Sivjet nuk do të ketë Nobel për Letërsi

Akademia suedeze ka njoftuar se sivjet nuk do të jepet çmimi Nobel për letërsi, raporton agjencia e lajmeve “TT”

Kjo organizatë e ka shtyrë ndarjen e çmimit të sivjetmë për vitin e ardhshëm. Sot pritej që Akademia të bënte të ditur nëse sivjet do të jepet çmimi Nobel për letërsi, përkundër skandalit më të madh që ka goditur këtë Akademi që prej themelimit në vitin 1901, transmeton Koha.net.

Organizata ka thënë se po përballet me krizën lidhur me akuzat për ngacmime seksuale të bëra ndaj fotografit Jean-Claude Arnault.

Ndasitë në Akademi filluan nëntorin e vitit të kaluar kur Arnault, i cili drejtonte një projekt kulturor të financiar nga Akademia suedeze, u akuzua nga 18 gra për ngacmime seksuale.

Disa prej këtyre incidenteve besohet të kenë ndodhur në pronën që i takonte Akademisë. Arnault i ka mohuar këto akuza.

CARIA – Popujt e Azisë së Vogël – Shqipja gjuha e tyre

Gjuha Cariane pa frikë mund të përdorim frazën – “Barbarians” gjuhë barbare pra, e fshehur kjo, maskuar nga një maskim grek – për ti dhënë një përshkrim të shpejtë kombit të vet si të lashtë dhe të njohur si Carians

Nga Mili Butka

Kjo edhe për një arsye tjetër: A dini se shumë njerëz të famshëm ishin në fakt me origjinë Cariane? “Babai i historisë”, Herodoti ishte gjysma Carian nga ana e etërve të tij, që quhej Lyxes ose Lỳkse në vendlindjen Carian. Cleoboulos e filozof, një nga shtatë mendimtarë të Greqisë quajtur, ishte një Carian nga qyteti i Lindos, prej të cilit kemi një nga thëniet më të mençura dhe më klasike ndonjëherë; “Moderation is the best thing” një frazë që u bë një shprehi e kulturës greke.

Thales Miletian, një nga filozofët më të mëdhenjë dhe me shumë të drejtë i quajtur “babai i shkencës”, ishte gjithashtu Carian. Jemi të njohur gjithashtu me Mausolos, dhoma e varrimit i të cilit “mauzole”, u bë një nga shtatë mrekullitë e botës. Personi më i pasur në historinë e njerëzimit dhe Mbret e Lidias, Pasanik, ishte gjysma Carian. Kjo do të thotë së fundi, se Carians ishin shumë më tepër të famëshëm, por të njohur relativisht dobët.

Origjina e Carians

Edhe pse Carians përmenden shpesh në literaturën e lashtë, pjesa më e gjerë rreth tyre mbeti një mister. Deri në vitet 80, kur shkrimi Carian ishte deshifruar më në fund, deri atëhere nuk dihej asgjë në lidhje me natyrën e gjuhës së tyre. Ajo që ne e dimë tani, është se gjuha Cariane i përkiste grupit Luwic e gjuhëve Anadollit indo-europiane së bashku me Lycian 1. Megjithatë, shumica e autorëve të lashtë e vendosin popullin e lashtë Carian fillimisht në tokat e së sotmes Greqi.

Në kërkim të para-historisë së tyre, do të ishte, edhe një herë, e mençur të besonim Herodotin, i cili ishte gjysmë-Carian nga gjaku. Ai raporton në lidhje me Kretën, ku Carians banonin në ishujt e Egjeut dhe janë subjekte ndaj “Minoan” Mbretit Minos. Ata nuk paguajnë asnjë haraç, gjatë të furnizimit të Kretës me anije dhe detarëve kur ishte e nevojshme.

Nga fushatat e tyre me Minos, ata u bënë të njohur si mercenarë dhe në fakt emri “Carian” u bë pothuajse sinonim me “mercenar”. Në këtë pikë të kohës, Carians janë të njohur si Leleges, një emër i cili ka qenë shumë konfuz për historianët . Në fakt, Leleges janë një grup njerëzish që Possedojnë në disa llogari si Carians dhe në llogari të tjera, si një komb i veçantë, që lidhen ngushtë me Carians.
Me paraprakisht në ishujt Jon dhe Dorian , të Carians përfundojnë në kontinent. Në anën tjetër, sipas Herodotit, Carians i paraqesin si vendasit e Caria. Ata thanë se Lydos dhe Mysos, etërit e Lydian dhe kombit Mysian respektivisht, ishin vëllezërit e tyre “Car” atit themelues.

Herodoti beson megjithatë, se vendasit e Caria, ishin Kaunian, një komb që miratoi gjuhën Cariane (ose Carian miratoi Kaunian). Kaunianët në nga ana e tyre pohuar se kanë ardhur nga Kreta.

Shembuj gjuhësor. Më poshtë ju do të gjeni disa fjalë Cariane dhe lidhjen e tyre me gjuhët e tjera indo-evropiane. Vini re gjithashtu gjuhën shqipe e njëjtë fiks me ate Cariane

E vërteta është se lidhja e tyre me grekët duhet të ketë kaluar midis shumë situatave të “dashurisë dhe urrejtjes”. Jonianët e parë që u vendosën në Caria nuk kanë sjellë gra me vete, por janë martuar me gratë Carian lokale. Kjo do të thotë se popullatat e bregdetit Carian ishin fillimisht të përziera dhe valët e mëvonshme të grekëve duhet të kenë shkaktuar një helenizim të hershëm i 6 popullatave Cariane.

Pak a shumë, Carians duhet të kenë qenë ekzistues si komb brenda një kombi dhe erdhi në një formë simbiozë me grekët. Tani, nëse shkrimtarët grekë ishin me të vërtetë të drejtë në lidhje me migrimin e Carians në brigjet e Azisë së Vogël, dyhet thënë kur ndodhi kjo? Në anën tjetër të Egjeut gjendet përgjigjia. Vendi i Karkisa siç quhet në të dhënat e Hethit mund të jetë Caria i shekullit të 14 pes.
Duke pasur parasysh etnonimin Carian “Krk” dhe “Krka” e përdorur nga fenikasit dhe ajo persiane, përkatësisht, atëherë do të thotë, Karkisa qenë Caria nga vende të larta.

Carian i përket familjes indo-evropiane e gjuhëve të Anadollit, së bashku me Hiteut, kuneiform dhe hieroglifik Luwian, Palaic, Lycian, Lydian, Sidetic dhe Pisidhisë. V. V. Sevoroskin-në bazë të dokumentacionit të tërthortë afirmuar në burimet klasike, kryesisht emrat Carian duket që treguan lidhje të forta me të Anatolisë. Por kjo tashmë është konfirmuar qartë nga burime të drejtpërdrejta, tani që alfabeti Carian është deshifruar, dhe prova vendimtare gjuhësore është marrë nga tekstet Carian.

