Perëndesha greke “EOS” me kuptim njëqind për qind në Shqip

NJË TJETËR HYJNESH PELLAZGO-ILIRE E TRANSFORMUAR NGA FQINJËT TANË

Homeri në Iliad, hyjneshën EOS, as më shumë dhe as pak, pa i shtuar ose munguar ndonjë germë, e quante me emrin “DITA”

Perëndesha e Trëndafilave e ashtëquajtur nga grekët (Eos), kurse nga romakët ajo quhej (Aurora).. Ishte bija e Titanit Hyperion dhe Theja, ishte motra e Perëndeshës së Hënës (Semela) dhe kishte Vëlla Heliosin, Perëndia e Diellit..

(EOS-DITA) thuhej se jetonte në malet e akullt dhe të largët lindor.. Sapo errësira e natës largohej nga toka , Eos-Dita çdo mëngjes zgjohej nga gjumi dhe përqafonte dy kuajt e saj, të cilët quheshin (LAMPI në shqip LAP-LAPI) dhe kali tjetër quhej (FETON në shqip FITON-FITUESI)..

Ajo hipte në karrocën e artë e tërhequr nga kuajtë e sajë (LAPI dhe FITONI).. Dita fluturonte në qiellin e pa fund, nga lindja drejtë perëndimit dhe hapte dyert e qiellit, që rrezet e diellit të ngrohni gjith njerëzimin ..

Ajo çdo mëngjes lajmëronte ardhjen e vëllait të saj, Helios-Dielli. Kur Elio- Perëndia e Diellit shfaqej në horizont, EOS-Dita dhe HELIOS-DIELLI, në udhëtimin e tyre bashkohenin bashkë motër e vëlla..

Në mitologjin e lashtë thuhej se Eos-Dita transformohej dhe quhej (Hemera ose Hemara), që përsëri në shqip ka kuptimin (E-MIRA ose E-MARA).

Ata të dy bashkë i jepnin dritë dhe jetë gjithë njerëzimit, nga lindja deri në brigjet perëndimore të oqeaneve.

Si e flisnim shqipen ne shqiptarët para 400 vjetësh?! Përgjigjen na e jep një fjalor i botuar në Bullgari

Një dokument për shqiptarët e Bullgarisë dhe legjenda e tre vëllezëve nga Vithkuqi

Përgatiti: YLLI PATA

Si e flisnim shqipen ne shqiptarët para 400 vjetësh?! Përgjigjen na e jep një fjalor i botuar në Bullgari, ku jepet kuptimi i fjalëve në gjuhën bullgare, shqipen e sotme dhe gjuhën e vjetër shqip të përdorur nga banorët e fshatit Mandricë në Bullgarinë Juglindore, të cilët janë larguar 400 vjet më parë nga atdheu i tyre.

Të bën përshtypje në fjalorin i cili ka mijëra fjalë, përveç fjalëve bazike si bukë, ujë, sëmundje, lind, vdes, fle, ngrihem, ha, pi, etj etj, të gjitha të tjerat përgjithësisht ndryshojnë dhe janë shqiptuar krejt ndryshe.

Për shembull “sallam” nuk i thonë mishit të përpunuar por i thonë “i shëndetshëm”.

Tarshit, do të thotë “kërkoj”, etj. Megjithatë fjalët bazike nuk ndryshojnë si numërimi apo gjërat kryesore të të bërit. Edhe pse nuk ka gramatikë, foljet janë zgjedhuar afërsisht siç bëhen në morfologjinë e sotme. Përshembull “do të fle” shqiptarët e Mandricës i thotë “ot fli”.

Kurse shprehja apo fjala “flas” është krejt ndryshe në gjuhën e vjetër të shqiptarëve të Mandricës. Ata thonë “zallahis”.

Hartuesja e këtij fjalori, Marija Georgieva (Peeva), banorë e Mandricës është marrë me fjalët bazë të gjuhës së vjetër shqipe që gjithmonë e kanë folur banorët e Mandricës, ndërsa është ndihmuar nga studiuesi i apasionuar ndaj gjuhës shqipe, Ludmill Stankov, i cili ka punuar në një kohë të gjatë në Tiranë si diplomat i Bullgarisë.

Autorja e fjalorit Marija Georgieva (Peeva) është 70 vjeç dhe ka ruajtur thuajse të gjitha fjalët e vjetra që kanë folur banorët e Mandricës.

Mandrica

Mandrica është strukur në mënyrë mahnitëse në bregun e djathtë të lumit Bjalla (Lumi i bardhë), në pjesën lindore të malеve Rodope, në vetë kufirin me Greqinë. Fshati ka ruajtur bukurinë, pamjen e tij autentike dhe gjuhën e vet që nga viti i largët 1636. Duke u bazuar mbi një mbishkrim të vjetër fshati është themeluar pikërisht në atë vit.

Një legjendë tregon se fshati është themeluar nga tre vëllezër shqiptarë nga fshati Vithkuq, që ndodhet jo larg qytetit të Korçës. Vëllezërit kanë qenë barinj të mëdhenj. Ata kanë furnizuar ushtrinë osmane me qumësht, mish dhe produkte të tjera në rrugëtimin e saj për në Edrene. Ashtu vëllezërit dhe familjet e tyre kanë udhëtuar bashkë me ushtrinë, duke arritur Edrnenë.

Ali Pasha ka dashur t’i falënderojë tre burrat dhe u ka propozuar të zgjidhin një vendbanim të përshtatshëm për bagëtinë e tyre. Ato fshatra janë bërë pronë të tre barinjve dhe pas kësaj të banorëve të sotëm të fshatit të Mandricës.

Me kalimin e kohës gjatë lëvrimit të tokës janë gjetur shumë byzylykë, pllaka, unaza dhe sende të tjera të cilat dëshmojnë për jetën mbi këto vende.

Pasi që familjet janë vendosur në fshat, ato kanë ndërtuar një baxho ose mandër. Tepricën e produkteve të qumështit ua kanë shitur fshatarëve në fshatrat fqinje. Blerësit kanë thënë se i kanë marrë produktet nga “mandra”, siç e kanë quajtur fshatin.

Udhëtim nga koha e sotme e deri në Antikë

Nga Brahim AVDYLI

(Shkrimi i pestë që e lexova nga Agron Iliriani)

1.

Dhembja ime është një dhembje e veçantë. Ka shumë lloje të dhembjeve, por më madhja është kjo dhembje për çështjen kryesore e kombëtare, sepse me to nuk merret pothuajse askush. Edhe kur flet, të thonë ndoshta se po flet me ëndërra apo gjysëm në gjumë. Ndoshta ke luajtur edhe prej mendjes. Pjesa më e madhe është e lindur për punë, të cilët, i peokupon më teper se çka kishte dje për të ngrënë, e çka ka mbetur për sot apo për nesër, e shtruar në sofër. Kur ndodhesh në oqeane apo detra, dhembja jote u ngjanë valëve të mëdha. Njëra tjetrën e shtyn përpara, rritet e shkon deri në pafundësi. Kush noton me anije të para apo të hershme nëpër oqeane, varet vetëm prej yjeve.

Atëherë, nuk kishte mjete moderne të lundrimit. Qytetarët e botës i quanin Yllirian. As shkrim nuk kishte dhe as nuk kishte klasa. Ishim të pandarë. Kur filloj të shkruhej pa hile, shkuhej Hyllirian.
Prej kësaj fjale që fillon me “Hy” ka rrjedhë fjala HYJI, pra vetë Perëndia, të cilin pakrahasimisht e adhuronim dhe na ndihmonte, edhe kur nuk kishim asnjë shpresë, pos shpresës në të madhin ZOT.
Kur u futë sherri midis njerëzve, filloj të shkruhej Illyrian, duke e ndërruar vendin e “Y”-së fillestare. Ata që shkruanin atëherë patën bërë mjaft të holla, sepse filluan që t`i shitshin gjërat e tyre, ndërsa ne e këmbenim mallin me mall e merrte njeriu ato gjëra që i kishte nevojë. Nuk vareshim aspak për të hollat. Ndërsa sot, çdo gjë varet prej të hollave. Nuk i intereson askujt cili ke qenë dje apo pardje e cilët do të jeni nesër. Sikur u intereson të gjithëve që të gjëjnë vendin e tyre në një shoqëri, e cila mbahet mirë, e të mos flasin për të kaluarën çfare ka ndodhur. Pra, të shohin para vetes, në vitet e ardhshme. Normalisht atyre që do të paguajnë, u intereson shëndetësia dhe puna, sepse përfitojnë…

Njerëzit u takojnë klasave. Pjesa më e madhe përcaktohet për punë, të tjerët për çështje të organizimit. Në çdo mbyllje të derës në një drejtim, nuk e dimë se prap ka një rrugëdalje. Duhet menduar se a ka një zgjidhje apo rrugë tjetër për të bërë, kur njëra rrugë përfundon. Normalisht, kur të përplasesh për muri, duhet qetësuar e duhet të mendosh. Mendimi e jep mendimin. Ka një“derë” tjetër që hapet edhe pse nuk shihet. Ku ka një shteg të mbyllur, ka edhe një rrugë tjetër. Na është copëtuar atdheu dhe është ndarë në gjashtë shtete të vogla, të cilat prapë bashkohen në Europë, dhe e përbëjnë ate, sepse jemi në të njëjtin kontinent, të bashkuar një bashkësi të shteteve. Por të mos e harrojmë vetën një gjë: kur të jesh i vogël, të mëdhenjt të gllabërisin. Fqinjët tanë moti e kanë pritur këtë ditë. Prishet një shtet i madh e futemi pjesë-pjesë në një bashkësi shumë më të madhe të shteteve, ku i forti e dikton ligjin. Edhe me paqe bëhet “luftë” tepër e madhe, por quhet “politikë”, sepse interesi i dikton politikat e mëdha. Bluhet me paqe dhe këtu shuhet një popull i pambrojtur apo i vogël. Kjo “luftë” shkakton dhembje të mëdha.
Dhembjet që po i përjetojmë ne është coptimi i tokës sonë.

Copëtohet në të gjitha anët toka e jonë amë, toka amtare, që ne e thërrasim “At-Dheu”, toka që e kemi trashëguar prej atit të parë. Të gjitha dhembjet që po i përjetojmë gjatë copëtimit të Atdheut apo e Mëmëdheut, në favor të atyre që rrinë gati në çdo kohë dhe zhvatin tokën apo pasurinë tonë me të gjitha minierat, përpunimit të metaleve e më të vlershmëve, si p.sh. hekurit, bakrit, aluminit, argjentit, niklit e arit, janë dhembje e milionave fëmijve tanë, të cilët kanë ardhur prej Zotit të Madh apo Perëndisë në jetë për këtë punë. Fëmijët tanë janë dhembje e veçantë dhe delikate, sepse ata nuk kanë faj dhe janë të Zotit, deri sa të rriten. Ne jetojmë vetëm për këta fëmijë. Ari më i madh janë këta fëmijë, sepse brez pas brezi ecim me anën e tyre në një atdhé tonin. Vetëm ngushtimi i hapësirës sonë nga ata që dëshirojnë të na lënë pa shpirt ose të ikim dikund tjetër, do t`u reflektohet qinda e miliona herë më tepër brezave tanë. E ne, mendoj se nuk kujtohemi për shumë gjë, ndoshta vetëm për lëkurën e shpirtit, dhe, siç i thonë “leva e Arkimedit” ka mbetur dikund. Këtë levë duhet të dimë që t`a përdorim, nëse mundemi dhe guxojmë, sepse të parët e kanë gjetur heret me shkencë…

2.

Nga lashtësia vjetër pellazgo-ilire, e kemi dokumentuar emrin e këtij vendi si “Europë”, sadoqë të paturpshmit e të ashtuquajturës “greqi” e lidhim me disa glorifikime të rrejshme dhe nuk duhet të quhej “Greqi”, sepse është themeluar shumë vonë nëpër histori. Sot e mbanë një emër të rrejshëm. Dihet se gjuha shqipe ka lindur që prej fillimit, me një alfabet diellor. Dhe kultura e formimit të gjuhëve jamnaje ka filluar me 3500 vite para Krishtit. Prej alfabetit diellor, me “A” dhe “B”, jemi quajtur Albanë. Të gjithë qemë ilirë dhe pjesa më ditur, që prireshim nga yjet, që prej Azisë së Vogël e deri në Egjipt, Mesdhe e Evropë.

