Testament i paautorizuar i Bekim Lumit për Republikën e Gangsterëve

Disa tentime për ta shpjeguar Bekim Lumin, dhe një testament i pautorizuar nga “shfaqja e tij e ëndërrave” siç e quante ai, një nga satirat më të mira politike dhe historike të shekullit ‘20. “Arturo Ui”, që u dha premierë para një muaji…

Vullnet Krasniqi

Fatkeqësisht, ky vend nuk është i atillë, që mund të shkruash për Bekim Lumin, duke ia përmendur vetëm emrin e mbiemrin, dhe të kuptohet menjëherë se për kënd bëhet fjalë. Duke tentuar ta formulosh një shpjegim për të treguar se kush është Bekim Lumi, e kupton sesa e pamundur është që kësaj shoqërie t’ia përshkruash atë.

Ta shpjegosh Bekim Lumin përmes shfaqjeve të tija të jashtëzakonshme, është një gjë e pamundur në këtë vend. Dhe kjo është fatkeqësi e madhe, sepse Bekim Lumi ka bërë shfaqje të cilat janë një testament. Por një testament poetik, sado maestral qoftë ai, nuk dëgjohet në një shoqëri që komunikon duke bërë zhurmë të paartikulueshme, sikurse shoqëria që ka jetuar Bekim Lumi. Kjo e jona.

Por, as nuk mund të shkruash më shumë për shfaqjet e tija, nëse nuk e njeh mirë teatrin. Sidomos atë të Lumit. Për këtë janë kritikët e teatrit, të cilët sot fatkeqësisht nuk egzistojnë si komunitet. Ata do të duhej të ishin trumbetuesit e kësaj fuqie, duke qenë të pranishëm në zhurmën mediale që përpëlitet të marrë formën e një debati publik.

Ta shpjegosh Bekim Lumin, si njeri që duke mos u pajtuar me mungesën e kritikës së teatrit, ka krijuar një revistë që i dedikohej komplet kritikës së teatrit; Revista “Loja”, është gjithashtu e pamundur.

Në këtë shoqëri që teatrin e sheh vetëm si objekt e kritikën si titull lajmi, Lumi bëri edhe pjesën për të cilën do të duhej të kujdesej kritika, duke përkthyer me orë të tëra kritikët më të njohur për të përmbushur revistën që kishte deri 300 faqe. Një përkushtim të tillë, një shoqëri që ndikohet dhe reagon duke lexuar vetëm titullin e një lajmi, është e kotë t’ia shpjegosh Bekimin.

Nuk mund t’ia shpjegosh as përkushtimin e Bekim Lumit si profesor në Fakultetin e Arteve. Një shoqëri që ka lejuar shndërrimin e Universitetit në një vend ku diplomon injoranca, e hipokriza blihet me para, nuk mund ta bindësh se Lumi ka qenë profesor model , që është siguruar që studentët e tij kur të diplomojnë si aktorë e regjisorë të jenë të gatshëm për cilëndo rol apo tekst të cilido autori. Fatkeqësisht ata tashmë mund të konsiderohen si gjenerata e fundit që ka pasur fatin të jenë prodhim i mendësisë e punës së Bekim Lumit.

Pikërisht mendësia, është forma më e jashtëzakonshme për ta shpjeguar madhështinë e Bekim Lumit. Ai kur nuk u pajtua me hapësirat si i quante ai “konvencionale e provinciale” sikurse Teatrot e financuar nga shteti e të drejtuar nga njerëz tradicionalisht të pushtetit, Bekim Lumi krijoi teatrin e tij: Teatri Laborator “Loja”. Ai nuk u bë peng i hapësirave të rezervuara si teatër, por krijoi një teatër pa objekt rezident por duke na dërguar herë në Muzeun Etnologjik (Ëilliam Shakespeare, “Këmisha e gjakut” (bazuar në tragjeditë “Makbethi”, “Rikardi III” dhe “Hamleti” të Ë. Shakespeare-it, si dhe në disa tekste të Kanunit të Lekë Dukagjinit),) e herë në Shtypshkronjën Rilindja (Shfaqja “Dilerat”), për të na kujtuar se çka është teatri.

Duke tentuar vazhdimisht që të na tregojë këtë gjë, Bekim Lumi vdiq nga kanceri, një sëmundje që po merr shpesh, jetët e shumë kosovarëve. Të dhënat për shkaktarët e kancerit fajësojnë jetesën e pashëndetshme dhe stresin emocional apo mendor. Jetesa e Lumit dhe e të gjithë kosovarëve ka si sinonim pikërisht këto dy arsye.

Shfaqja e tij e fundit është dhënë para një muaji. Dhe ky fakt përbën një detaj interesant. Bekim Lumi arriti të realizonte “shfaqjen e ëndërrave” siç e quante ai, një nga satirat më të mira politike dhe historike të shekullit ‘20. “Arturo Ui”.

