u emërtuam simbolikisht «Rodon 1» dhe «Rodon 2», besohet se transportonin drejt Durrësit dhe destinacioneve të tjera mesdhetare ngarkesa të përziera me amfora korintike B dhe MGS V, si dhe tulla, tjegulla e qeramikë fine. Këtyre gjetjeve iu shtuan edhe elementët prej plumbi të spirancave të anijeve. Specialistët po ashtu besojnë se në ujërat pranë Kepit të Rodonit në 20 vitet e fundit janë grabitur egërsisht objekte arkeologjike.

Megjithatë Kepi i Rodonit ishte një territor i njohur për specialistët e monumenteve. Gjerak Karaiskaj, Apollon Baçe dhe Pirro Thomo janë ndër autorët kryesorë që kanë hedhur dritë mbi disa prej elementëve arkeologjikë të zbuluar disa dekada më parë. Por sondazhet e kësaj pranvere po krijojnë një imazh tjetër për të kaluarën e largët të territorit prej disa dhjetëra hektarësh, që laget nga të tre anët prej ujërave detare. Me sa duket veç Kalasë së Skënderbeut, e cila është edhe pika më e njohur nga turistët, që kërkojnë të zbulojnë gadishullin me vlera të veçanta natyrore, arkeologët gjatë javëve të kaluara kanë marrë në konsideratë edhe praninë e një feneri ndriçues.

Dr. Brikena Shkodra, me ndihmën e studentit të arkeologjisë, Krist Anastasi, ka vëzhguar imtësisht pjesën veriperëndimore të Kepit të Rodonit. Të dhënat arkeologjike ajo i mbështet edhe në hartat e albanologëve dhe historianëve të kapërcyellit nga shekulli 19-20. «Studiuesi hungarez Teodor Ipen 100 vjet më parë dokumenton praninë e një fari (feneri) në Kep, të cilin na duhet ta datojmë saktësisht», thotë për BIRN, Brikena Shkodra, e cila shton se shtresëzimet arkeologjike janë të dukshme në të dy krahët e gadishullit. Një tjetër kërkim është përqendruar në gjendjen e rrënojave të Manastirit të Shën Klarës, ku qëndroi deri në fund të jetës së saj Mamica, motra e Skënderbeut, heroit kombëtar. Arkeologët po studiojnë mundësinë që manastiri të ndodhet pranë Kishës së Shna Ndout.

Rreziku i dëmtimeve

Kepi i Rodonit përbën një nga territoret më pak të njohura të bregdetit shqiptar. Izolimi i gjatë e ka ruajtur të paprekur bimësinë mesdhetare dhe kodrinat, që janë sulmuar vetëm nga erozioni agresiv detar i Adriatikut. Vetëm në dhjetëvjeçarin e fundit kjo mrekulli e natyrës mund të vizitohet lirisht, për shkak të lehtësisë që krijon rruga automobilistike. Po kjo ka sjellë rrezikun e ndërtimeve pa kriter, që ka dëmtuar ndjeshëm pjesë të tjera në bregdetin e Durrësit dhe deri tani është shmangur edhe për shkak të pronësisë që ka mbi një pjesë të territorit Kisha Françeskane.

Arkeologët shpresojnë se zbulimet arkeologjike mund të shërbejnë si një hap i parë për rishikimin e statusit që ka Kepi i Rodonit. Krijimi i një parku natyror e mjedisor, me elementë arkeologjikë, të vizitueshëm në çdo stinë do t’i jepte një impuls të ndjeshëm turizmit në këtë zonë, vetëm 50 km larg Tiranës dhe Durësit. «Zonifikimi arkeologjik përbën hapin e parë, që pengon ndërhyrjet dëmtuese në të gjithë Kepin», tha Adrian Anastasi. Kërkimet e deritanishme kanë hedhur dritë mbi hipotezën e një vendbanimi ilir të prodhimit në zonë, ndërsa krijimi i një Parku natyror-arkeologjik në të ardhmen do të mbështetet, sipas Anastasit, edhe nga arkeologjia nënujore. (BIRN, reporter.al)

Sa kanë ndryshuar dasmat shqiptare ndër vite

Sot në Express kemi diskutuar për zakonet në dasmat shqiptare. Sa kanë ndryshuar traditat e dasmave ndër vite? Të ftuara në studio për të diskutuar për këtë temë ishin: Xheraldina Rexhepi, disenjatore, Nita Zeqiri, fotografe dhe Zanita Halimi, etnologe.

Faveyrial: Gjuha shqipe ka një begati dhe shumëllojshmëri që e kalon mjaft gjuhën e Aristofanit

Gjithçka që ne mund të bëjmë, është të rrëmojmë vetë në sa më shumë histori të mundshme, duke ia lënë të tjerëve, më me fat, barrën që të plotësojnë nismën tone. Mund të sjellë habi, gjithashtu, fakti se, në vend që të kufizohemi në atë çka sot quhet Shqipëri, ne këtu kemi përfshirë historinë e Maqedonasve. Shkaku për këtë është se, sipas Strabonit, Maqedonasit dhe Shqiptarët e Epirit, përbënin një popull të vetëm. Në të vërtetë, Straboni i Sinopit, i cili duket se ka vizituar këto vende, thotë se:

“Shqiptarët dhe Maqedonasit flisnin të njëjtën gjuhë, kishin të njëjtat sjellje në zakonet e tyre, i prisnin flokët në të njëjtën mënyrë, dhe se ata kishin mjaft gjëra të tjera të përbashkëta, deri në atë masë, sa janë të shumtë ata që e kuptojnë Maqedoninë deri në Korkyrë (Korfuz)…”.