Përderisa gjuha shqipe ka qenë gjuha amë e gjuhëve të botës, nuk e di se si kanë mundur të lënë “gjuhën indo-evropiane”, si bazë, kur nuk ka gjuhë të tillë midis këtyre dy kontinenteve. Emri “europë” do të thotë në shqipe “e-u-ropa”, sepse është tokë e madhe. Në këmbë i gjallë nuk mund ta shetisësh, por me kali për disa vjet mundesh dhe duhet të keshë disa të tillë, sepse ata cofin duke vrapuar. Territori është shumë i madh. Të sillesh, të ropatesh, të shkosh nëpër vdekje e me vdekje anë e përtej saj, me mjetin e parë të udhëtimit, të cilin ta ka dërguar prej lindjes Zoti i Madh për skaj teje, pra kalin, që shkon me shpejtësi si fluturim, dhe është një masë e matjes për fuqi të bartjes e ngrehjes në fizikë, është vështirë. Të kalosh nëpër fusha, male, bjeshkë të larta me dëborë, është e kuptueshme se shpesh herë do të ecësh këmbë dhe të ranë këmbët copa, pra u lodhe dhe u rjepe, thua se “u rope”, “e-u-ropa”.
Ta lëmë Kadmin mënjanë, sepse ka ditur të shtojë nëpër qindra gjenealogji familjare, madje ti emërojnë me gruan iliriane fëmijtë e tyre e nipat “Europa” dhe “Ilir”, sikur e kemi origjinën nga ata. Nuk po futemi nëpër histori, sepse këtu do të na hakmerren qindra veta të cilët quhen “shkencëtarë” dhe i nxjerrin hamendjet e tyre, pra u pjellë mendja. Nuk na i merr mendja dhe mbeten ha-mendje të tyre. Na lënë nëpër një mjegull të dendur gënjeshtrash.

Duhet të vërtetohen tri herë vazhdimisht dhe pastaj të jenë teori shkencore. Pra, duhet të kenë përvojë, praksë, më parë. Dhembja e këtushme, në mestokë të izoluar, është përvoja e parë me trupin e jetës sate dhe provoshesh me rrahje të tmershme. Edhe kjo është praktika. Praktika është vërtetueshmja e teorisë.
Ne qemë ALBA-LONGA në Romë, së bashku me të tjerët deri në Angli. Kush mund të shpjegojë sot alfabetin diellor, përderisa ilirët (yllirët) janë kudo nëpër botë ?! Askush pra. Përralla thonë se janë këto, por ne, vetëm i bëjmë provat. Po, po, unë po flas. E di se askujt nuk i flenë në mendje as ky ligjërim i imi. Thonë se Agron Iliriani është çmendur! E unë nuk u çmenda, por duhet të flas, sepse duket se historia flet “të vërtetën” e gënjeshtarëve të vet. Paraprakisht, flitet e pavërteta në lidhje me neve, albanët e vjetër ilir dhe shqiptar.

Një gjë dihet dhe “shkenca” nuk e pranon: gjuha shqipe është mileniume p. e. s., e pas saj është gjuha armene, më vonë hindishte dhe iraniane. Thuhet se “greqishtja” ka filluar me shkrimin minoenian, i cili nuk është “grek”. Edhe njëherë e përsëris se bota qe e mbushur dredha, përkundër nesh, që i faleshim Zotit të Madh: nuk gënjenim; nuk rrehnim; nuk vjedhnim; nuk shpifnim; nuk shpiunonim, nuk tradhëtonim; nuk vritmin, pos nëse e kërkonte këtë mbrojta. Mundësisht, duhej t`i ruanim paraprakisht fëmijët e gratë, atëherë pleqtë, e ata që mundeshim. Kurrsesi nuk mund të vriteshin ata që i ngritnim duart.
Njerëzit që u mbushën me dredha, u bënë me djallin. Djallëzorët qenë dhe janë të shumtë. Të tillët, që në fillim, i startuan gënjeshtrat varg e vi. Sikur gradualisht u zu “shkenca” e tyre me gënjeshtra e pak duket e qartë. Teoritë e tyre artificiale ishin kundër albanëve. Dukej sikur e shkatërruan kombin ilir e albanët e ditur, edhe me gjuhë, duke vjedhur prej tyre substancën gjuhësore me parashtresat, nyjet e prapashtesat artificiale, të cilat i shtonin nëpër faza.

E futen një alfabet tjetër e ne e humbën alfabetin diellor. Ishin tri fise dhe njëra e zezë si futa. Pra, racë tjetër ishte. Dikur, në territorin që quhet “Greqi”, u botua vepra e parë e Homerit, “Iliada”, në vitin 546 e deri në 527 para Krishtit, me alfabetin e supremacisë dhe shqipes, pra alfabetin fenikas të Kadmit, e nuk e di nga e marrin të drejtën nëpër shekuj t`i thonë asaj “gjuha greke”, kur nuk kishte fare “grekë”, pos në origjinal “graët”, që janë gratë tona; nga romakët “gracchen”, e nga të huajt, sipas gjuhës fenikase “graicoi”. Nuk do mend pra se këtu ka një prapashtesë “greke” mbi fjalën shqipe dhe këto ishin gratë!…

Por, t`a lëjmë më një anë mitin për Evropën, të cilin e ka lansuar Kadmi; t`i lëmë tërësisht mitologjitë e lashta në qindra forma, në të cilën simbolizohet Evropa, e cila na vika “direkt nga Afrika”, përderisa qytetërimi antik, por edhe qytetërimi Evropian ushqehet keqas nga kultura orientale, në vend se të jetë nga këto anë, nga Gadishulli Ilirik, sepse shkrimet e vjetra e të gjetuara janë Lineari (drejtëvizori) A dhe B, më të lashtët në këto anë, shpjegohen përmes gjuhës shqipe, e jo të gjuhës “greqishte”. Deri në vitin 1000 të e. s. ishte gjuha shqipe plot me parashetesa, prapashetesa, e nyje, kur gjuha e ashtuquajtur “greke” u largua nga shqipja me revizionin e tretë…

E lëmë këtë çështje e marrim një tjetër. Druidët kanë qenë një popullatë ilire, por kanë qenë në Kontinentin e Europës, pra në Gjermani, në Francë e gjetiu, por edhe në Gadishullin Ilirik dhe Shqipërinë e sotme, deri në Azinë e Vogël. Emri “druidë” vie prej drurit të lisit, prej të cilit i pari është lisi i shenjtë, që i ka lëshur lénat apo lëndët me amidon, prej të cilit ka jehuar zëri i Zotit të Madh, nëpërmes fëshfërimës e zërit (zanit) nëpër lis (dushk e çarr). Prej tij janë marrë edhe lénat (lëndët) për ngrënie, sadoqë të idhta ishin, rreth 35`000 e deri në 10`000 vite p. K, në paleolitikun e hershëm. Ju çka të doni bëni, por “po”-ja nuk bëhet “jo” dhe anasjelltas. Lisin e shenjtë e kemi në bjeshkët e Tomorrit.

Po e marrin Strabonin, filozof dhe shkencëtar të kohës antike, i cili ka jetur në mesin e viteve 64-24 p.e.s. Në veprën “Geografia” i përmend tri kastat apo grupet sociale të ilirëve: bardët, vatët dhe druidët. Një shpellë druide është gjetur në malin Jahor, sot “Serbia”, sikurse e njëjta është në Francë.
A e kemi të qartë këtë punë?! A është Evropa e njejtë?…

Po e marrim një prej më të vjetërve “grekë”, Apianin, i cili ka jetuar 95-160 vjet të e. s. Ai na thotë në veprën e tij “Luftërat Ilire, libri X. 2” se ilirët janë më të vjetërit dhe se vendi jonë e mbanë emrin e Ilirit, birit të ciklopit Polifem dhe gruaja e tij Galatea (P.S. Kur thonë “çiklop” apo “ciklop”, kjo do të thotë “shumë i gjatë”, që nënkuptohen gegët, sepse janë shumë më të mëdhenj se toskët, të cilët i kemi vëllezër. Emrin e ka Polifem dhe është emër i burrit!) i kishin tre djem: Keltin, Ilirin dhe Galin. Popullatat që janë krijuar më vonë i kanë këta emra: keltët, ilirët dhe galët.

Këta ishin tre popujt e parë të pellazgëve, të p(j)elarëve. E askund nuk ka pasur “grekë”, por vendas, të cilët e kanë përdorur Qylafin, Qeleshen e Plisin, e cila është një pjesë e denjë e traditës së veshjes së kombit të madh pellazgo-ilir dhe shqiptarë, sepse keltët e gallët nuk e përdorin prej kohësh, ndërsa ilirët dhe shqiptarët kanë qenë më të lidhur besnikërisht me Qylafin lab, Qeleshen dhe Plisin tradicional, si shenjë e Zotit dhe gjysma e vezës hyjnore, që bëhet nga leshi i bardhë i dhenëve. Këtë e shohim nga veshjet, nga qëndrimi i ulur, nga PLISI, të cilën e vëmë mbi kokë, gjatë mijëvjeçarëve, para Homerit me Plis të bardhë e pas Homerit. Madje Herën, që është Era e maleve tona e nuk është “greke”, e shohim me Plis të bardhë, si bashkëshorte e Zotit të Madh.

Nuk kanë ekzistuar as sllavët, deri te Bullgarët, të cilët e kanë zënë territorin e Trakës; nuk kanë qenë as në Turqi, sepse edhe ata u shumëzuan me të tjerët, por fis i tyre janë Bullgarët e Hungarezët; ndërsa “Serbët” janë artificial e jo komb, sikuse Rusët, e Rusët e tjerë të bardhë, që janë krijuar nga Mihal Artioti, me origjinë iliro-shqiptare, rreth shekullit XVI, prej perandorisë Bizantine, që i kanë prirë pellazgo-ilirët, e nuk e përmendin kursesi këtë fakt themelues…

Le të shikojmë një hartë të vjetër pellazge dhe do të shohim se në qendër të Gadishullit Ilirik janë Ilirët, të cilët i shkruajnë Illyrien e nuk ekziston askund “Greqia”; në drejtim të juglindjes është Gallata (Galatien); në drejtim të lindjes është Traka (Thrakien); në verinë e mesme të Europës kanë jetuar më shumë keltët, në Poloninë e sotme, edhe pse nuk na thuhet kjo gjë; në perëndim janë Galët (Gallien), në jugpërendim Iberët (Iberia), pjesërisht me keltët, ku është sot Spanja e Portugalia; Pas detit Adriatik e më afër se deti Mesdhe janë Etruskët, që lidhen prej Dadanisë së Turqisë e prej Dadanisë së Kosovës, prandaj quhet Toskana, në Itali; dhe në qendër të Evropës janë ALPET, më të lartat male.
Po e përmendim një fakt: në Alpet e larta kanë banuar edhe retët, që ishin kuretët e Evropës, pra kurtët, e kurtajt në Kosovën e sotme, që janë një shtresë sociale, ndërsa retët kanë qenë fis pellazgo-ilir prej Samotrakës. E Samotraka është quajtur shqip Samandraqi dhe ka qenë në Traki.

Atje Kuretët kanë qenë ata të cilët e kanë mashtruar që të mos qajë me valle, shpata e vegla të tjera Zotin (Zë+ush=Zëri+ushtima=Zeus=Zëri i Zotit, kur ështe bërë Zot i Madh). Retët janë quajtur prej Venedikut e Alpet e mëdha deri në Graubynden të Zvicrës. Zvicra është quajtur tërësisht Retia. Ndërsa në bjeshkët veriore të Medies dhe detit Kaspik ka qenë fisi Kurti, Kurtajt, Kutoi (që i quajnë “grekët”, me “oi”!) dhe është përmedur nga Straboni, sepse kanë jetuar para shekullit të V p.e.s. Nuk do mend se Trakasit qenë popull pellazgo-ilir dhe kanë folur shqip, siç është titulluar vendi i tyre fillimisht Jermania, e më vonë Gjermania/Germania nga fjala shqipe “jerma zjarrin përpara”, nga ilirët paeon të Maqedonisë, të cilët punonin në minierat e Dyseldorfit, Duisburgit e Dortmundit.

