Konkurrencë e miqësi në “PriFest”

Prishtina është nikoqire e Festivalit të Filmit – “PriFest “, i cili po shënon dekadën e parë të funksionimit. Ky festival ka filluar më datën 17 dhe përfundon më 22 korrik. Aty janë vënë në konkurrencë zyrtare filmat evropianë, ballkanikë, dokumentarë dhe filma të metrazhit të mesëm

Radio Evropa e Lirë ka intervistuar disa pjesëmarrës, për të dëgjuar përvojat e tyre në Kosovë. Katya Trichkova nga Bullgaria, është producente e filmit ‘’Direction’’. I njëjti film është shfaqur edhe në festivalin e Kanës në Francë. Ajo thotë se është hera e dytë që viziton Kosovën, dhe përshtypjet e saj për këtë vend janë shumë të mira në çdo aspekt.

‘’Kjo është hera e dytë që unë vi në Kosovë . Kam qenë para dy vjetësh me filmin e një regjisori bullgar. Jam duke u kënaqur shumë dhe jam shumë e lumtur që kam arritur të vijë edhe në edicionin e dhjetë të Pri Festit”. “Këtu njerëzit janë shumë miqësorë, të afërt dhe miqësor me njëri tjetrin. Para dy vjetësh kur kam qenë dhe tash, unë shoh zhvillim të madh dhe ndryshim në qytet, pra ndryshim pozitiv”. “Besoj se Kosova do të vazhdojë të zhvillohet edhe më tej. Ne po kënaqemi shumë pasi ndjehemi si në familje, falë njerëzve shumë miqësorë’’, tha Trichkova.

Trichkova potencon faktin se motoja e festivalit të sivjetmë është’’ friendship forever’’ apo ‘’miqësi gjithmonë’’ dhe sic thotë ajo ia ka arritur qëllimit, pasi pikërisht ashtu edhe po ndjehen pjesëmarrësit.
‘’Unë besoj në moton e festivalit ’’ friendship forever’’ që krijon miqësi të reja, miqësi përgjithmonë, sepse ashtu edhe po ndodhë. Sidomos gjatë javës së festivalit ka shumë njerëz të ri entuziast që bëjnë shumë për festivalin, dhe kjo është pjesa më e mirë e festivalit që ne e dëshirojmë. Edhe ne në Sofie të Bullgarisë kemi një lloj festivali, që tash shënon 20 vjetorin, dhe është festival me renome botërore, dhe mendoj se është pak a shumë i njejtë si Pri Film Fest, shtoi tutje’’ Trichkova.

Në anën tjetër Marko Gjokovik nga Maqedonia, regjisor i filmit ‘Ekler’, i cili bën pjesë në katëgorinë e filmave të metrazhit të mesëm, thotë se organizimi i këtij festivali është i cilësisë së lartë.
Ai gjithashtu është duke marrë pjesë edhe në workshopet që janë të organizuara në kuadër të aktiviteteve të Pri Forumit. ‘’Për sa i përket pjesës së festivalit janë në cilësi shumë të mirë dh sa I përket pjesës së aktiviteteve janë perfekt dhe në cilësi shumë të mirë, dhe gjithashtu po më pëlqen shumë mënyra e organizimit të festivalit’’, ka thënë Gjokovik.

Edhe mysafirja nga Turqia, Ipek Yantajm, e cila po qëndron për herë të dytë në Kosovë. Për herë të parë ajo ishte e ftuar në Kosovë si pjesë e jurisë në edicionin e 8-të, të Pri Fest-it. ‘’Më ka pëlqyer shumë dhe kam dashur të kthehem prapë këtë vit. Nuk kam projekt këtë vit, dua vetëm të shikoj filma dhe të takohem me disa shokë dhe të shoh bukuritë e Kosovës. Është festival i vogël, por është shumë mirë i organizuar dhe të gjithë janë të ngrohtë dhe shumë mikpritës. Gjithashtu mund të takosh shumë njerëz gjë që nuk mund ta bësh në festivalet e mëdha. Kështu që, shumë më pëlqen që jam këtu’’, tha ajo.

Tutja, Yantajm shtoi se në Kosovë nuk e ndjen veten si të huaj. Ajo sheh shumë gjëra të përbashkëta mes popullit të saj dhe kosovarëve. ‘’Nuk e ndjej se jam në një shtet tjetër, shoh shumë gjëra të përbashkëta mes Kosovës dhe Turqisë. Ushqimi është turk gjithashtu edhe arkitektura, të gjitha”.

“Derisa sa i përket festivalit mendoj se është duke u rritur çdo vit, është shumë mirë, eventet po bëhen më atraktive dhe po me pëlqen kjo gjë. Për një qytet të vogël si Prishtina, kjo gjë është diçka e madhe si dhe nevojitet shumë energji dhe shumë njerëz për ta bërë këtë festival”.

“Ne e kemi festivalin e filmit të Stambollit, e kemi edhe festivalin e filmit’’ Independent’’ Film Festival, dhe më duhet të them që këtu më pëlqen shumë për shkak të industrisë së filmit dhe takimeve me njerëzit. Festivalet tona në Turqi janë shumë të mëdha dhe ka shumë njerëz që i vizitojnë ato.Por këtu mund të shoh më shumë filma’’, përfundoi Yantajm.

Në kuadër të programeve të filmave në festivalin ‘’PriFest’’, këtë vit ka konkurrencë zyrtare për filmat evropianë, ballkanikë, dokumentarë dhe filma të metrazhit të mesëm. Në PriFest po marrin pjesë edhe Palestina dhe Izraeli, të cilat hyjnë në industrinë e filmit në kuadër të Evropës.

Kurse, në programin ballkanik po marrin pjesë pjesëmarrës me filma nga Serbia, Bosnja, Maqedonia, Bullgaria, edhe nga Turqia, por gjithashtu edhe një numër i madh i filmave nga Kosova. Kurse, te metrazhi i mesëm dhe dokumentari, ata janë të hapur për filmat nga mbarë bota. Aty ka filma që po marrin pjesë edhe nga Afrika, Arabia e Amerika.