Pavarësisht klasifikimit të saj të caktuar, Carian është një gjuhë e dëftuar dobët. Shumica e mbishkrimeve Carian janë prodhuar jashtë Caria (e.g në Egjipt) dhe janë kryesisht grafite me kontekstin lakonike (e.g emrin e amanuensis). Kjo na lë me një fjalor që është i përbërë kryesisht nga emrat personal. Më të gjata tekstet Cariane janë gjetur në Greqi dhe Turqi, por është e nevojëshme për shumë më tepër në mënyrë që të kërkojmë një kuptim më të mirë të kësaj gjuhe.

Pjesa më e pazakontë dhe e vështirë e gjuhës Cariane është alfabeti saj. Ajo duket pak a shumë si një alfabet rrjedhe greke, por në realitet çfardo lloj leximi nëpërmjet gjuhës greke do të ishte i pa vlerë me realen në Carian. Për shembull, e konsiderojnë si më poshtë hipotetike shkronja rendore MARIA 10, e cila është lexuar si SAŠLDA i n Carian. Vlerat e këtyre shkronjave nuk kanë të bëjnë fare me ato greke dhe për këtë arsye përpjekjet e para për të lexuar Carian si greke, është bër pothuajse “unpronounceable”. (e pa prononcueshme, e pa pranueshme)

Një përpjekje e dytë për të lexuar Carianen si alfabet semisyllabic nuk dha asnjë dritë.
Egyptiologisti John D. Ray duke përdorur bilinguals Carian-egjiptian ariti të caktojë vlera të reja për këtë jo “greke”-si alfabet, dhe gjuha Cariane është deshifruar pas kësaj.
Megjithatë, të kuptuarit tonë të asaj se si mundemi për të lexuar Carian nuk është ende e qartë.

Tek kjo tabelë vini re me kujdes disa fjalë të lashta PIE – të cilat gjenden ende pastër tek gjuha shqipe, pa haruar evolimin e shkronjave llogjike dhe me bazë shkencore përcaktuar ashtu e njëjtë kjo për të gjitha gjuhët e tjera në përdorim; psh: kemi kalime te tilla si : d/t/s = ds/x/z ashtu si: Ts = c/ç, etj. Shpjegoj këtë pasi fjala e parë PIE e ndodhur tek kjo tabelë aty kemi:
dhu₂mós =zu’mènim – zèmërim.

Fakte tjera për gjuhën të cilën e folën Aleksandri i Madh dhe Akili

Medalion i arte i gjetur ne Sicili dhe i ruajtur ne Museun e Baselit. Ky moment, i vrasjes se amazones Penthesilea nga Akili, eshte gjetur edhe ne Apolloni, ne nje murale..!Akilin nena e beri te paprekshem duke i sperkatur me ambrozi diten dhe duke e futur ne flake naten. Me tej e zhyti ne ujrat e ferrit te Stiges, duke e mbajtur prej thembreje, qe mbeti e vetmja pike e cenueshme e heroit…

Akili (lat. Achilles) sipas Homerit, heroi më guximtar në luftën e Trojës, i biri i Peleus dhe Thetisë, mbyti Hektorin sepse ky i’a kishte mbytur kusheririn Patrklos. Në prallat dhe mitet e tjera thuhet se ka qenë i lëndushëm vetëm në thembër. Sipas historisë thuhet se edhe Aleksandri i madh ka pasur lidhje familjare me Akilin, nëpërmjet të ëmës, Olimpia, gruaja e Filipit dhe princesësh së Epirit. Djali i Peleut, Mbret i Mirmidoneve dhe i Tetit, bijë e Oqeanit.

Nena e beri te paprekshem duke i sperkatur me ambrozi diten dhe duke e futur ne flake naten. Me tej e zhyti ne ujrat e ferrit te Stiges, duke e mbajtur prej thembreje, qe mbeti e vetmja pike e cenueshme e heroit. Mjeshtri i tij i pare ishte Feniksi, me tej centauri Kiron qe e ushqeu me palce eshtrash te luaneve, tigrave dhe egersirave te tjera. Kironi e streviti per gjueti , si te mbareshtronte kuajt dhe ne artin e mjeksise. I mesoi cilesite antike: qendrueshmerine ndaj dhimbjes , perbuzjen e te mirave ne kete bote, dashurine per te verteten. Kur fati i ofroi nje zgjedhje midis nje jete te shkurter dhe te lavdishme dhe nje tjeter te gjate, por te hereshme, zgjodhi te paren.

Teti e informuar nga falltari Kalkant se i biri do te vdiste ne Troje, per ta penguar qe te nisej e te fshihej ne oborrin e Likomedit, mbret i Skiros , te veshur si grua midis tyre dhe mori emrin Pirra “qimekuqe”. Qendrimi ketu zgjati 9 vjet, gjate te cilave ai u dashurua me Deidamine,njeren prej motrave te tij te rreme, prej nga lindi Neoptolemi. Por Uliksi me dredhi e gjeti dhe e solli me vete ne Troje, pasi orakulli thoshte se: Pa Akilin , Troja nuk do te mund te binte. Ne vitin e 10 te rrethimit , heroi i nxehur per nje ndarje jo te drejte te prehes se luftes, u terhoq nga tenda e rrefuzoi te luftonte më. Doli ne lufte vetem prej vdekjes se mikut te tij Patrolokit, per te cilin u hakmorr duke vrare luftetarin me te madh te trojaneve ” Hektorin”.

Dashuria me shikim te pare per bukuroshen “Pentesilea”, aleate e Trojaneve , kur i zbuloj fytyren pasi e kishte pare ne duel, vdekja e tij nga shigjeta e Paridit drejtuar ne thembren e zbuluar te heroit nga Apolloni. Akejte i bene nderime solenme dhe nena e tij Teti, e qau per 17 dite me te gjitha Nereidat. Si varri i tij ka qene mbajtur nje turme prane Kepit Sigje. Nje legjende e mevonshme tregon se Teti e coi trupin e te birit ne Ishullin e Bardhe ne grykederdhjen e Danubit ku Akili beri nje jete te fshehte. Kush kalonte aty prane degjonte zhurme armesh diten dhe urime e kenge naten, si ne Valhalla.

Ne librin Dodona nga Howard Fremont Stratton Priv na i pemend akilin si nje pellazg qe ska lidhje me helenet. Gjuha shqipe eshte gjuha qe mendohet te kete folur dhe Aleksanderi i Madh dhe Akili.

Akili me qeleshe – Momenti kur vret Penthesilean

Teza të origjinës ilire të shqiptarëve dhe të gjuhës shqipe

E përgatiti Prof. Zymer Mehani

Gjuha shqipe bën pjesë në familjen e gjuhëve indoevropiane, ku futen gjuhët indo-iranike, greqishtja, gjuhët romane, gjuhët sllave, gjuhët gjermane, etj. Ajo formon një degë të veçantë në këtë familje gjuhësore dhe nuk ka ndonjë lidhje prejardhjeje me asnjërën prej gjuhëve të sotme indoevropiane. Karakteri indoevropian i shqipes, përkatësia e saj në familjen gjuhësore indoevropiane, u arrit të përcaktohej e të vërtetohej që nga mesi i shekullit XIX, në sajë të studimeve të gjuhësisë historike krahasuese.