Dhe, Hiperboreanët janë banorët e Sharrit prej nga vinte era e fortë dhe e ftohët, e cila te ilirët është quajtur Borea=borë e ftohtë; është e ftohtë si bora dhe Sharri është mal i madh e bjeshkë me borë, në Iliri. Nejse, nuk po flas më tepër, sepse kjo gjë bëhet “bozë”! E boza është një pije e cila bëhet me miellin e misrit të bardhë, kur nuk ka pije tjera. Populli thotë: lere më, se e bëre bozë!…
T`a kishim përpara vetes edhe një fotografi të kohëve të vjetra, ose pikturë, do ti kishim parë galët me grup ushtarësh me shqiponjen dy krerëshe në gjoks, në njëren anë, dhe në tjetrën anë romakët. Do ta kuptonim se galët dhe keltët kanë qenë vëllezër të ilirëve, që prej fillimit, e janë grindur në mes njëri tjetrit, deri në kohët moderne. Nuk është e drejta me ate që fiton, por forca. Forca e ka djallin me vete. Në themelin e qenies sonë, ne, e luftojmë djallin…

3.

Pellazgo-ilirët janë nga origjina e tyre prej Gadishullit Ilirik, jo “Ballkanit”, sepse kështu kanë dashur disa politikanë të mëdhenj të Evropës t`ia mbulojnë gjurmët e të mos dihet se prej ku e kanë origjinën e tyre apo prejardhjen e këtij kontinenti dhe mbahen me gënjeshtra se “e kanë prejardhjen” nga Afrika e herë Azia, e jo nga mjedisi i jonë. Afrika nuk e ka racën tonë, e as Azia e Madhe e Lindja e Largët. Dihet Rumania, Iliria, Traka ilire, Pellagonia, Iliria e Azisë së Vogël dhe Troja; anasjelltas Gjermania e poshtme, Franca e Italia e përbëjnë truallin e kahershëm të banuar nga të ashtuquajturit “europianë”.

Straboni thotë se pellazgët thirreshin vetëm “pelarë”, siç e thot një mik i imi. Fjala e vjetër p(j)elar është nga gjuha shqipe e formuar nga përngjitja dy fjalëve njërrokëshe: p(j)el+ar. Këto fjalë të përgjitura do të thonë “Pjell arë / bën arë”. Lidhja e tyre shpjegon lidhjen e njeriut me tokën që ka, me atë pjesë toke që punon, pra me arën. E kam parë me sytë mi poshtë Dyseldorfit një njeri që kosiste bar në fushë me rrobe të bardha dhe e sillte kosën si babai im në livadh, duke e mpehë herë pas here kosën me gur zmeril (griha) dhe madje kam qarë shumë i përmalluar. Ne u ulën pranë dardhës së madhe në mes të livadhit për t`u qetësuar dhe burri i botës më tregoi se edhe ata nëpër fshatra deri vonë kishin folur shqip. Pellazgët apo p(j)elarët e kishin në radhë të parë familjen dhe i nevojiteshin rezerva ushqimore për të siguruar mbijetesën e tyre. Kanë qenë njerëzit më të lashtë ata që e kanë filluar të parët mjeshtërinë e punimit të tokës; kishim filluar punën e bujkut.

Të ardhurit ishin të huaj dhe okupues. Serbët nuk quheshin kështu, por servët dhe flet qartë për të qenurit e tyre “qytetarë të dorës së dytë” në Gadishullin Ilirik e në tërë rajonin e Ilirisë së vjetër, në një lëvizje në të djathë e në të majtë, poshtë e lartë, për të krijuar një vend, sepse nuk mund të krijonin asnjë shtet. Ishin të praptë e të pabesë, sa të vrisnin edhe babain e tyre. Po u them për të dokumentuar këtë thënien time se në një hartë të Gadishullit Ilirik, që i thonë “Ballkan”, nga arkiva britanike, në vitin 1885, na evidentohet Servia, jo Serbia. Është gjysma e dytë e shekullit XVIII-të koha e themelimit të saj si shtet, “multinacionale”, si Kosova…

Përpiqen të na i japin neve tiparet e përgjithshme islamike, e kjo është një fé, pra ka të bëjë me bindjen e njeriut, jo me origjinën e tij. Ne i kemi të tri fetë dhe asnjëra nga ato nuk është kundër njëra tjetrës, sodo që islamizmi e bënë thirrjen për t`i ndihmuar luftërat fetare. Ka ndonjë të ri nga ne i cili mashtrohet e vdes për ato, por e dimë se Serbia dhe Rusia i dirigjojnë këto luftëra. Rusia ka përplasje ushtarake me Turqinë; e ka fqinjë të rrebtë e anadollake që ëndërron t`a zgjojë edhe njëherë “perandorinë osmane” nëpër Evropë. Brenda nesh kanë raporte të mira fetë dhe jemi të martuar me njëra tjetrën. Nejse. Po i ndërprejmë këto raporte. Do t`u kethemi piramidave.

Piramidat e Bosnjës janë dukshëm më të mëdha se sa piramidat e tjera nëpër botë. Kufiri i kulturës ilire dhe asaj europiane zhvendoset 12`000 vjet para qytetërimit botëror dhe më shumë se 17`000 vjetë para asaj që njihet si “qyterërimi helenik”, ndonëse tanët kanë qenë, sepse janë atje p(j)elarët apo pellazgët (pellgasët). Por më të gjërë se sa ata janë ilirët, me territor. Thjeshtë, kanë qenë arbanët, arbërit, avranitasit edhe në të ashtuquajturën “Greqi”…

Evropa e merr gabim këtë qytetërim falso e të quajtur nga gënjeshtarët për qytetërimin “helenik”, si më “superiorin” në antikitet, që nuk ka asnjë fakt se ka ekzistuar atëherë si “komb”, por kanë ndërruar emër. Piramidat në Bosnjë janë 20`000 vjetë para erës sonë dhe shkojnë përtej shkencës e diturisë. Pra, ne e kemi mbushur hapësirën e Evropës. E-u-ropa, shpjegohet me anë të shqipes, të lidhurit e njerzëve tanë duke kërkuar nëpër Europë zhvillimin e jetës, pra duke punuar arat e pa fund të Europës, arianët, raca e tyre e veçantë.

E, shikone o miq, unë u ropa, në këtë vend, në këtë kthinë, me këtë dënim, në mestokë. Ky është vendi që më rjepi shëndetin, deri sa u lodha prej rrahjeve, sepse askush nuk do t`ia tregosh të vërtetën. Kanë fituar para, kanë përse të japin kaq shumë të holla vetëm për të të këputur me dajak dhe për të mos e ditur askush origjinë e tyre. Kështu Kryedjalli i futë në ngatërresa të shumta, i dërgon mbrapshtë dhe i detyron që t`i përkrahin grekët, bullgarët, serbët e rusët, por neve të na mohojnë! Pse?! Sepse jemi baballarët e tyre!…

Çudi, për nderë, çudi! Mileniume e mileniume më parë jam i lindur unë, i rritur, i shkatërruar e plakur në punë, në luftë, në beteja, në rjepje. Poli-atika (politika) është një gënjështër e madhe! Sillesh rreth e rrotull për t`a marrë me dorë margaritarin, por ate e ruan gjarpëri apo insekti helmues, në mes të atij vendi. Të zuri gjarpëri apo insekti helmues e të hëngri, e ke deomos vdekjen tënde aty. Prandaj sillesh e sillesh rrotull e rrotull. Poli do të thotë shumë. Me politikë na kanë rrjepur, në luftë e kanë humbur. Tani, nuk jemi të përgaditur për këtë detyrë, e aspak për politikë. Na thonë se jemi “mësuar” dje, sepse kjo u shërben si fakt, me alfabetin e Manastirit, dhe nuk u “punon fiqiri” sepse më parë i kishin alfabetet tona, e më të parin alfabetin diellor. Përpiqen të na gënjejnë me “alfabete” të kundërshtarëve, si kjo e Kadnit fenikas, dhe gjuhët e tyre artificiale, si psh. gjuha latine, sllave, arabe, etj., e deri në ditët tona.

Ne kemi dhënë shumë prej vetes sonë, prej djersës, prej të mirave, prej arit dhe argjenit, që me nikelin nxirret prej tokave tona; prej pasurisë, prej tokës së lënë amanet nga babai prej babagjyshit, stërgjyshërit e katragjyshit, deri te i pari i jonë, prej gjenezës. Nuk na intereson me të vërtetë gjeneza e ndalemi çka na thonë armiqtë tanë, Kryedjali e të djallëzuarit nga bashkëkohësia…
Dihet se arbanët (arbërit), albanët, arbëreshët, avranitasit, arnautët, etj. janë një, por janë të shqepur nëpër botë. Mundohemi që të bëjmë një arë të arit apo të argjendit me punë, në të gjithë botën, e nuk mendojmë për të mbrojtur tokën tonë nga rrëmbysit e paturpshëm. Ecim pa vetëdije drejtë shpopullimit, drejt shkatërrimit, drejtë shpërfilljes nga etnia e jonë…

Një gjë le ta dimë: e kemi pasur në parahistori të gjithë Evropën dhe do ta kemi prapë nëpër duart tona. Mos ta humbim etninë, as gjuhën. Ç`them më tepër nga antika?! A është e mjaftueshme kjo?!…
Ndoshta!… Por, do t`u them tjera herë, edhe më vonë…

Në Ardenicë, atje ku perënditë flisnin shqip (foto)

Një nga objektet historike dhe të kultit më të vizituara në Bashkinë e Lushnjes por edhe në vendin tonë, është Manastiri i Ardenicës (ose Artemisës hyjnesha e pjellorisë). Ky objekt i rëndësishëm kulti, ngrihet në një vend dominues në kodrat pjellore me të njëjtin emër, në lartësinë 200 m mbi nivelin e detit.

Në rrugën për në Fier-Vlorë, në kthesën e fortë afër fshatit Kolonjë, të shfaqet përball Manastiri i Ardenicës. Si një murg i lashtë, hijerëndë, qëndron ulur maj kodrës së bukur në një natyrë të qet. Qiparis, pisha dhe drurë të harlisur e mbajnë mes tyre këtë “plak” të moçëm dhe lëshojnë pika vese mbi zhgunin e tij të tymosur nga koha. Hija e tij e rëndë si një magnet i fuqishëm të tërheq ta vizitosh.

Në anën lindore të tij ndodhet qyteza e Kolonjës, në pjesën jugore ndodhet fshati Ardenicë, ndërsa në anën perëndimore gjendet Libofsha.

Nuk ka të dhëna të sakta rreth kohës së ndërtimit të Manastirit dhe prej kujt është ngritur. Mendohet që ai të jetë ndërtuar në shek XII, në vendin ku dikur ngrihej kapela e Shën Triadhës, e ndërtuar aty shekuj më parë. Këtë e konfirmoi dhe Drejtori i Muzeut Historik të Lushnjes, Niko Ferra që shoqëroj gazetarët e ATSH-së për një reportazh në këtë manastir.

Në afërsi të ndërtesës, në anën perëndimore të saj, janë zbuluar gjurmë të një rruge të vjetër romake degëzim i Egnatias. Në këtë manastir, igumeni Nektar Terpo, me origjinë nga Voskopja, në vitin 1731 shkroi një lutje të shkurtër në formë afresku. Lutja është shkruar në katër gjuhë: latinisht, greqisht, rumanisht dhe shqip. Kjo ndoshta daton me shkrimin e parë të shqipes.

Ky manastir sot është jo vetëm një objekt kulti ku vazhdojnë të strehohen disa murgj, por brenda tij ndodhet dhe kisha e Shën Mërisë, kapela e Shën Triadhës, konakët, mulliri vajit, furra, stalla, për kafshët e udhës së besimtarëve ortodoks të zonës, por është dhe një atraksion turistik për vizitorët kureshtar të historisë dhe të monumenteve të kulturës.