Arkeologët zbulojnë qytetin e panjohur 2000-vjeçar në Shkodër

Ndonjëherë, gurët janë më shumë se sa thjesht copëza të shkërmoqura toke. Ndonjëherë ata japin detaje mbi të kaluarën apo të ardhmen e planetit tonë

”Arkeologët e antikitetit të Qendrës së Kërkimit për Europën Juglindore në Universitetin e Varshavës, zbuluan se gurët në Shkodër ishin rrënojat e qytetit 2 000-vjeçar të Basanias”, shkruan Christina Ayele Djossa në blogun “Atlas Obscura” që i dedikohet zbulimeve nëpër botë.

Në atë kohë, Bassania ishte një fortesë ushtarake dhe ekonomike, pjesë e mbretërisë së Ilirisë, që ka ekzistuar nga viti 400 deri në 100 para Krishtit.

Qyteti antik ka në përbërje shumë banesa dhe fortesa, një prej të cilave arkeologët arritën të zbulojnë. Ajo që ata gjetën ishin gurë antikë të një fotese të ruajtur nga kulla të mëdha dhe mure prej guri dhe dyer të gjera afërsisht tre metra. Këto ndërtesa mbrojtëse, sipas profesorit Piotr Dyczek të Universitetit të Varshavës, i përkasin arkitekturës helenistike.

Ekipi konfirmoi epokën e rënojave duke analizuar monedhat e gjetura aty rrotull dhe fragmente të enëve të qeramikës, që i përkasin epokës së mbretërisë Ilire.

Por, nga gurët dolën më shumë informacione në lidhje me qytetin. Muret e gjera prej guri rrethojnë një zonë prej 200 000 metrash katrorë, që do të thotë se Basania ishte tre herë më e gjerë se Shkodra antike, që ishte 70 000 metra katrorë.

Por, ky qytet dhe mbretëria Ilire, u pushtuan nga romakët në fillim të shekullit të parë. Kjo është edhe arsyeja përse arkeologëve iu desh kaq shumë për të gjetur Basanian.

“Arsyeja mund të jetë se qyteti pushoi së ekzistuari për një kohë aq të gjatë sa që emri i tij u harrua”, shkruan Dyczek.

“Arkeologët polakë dhe shqiptarë spekuluan gjithashtu se edhe infrastruktura gjeologjike e vendndodhjes ka lidhje me këtë harresë. Rrënojat janë gjetur në një kodër, që nga banorët e zonës quhet buzët e nepërkës, në fshatin Bushat, pak kilometra larg Shkodrës”, thotë Dyczek.

Pas shumë vitesh erozion, gurët e mbetur dukeshin si pjesë e gurëve që përbëjnë kodrën. Kështu për një kalimtar, mund të dukej si një grumbull me gurë, jo një strukturë e përbërë nga njerëzit.

Tani që qyteti i zbuluar është i dukshëm, do të jetë e mundur që këto rrënojat të vizitohen.(ATA)

Kur Cernoviçet dhe kisha sllave nisen të kthenin objektet e kultit latin në ato sllavo-ortodokse

Nga Etnor Canaj

Dokument qe daton viti 1455. Ky dokument eshte i nje rendesie te veçante, pasi eshte nje raport qe i dergohet Senatit te Venedikut prej nje perfaqesuesi te zoterimeve te Venedikut ne ate qe quhej Zenta. Ky perfaqesues qe quhej Jovan apo Gjon Bollani, i dergon kete raport Venedikut pikerisht prej Shen Nikolles se Vranines (ne Malin i Zi te sotem) duke paraqitur mendimin si dhe vendimin e zoteruesve te asaj qe quhej Zenta ku si sundimtar ishte Stefan Cernoviçi.

Sipas ketij raporti shkruhet qe nuk donin prifterinje dhe peshkop apo kryepeshkop Latin, por te ishin te kishes sllave. Ne kembim do vazhdoheshin te paguheshin taksat Venedikut si ne kohen e Balshajve. Interesant eshte fakti qe ne vendbanimet ne fund te dokumentit shfaqen disa qendra te banuara deri me sot me shqiptar si p.sh Hoti, Shkreli, Gruda, Kuqi (apo Kuçi), Piperi, Bushati,Fishta, etj. ku kisha sllave asnjehere nuk arriti te depertoje edhe pse mund te kete tentuar te bej diçka te tille.

Gjithmone sipas dokumentit eshte bere nje marreveshje apo eshte nenshkruar ky vendim prej ketyre qendrave kishtare. Nje gje e tille nuk mund te jete pranuar aspak prej popullsise, te pakten jo me deshiren e tyre, pasi siç shkruam me lart qendrat si Hoti, Gruda, Bushati, Fishta etj. ruajten besimin e tyre Latin. Kjo ka qene vetem nje vendimarrje prej Cernoviçit dhe kishes sllave, ku Venedikut ne kete rast i interesonin vetem taksat dhe deri diku mund te kete pranuar qe disa qendra te ishin nen influencen e kishes sllave.

Pra siç shohim kemi te bejme me fillimet e shnderrimeve te objekteve te kultit, prej atij Latin ne ate ortodoks -sllav, sikurse lindjen e shismatizmit, pasi keto zona banoheshin prej se njejtes popullsi dhe pikerisht me rritjen e influences se kishes serbe nis edhe ndarja.

Gjyteti i Madh në malet e Kozmaçit “zgjohet” nga gjumi shekullorë

Ministria e Kulturës e Qeverisë së Kosovës e ka futur në planin hulumtues në Kalanë e Vuçakut, ndërkaq varësisht nga ajo se çfarë do të zbulohet në fazën testuese, do të vazhdohet me fonde shtesë për gërmime

Shumë legjenda dhe gojëdhëna vërtiten prej shekujsh rreth kështjellës misterioze që ndodhet sipër kurorës shkëmbore të malit Kosmaç në fshatin Vuçak të Drenasit. Bajlozë dhe luftëtarë me zulmë tek kacafyten për ta zotëruar atë majë shkëmbi, ende sot rrojnë në legjendat e Drenicës.