Me 20 qershor, Lumi shkruante se “përkundër gjendjes së vështirë shëndetësore, jam në gjendje të vazhdoj të punoj e luftoj dhe ta bëj këtë shfaqje. Unë i besoj teatrit!”.

Kjo shfaqje ka për kryepersonazh një bandit që përmes nënshtrimit të kokave të ekonomisë dhe shtypjes qytetare e bënë një qyte, kompani kriminale. Një qytet a shtet i tillë nuk kujdesët për një mirëqënie publike që do t’i garantonte të gjithëvë se paku një jetesë të shëndetshme ose qasje për të gjithë që të parandalojnë sëmundje sikurse kanceri. Në këto shtete nuk ka gjilpëra as fasha higjenike.

Vet Bekim Lumi, e shpjegon se nga çka përbëhet një shtet i tillë sikurse në “Arturo Ui”, në një intervistë për Kultplus në shtator të vitit 2017.

“Sa ndodhitë po aq edhe personazhet e kësaj drame, përmes leximit, përjetimit dhe trajtimit regjisorial, mund të kontekstualizohen me shumë nga rrethanat dhe episodet tragjikomike politike e historike në Kosovën e pasluftës e këndej. Për fat të keq, kipcin e gangsterit dhe të kriminelit Arturo Ui e të vetave tjera të kësaj drame i gjejmë ende në Kosovë dhe në vendet e tjera të Ballkanit. Të tillët i kemi me shumicë sidomos në politikë. Në politikë dhe në krim. Ata janë aty së bashku. Ndoshta një arsye më shumë për vënien në skenë të këtij teksti është edhe kjo. Natyrisht, edhe fakti që “Arturo Ui” nuk është inskenuar deri tani asnjëherë në asnjërin nga teatrot tona në Kosovë. Si i tillë, jetësimi i kësaj shfaqjeje ka më shumë se veç domethënie artistike për mua dhe për Teatrin Kombëtar të Kosovës”.

Fatkeqësisht, ndoshta kjo është mënyra më e thjeshtë për ta shpjeguar Bekim Lumin: ai ka dhënë për një vend që atij i ka dhënë kancerin. Testamenti i tij, në mënyrën e tij, si regjisor, në teatër, përmes shfaqjes, tregon se kush “po na e bon kancerin”.

Ky testament, njashtu sikurse të testamentët e vërtetë, duhet analizuar nga të gjithë ata që janë të përfshirë në të. Nuk mund të jetë më i gjatë as të ketë më shumë shpjegime, sepse pasuria që ka lënë prapa Bekim Lumi është më e madhe sesa pasuria e gangsterëve që drejtojnë Republikën.

Mësimi që na jep Lumi me jetën dhe testamentin e tij është se një shoqëri e cila aftësohet ta lexojë fuqinë e artit mund ta zhvleftësojë fuqinë e gangsterëve. Përparësia është se gangsterët nuk dijnë të lexojnë, andaj na takon neve ta përdorim si avantazh. Në kujtim të Bekim Lumit./Insajderi.com

Gërmimet nxierin artifaktet, ndërpriten punimet për portin e jahteve

Në fundjavë, kantieri i ndërtimit të një porti modern jahtesh në rivierën e bregdetit të Kavajës është i shkretë. Nuk lëviz këmbë njeriu. Makineritë e mjetet e rënda qëndrojnë pajetë, ndërsa trau i vendosur në Kalanë e Turrës, aty ku po ndërtohet porti, ndalon hyrjen e personave të paautorizuar në të, duke u kthyer në barrierë edhe për shfrytëzimin e plazhit të Carinës, një tjetër plazh i bukur i Kavajës

Në zonë tregojnë se gjatë gërmimeve për ndërtimin e portit, janë gjetur shumë artifakte, përfshire amfora antike, dëshmi e së kaluarës së pasur historike të vendit. Gjetjet arkeologjike, konservimi dhe katalogimi i tyre, si dhe vlerësimi i ekspertëve mbi gjetjet në zonë, duket se kanë çuar në ndërprerjen e punimeve.

Porti po ngrihet në një nga zonat më të bukura të bregdetit të Adriatikut, vetëm 1 orë larg aeroportit të Rinasit dhe qytetit të Durrësit.

Sipas një tabele treguese të dëmtuar nga kushtet atmosferike, projekti i portit të jahteve, një investim zviceran i kompanisë Finsec Port, që shtrihet në 17 hektarë buzë detit, nisi zyrtarisht zbatimin në vjeshtën e vitit 2016 dhe pritet të përfundojë në janar të 2020-ës.