I gjendur në aksin rrugor që të çon në Fier e Vlorë, e bënë këtë manastir më tepër të vizitueshëm, pasi mbi 10 mijë vizitorë ngjiten aty çdo vit.

Kujdesi i pushtetit lokal dhe atij qendror për infrastrukturën rrugore që të çon drejt tij, e ka bërë tepër atraktiv. Vizitori që ngjitet në këtë manastir mund të sodis nga kodra e lartë ku ai ngrihet, një peizazh të mrekullueshëm natyror, që përfshin fushat e Myzeqesë, lagunën e Karavastasë deri në detin Adriatik.

Një peizazh të mrekullueshëm nga kjo lartësi të shfaq pylli me pisha shekullore i Divjakës. Nën këmbët e këtij manastiri nuk shtrihen vetëm peizazhet natyrore, por edhe një qendër e banuar që në lashtësi, ku sot mund të shikosh mbetjet e mureve dhe të varrezave të lashta.

Të kalosh disa orë në të, mëson shumë gjëra, që nga piktorët e famshëm voskopojar që pikturuan muret e tij, martesën e Skënderbeut, harta astrologjike në dyshemenë e kishës, banesat brenda kishës së lashtë ku jetojnë disa murgj që të kujtojnë periudhën e eremitëve të krishterë që faleshin në vetmi për rrugën e drejt të Krishtit që duhet të ndjek njeriu, histori të lashta e moderne, gazmore e të frikshme si vet enigma, pra gjithçka që mbart brenda vetes një manastir.

Por më së shumti, manastiri i Ardenicës, sot është një pikë çlodhëse dhe mjaft qetësuese për turistët që kalojnë disa orë atje.

Në periferi të tij gjen restorante luksoze që shërbejnë me profesionalizëm, peizazhe natyrore të papërsëritshme të cilat ndërthuren me së miri me kuzhinën tradicionale myzeqare dhe mikpritjen e ngrohtë vendase./ata/

Gjuha arvanitase gjen rrënjët, guri 3600 vjeçar hedh dritë mbi të vërtetën

Gjuha jonë e folur nuk dihet që nga cili vit daton, por disa dokumente që na vijnë edhe sot e kësaj dite, mund të themi me gojën plot se as vitin në të cilin ajo ka filluar të shkruhet nuk mund ta themi

Në Kretë është gjetur një objekt sa misterioz aq edhe domethënës, sidomos për popullsinë që jeton në veri të Greqisë, arvanitasit. Objekti quhet Disku i Festos dhe sot ndodhet në Muzeun Arkeologjik të Heraklionit të Kretës, u gjet nga arkeologu italian Luigi Pernier, më 3.7.1908, gjatë gërmimeve në pallatin e vjetër të Festos, i cili llogaritet se ishte në përdorim në periudhën kohore 1850 – 1600 p.e.r.

Është një disk qeramike me diametër 158-165 dhe trashësi 16-21 milimetra dhe konsiderohet, nga vendi ku u gjet, se ruhej në arkivin e këtij pallati.

Niko Stillo ka organizuar një studim të gjatë për sa i përket këtij objeti dhe vlerës që ai ka.

“Për Feston, shkurt do të themi se ishte një nga qytetet më të rëndësishme të Kretës minoike gjatë mijëvjeçarit të dytë p.e.r., dhe sot është qendër (hapësirë) e shkëlqyer arkeologjike.

Për emrin e tij, që konsiderohet paragrek dhe nuk ekziston asnjë shpjegim, unë besoj se e ka marrë nga hyu Ifestos Ιfaistos,Ήφαιστος) me lënien jashtë (rënien) të germës nistore I (Η). Historiani Diodor Siqelioti apo Diodori nga Sicilia (5,78), themelues të Festos konsideron Minosin dhe te Homeri emrin e tij e gjejmë te Iliada (Kënga 2, vargu 648) dhe te Odisea(Kënga 3, vargu 296).

Sipas arkeologëve, epoka minoike fillon më 2.600 p.e.r. dhe pallati parë i Festos u ndërtua rreth vitit 2.000 p.e.r. me argolitodomi (αργολιθοδομή1), siç e quajnë, domethënë me ndërtim muresh prej gurësh pa asnjë përpunim.

Ky pallat u shkatërrua nga tërmeti rreth vitit 1730 p.e.r., dhe mbi gërmadhat e tij u ndërtua më madhështor, ku dhe ai u rrënua nga zjarri rreth vitit 1600 p.e.r.

Ndërkohë, me metodat e reja të matjes së vjetërsisë së objekteve, datohet dhe prodhimi i diskut, shpëtimi i të cilit konsiderohet fatmirësi në fatkeqësi, se u ruajt pas një pjekjeje në një temperaturë shumë të lartë gjatë zjarrit, që dogji pallatin e Festos.

Studiuesit që u morën me të na thonë se konsiderohet monumenti i parë i tipografisë (i shtypshkrimit), se teksti u shtyp apo më mirë u vulos në dy pllaka prej argjile të njomë, të cilat në vijim u ngjitën në një.

Mbi të gjitha na thonë edhe se është unik për sa i përket mënyrës së grafisë (shkrimit) dhe simboleve të veta; ndërsa qëllimi i ndërtimit të tij dhe prodhuesi i tij, konsiderohen një nga misteret e shumta të arkeologjisë.

Ngaqë besoj se këta studiues nuk janë marrë dhe aq shumë me këtë temë, po jap dhe paraqitjet e lashta vijuese, ku kemi dhe dy nga simbolet e Diskut të Festos, nga ku mund të them se mëtimi që këto simbole nuk janë gjetur asgjëkund, nuk është i saktë. Në të parën e këtyre paraqitjeve, ku kemi një monedhë nga Kerkyra (Korfuzi), të quajtur dhe ndryshe ishulli i Epirit, siç shikojmë ekziston dhe simboli, të cilin te Disku i Festos e gjejmë madje katër herë të shkruar.

Në paraqitjen e dytë, ku kemi një hajmali të besimit (fesë) të quajtur në latinisht të Abrax-it, në qendër të mbishkrimit që mban Abrax-i, kemi dhe simbolin, që e gjejmë dhe te Disku i Festos dhe madje dy herë të shkruar.

Lidhjen e Kerkyrës së stërlashtë me gjuhën arvanitase dhe në përgjithësi me gjuhën e shqiptarëve, e gjejmë në historinë e këtij ishulli, gjersa sipas shkrimeve historike, para vendosjes së të quajturve kolonë të parë grekë nga Eritrea e Eubesë në shek. e 8 apo të 9 p.e.r., banohej nga ilirë.Për të vërtetuar origjinën arvanitase të trupit të njeriut me kokëkëndesi, një figurë fantastike, zgjodha dhe hajmalinë e dytë të këtij besimi të karakterizuar nga të krishterët e sotëm satanik dhe i mallkuar, ku siç shikojmë, kemi të shkruar me alfabetin grek emrin arvanitas ΒΡΑCA (ΒΡΑΣΑ,Vrasa), që do të thotë vrasës.

Gjatë kërkimit për më shumë të dhëna, zgjodha dhe paraqitjen e mëposhtme, ku për burrin me këndesin në mburojë kemi emrin ΤΥΔΥΣ (TYDHYS).Për TYDHYS-in, që nëgreqisht e quajnë Tidheus (Τυδεύς), na është e njohur se ishte bir i Oineas (Οινέα), mbretit të Etolisë (Αιτωλίας), që ishte një vend në bregdetin e Detit Jon. Ndërsa shpjegimin se përse mori emërtimin Vrasa (Βράσα) apo Vrasës, e gjejmë te Apollodori, ku lexojmë:

“Kur Tidheu (Tideu) u rrit dhe u bë një djalë trim, u internua,

sepse vrau, siç thonë, vëllain e Oineas Alkanthin, apo siç thotë

autori i Alkmeonidës, ngaqë vrau bijtë e Melanosi), Fineun,

Eurilaun, Yperlaun, Antiokun, Eumidin, Sternopin, Ksanthipin dhe

Stenelaun, që komplotonin kundër Oineas, apo më në fund, siç

thotë Ferekidisi, se vrau vetë vëllanë e tij, Olenian. Dhe meqë

Agriosi (Egri) hapi gjyq kundër tij, u strehua në Argos pranë

Adrastit (Άδραστο)… (Apoll. VIII. 5).

Ngaqë te monedha nga Kerkyra me simbolin, nga ana tjetër kemi lopën që i jep qumësht viçit të vogël, simbol që e gjejmë në më të shumtat e monedhave të të quajturave koloni të saj, domethënë të Apollonisë dhe Epidamnit apo Dyrrahit të mëvonshëm, zgjodha dhe dystatirët e argjendtë të mëpasshëm nga Karistoja (Κάρυστο) e Eubesë, te të cilët kemi po të njëjtën paraqitje.

Duke ditur se edhe sot në Karisto flasin arvanitisht, dhe duke marrë këndesin, apo gjelin apo kokoshin, që gjendet në anën tjetër te të dy këto monedha, si simbol etnik i banorëve të Karistos, atëherë do të mund të thosha se alfabeti, të cilin e kemi të shkruar te shishja e bojës e mëposhtme në formë këndesi, nëse nuk është alfabeti i stërlashtë i Karistos, të paktën është alfabet që mund ta përdorte dhe kyqytet i lashtë.Shishja e bojës e Viterbos Ky objekt qeramike, i tipit të famshëm të qeramikës së teknologjisë “bucchero”, që është karakteristik për ngjyrën e zezë të ndritshme dhe për paretet e holla, është gjetur në Viterbo të Tirrenisë dhe kronologjizohet i shek. të 7 p.e.r. dhe sot ndodhet në Metropolitan Museum of Art të Nju-Jorkut.

Teksti i Diskut të Festos, i cili është shkruar në radhë (trajtë) helikoidale (spirale) mefigura simbole,fillon nga të dyja anët në qendër dhe shkon për nga jashtë, në një mënyrë gra fie si e sotmja, domethënë me shkrim me drejtim nga e majta në të djathtë. Vërtetimin e kësaj mënyre shkrimi, e kemi shumë mirë te të gjashtë simbolet me paraqitje njerëzish:ku siç shikojmë se të gjitha shohin për nga e djathta. Për vulosje janë përdorur në tërësi 46 vula me simbole figura të ndryshme dhe në shumatore me to kemi 241 vulosje, 123 në të quajturën nga unë ana e parë dhe 118 te tjetra.

Ngaqë numri i këtyre 46 simboleve apo figurave, që secila shqiptohet si dhe tingulli i asaj që pasqyrohet, nuk ishte i mjaftueshëm për të dhënë gjuhën arvanitase, krijuesi i këtij alfabeti, me katër nga këto simbole, plotësoi edhe 7 të tjera me të kthyer në vulosje apo në grafi në e figurës së tyre, duke bërë në tërësi (shumatore) simbolet apo shkronjat e tij 53.

Të katër këto simbole janë:të cilat të shkruara i gjejmë dhe Te tabela e mëparshme, të cilin unë e quaj tabelë e alfabetit të Diskut të Festos, jap të gjitha ato simbole me radhën që i gjemë, duke marrë si të parë anën e sipërpërmendur, duke i shtuar madje edhe një shtyllë, ku jap dhe se sa herë secilin nga këto simbole e kemi të shkruar në tërësi.

Duke arritur në përfundimin se Disku i Festos është shkruar në arvanitisht, nisa të merrem me alfabete të ndryshme të kësaj gjuhe që janë ruajtur. Ndërmjet tyre, që janë jashtëzakonisht të shumta, gjeta dhe një, i cili edhe ai ka 53 germa, domethënë sa alfabeti i Diskut të Festos, dhe që në Epir është i njohur me emrin “Alfabeti i Dhaskal Thodh”.

Ky alfabet, që për mua është më i përsosuri për interpretimin e gjuhës arvanite dhe në përgjithësi të dialektit toskë, siç e emërtojnë albanologët, në bibliografinë e Europës Perëndimore e gjejmë me emrin “Alfabeti i Elbasanit” dhe nga libri “Das Buch der Schrift” i austriakut Carl Faulmann, po jap në fotokopje dhe tabelën e mëpasshme me titullin “Schrift von Elbassan”.