Ishte sidomos merita e njërit prej themeluesve kryesorë të këtij drejtimi gjuhësor, dijetarit të njohur gjerman Franz Bopp, që vërtetoi me metoda shkencore përkatësinë e gjuhës shqipe në familjen gjuhësore indoevropiane. F. Bopp i kushtoi këtij problemi një vepër të veçantë me titull “Ueber das Albanesische in scinen verëandtschaftlichen Bezichungen”, botuar në Berlin në vitin 1854.

Në ndarjen e gjuhëve indoevropiane në dy grupe: në gjuhë lindore ose satem dhe në gjuhë perëndimore ose kentum, shqipja shkon me gjuhët lindore (satem), bashkë me gjuhët indo-iranike, gjuhët balto-sllave dhe armenishten.

Problemi i origjinës së gjuhës shqipe është një nga problemet shumë të debatuara të shkencës gjuhësore. Ajo e ka burimin, pa dyshim, prej njërës nga gjuhët e lashta të Gadishullit të Ballkanit, ilirishtes ose trakishtes. Në literaturën gjuhësore qarkullojnë dy teza themelore për origjinën e shqipes: teza e origjinës ilire dhe teza e origjinës trake. Teza ilire ka gjetur mbështetje më të gjerë historike dhe gjuhësore. Ajo është formuar që në shekullin XVIII në rrethet e historianëve dhe albanologëve.

Përpjekjen e parë shkencore për të shpjeguar origjinën e shqiptarëve dhe të gjuhës së tyre, e bëri historiani suedez Hans Erich Thunmann në veprën e tij “Undersuchunger liber di Geschichte der Östlichen europäischen Völker” Leipzig 1774. Ai, duke u mbështetur në burime historike latine e bizantine dhe në të dhëna gjuhësore e onomastike, arriti në përfundimin se shqiptarët janë vazhduesit autoktonë të popullsisë së lashtë ilire, e cila nuk u romanizua siç ndodhi me popullsinë trako-dake, paraardhëse të rumunëve.

Teza e origjinës ilire të shqiptarëve është mbështetur nga albanologu i mirënjohur austriak Johannas Georges von Hahn në veprën e tij “Albanesische Stidien”, publikuar më 1854.

Që nga ajo kohë deri në ditët tona, një varg dijetarësh të shquar historianë, arkeologë e gjuhëtarë, kanë sjellë duke plotësuar njeri tjetrin, një sërë argumentesh historike dhe gjuhësore, që mbështesin tezën ilire të origjinës së shqiptarëve dhe të gjuhës së tyre. Disa nga këto argumente themelore, janë:

Shqiptarët banojnë sot në një pjesë të trojeve, ku në periudhën antike kanë banuar fise ilire; nga ana tjetër në burimet historike nuk njihet ndonjë emigrim i shqiptarëve nga vise të tjera për t’u vendosur në trojet e sotme.
Një pjesë e elementeve gjuhësore: emra sendesh, fisesh, emra njerëzish, etj., që janë njohur si ilire, gjejnë shpjegim me anë të gjuhës shqipe.
Format e toponimeve të lashta të trojeve ilire shqiptare, të krahasuara me format përgjegjëse të sotme, provojnë se ato janë zhvilluar sipas rregullave të fonetikës historike të shqipes, d.m.th. kanë kaluar pa ndërprerje nëpër gojën e një popullsie shqipfolëse.
Marrëdhëniet e shqipes me greqishten e vjetër dhe me latinishten, tregojnë se shqipja është formuar dhe është zhvilluar në fqinjësi me këto dy gjuhë këtu në brigjet e Adriatikut dhe të Jonit.
Të dhënat arkeologjike dhe ato të kulturës materiale e shpirtërore, dëshmojnë se ka vijimësi kulturore nga ilirët antikë te shqiptarët e sotëm.
Nga të gjithë këto argumente, të paraqitura në mënyrë të përmbledhur, rezulton se teza e origjinës ilire e gjuhës shqipe, është teza më e mbështetur nga ana historike dhe gjuhësore.

Burimet:

Demiraj, Shaban, “Prejardhja e Shqiptarëve nën Dritën e Dëshmive të Gjuhës Shqipe”, Tiranë, 1999
Demiraj, Bardhyl, “Shqiptarët”, Tiranë, 2010.
Çabej, Eqrem, Studime etimologjike në fushë të shqipes II, Tiranë, 1976
Çabej, Eqrem, Studime gjuhesore; vell. V. Prishtine. 1975
Myderrizi, Osman, Emri i vjetër kombëtar i Shqipërisë në tekstet e vjetra shqipe me alfabet latin e arab – Studime historike nr.4, 1965
Sedaj, Engjëll, Etnonimi arbëresh/shqiptar kontribut për autoktoninë e shqiptarëve, Prishtinë, 1996

Shqiptarët dhe gjuha shqipe, fakte befasuese të studiuesëve të huaj (video)

Për shkak të mungesës së të dhënave për Shqipërinë dhe shqiptarët gjatë një periudhe të mesjestës (shekulli VI deri XI), prejardhja e shqiptarëve, në studimet gjermane, u bë objekt i një debati të gjatë shkencor

Shkruan: Albert Vataj

Studimi i gjuhës shqipe për të arritur në përfundime mbi prejardhjen e saj e të shqiptarëve filloi qysh me filozofin dhe matematikanin gjerman Lajbnicin (Gottfried Wilhelm Lajbniz, 1646-1716) dhe me historianin suedez Tunman (Hans Erich Tunmann, 1746-1778; profesor në universitetin e Halles në Gjermani). Tunman është një nga albanologët e parë. Në veprën e tij Hulumtime për historinë e popujve të Evropës Lindore (1774) bëhen orvatjet për të shpjeguar prejardhjen e shqiptarëve dhe të gjuhës së tyre. Sipas tij, bazuar në dokumentet e lashta greko-latine e bizantine, del se shqiptarët mesjetarë janë vazhdues autoktonë të ilirëve.

Studimi i parë gjerman, e njëkohësisht evropian, rreth prejardhjes së gjuhës shqipe e të shqiptarëve i takon filozofit më të madh të kohës së tij – Lajbnicit. Këtë përpjekje ia kishte kërkuar bibliotekari i Bibliotekës Mbretërore të Berlinit, ku tanimë ishte themeluar Akademia e Shkencave e Prusisë. Për prejardhjen e gjuhës shqipe Lajbnici bën fjalë në tri letra që tanimë njihen si “Letra shqiptare” të cilat ai i dërgonte bibliotekarit të Bibliotekës Mbretërore të Berlinit. Në letrën e dytë të datës 10 dhjetor 1709 Lajbnici e quan shqipen “gjuhë e ilirëve të lashtë”. Enciklopedisti i gjuhëve – Lajbnici – thotë se kishte shtënë në dorë një libër dhe një fjalor të gjuhës shqipe, të cilët dihet se janë “Doktrina e kërshtenë” (1618) e Pjetër Budit (1566-1622) dhe “Fjalori latinisht-shqip” (“Dictionarium latino-epiroticum”) (1635) i Frang Bardhit (1606-1643). Filozofi i madh, në etimologjizimet e fjalëve shqip operon me një koncept që do të formulohej shkencërisht rreth një shekull më vonë.