Projekti që kap vlerën e rreth 112 milionë eurove, synon të kthehet jo thjesht në një bazë për jahtet luksoze që udhëtojnë drejt Kroacisë, Malit të Zi, Italisë a Greqisë, por edhe në një resort turistik me të gjitha lehtësirat e shërbimet, përfshirë dhe hapësira golfi për turistët elitarë.

Faveyrial: Gjuha shqipe ka një begati dhe shumëllojshmëri që e kalon mjaft gjuhën e Aristofanit

Gjithçka që ne mund të bëjmë, është të rrëmojmë vetë në sa më shumë histori të mundshme, duke ia lënë të tjerëve, më me fat, barrën që të plotësojnë nismën tone. Mund të sjellë habi, gjithashtu, fakti se, në vend që të kufizohemi në atë çka sot quhet Shqipëri, ne këtu kemi përfshirë historinë e Maqedonasve. Shkaku për këtë është se, sipas Strabonit, Maqedonasit dhe Shqiptarët e Epirit, përbënin një popull të vetëm

Në të vërtetë, Straboni i Sinopit, i cili duket se ka vizituar këto vende, thotë se: “Shqiptarët dhe Maqedonasit flisnin të njëjtën gjuhë, kishin të njëjtat sjellje në zakonet e tyre, i prisnin flokët në të njëjtën mënyrë, dhe se ata kishin mjaft gjëra të tjera të përbashkëta, deri në atë masë, sa janë të shumtë ata që e kuptojnë Maqedoninë deri në Korkyrë (Korfuz)…”.

Sot Grekët thonë se janë e njëjta racë me Maqedonasit. Kryeministri i mbretit Gjergj arriti deri aty sa të pretendojë se: -”Greqia lidhet me Maqedoninë për nga njëjtësia e racës dhe e traditave historike”. (Qarkore e 10 tetorit 1885).Por, zotit Delijani a nuk i kujtohet Demosteni kur i cilëson Maqedonasit si barbarë, dhe Filipin e Tretë mbret të barbarëve? Aq më tepër është e vërtetë se, për sytë e Grekëve të lashtë, Maqedonasit ishin një racë e huaj. Sa iu përket Bullgaro-Sllavëve, ne do t’i përmendim shumë herë, dhe kjo fillimisht për të kujtuar rrethanat kur ata kanë zëvendësuar në Maqedoni dhe Myzi racën shqiptaro-romane, dhe më pas, mbrojtjen me të cilën ata kishin përfshirë, qoftë. Metropolin Ilir, qoftë popujt përkatës në të. Zanafilla galo-keltike e Perandorisë Otomane, në të cilën Shqipëria përbën sot tre krahina të mëdhe ose vilajete, do kishte nevojë për hollësi më të mëdha. Por, këtu, ne kemi arritur të përmbledhim veç një studim të gjatë të bërë më parë, dhe që ne mund ta shtypim diku tjetër. Gjykimi që ne kemi sjellë për Serbët, dhe në veçanti për të mirënjohurin Dushan, duket i ashpër.

Por, na u desh ta gjykojmë këtë të ashtuquajtur burrë të shquar, jo sipas rrëfimeve serbe, por, sipas veprave, sipas zakonit të tij, sipas mikpritësit të tij Kantakuzen, dhe, më së fundi, sipas raporteve të legatëve, që me sjelljen e tij i bënte të vinin nga Roma, dhe që ai i kthente, më pas, jo ndershmërisht. Dijetarët kanë pretenduar se, një e treta e gjuhës shqipe është me rrënjë latine, një e treta greke, dhe një e treta ilire. Por, në vend që të nxjerrim prej shqiptarëve fjalë të huazuara nga gjuhët latine dhe greke, a mos do të ishte më mirë ti shihnim ato të huazuara prej latinëve dhe grekëve nga gjuha pellazgjike, e cila kalon, në mënyrë të pakundërshtueshme, si gjuha e parë e ardhur në Itali dhe në Greqi, dhe të cilën shqiptarët e përcjellin natyrshëm si e vetmja gjuhë e ruajtur deri në ditët tona? Le të pranojmë se shqipja është e varfër, domethënë, ajo nuk është e kultivuar. Por, po t’i hiqnim gjuhëve më të kultivuara fjalët shkencore të huazuara nga të tjerat, si do të katandiseshin ato?

Çështja kthehet pra kështu: -Shqiptarët, a i kanë ata, po apo jo, fjalët për të cilat deri këtu kanë patur nevojë, -dhe gjuha e tyre a përshtatet, po apo jo, në formimin e fjalëve të nevojshme për lëvrimin e shkencave në Shqipëri? I nderuari z.Dozon, ish konsull i Francës në Janinë, dëshmia e të cilit ka një peshë të rëndësishme, dhe i cili, për mbledhjen e këngëve, gramatikën dhe fjalorin e tij, padyshim ka meritë të madhe për Shqipërinë, pohon se: –”në raportin fonetik gjuha shqipe ka një begati dhe shumëllojshmëri që e kalon mjaft gjuhën e Aristofanit”.