Emërtimin “Alfabeti i Elbasanit” e ka marrë se Elbasani është vendi ku është gjetur apo më mirë është ruajtur. Gjermani Johann Georg von Hahn, që u përket studiuesve të mirë në lëmenjtë e kërkimeve të gjuhës, folklorit dhe gjeogra fisë të shekullit të mëparshëm, këtij alfabeti i kushton një kapitull të tërë te libri i ‘Albanesische Studien’ ‘’

Sa e vjetër është gjuha shqipe

-Deri pak vite më parë gjuha shqipe ishte e panjohur në filologji dhe në kërkimet e tjera të shkencës së gjuhës. Nga kjo lindi çudia se si populli i lashtë shqiptarë që moti banon në mes të Evropës dhe qendroi i panjohur deri në fund dhe dijetarët nuk njohën shkallën e afrisë së tij me popujt e tjerë të Evropës si dhe afrinë e gjuhës së tyre me të tjerët

Perktheu nga origjinali, studiuesi i përjetshëm: Altin Kocaqi

Në revistën e përgjithshme: ‘’Allgememe Monatsschrift” në Nëntor të 1845 u botua shkrimi i gjuhëtarit Gustavo Stier i cili e renditi shqipen në familjen indogjermane. Me mënçuri, ai shënoi se: Ja vlen të thuhet se deri në kohët e reja ky popull që banon në zemër të Europës qëndroi në errësirë, po kështu dhe shkalla e afrisë së tij me gjuhët e popujve të tjerë edhe pse në këto vite janë saktësuar gjuhët më të largëta të kombeve të botës si dhe afritë e tyre gjuhësore, ndërsa shqipja jo”.

Gustavo Stier arrin në përfundime se gjuha shqipe hyn në grupin e gjuhëve indoeuropiane jafetike dhe renditet në këtë pjesë të gjuhëve duke marrë si dëshmi emrat aritmetikë, rimën ekzistuese dhe mbaresat e rimave të gjuhës shqipe dhe duke i krahasuar ato me ato të sanskritishtes, greqishtes, latinishtes dhe gjuhëve të tjera klasike.

Kësaj dileme i hyn edhe Fallmerayer tre vjet më vonë, i cili thotë: “Të parët autoktonë ishin Shqiptarët . Ata ishin etni para fillesave të çdo historie dhe në këtë vend banonin, ose erdhën përpara viteve historike”.

Në pjesën e dytë ngre pikpyetjet: “Kur? Si? Dhe nga erdhën në Shqipëri?” Ndërsa në pjesën e parë duket më i drejtpërdrejtë. Por a banonin në këtë vend që nga kohët e shumëvjetra si populli Pellazg apo erdhën me Ellinët?

Banuan këtu gjithë kohën e parë dhe në kohët e mëvonëshme lëvizën e rrëshqitën me dallgët e lëvizjeve të mëdha të kombeve si Unët, Alanët, Bullgarët, Avarët, Sllavët?

Shqiptarëve në Shqipëri, drejtësisht u takon fjala e parë për këto çështje, por ata kurrë nuk punuan për zgjidhjen e këtyre çështjeve sepse kishin mungesën e lirisë dhe të shkollimit. Shqiptarët nuk përdorën kurrë as politikën e as shkencën për qëndresën e përbashkët dhe as që u erdhi dëshira – sipas Falmerayerit – që të dilnin nga horizonti i familjes, i fisit e i pasurisë së veçantë dhe kështu u shndërruan në trashëgimtarë të skamjes dhe gjakmarrjes. Shqipëri do të thotë – për Falmerayerin – atdheu i dijetarëve të vegjël, rezervuar i qytetërimit dhe i fuqisë natyrore, vend i cili nuk i bindet as vetes dhe as të tjerëve.

Ky komb – sipas tij – vetmohoet; anarkia dhe paqeverisja janë shembëlltyra e shpirtit dhe e kuptimit të jetës së tyre. Dallohen para së gjithash nga bukuria kombëtare dhe sakrificat e mëdha por nuk i shpëtojnë të gjitha të këqijave të skllavërisë.

/Kjo pjesë eshte shkeputur nga Libri Panajoti Kupitorit” Studime Shqiptare”.

Marin Mema: Ja si i harrojmë varret mbretërore dhe historinë Ilire

Varret monumentale të Selcës së Poshtme në krahinën e Mokrës janë sot një nga vlerat më të mëdha të arkeologjisë shqiptare, e në të njëjtën kohë më pak të mbrojturat nga abuzuesit e shumtë

Pjesa më e rëndësishme e sitit arkeologjik përfaqësohet pikërisht nga këto monumente të rralla të kulturës dhe trashëgimisë ilire. Për herë të parë siç ka saktësuar arkeologu i ndjerë Hasan Ceka rrënojat e vendbanimit janë zbuluar diku në vitin 1948 gjatë një ekspedite që preku gjurmët e para të këtij vendi të fshehur.

Varret janë pesë, katër prej tyre të ndërtuar në shkëmb, ndërsa njëri i mbështetur mbi blloqe të mëdha guri. Për fat të keq relievet zbukurues të tyre janë dëmtuar shumë, aq sa shpesh është thuajse e pamundur t’i dallosh. Ato kanë qëndruar aty për shekuj, si simbole identifikues se këto varre ishin bërë për prijës apo mbretër ilirë, ndaj edhe studiuesit shpesh kanë hamendësuar për historinë e tyre. E megjithatë, sot është e dhimbshme të shikosh e të prekësh, sesi gjendja e tyre po degradon ditë pas dite… Në dhomat e gurta dallohen lehtësisht dëmtimet e kohës, lagështira, rrëshqitjet, gërvishtjet e ndryshme, ku më shumë e ku më pak, çdo monument ka pjesën e tij.

Gërmimet e kryera këtu kanë dhënë tre periudha të ndryshme arkeologjike . E para dhe më e hershmja i përket periudhës së hekurit, e dyta nga shekulli i IV para erës sonë deri në atë të I të erës sonë , ku me sa duket ka patur edhe zhvillimit më të madh. Faza e fundit sipas arkeologëve shkon nga shekulli i IV deri ne atë të VI çka është lehtësisht e dallueshme edhe nga objektet e zbuluara arkeologjike.

Sipas arkeologut Neritan Ceka varret e gdhendura në shkëmb përbëjnë një shfaqe unike në arkitekturën Ilire, dhe mesa dihet deri më sot edhe në atë ballkanike. Në lashtësi kjo hapësirë dominohej nga fisi ilir i dasaretëve, ndërsa qyteti i këtushëm mendohet se ka qenë Pelioni. Elementët e lënë pas nga autorët e lashtë, flasin për beteja e përballje të mëdha në këto zona.

Padyshim më të famshmet janë ato të vitit 335 para Krishtit kur Aleksandri i madh ndërmori një fushatë të gjerë për të shtypur kryengritjet e ilirëve dhe prijësit të tyre Glaukut e po ashtu Klitit. Të dhëna të tjera kanë lënë edhe autorë të mëpasshëm, por ajo çka ka rëndësi është fakti se ende edhe sot identitifikimi i këtij qyteti me Pelionin e lashtë mbetet në trajtën e hamendësimeve. Ai ende pret të marrë një përgjigje përfundimtare nga ekspertët e fushës.

Shkarkohet drejtori i TKK-së, Agim Sopi

Këshilli drejtues i Teatrit Kombëtar të Kosovës sot e ka shkarkuar nga pozita e drejtorit të TKK-së Agim Sopin

Shkarkimi është bërë me gjashtë vota për e një abstenim.

Në janar Agim Sopi kishte akuzuar anëtarët e Këshillit Drejtues të TKK-së si njerëz të ndikuar nga politika që po censuron programin e këtij teatri.

Këshilli Drejtues kishte eliminuar në një fazë të pazakonshme dramën “Shfaqja e fundit e Marie Gjonit” me autor shkrimtarin e publicistin Veton Surroi.

Hahn është i pari edhe i vetmi që provoi lidhjet pellazgjike

Panajot Kupitori, Studime Shqiptare 1879

Perktheu: Altin Kocaqi

Lexuesit që nuk e njohin këtë çështje duan ndoshta të shtrohet e të ndriçohet nëse Hahni i anashkaloi paraprijësit e rezultateve të tij dhe nëse i njihte mjaftueshëm shqiptarët e sotëm si pasardhës të Epiriotëve dhe të Ilirëve, të atyre të cilët me Aleksandrin në Isso e Arvilis i shkatërruan Persët dhe me Pirron shkuan në Taranto e Sirakuzë, në Siçili e Itali ku luftuan me Romën e Karkidonët; me Teutën e Gentin, mbretërit e Ilirisë, në detin Adriatik dhe në tokën e të njëjtit atdhe luftuan për veten e tyre, për lirinë, kundër botëpushtuesve Laçian.

Nëse e kapërcejmë këtë periudhë antike, atëhere shkojmë edhe më thellë në një periudhë të shumëvjetër që mund ta quajmë koha trietne (e tri etnive – shënimi ynë) kur ky popull ndërthuret e bashkëjeton me këta fqinjë grekë e latinë; nga këtu duket se prodhohet gjuha shqipe, fillimisht si një forcë e vogël, por që mbeti e gjallë dhe e pandryshuar (në ndryshim nga greqishtja dhe latinishtja –shënimi ynë) deri tek ne. Sipas Hahnit, shqiptari i lashtë njihej jo vetëm si folës dhe komshi por dhe si familiar dhe i të njëjti nderi me romakun dhe grekun e vjetër.

Para Hahnit asnjëherë dhe askujt nuk i erdhi ndërmend kjo. Vazhdimësia e lashtësisë trietnike greko – latino – shqiptare, ku edhe të tretët përfaqësojnë të dhëna të njëjta veçse duken si të rinj në sytë e të gjithë dijetarëve të mëdhenj. Vetëm falë largpamësisë së shkruesit me përvojë të “Studimeve Shqiptare” (Hahn), kjo njëvlefshmëri, nuk mund të shikohej më me atë mosbesim të sigurt, të cilin me lehtësi e mbrojnë ata që supozojnë të kundërtën.

Në qëllimin kryesor të analizës së “Studimeve Shqiptare”, nuk egziston asnjë dyshim për vërtetimin e autoktonisë dhe lavdisë së shumëvjetër të shqiptarëve në Epir. Dijetari e shtron çështjen në këto qendrime : 1. Epiriotët dhe Maqedonët ishin edhe në kohën e Strabonit jo Greke por barbarë. 2. Epiriotët, Maqedonët dhe Ilirët janë të së njëjtës familje 3. Ekzistojnë shumë shenja që Epiriotët dhe Maqedonët përbëjnë boshtin e etnisë Pellazgo -Tirine mbetje të së cilëve në Itali dhe në Thrakë gjenden deri në kohët historike. 4. Ilirishtja është gjuhë pellazgjike me kuptim më të gjerë.

VAZHDIMËSIA E PELLAZGJISHTES NË GJUHËN SHQIPE: “Shqetësuese janë rrënjët e gjuhës shqipe”

Vitet e fundit është zgjeruar shumë veprimtaria mbi historinë e lashtë të shqiptarëve dhe lidhjet e saj me pellazgët dhe ilirët, si stërgjyshat dhe gjyshat tanë. Janë botuar prova të shumta, që vërtetojnë vazhdimësinë e gjuhës pellazge, ilire dhe etruske në gjuhën shqipe. Megjithë këto të dhëna të rëndësishme, që e avancojnë shumë studimin e gjuhës dhe të Qytetërimit Pellazg, më i vjetri i kontinentit tonë dhe tregojnë vazhdimësinë e gjuhës pellazge në gjuhën shqipe, problem tek ne është se këto të dhëna, ndërsa gjejnë mbështetje të fuqishme tek lexuesit e shumtë, as nuk kundërshtohen, as pranohen, por injorohen nga studiuesit tona të gjuhësisë

NGA-LUFTULLA PEZA

Kjo përbën shkelje të rëndë të disiplinën shkencore, që më pas çon në shtrembërimin e përfundimeve dhe largimin nga e vërteta për gjuhën dhe historinë tonë. Ky largim nga rruga shkencore ka sjellë si pasojë mohimin e lidhjeve gjuhësore dhe historike midis pellazgjishtes dhe ilirishtes me gjuhën shqipe.