Shekulli XVIII është shekull i iluminizmit. Më 1774 u botua në Lajpcig libri i Tunmanit Kërkime për historinë e popujve të Evropës Lindore, kushtuar historisë dhe prejardhjes së shqiptarëve dhe të rumunëve. Tunmani del si eksploratori i parë i Evropës shkencore në historinë e shqiptarëve. Tunmani kishte vënë në dorë Fjalorin latiisht-shqip të F. Bardhit dhe përkthimin shqip të Katekizmit të Belarminit nga Pjetër Budi.

Koncepti i familjes gjuhësore indoevropiane në formën e tij embrionale u parashtrua së pari nga Uiliam Xhons rreth 80 vjet pas letrës së Lajbnicit. Gjuhëtari gjerman, një nga themeluesit e linguistikës si shkencë e pavarur Franc Bop (Franz Bopp, 1791-1867) është i pari që argumentoi se shqipja bën pjesë në trungun e gjuhëve indoevropiane. Filozofi dhe teoricieni i historisë së shekullit XVIII Johan Gotfrid Herder në veprën e tij “Ide për historinë e njerëzimit”, 1784-1791), bën fjalë edhe për popujt e sotëm të Evropës e të botës. Herder-i në këtë vepër thotë për shqiptarët: “Ata nuk janë aspak të huaj, por një popull i lashtë i familjes evropiane”. Kjo ide e Herderit pohon autoktoninë e popullit shqiptar. Për Herderin a) shqiptarët janë popull me histori të lashtë; dhe b) shqiptaërt rrjedhin prej ilirëve. Në vitin 1850 August Shlajheri vërtetoi karakterin indoevropian të shqipes. Studiuesi dhe albanologu gjerman Jozef Riter fon Ksilander (Josef Ritter Xylander,1794-1854) është autor i veprës Gjuha e shqiptarëve (Die Sprache der Albanesen oder Schkipëtaren,1835).

Në kohën kur është botuar vepra në fjalë e Herderit, për Evropën shkencore ishte bërë e njohur edhe pikëpamja që mohonte autoktoninë e shqiptarëve (rrjedhimisht edhe prejardhjen ilire të tyre) nëpërmjet autorëve bizantinë Halkokondilit dhe historianëve kishtarë Le-Quien dhe Assemani, që i bënin shqiptarët të ardhur gjatë mesjetës, i pari nga Alba e Italisë, kurse dy të tjerët Albania e Kaukazit.

Herderi është autori i tretë gjerman (e njëkohësisht evropian) që shprehet në favor të prejardhjes ilire të shqiptarëve.

Studimet rreth Shqipërisë e shqiptarëve hynë në një fazë të re pas themelimit të pashallëqeve shqiptare – autonome, sidomos të pashallëkut të Janinës, udhëheqësi i të cilit, Ali pashë Tepelena (1740-1822), një nga figurat më madhore dhe më komplekse të kombit shqiptar, synoi jo vetëm autonominë nga Porta, por edhe krijimin e një shteti të pavarur që do të shtrinte sovranitetin e tij mbi të gjitha trojet e banuara nga shqiptarët. Ekzistenca e pashallëqeve faktikisht autonome i dha një impuls të fuqishëm zgjimit të vetëdijes kombëtare të shqiptarëve dhe idesë së një shteti kombëtar shqiptar dhe bëri të njohur Shqipërinë si një entitet i veçantë politik brenda Perandorisë Osmane, si një objekt hetimi për Evropën shkenncore. Në pashallëkun e Ali pashë Tepelenës u vendosën për herë të parë përfaqësues diplomatikë të fuqive të huaja, fillimisht të Francës e të Anglisë, të cilët u morën me problemet shqiptare bashkëkohore e të së kaluarës, duke lënë vepra interesante.

Konsull i përgjithshëm i Francës në Janinë u emërua Pukëvil-i (François Charles Henry Louis Pouqueville, 1770-1838, mjek, natyralist, diplomat dhe historian, ndoqi nga afër e për shumë vite veprimtarinë politike të Ali pashë Tepelenës). Në veprat e tij jepen të dhëna të shumta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët, si në Udhëtim nëpër Greqi (6 vëllime, Paris,1820), Historia e ringjalljes së Greqisë. Vepra e tij përshkohet nga një admirim për grekët dhe nga njëfarë denigrimi për shqiptarët. Përfaqësues politik i Anglisë në Janinë u emërua Uilliam Martin Lik-u (1777-1860). Liku është autor i veprës Udhëtime në Greqinë e veriut (1835). Me këto punime bota shkencore evropiane mori në dorë një informacion të pasur për Shqipërinë si dhe nxitje për studimin e këtij vendi dhe të historisë së tij.

Për qëllime njohëse e studimi do të shëtisnin në Shqipëri që nga poeti romantik anglez Xhorxh Gordon Bajroni (George G. Byron, 1788-1824) dhe miku i tij Xhon Kam Hobhaus (1786-1869) deri te dijetari fancez Ami Bue (1794-1881) dhe arkeologu francez Leon Hezej. Në këngën e dytë të poemës së vet Shtegtimet e Çajld Haroldit (1812-1818) Bajroni vlerëson traditat burrërore, trimëritë, fisnikërinë dhe mikpritjen e shqiptarëve.

Rreth problemit të prejardhjes së shqiptarëve u shprehën vetëm Pukëvili dhe Liku. Qëndrimet e tyre janë krejtësisht të kundërta. Studiuesi francez pranon pikëpamjen fantastike të shprehur nga historianët kishtarë Le Quien dhe Asemani nga mesi i shekullit XVIII.

Për shqiptarët Liku flet në veprat Udhëtime në Greqinë e veriut (Travels in Northern Greece, Londër, 1835) dhe Researches in Grece, 1854. “Udhëtime në Greqinë e veriut” është një vepër themelore për historinë e Shqipërisë jugore, me informacione historike, gjeografike, ekonomike, gjuhësore, etnografike, arkeologjike etj. që shtrihet në kohë nga e sotmja deri në lashtësinë klasike, ku bie në sy njohja e burimeve të lashta greke e romake lidhur me trojet e Shqipërisë së jugut. Liku arriti në përfundimin se shqiptarët janë autoktonë në trojet e tyre qysh nga fillimi i epokës historike.

Në fillim të shekullit XIX Anglia dhe Franca kishin interesa politike, ekonomike dhe ushtarake në Mesdhe dhe në perandorinë Osmane, duke përfshirë edhe provincën shqiptare të saj. Në atë kohë Rajhu gjerman ende nuk kishte interesa të këtilla ekspansioniste në rajon. Por në “klubin” osman të fuqive evropiane shpejt do të futet Austria. Që nga vitet 40 të shekullit XIX edhe Austria do të kishte në Janinë përfaqësuesit e saj konsullorë.