Si mundet që kleri grek të mos jetë i fajshëm, kur ka penguar, dhe ende pengon në ditët e sotme, lëvrimin e kësaj gjuhe kaq të bukur!

Grekët mburren se letërsia e tyre ka filluar me Homerin. Po Homeri vetë, nga cila shkollë greke ka dalë? Nga cilat shkolla është formuar? Përpara shkollave greke, pra, ka pasur shkolla pellazgjike, dhe një literaturë të madhe dhe të përkryer, e cila ka qënë themeli i letërsisë greke, ashtu si ndërtimet ciklopike kanë shërbyer si themel për ngrehinat e përkohëshme të ngritura prej Grekëve të lashtë. Cilado qoftë vlera e letërsisë greke, brezat pasardhës do t’i qortojnë padyshim të gjithë shqiptarët që e lëvrojnë atë duke shpërfillur letërsisë e vet, dhe të gjithë shqiptarët e pasur që themelojnë shkolla për grekët, në vend që t’i ngrenë ato për bashkatdhetarët e tyre. Në përurimin e Zhapionit (21 korrik1885), Zhapa i ri, foli për “ndjenja me të vërtetë humanitare” të themeluesit, xhaxhait të tij. Por, sa ka pasur ai ndjenja patriotike veç ndjenjave humanitare? Qysh atëhere, çfarë ka bërë Zhapa i Labovës (Përmet)? Ai, thjeshtë, ka dhënë më tepër një shembull të shëmtuar. Padyshim që grekët e kanë duartrokitur. Por, Shqiptarëve të vërtetë a nuk u është dashur të rënkojnë prej kësaj? Mjerisht, Zhapa nuk është i vetmi. I mirënjohuri Kristaq Zografi ka bërë dhe shumë të tjera. Diçka e çuditshme kur ata, e të tjerë si ata, besojnë se nderohen, ndërkohë që mbulohen me një turp nga më të përçmuarit, pasi Shqipëria është vendi më i prapambetur i Europës nga pikëpamja arsimore, dhe ndoshta, e vetmja në botën e popujve jo barbarë, e cila nuk ka letërsinë e saj kombëtare.

“Historia e Shqipërisë”

Jean-Claude Faveyrial

Një shqiptare mes 10 kompozitorëve më të mirë në botë

Kompozitorja fituese e festivalit së RTsh me këngën “Përrallë”, Olsa Toqi, është duke marrë pjesë në një nga evenimentet më të rëndësishme të zhanerit operistik kontemporan, siç është “Internacional Opera Giaccomo Puccini” që u mbajt në Lucca

Toqi është përzgjedhur ndër shumë kompozitorë pjesëmarrës nga e gjithë bota në 10-shen më të mirë me anë të projektit të saj operistik! Nën kujdesin e kompozitorit Girolamo D’eraco, Drejtor i Clauster Italia, Toqi ka kompozuar Operan ‘Meladrama’ .

Në Shqipëri opera e parë shqiptare “Mrika”, u kompozua më 1958, pak vite më vonë vijoi Skenderbeu dhe më pas nuk pati kompozime të tjera. Pas kaq vitesh Toqi eshte kompozitorja parë shqiptare që po kompozon Opera.

Ka veç pellazgë, ilirë dhe arvanitasë, nuk ka grekë të vjetër

Sipas historianes, fiset që kanë populluar Evropën nga periudha e Bronzit kanë qenë fise me etnitet Pellazgo-Ilir dhe flisnin një gjuhë të përbashkët. Të dhënat historike tregojnë se Pellazgët, Ilirët, Thrakët, Dakët, Skithët, Trojanët ishin fise të të njëjtit komb dhe shqiptarët janë pasardhës të tyre.Historiania thotë se duke u mbështetur tek të dhënat antike dhe gjithë filozofët antikë qytetërimin grek e krijuan pellazgo-ilirët autoktonë

Nga Arlinda Canaj

Qytetërimin grek e krijuan arvanitasit. Arvanitasit që kanë folur shqip në Atik dhe Peloponez janë territoret antike të Greqisë antike. Një nga studiueset më të veçanta në historiografinë shqiptare është dhe historiania Eleni Kocaqis. Në librin e saj “Roli pellazgo-ilir në krijimin e kombeve dhe gjuhëve evropiane” që është një nga librat e viteve të fundit, ka të dhëna shumë interesante që po të merreshin për bazë do të ndryshonin këndvështrimin e gjuhësisë dhe historisë shqipe.