Kështjella që dikur quhej Gjyteti i Madh, duket se më në fund do të flas me gjuhën e gurëve, themeleve e bedenave që fsheh në brendësi. Një ekspeditë hulumtuese nga Instituti i Arkeologjisë së Kosovës, të prirë nga arkeologët Shafi Gashi e Arben Hajdari, ka filluar gërmimet e para në këtë kala, 12 km në jugperëndim të Drenasit. Nga dy vend-gërmimet e para testuese arkeologët thonë se kanë hasur në një material shumë të pasur arkeologjik që dëshmon se kështjella e humbur në malet e Kosmaçit dikur ka qenë fortifikatë luftërash, por edhe vendbanim, dhe atë që nga Koha e Bronzit, e pasuar në atë të Hekurit, pastaj edhe në kohërat e civilizimeve të Antikës së Hershme e të Vonë, si dhe në Mesjetën e Hershme.

Kështjella është e vendosur në një pozitë shumë dominuese në 940 metra lartësi mbidetare, ndërkaq vërehen gjurmët e rrënojave të mureve që përcjellin konfiguracionin e kodrës dhe formojnë Gradinën e Madhe (Gjyteti i Madh) dhe Gradinën e vogël (Gjyteti i Vogël).

Arkeologu, Shafi Gashi, që e udhëheq ekspeditën, tha se sipas vlerësimeve preliminare të analizuara në materialin arkeologjik që është gjetur në këtë kala, flitet për gjurmë që nga Parahistoria e deri te Mesjeta. Por, sipas një vlerësimi të përgjithshëm që jep Gashi, Kalaja e Vuçakut është tipike për kohën e Antikitetit të Vonë dhe shërbente si sistem mbrojtës për popullatën vendase. Ai shton se veçantitë e strukturës arkitektonike të kalasë i përgjigjen periudhës së antikitetit të vonë, e në veçanti të kohës së Justinianit.

Gërmimet e para konsistojnë kryesisht në faqet e jashtme e murit rrethues të kalasë ku vërehen akset e kullave mbi mure të gjera. Po ashtu, gjatë gërmimeve është hasur edhe në atë që nga arkeologët quhet “material të lëvizshëm arkeologjik” si: pjesë qeramike, tulla të pjekura, fragmente të pajisjeve bujqësore dhe armëve etj.

Ministria e Kulturës e Qeverisë së Kosovës e ka futur në planin hulumtueses Kalanë e Vuçakut, ndërkaq varësisht nga ajo se çfarë do të zbulohet në fazën testuese, do të vazhdohet me fonde shtesë për gërmime. Ideja është që pasi të restaurohen muret dhe të konservohet pjesa arkitektonike Kalaja e Vuçakut të shndërrohet në një atraksion turistik.

Ndryshe, brezi malor i vendbanimeve të Drenicës, që nga pjesa perëndimore, ajo qendrore dhe deri tek lindorja, është e njohur për një mori kështjellash të ngjashme.

Konfiguracioni natyror në mes të Kalasë së Llapushnikut në Drenicën lindore, pastaj Kalaja e Vuçakut në Drenicën qendrore dhe ajo Vërbovcit në perëndim, krijojnë njëfarë ndërlidhje jo vetëm natyrore, gjë që flet për një sistem fortifikatash të cilat në raste luftërash kanë komunikuar mes vete.

Sidoqoftë një grup ekspertësh, intelektualësh dhe veprimtarësh nga komuna e Drenasit, kanë ideuar një plan për krijimin e një linje turistike me karakter kulturor dhe historik, e cila do t’i jepte karakter të përbashkët historisë së lashtë me atë moderne, duke e lidhur me një rrugë automobilistike qendrën përkujtimore “Adem Jashari” në Prekaz, Kalanë e Vërbocit, Kalanë e Vuçakut, Kalanë e Llapushnikut dhe Parkun Memorial të UÇK-së në Kleçkë.

Rruga zhvillimit të alfabetit iliro-shqipëtar deri më sot

Trojet shqiptare në periudhën e shekullit 8-9 para erës së re ishin nën drejtimin e udhëheqësve të fiseve ilire që nga Arta deri në Austri.Kur në shekullin 10-të dalim si një popull i dokumentuar historikisht, dokumentet e para do ishin bizantine. Pra siç u ngjizën shqiptarët, u ngjizën italianët, francezët, spanjollët dhe rumunët. Ne jemi pjesë përbërëse e gjithë zonës së Mesdheut.Në gjysmën e dytë të shekullit 19-të kur lëvizja e Rilindjes pushtoi shumë sfera dhe kaloi deri në letërsi, lëvizje që pati ndikimin më të madh në masat e gjera atëherë pati përpjekje për alfabetet

Mendimet dhe studimet mbi alfabetin e shqipes janë përqëndruar kryesisht në shekullin 19-të dhe kryesisht në pjesën e dytë të tij, kur filloi me të vërtet një domosdoshmëri për krijimin e një alfabeti të vetëm të gjuhës shqipe, për shkak se kishte alfabete të ndryshme. Kjo ishte një përpjekje me rëndësi të madhe. Në gjysmën e dytë të shekullit 19-të sidomos me zhvillimin e Rilindjes u bë e qartë që po synohej të shkohej drejt Pavarësisë. Dhe pavarësia do të thoshte shtet shqiptar. Dhe shteti shqiptar nuk mund të ndërtohej pa pasur një gjuhë të vetën të shkruar, atë që quajmë gjuhën standarte. Shteti është shkresë. Nuk ka shtet pa shkrim. Kjo shtysë e fuqishme bëri që gjithë mendimin e përparuar të rilindasve të përqëndrohej tek krijimi i alfabetit për të gjithë shqiptarët. Kjo çoi në Kongresin e Manastirit më 1908-ën.

Por deri në këtë datë të rëndësishme kemi një rrugëtim me të vërtetë interesant. Nëse sot në botë njihen rreth 5000 gjuhë nuk mund të themi se ka po aq alfabete. Numri i alfabeteve në gjuhën e shkruar sipas profesor Xhevat Lloshit është shumë i vogël. Dihen që kanë pasur alfabetë egjiptianët, popujt semitikë, babilonasit, kinezët. Për shqiptarët çështje me rëndësi është se kush janë alfabetet në pellgun e Mesdheut sepse ne shqiptarët nga lashtësia jemi pjesë e kulturës mesdhetare.