Sot Grekët thonë se janë e njëjta racë me Maqedonasit. Kryeministri i mbretit Gjergj arriti deri aty sa të pretendojë se: -”Greqia lidhet me Maqedoninë për nga njëjtësia e racës dhe e traditave historike”. (Qarkore e 10 tetorit 1885).Por, zotit Delijani a nuk i kujtohet Demosteni kur i cilëson Maqedonasit si barbarë, dhe Filipin e Tretë mbret të barbarëve? Aq më tepër është e vërtetë se, për sytë e Grekëve të lashtë, Maqedonasit ishin një racë e huaj. Sa iu përket Bullgaro-Sllavëve, ne do t’i përmendim shumë herë, dhe kjo fillimisht për të kujtuar rrethanat kur ata kanë zëvendësuar në Maqedoni dhe Myzi racën shqiptaro-romane, dhe më pas, mbrojtjen me të cilën ata kishin përfshirë, qoftë. Metropolin Ilir, qoftë popujt përkatës në të. Zanafilla galo-keltike e Perandorisë Otomane, në të cilën Shqipëria përbën sot tre krahina të mëdhe ose vilajete, do kishte nevojë për hollësi më të mëdha. Por, këtu, ne kemi arritur të përmbledhim veç një studim të gjatë të bërë më parë, dhe që ne mund ta shtypim diku tjetër. Gjykimi që ne kemi sjellë për Serbët, dhe në veçanti për të mirënjohurin Dushan, duket i ashpër.

Por, na u desh ta gjykojmë këtë të ashtuquajtur burrë të shquar, jo sipas rrëfimeve serbe, por, sipas veprave, sipas zakonit të tij, sipas mikpritësit të tij Kantakuzen, dhe, më së fundi, sipas raporteve të legatëve, që me sjelljen e tij i bënte të vinin nga Roma, dhe që ai i kthente, më pas, jo ndershmërisht. Dijetarët kanë pretenduar se, një e treta e gjuhës shqipe është me rrënjë latine, një e treta greke, dhe një e treta ilire. Por, në vend që të nxjerrim prej shqiptarëve fjalë të huazuara nga gjuhët latine dhe greke, a mos do të ishte më mirë ti shihnim ato të huazuara prej latinëve dhe grekëve nga gjuha pellazgjike, e cila kalon, në mënyrë të pakundërshtueshme, si gjuha e parë e ardhur në Itali dhe në Greqi, dhe të cilën shqiptarët e përcjellin natyrshëm si e vetmja gjuhë e ruajtur deri në ditët tona? Le të pranojmë se shqipja është e varfër, domethënë, ajo nuk është e kultivuar. Por, po t’i hiqnim gjuhëve më të kultivuara fjalët shkencore të huazuara nga të tjerat, si do të katandiseshin ato?

Çështja kthehet pra kështu: -Shqiptarët, a i kanë ata, po apo jo, fjalët për të cilat deri këtu kanë patur nevojë, -dhe gjuha e tyre a përshtatet, po apo jo, në formimin e fjalëve të nevojshme për lëvrimin e shkencave në Shqipëri? I nderuari z.Dozon, ish konsull i Francës në Janinë, dëshmia e të cilit ka një peshë të rëndësishme, dhe i cili, për mbledhjen e këngëve, gramatikën dhe fjalorin e tij, padyshim ka meritë të madhe për Shqipërinë, pohon se: –”në raportin fonetik gjuha shqipe ka një begati dhe shumëllojshmëri që e kalon mjaft gjuhën e Aristofanit”.

Si mundet që kleri grek të mos jetë i fajshëm, kur ka penguar, dhe ende pengon në ditët e sotme, lëvrimin e kësaj gjuhe kaq të bukur!

Grekët mburren se letërsia e tyre ka filluar me Homerin. Po Homeri vetë, nga cila shkollë greke ka dalë? Nga cilat shkolla është formuar? Përpara shkollave greke, pra, ka pasur shkolla pellazgjike, dhe një literaturë të madhe dhe të përkryer, e cila ka qënë themeli i letërsisë greke, ashtu si ndërtimet ciklopike kanë shërbyer si themel për ngrehinat e përkohëshme të ngritura prej Grekëve të lashtë. Cilado qoftë vlera e letërsisë greke, brezat pasardhës do t’i qortojnë padyshim të gjithë shqiptarët që e lëvrojnë atë duke shpërfillur letërsisë e vet, dhe të gjithë shqiptarët e pasur që themelojnë shkolla për grekët, në vend që t’i ngrenë ato për bashkatdhetarët e tyre. Në përurimin e Zhapionit (21 korrik1885), Zhapa i ri, foli për “ndjenja me të vërtetë humanitare” të themeluesit, xhaxhait të tij. Por, sa ka pasur ai ndjenja patriotike veç ndjenjave humanitare? Qysh atëhere, çfarë ka bërë Zhapa i Labovës (Përmet)? Ai, thjeshtë, ka dhënë më tepër një shembull të shëmtuar.

Padyshim që grekët e kanë duartrokitur. Por, Shqiptarëve të vërtetë a nuk u është dashur të rënkojnë prej kësaj? Mjerisht, Zhapa nuk është i vetmi. I mirënjohuri Kristaq Zografi ka bërë dhe shumë të tjera. Diçka e çuditshme kur ata, e të tjerë si ata, besojnë se nderohen, ndërkohë që mbulohen me një turp nga më të përçmuarit, pasi Shqipëria është vendi më i prapambetur i Europës nga pikëpamja arsimore, dhe ndoshta, e vetmja në botën e popujve jo barbarë, e cila nuk ka letërsinë e saj kombëtare.

“Historia e Shqipërisë”

Jean-Claude Faveyrial

Origjinali i punuar e botuar 1884-1889