Autorja mbështetet në faktet historike që për të janë të shenjta. Dhe nuk kishte si të mos bazohej tek autorë seriozë si: Homeri, Herodoti, Straboni, Tukididi, tek materiali historik i kronikave mesjetare dhe tek të dhënat arkeologjike, antropologjike dhe gjuhësore.

Sipas autores faktorët që kanë bërë mos zbardhjen e të vërtetës ka qenë persekutimi i shqiptarëve në shekuj. Autorja ngul këmbë që shqiptarët e dikurshëm kanë krijuar historinë e njerëzimit por xhelozia mbi ta ka qenë e pashembullt dhe ajo e krahason historinë e shqiptarëve me atë të Izraelit.

Sepse vjedhja që i kanë bërë historisë shqiptare ka qenë e pashembullt dhe ndarja territoriale që i kanë bërë në 6 copa e kanë kthyer në një koloni në zemër të Evropës.

Sipas historianes, fiset që kanë populluar Evropën nga periudha e Bronzit kanë qenë fise me etnitet Pellazgo-Ilir dhe flisnin një gjuhë të përbashkët. Të dhënat historike tregojnë se Pellazgët, Ilirët, Thrakët, Dakët, Skithët, Trojanët ishin fise të të njëjtit komb dhe shqiptarët janë pasardhës të tyre.

Nga emigrimet e këtyre fiseve u popullua edhe pjesa tjetër e Evropës. Këto fise ishin ato që krijuan edhe kombet antike moderne. Ky popull Pellazgo-Ilir ka krijuar qytetërimin e parë Evropian të Kretës, Mikenës, Trojës, qytetërimin Grek dhe Romak, dhe hodhën bazat e vlerave dhe qytetërimit perëndimor. Roli i Pellazgo-Ilirëve është i përmasave tepër të mëdha, madje gjigande dhe me qellim ky është copëtuar në disa mini qytetërime.

Në librin e Kocaqit të bëjnë përshtypje disa të dhëna antrophologjike, që sipas autores janë shumë të rëndësishme. Autorja thekson faktin se shqiptarët janë një popull brachycephhal me tregues qefailk nga më të lartat në Evropë. Që i shpjeguar më thjeshtë kanë lidhje të mëdha historike.

Nga të dhënat antropologjike, popullsia e paleolitit të Evropës dhe të Mezolitit janë një popullsi ashtu siç janë shqiptarët pra brachycephalas. Popullsia Pellazgo-Ilire ka pasur këto përmasa koke. Dhe këto përmasa koke i kanë vetëm raca gjermanike dhe raca shqiptare. Këto fakte tregojnë se këto janë dy racat më të pastra në botë dhe nuk janë përzier me raca të tjera.

Historiania shqiptare duke u bazuar në tezat e shumë studiuesve të huaj pranon se nuk ka komb grek. Edhe pse historia i ka dhënë një vlerësim të madh qytetërimit antik grek, historiania thotë se studiuesit helenë e anashkalojnë me dashje atë që thuhet për prejardhjen e antikitetit grek. Herodoti thotë se Jonët, Eolët, Etolët janë me origjinë pellazge.

Po Herodoti dhe Skilaksi tregojnë se Dorët që popullonin Peleponezin ishin me origjinë nga Iliria. Herodoti i quan Maqedon ndërsa Skilaksi thot se ata janë me origjinë nga fisi i Yllëve që ai e vendos pranë i Bylinëve që ndodlet në terriroret Ilire. Atëher kush janë Grekët? Nuk janë gjë tjetër veç Pellazgëve dhe Ilirëve të cilët ngritën qyterimin e Kretës atë të Mikenës dhe qytetërimin antik Grek.

Një fakt i fort që flet për mosekzistencën e një etnie Greke antike është edhe fakti se në shekullin e XII, kur Greqia del në histori pas një periudhe 6 shekullore, ku as për të as për Ilirët dhe as për Dakët nuk kemi të dhëna të shkruara, si pasojë e dyndjeve barabare sllave, atje nuk ka një popull që të flasi greqisht.

Të dhënat tregojnë se popullsia e atyre territoreve flasin shqip. Gjuhën Greke e përdorte vetëm kisha dhe administrata shtetërore Bizantine por jo populli. Kjo i shokoi të gjithë historianët, të cilët prisnin që në Greqi të gjenin Grekë por që gjetën vetëm shqiptarë, arvanitas që flisnin shqip.

Historinët filluan të ngrinin teza dhe hipoteza se Grekët antikë na ishin zhdukur dhe nuk dihet se nga kishin shkuar.Ca mendojnë se i asimiluan sllavët, ca mendojnë se ikën në lindjen e mesme , ca mendojnë se grekët u asimiluan nga shqiptarët etj etj..