Kur ka filluar të shkruhet në këtë truall?

Burimi sipas profesorit Lloshi është tek popujt që ne i quajmë fenikasit dhe zinin gjithë pjesën perëndimore të Mesdheut. Në kontakt me fenikasit e vjetër kanë qenë dhe grekët edhe latinët. Nga studimet e kohëve të sotme mund të thuhet se alfabeti latin nuk është një përpunim i alfabetit grek, por është një përpunim i alfabetit fenikas. Pra rreth shekullit 9 para erës së re kemi të dëshmuar që grekët e kishin marrë alfabetin fenikas dhe e kishin përpunuar për t’a përshtatur për nevojat e tyre. Afërsisht më vonë e morën dhe latinët dhe etruskët dhe e kanë përshtatur për nevojat e tyre.

Trojet shqiptare në periudhën e shekullit 8-9 para erës së re ishin nën drejtimin e udhëheqësve të fiseve ilire që nga Arta deri në Austri. Në periudhën ilire (para erës së re) kontaktet ishin shumë të afërta me Greqinë e lashtë. Ne dimë që në shekullin 7 para erës sonë grekët nga Korfuzi erdhën dhe formuan një koloni në Durrës sepse aty kishte fise ilire që jetonin dhe prodhonin dhe grekët mund të bënin tregëti dhe të jetonin. Dhe atëherë këta grekë sollën me vete dhe alfabetin e tyre. Dhe të paktën në shekullin 5 para erës së re ne kemi të dëshmuar që në zonat ilire filloi të përdorej alfabeti grek. Pra 2500 vjet më parë në këtë truall shkruhej. Dhe kanë mbetur mbishkrimet e varreve.

Në shekullin e 3 para erës së re në këto varre ka tashmë emra ilirësh të shkruar. Rreth shekullit 2 para erës së re romakët do i pushtonin këto brigje dhe pushtuan dhe Greqinë. Ndaj në trojet shqiptare do të vinte dhe një alfabet tjetër, pra ai latin. Nga ky shekull deri në shekullin 5 të erës së re ka patur një ndikim fare të qartë të dy kulturave përkatësisht dhe të dy alfabeteve. Është e sigurtë që mbishkrimet me alfabetin latin janë më të pakta se mbishkrimet me alfabetin grek. Sepse afërsia me grekët ishte më e madhe.

Pas shekullit 5 të erës së re perandoria romake tashmë ka pasur goditje të mëdha nga dyndjet e barbarëve dhe ndërkaq është ngritur perandoria e Bizantit (Roma e dytë) ndaj pas shekullit 6-të do kemi mbishkrime bizantine me alfabetin grek.

Dhe vijmë në periudhën e Mesjetës kur do kemi përdorimin e alfabetit të greqishtes të stilizuar kryesisht për nevojat e kishës ortodokse. Në këtë periudhë në Europë ndodhën ndryshime të thella. U lindën popujt e kohërave të reja. Pra siç u ngjizën shqiptarët, u ngjizën italianët, francezët, spanjollët dhe rumunët. Ne jemi pjesë përbërëse e gjithë zonës së Mesdheut.

Kur në shekullin 10-të dalim si një popull i dokumentuar historikisht, dokumentet e para do ishin bizantine. Dhe do shkruhej në këtë truall me alfabetin e greqishtes. Pikërisht një shekull më pas , dy kishat do të ndaheshin dhe Shqipëria do të ishte nën sferën e kishës ortodokse bizantine por deri në lumin Mat do kemi depërtimin e fesë së krishterë katolike. Pra thënë më qartë do të përdorej alfabeti latin.

Në shekullin e Skëndërbeut mund të themi se kemi një histori shqiptare. Duhet të shënojmë diçka shumë të vyer qw duhet të përmendet patjetër. Deri në periudha shumë të vona shkrimi ishte një privilegj i atyre që ishin pranë pushtetit. Dhe njerëzit që ishin më pranë pushtetit kanë qenë klerikët. Ne fjalën e parë të shkruar e kemi nga Pal Ëngjëlli që ka qenë njeriu më i afërt i Skënderbeut. Pra shkrimi lind me nevojat e shtetit. Pra deri në kohët moderne shkrimi dhe librat ishin diçka magjike, hyjnore dhe e fshehtë. Ndaj kur princërit shqiptarë morën në dorë pushtetin mbi bashkëatdhetarët shqiptarë, lindi nevoja për shkrim.

Dokumentet e vjetra të kësaj kohe tregojnë se gjatë kësaj kohe kemi përdorimin e dy alfabeteve pra greqisht dhe latinisht. Por mbizotëruese janë dokumentet e vjetra të shkruara në latinisht.

Pas vdekjes së Skënderbeut dhe gjatë sundimit Osman sigurisht që do të shkruhej me shkronjat që janë me prejardhje arabe të përshtatura me gjuhën osmane. Në gjuhën shqipe fillon të përdoret dhe një alfabet i tretë, pra alfabeti i osmanishtes. Emrat e shqiptarëve gjatë kësaj kohe në defterët e vjetër osmanë do të shkruheshin pikërisht në këtë gjuhë. Më pas ndodhi një fenomen i rëndësishëm që sundimi Osman filloi të depërtonte në të gjithë jetën tonë. Depërtoi në kulturë, arkitekturë, veshje. U mbush Shqipëria me xhami dhe teqe.

Depërtimi kulturor në shekullin 17 dhe 18-të u forcua shumë dhe lindi një rrymë, letërsia orientaliste në Shqipëri. Kur sundimi Osman në fund të shekullit 17 dhe fillim të shekullit 18 filloi të dobësohej të gjithë këta orientalistë u larguan nga Shqipëria. Turqia filloi të dobësohej dhe Shqipëria nuk ishte më parajsa osmane. Atëherë këta shqipëtarë që kishin studiuar brenda kulturës osmane, të cilët ishin mësuar me osmanishten arabishten dhe persishten, filluan të heqin dorë dalëngadalë nga të shkruarit në gjuhën osmane.