Në fillim të shekullit XIX problemi i prejardhjes dhe i gjuhës së shqiptarëve u bë objekt i hetimit shkencor për arbëreshët e Italisë, të cilët tani kishin hyrë në etapën e një zgjimi të vetëdijes për kombësinë e lashtë së cilës i përkisnin. Së pari Nikollë Keta (1742-1803) në veprën “Etimologji të gjuhës shqipe” argumentonte autoktoninë e shqiptarëve dhe prejardhjen ilire të tyre. Në “Annales des Voyages” (vol. III, 1809) (Analet e udhëtimeve) të botuar nga Malte-Brun, studiuesi arbëresh Engjëll Mashi (1758-1821) botoi punimin “Ese për prejardhjen e zakonet dhe gjendjen aktuale të kombit shqiptar” duke argumentuar prejardhjen ilire dhe autoktoninë e shqiptarëve.

Kur më 1835 Uilliam Martin Lik nisi të botonte në Londër veprën e tij “Udhëtime në Greqinë e veriut” në Frankfurt-mbi-Majn, doli nga shtypi libri i gjuhëtarit bavarez Jozef Riter fon Ksilander Die Sprache der Albanesen oder Schkipëtaren, në të cilin duke u mbështetur në 35 00 fjalë të shqipes solli argumente themelore në të mirë të prejardhjes së lashtë indoevropiane të saj, duke hedhur poshtë pikëpamjen për prejardhjen tatare ose kaukaziane të saj dhe duke u shprehur se shqipja është bijë e ilirishtes dhe shqiptarët – pasardhës të ilirëve. Ai argumentoi se shqipja nuk ka lindur nga ndonjë përzierje mekanike e gjuhëve romane. Ksilanderi studimin e gjuhës shqipe arriti që ta vërë në nivelin e gjuhësisë krahasimtare bashkëkohore. Me Ksilanderin përfundon etapa e parë e studimeve gjermane mbi Shqipërinë dhe shqiptarët.

Studiuesi dhe albanologu gjerman, njëri nga themeluesit e shkencës së albanologjisë Johan Georg fon Han (1811-1869) i lindur në Jena, gjatë udhëtimit në Shqipëri e Greqi, njohu shqiptarë dhe arbëreshë. Emërimi i tij si konsll i Austrisë në Janinë në vitin 1847, i dha atij mundësinë që t’i kushtojë thuajse tërë jetën e tij aktive si studiues i popullit shqiptar nga i cili ishin shkëputur arbëreshët në mesjetë. Hani është autor i veprës monumentale për historinë dhe botën shqiptare në përgjithësi “Studime shqiptare” (Albanesische Studien, Jena, 1954). Më vonë botoi veprën Udhëtim nëpër viset e Drinit e të Vardarit (1867-1869). Në veprën Studime shqiptare Hani thotë: “Meqë shqiptarët nuk janë sllavë dhe nuk lidhen ngushtë me ndonjë nga popujt e tjerë që njohim, meqë burimet fare të pakta që kemi nuk flasin për ndonjë shtegtim tjetër (veç atij sllav), i cili të ishte aq i madh sa të krijonte një popull të madh, duhet pranuar se shqiptarët e sotëm janë banorët e hershëm parasllavë të atij vendi .” Më 1868 Hani boton në Vjenë veprën Udhëtim nga Beogradi në Selanik. Ai riformulon pikëpamjen e tij për autoktoninë e shqiptarëve. “Ne mund të pranojmë në mënyrë të padiskutueshme se shqiptarët e sotëm janë pasardhës të ilirëve dhe të epirotëve të lashtë” (vepra e cituar, f. 228). Në këtë vepër ai përshkruan vise të banuara nga shqiptarë në Kosovë, Maqedoni e Serbi, njeh prejardhjen dardane të kosovarëve, njeh autoktoninë e shqiptarëve në trevat e banuara prej tyre në Maqedoni në shekullin e kaluar. Argumentimi i autoktonisë së shqiptarëve nga Hani ngjalli një reagim të menjëhershëm nga ana e kundërshtarëve të autoktonisë. Më 1855 u botua teza e doktoraturës e studiuesit Nikokles në Universitetin e Hajdelbergut në të cilën nga pozita antishkencore ai përpiqet të argumentojë pikëpamjen mitike të ardhjes së shqiptarëve nga Albania e Kaukazit në periudhën e mesjetës, që ishte paraqitur së pari nga historianët kishtarë një shekull para tij.

Punimi i Nikoklesit mori përgjigje shkencore në vitin 1857 nga historiani gjerman i mesit të shekullit XIX – Falmerajeri (J. Ph. Fallmerayer), i cili tregoi karakterin antishkencor dhe fantastik të punimit në fjalë. Në veprën e tij në tri pjesë Elementi shqiptar në Greqi, 1857, Falmerajeri përshkruan situatën e studimeve rreth historisë dhe prejardhjes së shqiptarëve, duke na dhënë tablonë në të cilën duket qartë dominimi i pikëpamjes së autoktonisë mbi atë të aloktonisë, një dominim në nivel shkencor të argumentimit. Falmerajeri zbulon vitalitetin e lartë të popullit shqiptar, qëndresën e tij të jashtëzakonshme ndaj asimilimit kulturor dhe etnik dhe e konsideron popullin shqiptar si një shembull të gjallë të faktit që një popull luftarak është në gjendje të mbijetojë dhe përballë rrebesheve më të egra të historisë.

Në vitet 40 të shekullit XIX gjuha shqipe u bë objekt studimi për figura të tilla të shquara botërore të gjuhësisë krahasimtare siç ishin Franc Bop-i (1791-1867), profesor në Universitetin e Berlinit dhe August Shlajher-i (1821-1868). Më 1843 F. Bop-i shqyrtoi numrorët dhe përemrat e shqipes dhe arriti në përfundimin mbi karakterin indoevropian të shqipes, duke konfirmuar përfundimin e J. R. fon Ksilanderit. Më 1850 August Shlajheri, i njohur si themelues i teorisë së pemës gjenealogjike në gjuhësinë e krahasuar indoevropiane dhe rikonstruktuesi i gjuhës protoindoevropiane, kishte provuar karakterin indoevropian të shqipes, duke i dhënë asaj një vend të afërt me greqishten. Më 1855 Bopi e hodhi poshtë pikëpamjen e Shlajherit rreth lidhjeve të ngushta të shqipes me greqishten.

Ky ishte një përfundim i rëndësishëm edhe për lëvizjen patriotike shqiptare gjatë Rilindjes sonë Kombëtare, sepse sillte një argument shkencor kundër propagandës së megaliidhesë rreth një lidhjeje të lashtë preardhjeje të përbashkët e kulturore të shqiptarëve me grekët. Qysh në vitin 1861 arkeologu francez Leon Hezej (Leon Heuzey) vizitoi dhe përshkroi një sërë qendrash të lashta, ish-koloni greke të lashtësisë. Edhe studimet për gjuhën shqipe filluan të dalin përtej kufijve të Gjermanisë. Gjuhëtari slloven Franc Miklosiç (1813-1899), profesor në Universitetin e Vjenës, nga vitet 60-70 të shekullit XIX u mor me historinë e shqipes (së cilës ai i njohu prejardhjen ilire) dhe me problemet e marrëdhënieve të shqipes me gjuhët e tjera në fushë e leksikut. Po kështu nga vitet 80 të shekulit XIX gjuhtari çek Jan Urban (1848-1923) u mor me problemet e gjuhës e të folklorit shqiptar. Nga mesi i shekullit XIX në historiografinë gjermane dhe atë botërore po ngrihej figura e njërit prej historianëve më të mëdhenj të kohëve moderne, Teodor Memesen-it. Në punimin e vitit 1850 Dialektet e Italisë së Jugut ai arriti në përfundimin mbi lidhjet e mesapishtes me ilirishten dhe me shqipen. Në veprën madhore të tij Historia e Romës, epirotët e lashtë të prirë nga Pirua ai i mbiquan “shqiptarë të lashtësisë”.