Nga ana tjetër me largimin nga rruga shkencore i gjuhësisë sonë është bërë pengesë serioze për ecurinë e historinë europiane, sepse gjuha shqipe është çelsi për të hapur portat e lashtësisë njerëzore dhe kur kjo çalon, çalon e gjithë historia.

Për këto shqetësime botova artikullin “Shqetësuese janë rrënjët e gjuhës shqipe” (gazeta Tirana Observer, 7 qershor 2014), duke reaguar ndaj institucioneve tona të gjuhësisë, për dy ngërçet e krijuara në gjuhësinë tonë: e para ta drejtojmë gjuhën tonë drejt bazës së saj natyrore pellazgo/ilire dhe e dyta për përsosjen e standardit të gjuhës shqipe.

Çështja themelore e shkrimit tim është kthimi i shikimit tek historia e gjuhës sonë, tek pellazgët dhe ilirët e lashtë, që padrejtësisht mohohen. Gjuha nuk është pronë e gjuhtarëve, por e popullit që e flet. Gjuhtarët dhe studiuesit, si nëpunës shteti, kanë detyrë ta lëvrojnë atë në përputhje të plotë me rregullat shkencore të njohura. Çdo shkelje e këtyre rregullave dëmton rëndë gjuhën dhe e diskriminon atë në marrëdhënie me gjuhët e tjera.

Kjo ndodh tek ne, gjuha jonë është e diskriminuar padrejtësisht dhe Qendra Albanologjike nuk merr masat e duhura. Shkelja e rregullave shkencore me vetëdije dhe qëllimisht, deri edhe falsifikim të dokumentave, për të mos evidentuar vjetërinë e gjuhës shqipe, përbën krim përpara shoqërisë.

Nga reagimi ndaj këtij artikull, nga prof. Emil Lafe (Gazeta Shqiptare, 20 korrik 2014), vejë re dy qëllime, që mundohet ti mbrojë me çdo kusht: e para ta vlerësojë me notat më të larta standardin e gjuhës shqipe, sikur në të çdo gjë është në rregull, dhe e dyta ti mbyllë derën për gjithmonë pellazgëve, “fantazmës” që kërcënon gjithnjë e më tepër gjuhën tonë. Këto qëndrime e dëmtojnë shumë procesin e njohjes dhe të thellimit të studimit të gjuhës sonë amtare.

Lexoni: Profesor Emil Lafe – E vërteta për rrënjët e gjuhës shqipe dhe të tjera…20 Korrik 2014 –

http://www.balkanweb.com/kultur%C3%AB/2691/e-verteta-per-rrenjet-e-gjuhes-shqipe-dhe-te-tjera—-202078.html – ose këtu:

http://www.balkanweb.com/m/art/e-verteta-per-rrenjet-e-gjuhes-shqipe-dhe-te-tjera—-202079.html (pashtriku.org.sh.b)

Gjuhën e njësuar duhet ta ruajmë dhe të mos kthehemi prapa, por dhe nyjat e ndryshkura të saj ti heqim. Karakteristikë e gjuhës shqipe, sipas mjaft dijetarë, janë fjalët njërrokëshe, dhe heqja e disa “Ë”-ve të tepërta nuk prish asnjë punë. P.sh. fjala “BUK”, e shkruar në këtë formë në mbishkrimet e lashta frige dhe lide (shekulli 7 p.e.s.), nuk ka pse të bëhet dyrrokëshe: BUKË, kur dhe gjuha e folur nuk e shqipton kështu. Të kësaj natyre ka edhe fjalë të tjera si: PUN në vend të PUNË, PUNTOR, në vend të PUNËTORË etj. Për mendimin tim gjuhës shqipe të shkruar i duhet shtuar edhe paskajorja, folje anglisht TO BE përkthehet ME QENË dhe jo JAM, siç praktikohet sot.

Duhet të përfshihen në fjalorin e gjuhës shqipe fjalët e lashta të marra nga Iliada, Odiseja etj, ashtu siç janë të shkruara gjatë shekullit 8 p.e.s.: MENI (=MËRI), ILI (=YLLI), ASHT (=ËSHTË), EST (ËSHTË), ANDRA (ËNDRA), NEPE (JEPE), BUK etj. Këto fjalë janë pasuri e jashtëzakonshme e gjuhës sonë, e bëjnë më të moçmen ndër gjuhët e tjera, prandaj mos ti lejmë jashtë fjalorit, pse janë të dialektit gegë..

Problemi themelor i gjuhësisë sonë sot nuk duhet të jetë ti heqim apo jo “Ë”-të e tepërta dhe të korrigjohen gjëra të tjera. Këto zgjidhen me mirëkuptim midis palëve. Problemi themelor janë tre:

1. të pranohet vazhdimësia e gjuhës shqipe me rrënjën e saj pellazge dhe ilire, për të cilën janë dhënë prova të shumta dhe të mjaftueshme,

2. ta pasurojmë gjuhën tonë amtare me fjalë të reja, të marra nga gjuha e folur e popullit, nga

mbishkrimet e lashta ose të krijuara nga gjuhtarët, shkrimtarët, shkencëtarët, gazetarët, mësuesit etj. Teknologjia sot ecën shumë shpejt përpara dhe gjuhtarët duhet ta pasurojnë gjuhën tonë dita ditës me fjalët përkatëse, sidomos fjalori për kompjutrin. Kam lexuar para disa vjetësh një shkrim të I. Kadaresë dhe vura re se kishte futur dy fjalë të reja dhe më erdhi shumë mirë. Në jetëshkrimin e poetit të madh rus A. Pushkin, një vend të veçante zen puna këmbëngulëse që ka bërë ai me krijimin e fjalëve të reja në gjuhën ruse.

Tregues mjaft i rëndësishëm për çdo shkrimtar, shkencëtarëve, gazetarëve etj. duhet të jetë pasurimi i gjuhës amtare me fjalë të reja, dhe kjo duhet të jetë një nga pikat e vlerësimit të tyre.

3. të ndihmojnë të mos zhduket gjuha shqipe në trevat e banuara nga shqiptarët, që ju shkëputën vendit me vendimet antishqiptare të fuqive të mëdha. Në Çamëri, Greqi, Ulqin, Tuz, Plavë-Guci, Preshevë, Bujanovc, mjaft qytete e fshatra në Maqedoni, Manastir, Ohër etj. si dhe në trevat ku jetojnë shqiptarët në Itali, Ukrainë, Krime, Turqi, Pakistan etj, ruhet gjuha shqipe, por po shkon drejt pakësimit të popullatës dhe të gjuhës shqipe.

Para 100 vjetësh Shkupi, Manastiri, Ohri, Çamëria dominoheshin nga gjuha dhe kultura shqipe, sot këto janë në harresë. Prandaj duhet të ndihmojmë të gjallërojmë gjuhën dhe kulturën tonë, që të mos ndodhë zhdukja e saj. Atje në radhë të parë kanë nevojë për shkolla dhe libra shqip dhe shteti ynë duhet të ndihmojë të mbahet kultura jonë gjallë.

Jemi bërë gazi i botës, ashtu si disa historianë sllavomaqedonas dhe historianë grekë nga Universiteti Aristoteli i Selanikut, që me plot gojën mund të themi se janë bërë bajat. Disa historianë maqedonas mundohen me zell të madh ta paraqesin Aleksandrin e Madh të Maqedonisë, prijës sllavomaqedonas, megjithëse dihet që Aleksandri i Madh ka jetuar rreth viteve 300 p.e.s. në Maqedoninë e lashtë dhe me 25.000 shqiptarë (maqedonë, ilirë, epirot, dardanë) pushtojë gjithë botën e njohur në atë kohë. Në këtë linjë disa mbishkrime të lashta të mijëvjeçarit 5 p.e.s. disa gjuhtarë sllavomaqedonas i paraqesin të shkruara në gjuhën e tyre. Dihet se sllavët në Ballkan kanë ardhë gjatë shek. 6.

Në këtë garë të marrë nuk ngelen prapa edhe disa studiuesit grekë nga Universiteti Aristoteli i Selanikut, që mbishkrimin Dispilio të mijëvjeçarit 6 p.e.s. e trajtojnë që i përket grekëve të lashtë !. Edhe gjetja e verës së parë europiane në mijëvjeçarin e 6 p.e.s. në gërmimet arkeologjike në territorin e Thrakës, ata ja atribuojnë grekëve të lashtë, megjithëse është vërtetuar plotësisht se grekët kanë ardhë në trullin ku jetojnë sot gjatë shekullit 6 p.e.s..

Në këtë rendje dritëshkurtër janë përfshirë edhe disa gjuhtarë dhe historianë shqiptar. Ata injorojnë studimet shkencore mbi vjetërsinë e gjuhës shqipe nga kohët më të lashta dhe kanë vërë kufirin e saj deri tek “Formula e Pegëzimit”, sepse kështu e thotë standardi. Edhe trojanët, maqedonasit e lashtë dhe Aleksandrin e Madh nuk i pranojnë për shqiptarë !!!

Shihet qartë, që një palë sajojnë dhe shtrembërojnë faktet për ti atribuar vendit të vet atë që se

meriton, ndërsa tek ne mohohen faktet historike, duke shkelur disiplinën e punës shkencore dhe për pasojë humbasim shumë si për gjuhën tonë ashtu edhe për historinë. Është e habitshme gjuhtarët dhe shteti ynë nuk interesohet për lashtësinë e gjuhës dhe të historisë së popullit të vet !!!

Nga reagimi i profesor E. Lafes vërej, që gjuhtarët tanë kanë njohuri fare të përcipta mbi pellazgët dhe aspak mbi gjuhën e pellazgëve dhe të ilirëve. Nga njohuritë e pakta në këtë fushë, ata nuk kanë arritur ende të faktojnë lidhjen gjuhsore ilirishte-shqipe, megjithëse kjo lidhje është faktuar me prova të plota shkrimore, gjatë gjysmës së dytë të shekullit të kaluar. Profesor Lafe sjell mjaft thënie nga njerëz me njohje gjysmake ose aspak mbi pellazgët, për ti mbush mendjen publikut se “pellazgët janë çudi e botës” dhe me to nuk duhet të merremi

Ai përmend disa aspekte ansore nga jeta e profesor S. Kondës, por nuk futet në gjërat themelore. Libri i Kondës “Shqiptarët dhe problemi pellazgjik” (1964) është enciklopedi mbi pellazgët dhe lidhjen e tyre me shqiptarët. Ai ka gjetur në Greqi shumë emra vendesh, perëndish etj. dhe i shpjegon me gjuhën shqipe sidomos, fjalët e formuara me mal, gur, pyll etj. më të shpeshtat. Kondo përshkruan pellazgët në Atikë (Athinë), Thesali, Beoti, Thrakë, Orkomeno, ishullin Samothrakë, Mikenë, Argos, Tirinth etj. Ai etruskët i quan si degë të pellazgëve dhe studimi i tyre zgjidhet vetëm të lidhur me to. Me studimin e tij të thellë, Konda vërtetojë se shqiptarët ndodhen në truallin ku jetojnë sot gjatë disa mijëvjeçarëve, trashëguar nga pellazgët, që kanë lënë pas një qytetërim të lashtë. E. Hoxha e mbështeti çështjes pellazge, duke ndihmuar direkt Kondën për studimet e tij të thella shkencore, por gjuhtarët asnjë herë nuk e mbështetën, i luftuan egërsisht të gjithë ata, që merreshin me problemin pellazgjik. Duhet të dihet edhe diskriminimi, përbuzjet dhe qëndrimi jo shkencor, që është mbajtur ndaj Kondës nga krerët e Akademisë së Shkencave Shqiptare Çabej dhe Buda, për të cilat prof. Lafe hesht. S. Konda, Pilika, Z.Majani, N. Vlora e mjaft studiues të tjerë, megjithë kontributin e madh në lëvrimin e gjuhës shqipe, nëpërmjet studimeve mbi pellazgët, etruskë dhe ilirët, quhen edhe sot “persona të padëshiruar “ nga ta dhe nuk janë përfshirë në Fjalorin Enciklopedi Shqiptar. Kjo përbën shkelje të rëndë të dinjitetit të shkencëtarit dhe të disiplinës në shkencë.