Në fund të shekullit 18 dhe në fillim të shekullit 19-të filluan dalëngadalë të shkruanin shqip dhe arritën deri aty sa të bënin dalëngadalë vjersha të mirëfillta me subjekte nga jeta e Shqipërisë. Por të gjitha me alfabetin Osman. Kështu kur vimë në shekullin 19-të kishim tre alfabete themelore të ngulitura dhe me shkrim. Mirëpo zgjimi kombëtar do sillte dhe ndërgjegjësim. Nuk mund të vazhdohej në këtë mënyrë. Shqiptarët duhet të gjenin patjetër një zgjidhje. Sepse alfabetet e huaja sillnin përçarje fetare dhe kombëtare.

Dhe pikërisht atëherë lindi një rrymë e katërt që shqiptarët të ngrinin alfabete të veta. Dhe këtu fillon himnizimi i çështjes së alfabetit shqip. Në shekullin 19-të çështja e alfabetit ishte një çështje e shenjtë për shqiptarët sepse ishte një çështje për pavarësinë e tyre kulturore, gjuhësore dhe në këtë mënyrë shpirtërore. Kemi të dokumentuar alfabetin e Naum Veqilharxhit, i cili në mënyrë të vendosur të shpaloste një kulturë shqiptare me alfabetin e vet. Po kemi dhe përpjekjen e Naimit, të Hasan Tahsinit dhe të shumë atdhetarëve të tjerë.

Në gjysmën e dytë të shekullit 19-të kur lëvizja e Rilindjes pushtoi shumë sfera dhe kaloi deri në letërsi, lëvizje që pati ndikimin më të madh në masat e gjera atëherë pati përpjekje për alfabetet. U krijuan alfabete që dhe pse mbështeteshin tek alfabeti latin donin të krijonin alfabete origjinale. Dhe kemi disa përpjekje që nga Gjergj Fishta, Ndre Mjeda të cilët kishin krijuar shoqëri atdhetare e shumë të tjerë. Por jo vetëm brenda Shqipërisë por kemi përpjekje të mëdha dhe nga arbëreshët dhe shqiptarët e Greqisë.

Deri në fund të shekullit 18-të çështja e alfabetëve ishte jo vetëm e pazgjidhur por filloi dhe një luftë e pandërprerë mes patriotëve shqiptarë. Të gjithë pretendonin alfabetin e tyre.

Kur erdhën më 1908-ën për të vendosur për një alfabet shqiptar nuk erdhën në një truall bosh, erdhën pas një përvoje të gjatë një shekullore për përcaktimin e alfabetit të shqipes duke u mbështetur edhe në kontribute të rëndësishme të studiuesve të huaj. Pra kemi një lëvizje patiotike dhe disa përpjekje të madhërishme shqiptare dhe një kohësisht një lëvizje filologjike europiane që të dyja konfiguruan në ngjarjen e madhe historike: në kongresin e Manastirit.

Në Manastir që ishte qendra më e madhe e vilajeteve shqiptare, ku kishte dhe shumë konsuj të huaj u mblodhën përfaqësuesit e klubeve patriotike më të mëdha shqiptare dhe çështjet që u rrahën ishin të shumta.

Por çështja e të gjithë patriotëve ishte që gjuha shqipe nuk do të shkruhej as me alfabetin grek dhe as me atë arab por me alfabetin latin, sepse kjo do të thoshte mosnënshtrim si ndaj otomanëve si dhe ndaj grekëve. Kongresi vendosi me votë unanime që të shkruhej gjuha shqipe me alfabetin latin dhe të kishte 36 shkronja që ka dhe sot.

Shkollat në Shqipëri që nga viti 1258, ja të dhënat e reja që sjellin studiuesit

Shkodra, që gjithnjë ka qenë një nga qytetet më arsimdashëse dhe të shquara për kulturën qytetare e artin, ka pasur shkolla që në shekullin XIII. Dëshmitë e ekzistencës së këtyre shkollave na vijnë nga arkivat e françeskanëve

Sipas studiuesit Sami Rrepishti, shkollat e para në gjuhën shqipe janë hapur në veri të Shqipërisë nga klerikët katolikë. Dhe pikërisht në Ulqin në vitin 1258, në Durrës në vitin 1278, në Shkodër në vitin 1345 dhe 1359, në Tivar në vitin 1349, në Pult në vitin 1397, në Drisht 1396 dhe nga shekulli XV deri në shek. XVIII me shkolla të tjera në Shkodër e Lezhë e në shumë qytete të tjera.

Sipas profesorit, kishat katolike shqiptare me françeskanët në vijën e parë i zhvillonin të gjitha ritet në gjuhën tonë, ndaj dhe populli i frekuentonte të gjitha kishat e kuvendet e tyre me dëshirë, duke marrë pjesë masivisht në mesha, katekizëm, krezma, celebrimin e martesave, etj.

Sipas të dhënave që jep profesori Lutfi Alia, shkollat që janë ngritur në Shkodër në vitin 1416 ishin: shkolla “Santa Barbara, shkolla “Sam Mercurio”, “Kryqi i shenjtë” etj.

Shkolla të tilla do të hapeshin më pas dhe në Kurbin, në Pllanë, në Blinisht dhe në Zadrimë. Në raportet e etërve françeskanë të kohës theksohet roli i madh që kisha katolike i kushton shkollës dhe nevojës së shkollimit të shqiptarëve.

Sigurisht që në këto shkolla kryesisht shkonin djem, por kisha katolike do i kushtonte një vëmendje të veçantë dhe vajzave, duke hapur në vitin 1879 shkollën fillore për vajzat dhe përkatësisht nga motrat stigmatine, ku u edukuan vajzat me kulturën bazë dhe mësoheshin si të bëheshin zonja të mira shtëpie.

Në vitin 1882 françeskanët çelën një kolegj fetar që do shërbente për të gjithë ata nxënës shqiptarë që dëshironin të bëheshin fretër.

Mësimet u rregulluan sipas programit të gjimnazit të Austrisë. Shkollat do të hapen vit pas vitit duke arritur në vitin 1908, kur do të mbahet Kongresi i madh i Manastirit.