Jemi tani në kohën kur gramatikanët e rinj (Junggrammatiker) kishin formuluar ligjet e përgjithshme të evolucionit fonetik të gjuhëve. Për shqipen ky moment arrin kulmin me botimin në vitin 1891 të Fjalorit etimologjik të gjuhës shqipe nga profesori austriak dhe albanologu Gustav Majer-i (1850-1900). Majeri hapi rrugën e studimit të fonetikës historike të gjuhës shqipe në të cilën më vonë do të jepnin kontribute themelore figura të tilla të gjuhësisë si Holger Pedersen-i (1867-1953; gjuhëtar dhe shkencëtar danez, albanolog), Norbert Jokli (1877-1942; pedagog dhe studiues austriak, albanolog) e deri te Eqrem Çabej (1908-1980) dhe studiues të sotëm si Erik Hempi, Martin Huldi etj.

Në vitin 1877 në Gjermani del studimi i parë antropologjik për shqiptarët e, me të bashkë, nis dhe antropologjia e shqiptarëve. Udhëhapës në këtë degë të albanologjisë do të jetë një figurë e shquar e shkencës së shekullit XIX, patologu dhe antropologu Rudolf Virhov (Rudolf Virchov,1821-1902) i njohur si themeluesi i patologjisë qelizore. Ai botoi në Berlin punimin Mbi kraniologjinë e ilirëve. Shqiptarët, kafkat e të cilëve i pat studiuar, Virhovi i identifikon me ilirë. Nga fundi i shekullit të kaluar Helbig-u zbuloi se emrat e njerëzve që hasen në mbishkrimet mesape në shumë raste janë thuajse të njëjtë me antroponimet ilire të bregdetit lindor të Adriatikut.

Mesapët ishin një fis joitalik që në Italinë Jugore, në pjesën lindore të siujdhesës apenine, kishin emigruar nga Epiri dhe Iliria. Ata ishin një degëzim i trungut të popullit ilir. Për t’i deshifruar mbishkrimet mesape, dijetarët vendosën ta shfrytëzojnë shqipen. Studiuesi gjerman S. Buge në vitet 90 të shekullit XIX botoi punimin Mesapishtja dhe shqipja ku ai, në evolucionin fonetik dhe në leksik, midis gjuhës së mesapëve të lashtë dhe shqipes së sotme zbulon një sërë përputhjesh. Në fillim të shekullit XX pasuan studime të tjera si ai i studiuesit italian F. Ribeco (F. Ribezzo). Në vitet 30 të shekullit XX pasuan studimet e gjuhëtarit gjerman A. fon Blumental, kurse në vitet 60 të atij shekulli – studimet e O. Has-it. Historia dhe gjuha e ilirëve u njoh me një konsensus të kënaqshëm ndërkombëtar si histori dhe gjuhë e paraardhësve të shqiptarëve. Kërkimet në këtë fushë, duke nisur nga fillimi i shekullit XX formojnë një fushë të veçantë të dijes, të njohur si ilirologji.

Një ndër përpjekjet më të hershme për ta parë gjuhën e ilirëve në një kontekst të dyfishtë, si paraardhëse të shqipes e në marrëdhëniet e saj indoevropiane u bë nga gjuhëtari i shquar gjerman e një nga helenistët më të mëdhenj – Paul Kreçmeri në kryeveprën e tij Hyrje në historinë e gjuhës greke (1896), ku problemet e ilirishtes trajtohen në unitetin e tyre me shqipen dhe mesapishten. Shkencëtarët gjermanë ishin Prometheu që nxori dritën e së vërtetës nga terri i mosdijes. Para monumentit që ata kanë ngritur në fushën e historisë e të gjuhës shqipe, shqiptarët përulen me mirënjohje të thellë.

Studiuesi i njohur: Alfabeti shqiptar dhe ai grek kanë prejardhje të njëjtë, por cili është i pari?

Gjuha shqipe, siç është përmendur nga Konica.al një artikull të mëparshëm, është shkruar shumë kohë para dokumentit të parë në gjuhën shqipe. Studiues të shumtë janë marrë me të duke konkluduar në përfundime të ndryshme. Por, studiuesi dhe albanologu i njohur G. fon Hahn harton një tezë të veçantë mbi gjuhën shqipe dhe prejardhjen e saj

Sipas tij, gjuha shqipe rrjedh nga gjuha e pellazgëve e cila shkruhej me një alfabet me 52 shenja.
Duke studiuar këtë alfabet i cili gjendet në disa fragmente të ungjijve që janë gjetur në qytetin e Elbasanit, Hahn parashtron një pyetje: “A është ky alfabet i vjetër apo i ri?”.

Përgjigjja që ai i jep kësaj pyetje bashkë me argumentimin përkatës jepet në librin “Popullsia, gjuha dhe letërsia shqiptare” me autor Gaetano Petrotta:

Ky alfabet, paraadhës i alfabetit të tanishëm të shqipes, është monument i gjuhës pellazgjike e cila bashkë me atë greke janë zhvilluar nga fenikishtja.

Po sipas Hahn, ky alfabet nuk kishte një përhapje të gjerë në trojet shqiptare.

Sipas tij, Në Durrës dhe në Shkodër është njëlloj i panjohur, ashtu si në tërë Toskërinë (Epirin); vetëm në qytetin e afërt të Beratit duket të jetë përdorur aty këtu.

Në Elbasan, për më tepër ky alfabet kufizohet në përdorimin kishtar; ai përdoret gjithashtu nga shumë tregtarë në letërkëmbimet e tyre me bashkëkombasit që janë larg.

Alfabeti i përmendur, po sipas Hahn, përdoret për herë të parë nga një mësues me emrin Teodor i cili ishte edhe predikues i krishtërimit në qytet.

Githashtu ishte i pari përkthyes i dy Testamenteve të Biblës, por gjithë letrat dhe punimet e tij u dogjën pas vdekjes së tij nga murtaja, me frikën se ato mund të mbartnin infeksionin.

Duke u nisur nga përhapja e kufizuar e alfabetit, nga preukopimet gjuhësore të mjeshtrit Teodor, i cili për më tepër ishte burrë mjaft i dijshëm, dhe nga mungesa e plotë e njoftimeve që duhet të vinin prej tjetërkah për të, studiuesi Petrotta konkludon se i pari që krijoi këtë alfabet duke trajtësuar atë grek dhe atë fenikas, ka qenë pikërisht Teodori.