Profesor E. Lafe shkruan:

“ Pse ky qëndrim ndaj teorisë pellazgjike? Sepse shkenca kërkon disa pika mbështetëse të sigurta për të ndërtuar një hipotezë pune. Studiuesit pas Hahnit i kanë vështruar ilirishten dhe pellazgjishten si gjuhë të ndryshme. Vetë Hahni nuk e shtroi fare çeshtjen e përkatësisë së pellazgjishtes në familjen indoeuropiane. Ilirishtja vështrohet si gjuhë indoeuropiane, por kjo nuk mund të thuhet me siguri për pellazgjishten, për arsye se ka fare pak dëshmi prej saj. Me fjalë të tjera, na mungon ADN-ja e pellazgjishtes, që ta krahasojmë me ADN-në e shqipes dhe të nxjerrim përfundimet. Mbetjet e pellazgjishtes janë aq të pakta, sa nuk të nxjerrin dot në ndonjë shteg të sigurtë”.

Është për të ardhur keq, por këto njohuri mbi pellazgë, që transmeton prof. Lafe, i përkasin shekullit 18 dhe janë të pa pranueshme në kohën tonë. Situata në të vërtetë është krejt ndryshe nga ajo që paraqesin gjuhtarët shqiptarë, prof. E. Lafe apo prof. O. Shmid (Vjenë), sepse pellazgët dhe ilirët janë çdo ditë midis nesh, me gjuhën që na kanë lënë trashëgim ne komunikojmë me njeri tjetrin dhe botën.

Më poshtë shkurtimisht do mundohem për publikun e gjerë, por edhe për gjuhtarët, të sjell prova, që vërtetojnë se gjuha pellazge ka aq shumë afërsi me gjuhën e sotme shqipe, sa mund të themi pa frikë se ato përbëjnë stade zhvillimi të një gjuhe të vetme-gjuhës shqipe, e cila në lashtësi quhej gjuha pellazge, ndërsa sot gjuha shqipe, sepse i njëjti popull gjatë historisë së gjatë ka ndryshuar shpesh emër.

I-ILIADA DHE ODISEA

Të dyja këto epika madhështore artistike, historike dhe gjuhësore, të formuluara gjatë shekullit 8 p.e.s. pranohen nga shkenca se janë zanafilla e letërsisë dhe historisë europiane. Të gjitha provat vërtetojnë se Iliada dhe Odisea janë në radhë të parë dy veprat letrare, historike dhe gjuhësore të letërsisë shqipe dhe Homeri dhe Hesiodi janë dy autorët e parë të letërsisë dhe historisë pellazgo/shqiptare. Jo më kot gjuhtari austriak J. Pokorny deklaronte shekullin e kaluar, se Iliada është përhapur në Europë në gjuhën ilire.

Xh. Krispi është dijetarë i famshëm arbëresh/shqiptar dhe i pari studiues i gjuhës shqipe, që më 1832 botoi librin e tij “Shqipja nëna e gjuhëve”. Krispi ka qenë lektor i gjuhës së lashtë greke dhe latine në një kolegj në Kalabri dhe i pari ka dalluar shumë fjalët shqipe në Iliadën e Homerit. Krispi është padyshim themeluesi i albanologjisë. Krispi shkruan:

“Duke gjurmuar origjinën e gjuhës greke, është një gjë e bukur të shohësh se si ajo të kthen , në pjesën e saj më të madhe, te shqipja. Si nuk u dashka pra të ngjallë një interes të madh kjo gjuhë, mbase më e lashtë se greqishtja dhe në thelb, gjuha me të cilën flitej në shekujt para Homerit….. Dardanët, frigët dhe pellazgët, pa dyshim më të lashtë se helenët, kishin të njëjtën gjuhë, gjurmët e së cilës vërehen sot te gjuha shqipe”.

Krispi ka nxjerrë nga Iliada dhe shkrimet e autorëve antikë shumë fjalë pellazge, që përkojnë me fjalët shqipe dhe ndërtoi fjalorin e parë për këtë problem. Disa prej këtyre fjalëve janë: Ne kemi gjetur,që edhe fjalët e para në Iliadë: ILI (ylli), AS (asht), MENI etj. si dhe në Odise: ODISE (udhësi, udhëtari), ANDRA (ëndra), janë fjalë të gjuhës pellazge/shqipe.

Titulli dhe fjalët e para e para të këngës së parë të Iliadës janë: ILI (mbreti dardan, që themelojë Trojën, 3500 p.e.s.), AS, MENIN AE I DHE. Titulli dhe fjalët e para në këngën e parë të Odises janë: ANDRA MOJ ENEPE…

Fjalë të gjuhës shqipe në Iliadë më pas janë vërejtur nga Shnaider, Thomopolo, Gj. Shllaku, A. Kola, L. Peza dhe L. Peza dhe së fundi A. Boçi.

Si nuk bëjnë përshtypje tek gjuhëtarët dhe historianët shqiptarë këto arritje të rëndësishme lidhur me Iliadën? Ato duhet të ishin në themel të punës së tyre, që nga viti 1947, kur u ngrit Instituti i Shkencave, që kishte brenda edhe gjuhësinë.

Në enciklopeditë botërore shkruhet gjithashtu se në Iliadën e Homerit grekët apo helenët nuk përmenden asnjë herë. Në Iliadë, formuluar gjatë shek. 8 p.e.s., nga historitë dhe thëniet gojore dhe bën fjalë për ditët e fundit të Luftës së Trojës, përmenden shumë fise pellazge, heronj dhe perënditë pellazge me në krye Zeusin Pellazg. Në to përmenden edhe mbretëritë e Mikenës, Spartës, Pylit, Ithakës, Iolkos, Kretës, Thesalisë etj. të gjitha mbretëri pellazge.

Edhe kërkimet arkeologjike në Trojë vërtetojnë se nga themelimi i qytetit rreth 3500 p.e.s. e deri në rreth vitin 600 p.e.s. Troja është banuar vetëm nga trojanët pellazgë. Në vitin 500 p.e.s. në gërmimet në Trojë janë ndeshur elementët e parë të kulturës greke dhe kjo pjesë e qytetit shënohet Troja gjatë kohës helene.

Të gjitha këto prova tregojnë se Iliada dhe Odisea janë shkruar fillimisht në gjuhën pellazge/shqipe dhe Homeri i përket etnisë pellazge/shqiptar. Nga kjo rrjedh edhe përfundimi i rëndësishëm se të gjithë heronjtë, perënditë dhe emrat e vendeve në Iliadë janë kanë origjinë pellazge, shpjegohen me anë të gjuhës shqipe dhe nuk kanë asnjë lidhje me grekët. Në greqisht Iliada është përkthyen në vitin 1937 nga dy arvanitas. Në këtë mënyrë Iliada përbën veprën letrare, me të cilat fillon letërsia, gjuhësia dhe historia shqipe dhe Homeri është autori i parë i kësaj letërsie. Homeri dhe Hesiodi, dy shkrimtarët dhe historianët e parë europiane, përbëjnë një gurrë tepër të çmuar të gjuhës dhe kulturës sonë, që duhen studiuar me imtësi nga të gjithë ne dhe në mënyrë të veçantë nga gjuhtarët, sepse aty do të gjejnë fjalë dhe konstrukte të lashta të gjuhës sonë, të panjohura më parë.

Kjo përbën një arritje të madhe për gjuhën dhe historinë tonë, që ende padrejtësisht mohohet nga gjuhtarët. Grekët nuk mund të jenë as autorë dhe as aktorë në Iliadë, sepse ata asnjë herë nuk përmenden në te dhe në kohën, që është formuluar Iliada dhe Odisea fiset greke ende nuk kishin ardhur në Pellazgji (Ballkani dhe rajoni e Egjeut). Megjithë këtë grekë kanë meritën e madhe, që për këto vepra të para letrare europiane u kujdesën dhe i shpëtuan nga zhdukja e sigurtë, siç janë zhdukur shumë vepra të tjera të autorëve para Homerit.

Këto arritje të mëdha mbi Iliadën dhe Odisenë, përbëjnë krenari të dyfishtë për kombin tonë. Së pari, që gjuha origjinale e Iliadës dhe Odise është gjuha pellazge/shqipe dhe së dyti se ai që njihet si autor i saj përket në racën e stërgjyshave tanë, pellazgëve. Iliada dhe Odisea japin prova mjaft të sigurta të vazhdimësisë së gjuhës pellazge në gjuhën shqipe. Megjithë këto prova të rëndësishme nëpër shkollat tona nxënësve ju jepen njohuri të rreme, të gatuara nga falsifikatorët, sikur këto vepra i përkasin grekëve të lashtë. Ky është turp për të gjithë gjuhtarët dhe historianët shqiptar dhe mbarë inteligjencën tonë, që e toleron.

Falsifikimi, ku është futur trajtimi i historisë së lashtësisë europiane e ka zanafillën pikërisht tek vlerësimi i shtrembët i epikave të Homerit dhe Hesiodit. Ato janë vlerësuar vetëm për vlerat artistike dhe aspak historike, apo gjuhsore, ku spikat vlera e tyre më e madhe. Në këto epika përshkruhet koha e bronzit në Pellazgji, aktorët e së cilës kanë qenë vetëm fise të ndryshme pellazge. Prandaj kur trajtohet kjo pjesë e historisë europiane si aktorë të saj duhet të përmenden vetëm pellazgët.

Prof. Lafe, gjuhësia jonë dhe Qendra Albanologjike duhet ta analizojnë me imtësi problemin, ta analizojnë dhe vlerësojnë me sy kritik Iliadën dhe Homerin, që nxënësit tanë nëpër shkolla të marrin dijet e plota dhe të vërteta dhe mos rrehen më tej nga autorët e paaftë të teksteve shkollore.

II-STELA E LEMNIT (fig. 1) është një monument tjetër me rëndësi të veçantë për gjuhën tonë, që vërteton lidhjen e pellazgjishtes me gjuhën shqipe. Ajo është gjetur në ishullin e Lemnit (pranë ngushticës së Dardaneleve) dhe i përket shekujve 9-8 p.e.s. Shumë dijetarë janë munduar të zbërthehet përmbajtjen e shkrimit të saj me ndihmën e greqishtes, latinishtes, persishtes, por pa rezultat. Z. Majani e shpjegoi përmbajtjen e saj me ndihmën e gjuhës shqipe. Me Stelës e Lemnit janë marrë disa studiues shqiptar dhe të gjithë janë të mendimit se ajo i përket gjuhës pellazge/shqipe dhe lehtë lexohet nga njohësi i gjuhës shqipe, forma më e re e gjuhës pellazge. Shkrimi është gërvishtur nga e djathta në të majtë dhe anasjelltas (mënyra bustrofedike e shkrimit ), por me germa mjaft të qarta të abecedarit pellazg. Dy rreshtat e sipërme në Stelën e Lemnit janë si më poshtë: në pellazgjisht:

ZIAZI MARAZ MAF = në shqip: ZI ASHT ZI MARAZ I MADH.

Fig.1 – Shihni sa bukur përputhen njëra me tjetrën gjuha e lashtë pellazge e shekullit 9-8 p.e.s. me gjuhën e sotme shqipe: të njëjtat fjalë dhe me kuptim të njejtë. Të gjitha fjalët e mbishkrimit të Lemnit kanë kuptim të njëjtë në gjuhën e sotme shqipe, prandaj e kemi quajtur si monument dhe dokument të mirëfilltë, që tregon se si gjuha pellazge vazhdon të jetojë në gjuhën e sotme shqipe. Dokumente të tilla ka edhe mjaft të tjerë, por këtu nuk kam mundësi ti përmendin të gjithë. Për informacion më të plotë mund të shihni librin: L. Peza & L. Peza “Dritë e re mbi pellazgët dhe gjuhën e tyre”, Tiranë 2013, gjendet në Libri Universitar,Tiranë.