Historiania thotë se duke u mbështetur tek të dhënat antike dhe gjithë filozofët antikë qytetërimin grek e krijuan pellazgo-ilirët autoktonë. Qytetërimin grek e krijuan arvanitasit.

Arvanitasit që kanë folur shqip në Atik dhe Peloponez janë territoret antike të Greqisë antike. Ishte kisha ortodokse greke që krijoi grekun artificial. Formoi një gjuhë që u bë gjuha e shkollës dhe arriti t’ia imponojë dhe arvanitasve.

Gjuha e popullit të lashtë të Jonit ishte ilirishtja dhe pellazgjishtja dhe të gjitha mbishkrimet e vjetra që janë zbuluar në Greqi nuk i ndihmon dot as greqishtja e vjetër dhe as ajo e reja.

Dhe kjo e ka një arsye. Gjuha e Herodotit, Platonit dhe Strabonit u shkruan në Jonisht dhe veprat e tyre u përkthyen në greqishten artificiale vetëm në shekullin II pasi ata i dinin të dyja gjuhët. Ky përbën dhe skandalin më të madh në historinë greke.

Në Turqi, zbulohet tempulli pellazgjik 2.100 vjeçar

Tempulli 2.100 vjeçar u zbulua në lokalitetin arkeologjik Kinik Mound, që ndodhet në fshatin Yeşilyurt të qarkut Altunhisar, në provincën Niğde. Një tempull i epokëspellazgjike që daton prej më shumë se dy mijë vitesh është zbuluar së fundmi gjatë disa gërmimeve arkeologjike në Turqinë qendrore

Tempulli 2.100 vjeçar u zbulua në lokalitetin arkeologjik Kinik Mound, që ndodhet në fshatin Yeşilyurt të qarkut Altunhisar, në provincën Niğde. Në lokalitetin në fjalë, që nga viti 2011 ka qenë i angazhuar në punime një ekip italian dhe një tjetër turk. Profesori Lorenzo D’Alfonso, një akademik nga Universiteti i New Yorkut, tha në cilësi të kreut të ekipit për gërmime se tempulli i zbuluar daton nga koha ilire.

“Kemi vazhduar me gërmimet mu në vendin ku është zbuluar tempulli, ku dhe zbuluam tempullin tjetër i cili daton nga periudha helenistike, 2.100 vjet më parë”, tha për AA profesori D’Alfonso. Sipas tij, Kinik Mound me gjasë nuk ka qenë i banuar deri në vitin e 30-të para erës sonë.

“Kemi zbuluar edhe pjesë të një statuje të demit të ndërtuar nga qeramika”, tha D’Alfonso. Drejtori i Departamentit për Turizëm dhe Kulturë në provincën Niğde, Basri Akdemir, nga ana e tij tha se që nga fillimi i gërmimeve në vitin 2011, kanë arritur të zbulojnë dhe të dërgojnë në muze 207 artefakte kulturore.

Gërmimet në fjalë janë pjesë e një projekti të përbashkët dhjetëvjeçar të Universitetit të Pavias, Institutit për Studime të Botës Antike dhe Universitetit të New Yorkut, me përkrahje të Univerzitetit të Erzurumit në Turqi dhe provincës Niğde. Në lokalitetin e njëjtë, dy vite më parë u zbulua një tempull i cili daton nga 2.500 vjet më parë dhe i takon epokës perse.

Kush ishin heronjtë që luftuan në Trojë-Përse emrat e tyre flasin shqip

Një tjetër version është që e ëma i zhyti trupin në lumin e pavdekësisë Akilit, por e vetmja pjesë që i ngeli jashtë ishte thembra. Ishte komandant i talentuar i ushtrive

Në Trojë janë përballur heronjtë më të fortë të njerëzimit, duke dhënë jetën në luftërat epike mes tyre. Le të njohim më mirë disa nga personazhet më të rëndësishëm të kënduar nga Homeri. Luftëtarë të pamposhtur dhe zotërinj të jashtëzakonshëm, ja disa nga protagonistët e Iliadës së Homerit.

Akili

Heroi kryesor i poemës. Zemërimi i tij është tema kryesore në të cilën rrotullohet një histori e tërë. Akili ishte djali i mbretit të Mirmidonit, Peleu dhe nimfës Teti. Ishte një luftëtar i pamposhtur, përveç se në thembër, ku ishte i pambrojtur. Origjina e kësaj dobësie vjen në versione të ndryshme përgjatë historisë. Një version është që thembra iu dogj kur ishte i vogël nga zjarri.

Një tjetër version është që e ëma i zhyti trupin në lumin e pavdekësisë Akilit, por e vetmja pjesë që i ngeli jashtë ishte thembra. Ishte komandant i talentuar i ushtrive. E ëma e tij e dinte që Akili mund të zgjidhte një jetë të gjatë e të lumtur, por që do harrohej në histori, se sa një jetë të shkurtër, ku do mbahej mend përgjithnjë. Akili zgjodhi lavdinë e përjetshme.