Ai e futi këtë alfabet në shkollën që hapi vetë dhe ku dha mësim po vetë, me qëllimin për të liruar gjuhën shqipe nga nevoja për të përdorur dy alfabete, atë latin në veri dhe atë grek në jug, duke besuar se do të kontibonte në emancipimin politik të shqiptarëve dhe bashkimin kombëtar të tyre nëpërmjet një alfabeti të njësuar.

I këtij mendimi ishte edhe gjuhëtari i njohur gjerman, Gustav Majer i cili shkruan: “Mësuesi ortodoks, emri i të cilit lidhet me traditën, duhet të mendohet sipas gjasave autori i tij [alfabetit].”

Gjuha Shqipe, flitej dhe shkruhej shtatë mijë vjet më parë, pesë mijë vjet para Homerit

Duke qenë profesor dhe njohës i mirë i gjuhëve shqipe, latine dhe greke në Universitetin e Kalabrisë, ai zbuloi se në Iliadën e Homerit dhe në shkrimet e autorëve antikë, ndodhen shumë fjalë të gjuhës pellazge, që kanë të njëjtin kuptim si në gjuhën e sotme shqipe

Edhe germat e përdorura në të dyja poemat e Homerit janë germa të abecedarit pellazg, i njohur qysh në kulturën pellazge Vinkë-Turdas (mijëvjeçari 6 p.e.s.) dhe i përhapur më pas në viset e tjera të mesdheut, që e huazuan grekët dhe latinët…

Studimi modern i gjuhës shqipe mund të themi se ka filluar me dijetarin dhe gjuhtarin e shquar arbëresh Zef Krispi, i cili në vitin 1831 botoi librin “Shqipja nëna e gjuhëve”. Ky është studim madhor për gjuhën shqipe dhe Krispin duhet ta njohim si themeluesin e studimit modern të gjuhës shqipe dhe Albnologjisë. Prandaj libri i tij duhet të jetë si kurani dhe bibla e të gjithë studiuesve të gjuhës shqipe.

Por vepra e tij me rëndësi të madhe, fatkeqësisht nuk njihet nga gjuhtarët shqiptar, ata pa baza shkencore i mohojnë arritjet e Krispit, nuk e studiojnë atë dhe nuk e pëmendin asnjë herë në referimet shkencore.

Duke qenë profesor dhe njohës i mirë i gjuhëve shqipe, latine dhe greke në Universitetin e Kalabrisë, ai zbuloi se në Iliadën e Homerit dhe në shkrimet e autorëve antikë, ndodhen shumë fjalë të gjuhës pellazge, që kanë të njëjtin kuptim si në gjuhën e sotme shqipe.

Duke bërë krahasimet e nevojshme midis gjuhëve të mësipërme dhe thelluar në literaturën përkatëse, ai arriti të zbulojë fjalë të lashta, me të cilat ndërtoi edhe fjalorin pallazgjisht-shqip. Me ndryshime të vogla, janë po ato fjalë si në njërën ashtu edhe në tjetrën. Kështu ai arriti në përfundimin se gjuha shqipe e ka zanafillën tek gjuha pellazge, tek Homeri.

Krispi shkruan:

“Duke gjurmuar origjinën e gjuhës greke, është një gjë e bukur të shohësh se si ajo të kthen, në pjesën e saj më të madhe, te shqipja. Si nuk u dashka, pra, të ngjallë një interes të madh kjo gjuhë, mbase më e lashtë se greqishtja dhe, në thelb, gjuha me të cilën flitej në shekujt para Homerit?”

Fjalori pellazgjisht-shqip i Krispit (sipas Liljan Peza 2014)
FJALË PELLAZGE SHQIP FJALË PELLAZGE SHQIP

Fjalori pellazgjisht-shqip i Krispit (sipas Liljan Peza 2014)
FJALË PELLAZGE SHQIP FJALË PELLAZGE SHQIP
Priam
Helen
Deukalion
Mysc
crye
crue
dora
me diegune
me ditum
me dezur
nani
diellios
chien
prusc, pruss
dora
scambi
pem
bist
zien
ziarm
mij
duri, druri
vent
dervent
scop
si
sit
pyel
uli
denso
plot
me lutem
schypeia
zaal, zal
therune
me preem
me ngrane
me kruem
diers
me eschelë
me ruotun
grua
chata
skepëtim
printh
i parë jam
e lëna
dheu ka luan
mish
krye, koka
krue, kroi, burimi
dora
me djegun, me djeg
me dit, di
me ndez
tani
dielli i mbrëmjes
qen
prush
dora
shkambi, shkëmbi
pema, frutat
bisht
zjen
zjarrm, zjarr
miu
druri
vend
vend si portë, si derë
shkop
sy
sytë
pyll
ylli
i dendur
plot
lutem
shqipja, shqiponja
zallishte
ther
pres, me pre
me ngranë
me krue
djersë
me e shkel
ruaj
grua
hata
shkreptima, rrufeja
prind
frikë
bastinë
pituem
punuem
prim
gneri
kurm
hund
sisa
camb
krypa
ngrane
stepia
luem
lam
kuituer
brescen
jurti
i rij
ve
pata, pota
sa ast
si ist
mir
chiel
schioch
strat
bukrë
lucta
buzë
capschiore
drith
bucca, bucela, bek
falem
byk
barth
curr
dialthi
clan
drapen
skepari
hiri
molë
lule
frikë, dridhje, ankth
pronë vogël toke
pyes
punoj
prij, shkoj përpara
njeri
kurm, trung
hundë
sisa
kambë
krypa, kripa
me ngran
shtëpia
lyej
laj
kujtoj
breshër
i urti
i ri
ve, veza
pata
sa asht
si është
mir
qiell
shok
shtrat
i bukur
lufta
buzë, puthje
kafshore, kafshatë
drith
buka
falem, përshëndes
byk, kashtë
i bardhë
korrur
djali
qaj
drapri
sqepari
hiri, hijeshi
molla
lule

Duke studiuar Iliadën dhe Odisenë kemi gjetur se ato fillojnë me fjalë të gjuhës shqipe:
Edhe në poemën ODISEA titulli dhe fjalët e para të këngës së parë i përkasin gjuhës pellazge:
ODDYSSEY Titulli i poemës
Ἄνδρα μοι ἔννεπε… fjalët e para të
këngës së parë = Odhës, udhës, udhëtar
= ANDRA MOI ENEPE = Andër moj më jep
Edhe germat e përdorura në të dyja poemat e Homerit janë germa të abecedarit pellazg, i njohur qysh në kulturën pellazge Vinkë-Turdas (mijëvjeçari 6 p.e.s.) dhe i përhapur më pas në viset e tjera të mesdheut, që e huazuan grekët dhe latinët, për të shkruar gjuhët e tyre. Por më tepër fjalë shqipe në Iliadë ka gjetur studiuesi A. Boçi (2012).
Këto të dhëna të rëndësishme duhet të ishin në themel të gjuhësisë sonë, si dokumenti më i vjetër i shkruar i gjuhës shqipe, por gjuhtarët dhe historianët tanë nuk duan ti pranojnë, duke shkelur të gjitha rregullat shkencore.
Ps.
Pjesë e shkëputur nga një shkrim më i gjatë i autorit Luftulla Peza

Piktura e serbit për shqiptarët roje në Egjipt, shitje rekord në ankandin e Londrës

Piktura e njohur me titull “Dy rojet shqiptare para portës”, që paraqet dy roje shqiptare në Egjipt, një nga kryeveprat e piktorit serb të shekullit të XIX, Paja Jovanoviq, është shitur në Londër

Piktura është shitur në ankandin e famshëm të artit, “Sotheby’s”, duke filluar nga shifra e 150 mijë stërlinave deri në shifrën përfundimtare të afro gjysmë milioni stërlinash, duke e bërë atë pikturën më të shtrenjtë të këtij piktori, shkruan Tch.