III- MBISHKRIMI DIPYLON ( i ATHINËS)

Materialet e mbledhura nga gërmimet arkeologjike në Akropolin (Akropol, fjalë pellazge a + kro = asht kro, krye, kryesori, fjala pol mund të jetë polli, pra që ka pjellë kokë) e Athinës dhe në vende të tjera të Atikës, vërtetojnë praninë e neolitit të hershëm. Në pjesën më të ngritur ngrihet Parthenoni, faltorja e perëndeshën pellazge Athina, mbrojtëse e qytetit, themeluar rreth vitit 1000 p.e.s. Të gjitha këto kanë një ngjashmëri të madhe me zbulimet arkeologjike neolitike në vendbanimet Sesklo dhe Dimini të Thesalisë. Herodoti përmend se banorët më të hershëm të Athinës njihen pellazgët, të cilët kanë qenë shtrirë edhe në Thesali. Sipas tij Akropoli banohej nga fermerët pellazgë, qysh gjatë mijëvjeçarit të 6 p.e.s.

Gjuha pellazge e Athinës shprehet në mbishkrimin e Athinës:

Ky është shkruar në qafën e një katruveje me shkronjat e abecedarit pellazg (740 p.e.s). Vetë fjala Dipylon është e gjuhës pellazge dhe ka kuptimin Dypyje. Mbishkrim Dipylon mbahet si dokumenti më i vjetër i shkruar në gjuhën greke, por që vetëm dy vjet më parë ne vërtetuam se i përket gjuhës pellazge-shqipe. Për këtë në enciklopedinë Wikipedia shkruhet: “Ai është i famshëm, sepse është shembulli më i vjetër (ose njëri nga më të vjetrit) e përdorimit të alfabetit grek”, që përbën falsifikim. Mbishkrimi Dipylon (i Athinës) është provuar të lexohet me ndihmën e gjuhës greke, por pa rezultat. Ai në anglisht nga kjo gjuhë është përkthyer:

Kushdo nga kërcimtarët, që tashti kërcejnë shumë lehtë…..ai do të më gjejë mua (enën) si çmim të tij”.
Interpretimi me ndihmën e gjuhës shqipe, që bëhet për herë të parë (Peza & Peza 2012) është ky: Origjinali (lexohet nga e djathta në të majtë) :

HOSNUNO PXESTON PAN T○ NATA PQ TATA PASI EST ○T○JE KAJMAK =

= HOS NUNO PHESTON PAN T○ NATA PQ TATA PASI EST T○ JE KAJMAK =

= Oh Nuno pheston pan te nata pq tata pasi est je kajmak =

= OH ! NUNO FESTON PAN TE NATA, Po që TATA PASI ËSHTË KAJMAK

Kuptimi i mbishkrimit është ky: Nuni feston, panë tërë natën, që tata është i lumtur si kajmak. Fjala Nuno besoj se është fjala “nun” apo kumbarë.

Mbishkrimin Dipylon i ka të gjitha fjalët pellazgo/shqipe të padiskutueshme:

Fjala ← (drejtimi i leximit) = →PXESTON = FESTON, vjen nga fjala “festë”, që e ka

edhe sot gjuha shqipe, e ardhur nga gjuha pellazge, por ka hyrë edhe në shumë gjuhë perëndimore. Është fjalë mjaft interesante, sepse fillon me germën “px” = ph, pasi germa “x” përbën germën “h” dhe e gjithë fjala nuk fillon me germën “f”, siç përdoret në gjuhën shqipe sot.

Të gjitha fjalët e mbishkrimit Dipylon janë njëlloj si në gjuhën e sotme shqipe. Në mbishkrim të bëjnë përshtypje edhe fjalët e lashta të gjuhës sonë “Nun” dhe “Kajmak”.

Siç shihet teksti i mbishkrimit dhënë në gjuhën angleze, nuk përputhet fare me përkthimin tonë. Kjo rrjedh nga fakti se mbishkrimi është në gjuhën pellazge, që përputhet plotësisht me gjuhën shqipe, me ndihmën e të cilës kemi bërë zbërthimin. Prandaj ky zbërthim i mbishkrimit është i saktë. Përkthimi anglez është bërë nga greqishta, por ai që e ka bërë zbërthimin, duke mos gjetur asnjë fjalë greqisht në mbishkrim, ka sjellë në anglisht vetëm një hamendësim të mbishkrimit, i cili nuk ka asnjë lidhje me vetë atë.

Analiza e mbishkrimit Dipylon (të Athinës) tregon se ai është shkruar në gjuhën pellazge dhe me alfabetin pellazg, mjaft të përhapur në të gjithë trevën e Egjeut dhe të Mesdheut gjatë kohës së bronzit dhe në fillim të kohës së hekurit. Nuk ka asnjë bazë shkencore të mendohet se ky alfabet i përket gjuhës greke.

IV-MBISHKRIMI I KORINTHIT. Është i shekullit 8 p.e.s. Po e paraqis, me që në te ndodhet edhe emri “EMIL” i profesorit Emil LafeS. Megjithse ai nuk i ka në zemër pellazgët dhe i mohon ata, por ata e shoqërojnë gjithë jetën, sepse emri Emil është emër pellazg dhe ndodhet i shkruar në mbishkrimin e Korinthit. Në kohën kur është gërvishtur në pllakën e gurit ky mbishkrim, fiset greke ende nuk kishin ardhur në rajon. Sipas të gjitha provave, fiset greke kanë ardhur gjatë shekullit 6 p.e.s. si barinj me kopetë e bagëtive, veshur me lëkurat dhe pa asnjë shkallë zhvillimit kulturor. Ato nuk dihet se nga kanë ardhë, sepse nuk sollën me vete ndonjë element kulture, asnjë element të tillë nuk kanë lënë në vendin e origjinës. As emër nuk kishin: emrin helenë e morën nga vendasit, në kohë të lashta Helada ka qenë qytet në pjesën perëndimore të Thesalisë dhe banorët e rajonit quheshin helenë, prej ku të ardhurit morën emrin; grekë u quajtën më vonë nga romakët. Por një gjë është e sigurtë, në vendin ku erdhën, në Pellazgji, gjetën popull me kulturë dhe zhvillim shoqëror mjaft të lartë, njerëzit të ndarën në mbretëri të ndryshme, kishin qytete, përdornin veshjen e endur, poçerinë dhe të gjitha metalet që njohim sot, me armë të sofistikuara, merreshin me tregti tokësore dhe detare në largësi të mëdha, njihnin shkrimi dhe kishin librat e tyre, shkruar me alfabeti e shpikur prej tyre. Flisnin dhe shkruanin gjuhën e tyre pellazge, mjaft e afërt me gjuhën e sotme shqipe. Shoqëria pellazge ka qenë më e zhvilluara në botë qysh nga koha e gurit, bronzit dhe kohë së hekurit.

Mbishkrimi i Korinthit (fig. 2) është gërvishtur nga e djathta në të majtë me germat e abecedarit pellazg. Germat janë po ato që përdorim edhe sot: T, A, I, E, M, L, N, K,O,S, V=U, Q = K, TH, H, D etj. Sipas rreshtave leximi bëhet nga e djathta në të majtë: Fig. 2-

Leximi i plotë i mbishkrimit është ky:

1-Rreshti sipërm: TATAIESEMIL = TATA I ES EMIL = TATA Im Është EMILi.

2-R. mesëm: EKVTHOSH.SDANMEKLEFS = E KU THOSH.SDAM ME KLEFS = Eshtë KU THOSH S’DON ME QEF, 3- R. Poshtëm: EITHVFLAS EST AI = E I THU FLAS EST AI = Është AI QË FLAS, ËSHTË AI

Mbishkrimi lexohet me ndihmën e gjuhës shqipe, sepse fjalët pellazge janë po ato si të shqipes së sotme. Mbishkrimi Korinthit tregon shumë qartë që gjuha pellazge vazhdon në gjuhë e sotme shqipe. Mbishkrimi deri tani është trajtuar gabimisht që i përket gjuhës greke dhe mbahej monument i saj. Ja emri EMIL, në rreshtin sipër, majtas →, që i kthyer në anën tjetër bëhet , bëhet më lehtë për ta lexuar.

Ka dhe shumë mbishkrime të tjera pellazge, ku fjalët e gërvishtura në to përputhen me fjalët e sotme të gjuhës shqipe. Kjo dëshmojnë se gjuha pellazge vazhdon në gjuhën shqipe pa ndërprerje nga lashtësia, por që këtu për mungesë vendi nuk i përmendim dot. Ato pjesërisht janë studiuar, por duhet të studjohen të gjitha, sepse janë pasuri e madhe e kulturës europiane dhe shqiptare. Mohimi nga gjuhësia shqiptare e kësaj pasuria përbën shkelje të rëndë të disiplinës shkencore. Besoj që prof. Emili do ti rivlerësojë pellazgët, që i kanë dhënë emrin.

Paraqitëm disa mbishkrime pellazge, nga të cilat gjithsekush bindet për lidhjen e ngushtë me gjuhën shqipe. Të parët janë zbërthyer nga Z.Majani dhe N. Vlora. Shpjegimin e mbishkrimeve të Athinës dhe Korinthit, deri tani të pranuar në literaturën botërore si mbishkrim në gjuhë greke, vitet e fundit kemi vërtetuar, që i përket gjuhës pellazge/shqipe (Peza & Peza 2013. Dritë e re mbi pellazgët dhe gjuhën e tyre). Me shpjegimin e këtyre mbishkrimeve vërtetohet plotësisht se gjuha pellazge vazhdon rrjedhshëm dhe pa ndërprerje në gjuhën e sotme shqipe. Janë po ato fjalë, po ato folje dhe po ajo mënyrë të foluri, prandaj kemi shprehur mendimin që kemi të bëjmë me një gjuhë të vetme, por në stade të ndryshme zhvillimi.

Nga koha, kur pellazgët identifikohen për herë të parë me gjuhën e tyre të shkruar, në Qytetërimin e Vinkë-Turdas-Dispilio, mijëvjeçari i 6 p.e.s. dhe deri më sot, kanë kaluar rreth 8 mijë vjet, që dëshmon lashtësisë e gjuhës shqipe të shkruar. Shqipja e folur është shumë më e lashtë.

Vërtetimi i vazhdimësisë i gjuhës pellazge në gjuhën e sotme shqipe ka rëndësi të jashtëzakonshme sepse vërteton faktin se gjuha më e lashtë e kontinentit tonë, pellazgjishtja, nuk është e vdekur, por gjuhë e gjallë dhe kjo mbijeton sot në gjuhën shqipe. Kjo vërteton njëkohësisht se shqiptarët rrjedhin nga pellazgët, nëpërmjet ilirëve, dardanëve, maqedonve, epirotëve etj.

Përfundimet e Krispit dhe të autorëve të tjerë mbi Iliadën dhe studimet e tjera nuk kundërshtohen, por as pranohen, vetëm mohohen në heshtje. Kjo është rrugë jo shkencore, që i ka sjellë dëm të madh kulturës sonë dhe asaj europiane, sepse ka çuar në mohimin e gjuhës më të vjetër europiane –gjuhës pellazge dhe të Qytetërimit Pellazg, që është themeli i qytetërimit europian. Kjo gjendje jo e këndshme në gjuhësinë tonë rrjedh nga fakti se Qendrën Albanologjike e ka mposhtur mefshtësia, mungon drejtimi me kopetencë dhe kontrolli i dijeve. Asnjë temë diplome ose doktoranture për mbishkrimet dhe gjuhët e lashta.

Në Ballkan dhe në Europë janë zhvilluar njeri pas tjetrit tre qytetërime të lashta:

1- Qytetërimi Pellazg, Paleolit deri në vitin 500 p.e.s. Ilirët, maqedonët, dardanët, epirot, thrakët, etruskët, trojanët dhe shqiptarët e sotëm janë trashëgimtarët e këtij qytetërimi të famshëm.

2- Qytetërimi Grek, fillon rreth 500 p.e.s. me shfaqjet e para të kulturës greke në Lemn, Trojë etj.

3- Qytetërimi Romak fillon rreth 500 vjet p.e.s., në Ballkan fillon me pushtimin romak të trevës në vitin 268 p.e.s. dhe vazhdon deri në vitin 500, kur afërsisht fillon qytetërimi modern. /pashtriku/