Pyetja që është e natyrshme ishte: nga mbaheshin këto shkolla. Sipas profesorit, ato kryesisht financoheshin nga Austro-Hungaria.

Dhe në fakt ka të drejtë. Austro-Hungaria ka pasur prej shekujsh një interes të veçantë për Shqipërinë, duke investuar në shkolla, në studimin e gjuhës shqipe, etj.

Pra nga statistikat që disponojnë françeskanët deri në vitin 1911 katolikët kanë hapur 47 shkolla shqipe, ndër to 10 shkolla për vajza.

Në vitin 1933, me urdhër të Zogut, u mbyllën 74% e shkollave fetare katolike dhe në 1945 ato u mbyllën plotësisht nga diktatura komuniste.

Faik Konica, në shkrimet e tij, do të lëvdonte punën e madhe të shkollave fetare katolike. Ai do të shkruante: ”Kolegji saverian mbahet në një shkallë të lartë dhe të gjithë ata që kanë parë shkollat e Francës e të Evropës mund të dëshmojnë se ajo e Shkodrës është e zonja për punë dhe krahasohet një me të”.

Dhe pikërisht për këto shkolla kanë dhënë kontribut të veçantë klerikët katolikë, si At Gjergj Fishta, Dom Ndre Mjeda, At Justin Rrota, Don Ndoc Nikaj, Karl Gurakuqi, Mati Logoreci etj./konica.al

Teatri Kombëtar pa buxhet, pa shfaqje të mjaftueshme e pa publik

Milot Mustafa, ushtrues detyre i drejtorit të Teatrit Kombëtar të Kosovës, në një intervistë për Radion Evropa e Lirë tha se gjatë stinës së verës, ky institucion nuk do të ofrojë asgjë për publikun, pasi do të jetë i mbyllur për dy muaj. Por, ai shton se edhe gjatë vitit, shikueshmëria e shfaqjeve nga publiku nuk është e kënaqshme

Radio Evropa e Lirë: Çka ofron Teatri Kombëtar gjatë verës?

Milot Mustafa: Gjatë verës Teatri kombëtar është në pushim, është kohë e vdekur. Nuk ka aktivitet teatrore, për shkak që nuk ka publik. Nuk ka interesim publiku që të vijë të shikojë shfaqje, kryesisht shkojnë në pushime verore, bëjnë plane tjera dhe aktivitete të tjera. Kështu që, edhe ne si teatër jemi në pushim për dy muaj. Pas dy muajve planifikojmë të dalim me premiera, njërën e kemi veç gati, në fillim të shtatorit do ta prezantojmë premierën. Edhe dy shfaqje të tjera të cilat do të fillojnë të përgatiten, për pjesën e dytë të vitit.

Radio Evropa e Lirë: Sa ka vizitorë Teatri Kombëtar I Kosovës?

Milot Mustafa: Nuk është shumë i kënaqshëm numri i vizitorëve, vitet e fundit ashtu si i kam parë raportet, ka pasur një ngritje të shikueshmërisë. Por, besoj se me një punë pak më serioze në marketing dhe me shfaqje më cilësore – nuk po them që nuk kanë qenë cilësore, ishin cilësore shumë – besoj se do të ketë hapësirë që të rritet shikueshmëria edhe publiku në Teatrin Kombëtar.

Radio Evropa e Lirë: Cilat janë kushtet brenda teatrit?

Milot Mustafa: Kushtet brenda teatrit nuk janë edhe ku me ditë sa të kënaqshme. I kryejnë nevojat elementare.Për nevojat teatrore ka nevojë për investime sidomos në infrastrukturë, ka kaluar një kohë shumë e gjatë që nuk ka pasur investime serioze në objektin e teatrit, por jemi duke planifikuar që t’i bëjmë disa intervenime emergjente, për shkak se nuk e kemi ndonjë plan ose projekt që të bëjmë një investim masiv në tërë objektin e teatrit.

Radio Evropa e Lirë: Sa keni qëndrueshmëri financiare ?

Milot Mustafa: Institucionet e kulturës financohen nga buxheti i shtetit, me veprimtari të veçanta të cilat me Kushtetutë, shteti është i obliguar që të ju ndajë buxhet, kështu që nuk është problem buxheti. Ka nevojë që të rritet buxheti i teatrit dhe ka nevojë që të përcaktohet qartë, mënyra e financimit të teatrit. Sepse deri tash të gjitha institucionet e kulturës financohen me anë të subvencioneve, është e njëjtë me OJQ-të se si financohen ato, dhe mendoj nuk është praktikë e mirë as për realizim të programit as për shpenzim të mjeteve, do të thotë jemi institucion shpenzojmë mjete si OJQ.

Nuk e kemi shumë mirë të rregulluar, jo veç teatri por asnjë nga institucionet e kulturës, nuk e kanë të rregulluar pjesën financiare ashtu si duhet dhe ashtu si është e përcaktuar me ligj. Sepse me Ligj të teatrit thuhet se teatri e ka buxhetin e vet dhe e menaxhon vet, që realisht nuk është duke ndodhur ashtu.

Radio Evropa e Lirë: Cilat kanë qenë shfaqjet e fundit që jeni prezantuar jashtë Kosovës?

Milot Mustafa: Shfaqjet e fundit që kanë qenë, që janë prezantuar jashtë Kosovës janë “Eshtrat që vijnë vonë” dhe “I lindur për mend’”. Mendoj që janë pak që të dalin vetëm dy shfaqje nga teatri për t’u prezantuar jashtë Kosovës. Në Shqipëri edhe në Bosnjë, është shumë pak që të prezantohen vetëm në dy vende.

Po e bëj edhe një krahasim me institucionet e tjera të kulturës, për shembull është “Ansambli Shota”, që ka buxhet sa gjysma e teatrit, dhe i ka të paktën dy prezantime jashtë nëpër botë dhe në rajon i ka deri në 8-9 prezantime si në Shqipëri, Mal të zi, Maqedoni edhe në Serbi. Mendoj që është shumë pak për teatrin.

Radio Evropa e Lirë: A ka Teatri Kombëtar i Kosoves bashkëpunim me teatrot e vendeve të rajonit?