Paja Jovanoviq ka rreth 8 tablo me tematika shqiptare dhe njihet si “orientalisti” më i madh serb. Jovanoviq ka udhëtuar disa herë në Shqipëri, duke qëndruar në Shkodër për t’u njohur me kostumet kombëtare shqiptare, ku thuhet se krijoi një miqësi të fortë me piktorin e shquar të Rilindjes Kombëtare, Kol Idromenon.

Ai ka qëndruar në mesin e shqiptarëve, që nga Mali i Zi e deri në Egjipt, e njihet si një ndër piktorët e rrallë që ka nxjerrë me ngjyra në pëlhurë madhështinë dhe krenarinë e shqiptarit, së bashku me rrobat karakteristike.

Ndër pikturat me tematikë shqiptare janë “Përgatitja e nuses shqiptare”, “Mësimi i shpatës”, “Vallja e shpatave”, “Vajza me çifteli”, “Dredhja e duhanit”, “Shqiptari duke pushuar”, etj..

Edhe pse nuk dihet blerësi, media serbe ka kritikuar ashpër qeverinë që nuk investon në blerjen e këtyre veprave për Muzeun e tyre Kombëtar. Ndërkohë që në Shqipëri, asnjë nga këto piktura nuk është pronë e fondit të artit, apo ndonjë koleksionisti shqiptar.

Ja sesi punon Akademia e Shkencave e Shqipërisë kundër gjuhës shqipe

Nga Agron Dalipaj

Anila Omari, antare e Akademisë së Studimeve Albanologjike, megjithse ka botuar një libër me 1000 fjalë që shqipja ja paska huazuar serbishtes, në po atë libër ajo nuk ka bërë etimologjinë e asnjë fjale të vetme. Thjesht ka sjellë referencat e gjuhëtarëve sllavë e filoserbë dhe libri i saj u shërben statistikave serbe dhe krejt në kundërshti me shkencèn dhe interesat shqiptare. Detyra e saj, nën petkun e një akademikeje ka qenë pikërisht të legjitimojë huazimet serbe në gjuhën shqipe.

Asnjë rast në botë nuk njihet që një gjuhëtar të sistemojë huazimet e paqena e gjuhës së tij në një libër për të treguar se gjuha e tij është e dobët dhe këtë t’ja dhurojë armikut të tij shekullor kombëtar siç bën Omari me raportin shqiptaro serb në marrdheniet gjuhësore. Vlen të theksojmë se ajo nuk na nxjerr asnjë studim për statistika të referuara për fjalët që serbishtja ia ka marrë shqipes. Duket se angazhimi i saj ka qenë i përcaktuar qëllimisht vetëm në kahjen që gjuha shqipe të tregohet inferiore ndaj serbishtes.

Ndërkaq, edhe pse libri quhet “Marrdhëniet gjuhësore shqiptaro-serbe” ajo nuk e përligj fjalën “marrdhënie”, pasi në libër trajton vetëm fjalët ,që sipas saj, shqipja i ka marrë serbishtes. Po që i ka dhënë, pse nuk referon zonja e zezë e albanologjisë?! Librit të saj anti shkencor e me pasoja të rënda ndaj kombit shqiptar i duhej një suport akademik në formën e një recezence akademike. Dhe ja ku del në skenë akademiku i parafinosur ala serbisht, Kolec Topalli. Shihni se çka shkruan Topalli në kopertinë e pasme të librit të Omarit:

“…Duke ndjekur kriteret e studimeve etimologjike, ku një vend të veçantë zë historia e fjalës dhe dokumentimi i saj, autorja shfaqet si një studiuese e aftë në fushë të etimologjisë, dialektologjisë, historisë së gjuhës, gramatikës, fonetikëz, sllavistikës…. Ajo ka shfrytëzuar mirë jo vetëm të dhënat e studiuesve që kanë botuar vepra e artikuj në këtë fushë, por ka bërë edhe vetë hulumtime në terren me ekspedita dialektologjike, nëpërmjet të cilave ka gjetur mjaft huazime të paregjistruara më parë”. (akademik K. Topalli).

Pra, sipas Topallit del se Omari paska vlerën se paska gjetur huazime nga serbishtja “të paregjistruara më parë”. Kaq mjafton se zonja Omari e ka patur impenjim gjetjen e sa më shumë huazimeve serbe në shqip dhe këtu ajo ua ka kaluar me statistikë të gjithë albanologëve sllavë!! E bukur akademike që kemi!

Gjuha hebraike dhe gjuha shqipe

Dy autor italian qe merren me gjuhen shqipe ’Xhuzepe Krispi’ dhe ‘Xhuzepe Katapano’,thone se gjuha shqipe eshte nena e gjuheve,duke provuar se fjalet e lashta hebreje permbajne brenda rrenje ne gjuhen ‘Shqipe’…

Fjalet e gjuheve te lashta ishin te shkurtera , domethen me pak shkronja.Dihet qe gjuha Shqipe ben pjese tek keto gjuhe te lashta po per te thene qe eshte me e lashta, duhet krahasuar me ate gjuhe qe historianet e njohin si me te lashten sot , hebraishten.

Shkrimtari italian ‘Xhuzepe Krispi’ nis te vertetoje kete ne librin ‘Shqipja Nena e Gjuheve’ duke provuar se fjalet e lashta hebreje permbajne brenda rrenje ne ‘Shqip’ , qe madje jane edhe me te shkurtra/lashta se fjalet e hebraishts.

Si dhe kemi shkrimtarin tjeter italian ‘Xhuzepe Katapano’ i cili ne librin ‘Thoti fliste Shqip’ vazhdon me tej duke tentuar te vertetoje se ishte gjuha e faraoneve te lashte te egjiptit , gjuha e Thot-it.

Ja disa fjal te peraferta me gjuhen hebraishte:

Hebraisht – Shqip

bar , beri(bir) – bir , biri

bara(fush) – bar(barishte)

bana – ben (ndërtoj , ngriti)

achan , meachen – me vet chenë (qëndron vetë)

kever , kavar – varr

isc -isch (ishte)

remija – erremia (genjeshter , e pa vertete)

gebar – burr

bach (te ty)- bashk (bashk me ty)

hotam(ata) – hata (ata)

jara^(u hodh ra) – ra

kasc – kashtë

scetija(etje) – etija(etje)