I zemëruar me vetë grekët, Akili la shumë grekë të vdisnin në luftën ndaj trojanëve, por kur Hektori vrau mikun e tij Patroklin, ky u hakmor në mënyrën më të tmerrshme të mundshme. Akili bënë kërdi tek trojanët. Ushtarët largohen, kurse para Akilit qëndron vetëm trimi Hektor. Pas një dyluftimi Hektori vritet dhe trupi i tërhiqet zvarrë pas qerres së fitimtarit. Si i fashitet zemërimi, Akili pranon që ta marrë kufomën i ati i Hektorit, Priami. Vdekja e Akilit erdhi nga shigjeta e Paridit drejtuar në thembrën e zbuluar të heroit.

Agamemnoni

Ishte mbreti i Mikenës që organizoi ekspeditën ndëshkuese kundër qytetit të Trojës. Agamemnoni ishte më i fuqishmi i mbretërve të Greqisë, por etja e tij për pushtet nuk mbaronte kurrë. Ai përfitoi nga mërzia e të vëllait të vet Menelaut që donte t’i niste luftë Trojës meqë Paridi, vëlla i Hektorit i mori gruan Helenën. Arroganca e Agamemnonit u bë e njohur, jo vetëm për mospërfilljen që i bëri Akilit, por ishte dhe një luftëtar i madh, dhe ka vrarë një numër të madh heronjsh armiq.

Menelau

Mbreti i Spartës dhe vëlla i Agamemnonit. Lufta e Trojës shpërtheu sepse Paridi, princi i Trojës, u arratis me gruan e Menelaut, Helenën, gruan më të bukur. Menelau atëherë i kërkoi vëllait të tij Agamemnonit ta ndihmonte për të hyrë në Azinë e Vogël dhe për të shkatërruar Trojën. Gjatë luftës, Menelau ballafaqoi në duel Paridin. Në këtë mënyrë konflikti mund të mbaronte, por ndërhyri Hektori për të shpëtuar të vëllain, duke vrarë kështu Menelaun. Më pas Agamemnoni nevrikosur nisi luftën.

Ajaksi

Ajaksi Telamonio në traditën e Iliadës ishte heroi më me vlerë pas Akilit. I pajisur me një forcë të mahnitshme fizike, ishte i vetmi hero që doli i palënduar nga të gjitha luftimet dhe pa ndihmën e perëndive. Ai madje arriti të ndihmojë dhe miqtë e vet. Ai u përball disa herë me Hektorin, por pa mundur të dilte asnjë fitues. Megjithatë fundi i tij nuk ishte i lavdishëm: vdekja e Akilit, bëri që armatura e tij t’i kalonte Odisesë, dhe kjo e mërziti atë. Totalisht i dalë nga vetja, Ajaksi masakroi një tufë delesh sepse mendoi se ishte ushtria greke. Pasi erdhe në vete, i turpëruar nga veprimi që kishte bërë, vrau veten.

Odiseja (Uliksi)

Homeri e përshkroi atë si njeriun më gjenial shumëdimensional, për shkak të dinakërisë që e dallonte atë. Odiseja (Uliksi) ishte një luftëtar trim, edhe pse arma e tij më rrezikshme ndodhej brenda mendjes së tij. Ndër veprat më të kujtuara të tij ishte mësymja në Trojë për të vjedhur një statujë të shenjtë athinase, dhe mashtrimi i famshëm me kalin që ka hyrë në histori si mashtrimi më i madh.

Kali i Trojës ishte me të vërtetë një kalë prej druri plot me luftëtarë, i lënë gjatë natës në plazhin e trojanëve si një dhuratë nga grekët. Por shumë grekë ishin futur brenda barkut të kalit prej druri.
Trojanët e futën kalin brenda në Trojë, dhe kur ra nata, luftëtarët grekë dolën jashtë kalit dhe e shkatërruan qytetin. Rikthimi i i mundishëm Odisesë në atdhe u tregua në poemën Odiseja.

Diomedi ne duel me Enean

Heroi i dashur i Drejtësisë, Diomedi fitoi famën e tij duke luftuar për të rifituar mbretërinë që e kishte uzurpuar gjyshi i tij. Shpesh shok i Odisesë në fushatat e tij luftarake, Diomedi njihet më së shumti se ka arritur të plagosë me sukses dy perëndi. Gjatë duelit me heroin trojan Enea, Diomedu u privua në fakt nga fitorja nga perëndesha Afërdita, e cila e mbrojti Enean nga goditja. Diomedi i zemëruar, nuk kishte asnjë frikë dhe kështu dëmtoi perëndeshën në dorë, dhe kur Perëndia i luftës Aresi erdhi për të ndihmuar perënditë e tjera, Diomedi e plagosi edhe atë.