Milot Mustafa: Ka bashkëpunim, kryesisht në letra, praktikisht nuk ka bashkëpunim. Nuk jam shumë në dijeni që është ndonjë projekt duke u realizuar konkretisht. Marrëveshjememorandumi ka, por sa janë implementuar nuk e di. Nuk kam parë ndonjë aktivitet konkret, ndonjë projekt konkret.

Jemi këtu në vendin tonë, që pa lerë diell e hënë!

Shpjegimi : “Lart në qiell” shfaqet një temen dhe brenda tij gjenden tre “njerëz”. Nga e djathta në të majtë vreni se një grua edhe një burrë gjenden nën një fustan, elementë ky që shpjegon kurorën, pra të njejtën familje, burrë e grua. Përballë tyre gjendet një femër tjetër dhe nga anët e jashtëme gjenden po dy femra duke treguar me dorë nga qielli në formë lutje

Hyjmë në detajë më të hollesishme:

Vreni dorën e majtë të burrit në qendër, fizionomia e të cilit ngjanë me “Tina-n” etruske!! Në dorën e tijë të djathtë ai mbanë një rreth që siç duket duhet të jetë peshë e rendë pasi siç vreni femra përballë e ndihmonë atë duke mbështetur dorën në krahun që ai mbanë sipër rrethin.

Po kështu shpjegohet edhe femra që gjëndet në të njëjtën fustanë me të, nga ana e mbasme. Siç vreni ajo e ka kapur për mezi dhe ai mbështet dorën e mbajtë mbi kofshën e saj që siç duket “e bënë për të mbajtur ballancën në mënyrë që t’i rezistoj peshës së rendë që ai po ngre sipër.

Pra të dhënat deri këtu janë këto:

1- Ngjarje në një temen

2-Ngjarje e rëndesishme fetare e shoqëruar me lutje.

3- Një peshë e rendë në formë rrethi që po ngrihet në qiell

4-Fizionomia e Tina-s etruske në mes të temenit.

Ana e sipërme hedhë dritë edhe më shumë në “zbardhjen” e çështjes. Vreni me kujdes sipër se në krahë të diellit qëndrojnë dy shpendë në “kufirin mindis natës edhe ditës..pra lartë në qiell. Vreni rrezet e diellit të cilat thyhen=është natë në tokë…Valle çka dashur të na thojë pershkrimi me elementet “një reth i rendë i ngritur në qiell natën”?.Cili është ky “rreth i rendë që shfaqet lartë në qiell? Hëna?!

Pellazgët mburreshin se ishin autokton edhe më të vjetër se hëna..na tregon Hesiodi “mark ëest ” rregjistri i grave.

Por edhe në labëri,ashtu siç e dokumenton Dhimiter Pilika në hyrje të librit të 2005 “Pellazgët origjina jonë e mohuar”..pra në labëri kendohet “Jena këtu në vendin tënë /që pa lerë diell e henë”

Çështja e “lerjes”(lindjes) së diellit e henës është sigurisht njëçështje shkencore,por këtu do merremi me “botkuptimin e lashtë” që në dhjetra të dhëna na tregohet se pellazgët mburreshin se ishin autoktone dhe më të vjetër se hëna.

Këtu kemi edhe një mbishkrim që besojmë se logjikisht duhet të shprehi me fjalë atë që thotëpërshkrimi….mrekullishte po:

MIMALENALARTHIAPURUHENAS…këto janë gërmat e mbishkrimit të përshtatura me alfabetin tonë sot.

Ndarja e mundeshme:

MI MALE NA LARTHIA PURU HENAS=MBI MALE NALT,MADHERIA SOLLI HENEN

Në pershkrim nuk shfaqen male por me bazë vetë “ngritjen në qiell” duhet të nënkuptojmë “atë që del mbi malë”….Doli hëna prapa malit……

Pra, si pershkrimi edhe shkrimi thonë të njëjtën gjë.

Por: NESE AI POPULL U QUAJTE GJITHANDEJ PELLAZGE ATEHER KRYEQENDREN ME TE HERSHME E KA NE DODONE=SHQIPTARET AUTOKTON.

Një shpjegim shtesë:

Sot historianët dhe gjuhëtarët shqiptarë e kundërshtojnë egzistencën e shqipes në lashtësi me preteksin e pamundësis së leximit të shkrimeve pa piksime=scripta continuea. Duke i djallëzuar mbishkrimet pellazgjike,qe në shumicën e tyre shkruhen me bashkëfjalesh në trajta rrokore fillimisht e më vonë në trajtë bashkimi fjalësh, ata e lenë mënjanë egzistencën e gjuhës shqipe në mbishkrimet e vjetra me preteksin se “fjalët munde të ndahen këtu apo aty”…shqipja pa piksime del në pahë dhe në se lexojmë dhe Buzukun,Bardhin etj, e jo më në lashtësi.Dhe aty gjemë fjalë të bashkuara ende deri në 1500 si “themune=them unë” etj ….por scripta continuea ka dhe në gjuhën greke…grekët nuk u qurravitën kurrë por u ulën dhe punuan mbi to …psh.2-8

Dhe ja diskriptimi i tyre

Transcription:ποιη εν τη βασιλει-α αυτου· και ουτως πασαι αι γυναικες περιθησουσιν τι-μην τοις ανδρασι εαυτων απο πτω-χου εως πλουσιου·και ηρεσεν ο λο-γος τω βασιλει· καιτοις αρχουσιν· καιεποι ησεν ο βασι-λευς καθ’ α ελαλη-σεν ο μαμουχεος·

Na duhet një shkollë e mirfilltë të merret me mbishkrimet …ashtu si “Shkolla Austriake e Arkeologjise” dikur…

/Shkeputur nga : “Shqipja Pellazge” Altin Kocaqi, Tiranë 2009

Zhurma për “NgomFestin” deri te përmendja e akteve terroriste

Qysh në mbrëmjen e parë të tij, edicioni i sivjetmë i festivalit të muzikës “NgomFest” ka ngjallur debat. Por zhurma për këtë festival në qytetin e Prizrenit ka marrë kahe tjetër kur në të janë përfshirë edhe figura udhëheqëse të institucioneve fetare

Reagimi i kryetarit të Këshillit të Bashkësisë Islame në Prizren, Besim Berishës, ka bërë që ai të kritikohet për qasjen e treguar, shkruan sot Koha Ditore. Berisha ka krahasuar këngëtarët me lopë, duke iu kërkuar falje atyre që merren me të drejtat e kafshëve. Ka shkuar edhe më larg. Ka përmendur edhe sulme të mundshme terroriste.

“Është t’u pallë një lopë (më falni ju dashamirë të kafshëve për këtë krahasim) në Kala, po e terrorizon 70 për qind të qytetit!!! Prizreni qytet i festivaleve degjeneruese. Jam kundër të gjithë atyre që përmes ‘kulturës’ na mbushin rininë me drogë dhe prostitucion!”, ka shkruar ai në profilin e tij në Facebook mbrëmjen e së enjtes, kur edhe ka nisur festivali i cili nga viti 2011 mbahet në Kalanë e Prizrenit. Brenda pak orësh, Berisha ka lëshuar një tjetër deklaratë.

“A ka inspektorat ky qytet? Shkoni more ndaleni zhurmën, se po çohet ndokush po bën ndonjë akt terrorist! Se veç kjo na mungon. Se kjo lopa është duke bërë ftesë për një gjë të tillë”, ka shkruar ai.

Reagimet ndaj deklaratave të Berishës kanë qenë të shpejta.

Drejtori ekzekutiv i Institutit Demokratik të Kosovës, Ismet Kryeziu, ka reaguar duke thënë se Berisha ofendon dhe kërcënon me akt terrorist. Sipas tij, qëndrimet e Besim Berishës nuk janë konform detyrës së një predikuesi fetar, i cili duhet t’i promovojë paqen e tolerancën.

“Përkundrazi qasja e tij dhe komunikimi me qytetarët ka marrë karakter të fushatës nxitëse, kërcënuese, fyese, urrejtëse dhe përçarëse”, ka shkruar Kryeziu po në Facebook. Ka shkruar se një klerik që me deklarimet e tij kërcënon me akte terroriste, fyen e nxit urrejtje ndërnjerëzore nuk duhet të jetë në krye të një bashkësie religjioze. “Prandaj, të gjithë prizrenasit e besimit islam duhet të refuzojmë pagesën e taksave ndaj BIK-ut, deri në shkarkimin e imamit Besim Berisha”, ka shkruar ai.

Gazeta ka komunikuar gjatë ditës së premte me imamin Berisha. Ai nuk ka dashur t’i komentojë deklarimet e bëra të enjten. Por në mbrëmjen e së premtes është tërhequr nga ato që ka thënë. Këtë e ka bërë po me një deklaratë në Facebook.

Ka lajmëruar se i ka fshirë deklaratat e bëra më herët. Ka shkruar se ai kurrë nuk ka bërë ftesë për akte terroriste. Ka thënë ta ketë potencuar disa herë para autoriteteve komunale që duhet pasur kujdes me festivalet verore sa i përket zërit të muzikës pas mesnate, pasi sipas tij këto gjëra po nxisin urrejtje.

“Ju garantoj dhe siguroj, që në postimet e mia kam marrë për bazë edhe shqetësimet e qytetarëve të cilët i përfaqësoj. Kërkoj falje publikisht për ofendimin qe ia kam bërë atij tipit që folke (sepse s’ka kënduar)”, ka shkruar Berisha. Ka shkruar se Ismet Kryeziu i di qëndrimet e tij prej hoxhe. “Unë jam i drejtpërdrejtë dhe nuk paguhem nga askush, pos se nga ju! Ata që thithin fonde në emër të proklamimit të ‘demokracisë’ le të mendohen për të ardhurat e tyre! Xhemati im i respektuar, në cilin libër shkruan që ‘muzika’ e shfrenuar dhe degjeneruar deri në 04:00 të mëngjesit është kulturë?”, ka shkruar midis të tjerash ai.

Shqetësimet e qytetarëve për zhurmën që ka krijuar nata e parë e festivalit, kanë bërë që organizatorët të takohen me zyrtarët komunalë dhe ata policorë të enjten.

Drejtori i “NgomFestit”, Ardian Kazazi, ka thënë se nuk mund t’i komentojë deklaratat e të tjerëve. Ka thënë se janë të vetëdijshëm sa u përket shqetësimeve.

Vesel Gashi, zëdhënës i Policisë në Prizren, ka thënë se Komuna e ka dhënë lejen për mbajtjen e festivalit deri në orët e vona.

Gjuha shqipe, është gjuhë e krijuar nga një mendje shumë e fuqishme

Gjuha shqipe, eshte gjuhe e krijuar nga nje “mendje” shume e fuqishme. Foljet e saj primitive, jane kode primitive qe krijuesi, i ka ndertuar paralel me natyren

Besir BAJRAMI

Une thjeshte, habitem me magjine e saj dhe kuptoj qe asgje nuk eshte e rastesishme. Ne gjuhen shqipe ka vene dore dikush shume me i ditur se gjithe murgjit qe krijuan greqishten, latinishten dhe sllavishten te marre se bashku. Gjuha shqipe, eshte nje art tingujsh dhe kombinimesh te tyre, i kryer me nje finese te jashtezakonshme.

Ne baze te kesaj skeme te thjeshte per afinitetin e tingujve: b—->bʰ—>pʰ—>ph—->φ ose f—->v shqiptar–>shqiptaro-latin—->latin standart——> latin vernakular—->shqiptar (kjo per arsyen sepse tingulli b ka nje evolucion te tille), une bashkova skajet e ketij vargu dhe vendosa elementet qe mungonin.

Skema qe e shihni ne foto, ne menyre te natyrshme me shpjegoji ate qe ne fakt ndodh vertete si dhe ate qe shqipja eshte para dhe ne baze te te gjithave gjuheve te tjera.

Ne mes tjerash, me ane te kesaj skeme: b—->bʰ—>pʰ—>ph—->φ ose f—->v …mund te kuptojme se perse fe dhe be mund te jene e njejta gje ne kapercime reciproke.