Hektori

Hektori është mishërim i virtytit të heroit. Pavarësisht se ishte i vetëdijshëm për fatin e tij, ai kurrë nuk u tërhoq nga detyrat e tij. Një kalorës dhe luftëtar i frikshëm, Hektori për dhjetë vite udhëhoqi ushtrinë trojane, duke i bërë rezistencë të madhe ushtrisë greke. Biri i Priamit, mbretit të Trojës dhe vëllai i Paridit, Hektori ishte shpresa e shpëtimit të Trojës dhe bashkëshorti i dashur i Andromakës. Pasi Hektori vrau kushëririn e Akilit, Patroklin, pasi kujtoi se ishte vetë Akili (Patrokli kishte veshur armaturën Akilit). Hektori nuk u tërhoq kur Akili e ftoi për duel. Akili pasi e vret Hektorin e merr trupin e tij duke e tërhequr zvarrë përreth Trojës.

Priami

Në fund, trupi i Hektorit gjen paqe, kur Mbreti Priam i lutet Akilit t’i kthejë trupin e djalit të tij të dashur.

Konkurrencë e miqësi në “PriFest”

Prishtina është nikoqire e Festivalit të Filmit – “PriFest “, i cili po shënon dekadën e parë të funksionimit. Ky festival ka filluar më datën 17 dhe përfundon më 22 korrik. Aty janë vënë në konkurrencë zyrtare filmat evropianë, ballkanikë, dokumentarë dhe filma të metrazhit të mesëm

Radio Evropa e Lirë ka intervistuar disa pjesëmarrës, për të dëgjuar përvojat e tyre në Kosovë. Katya Trichkova nga Bullgaria, është producente e filmit ‘’Direction’’. I njëjti film është shfaqur edhe në festivalin e Kanës në Francë. Ajo thotë se është hera e dytë që viziton Kosovën, dhe përshtypjet e saj për këtë vend janë shumë të mira në çdo aspekt.

‘’Kjo është hera e dytë që unë vi në Kosovë . Kam qenë para dy vjetësh me filmin e një regjisori bullgar. Jam duke u kënaqur shumë dhe jam shumë e lumtur që kam arritur të vijë edhe në edicionin e dhjetë të Pri Festit”. “Këtu njerëzit janë shumë miqësorë, të afërt dhe miqësor me njëri tjetrin. Para dy vjetësh kur kam qenë dhe tash, unë shoh zhvillim të madh dhe ndryshim në qytet, pra ndryshim pozitiv”. “Besoj se Kosova do të vazhdojë të zhvillohet edhe më tej. Ne po kënaqemi shumë pasi ndjehemi si në familje, falë njerëzve shumë miqësorë’’, tha Trichkova.

Trichkova potencon faktin se motoja e festivalit të sivjetmë është’’ friendship forever’’ apo ‘’miqësi gjithmonë’’ dhe sic thotë ajo ia ka arritur qëllimit, pasi pikërisht ashtu edhe po ndjehen pjesëmarrësit.
‘’Unë besoj në moton e festivalit ’’ friendship forever’’ që krijon miqësi të reja, miqësi përgjithmonë, sepse ashtu edhe po ndodhë. Sidomos gjatë javës së festivalit ka shumë njerëz të ri entuziast që bëjnë shumë për festivalin, dhe kjo është pjesa më e mirë e festivalit që ne e dëshirojmë. Edhe ne në Sofie të Bullgarisë kemi një lloj festivali, që tash shënon 20 vjetorin, dhe është festival me renome botërore, dhe mendoj se është pak a shumë i njejtë si Pri Film Fest, shtoi tutje’’ Trichkova.

Në anën tjetër Marko Gjokovik nga Maqedonia, regjisor i filmit ‘Ekler’, i cili bën pjesë në katëgorinë e filmave të metrazhit të mesëm, thotë se organizimi i këtij festivali është i cilësisë së lartë.
Ai gjithashtu është duke marrë pjesë edhe në workshopet që janë të organizuara në kuadër të aktiviteteve të Pri Forumit. ‘’Për sa i përket pjesës së festivalit janë në cilësi shumë të mirë dh sa I përket pjesës së aktiviteteve janë perfekt dhe në cilësi shumë të mirë, dhe gjithashtu po më pëlqen shumë mënyra e organizimit të festivalit’’, ka thënë Gjokovik.

Edhe mysafirja nga Turqia, Ipek Yantajm, e cila po qëndron për herë të dytë në Kosovë. Për herë të parë ajo ishte e ftuar në Kosovë si pjesë e jurisë në edicionin e 8-të, të Pri Fest-it. ‘’Më ka pëlqyer shumë dhe kam dashur të kthehem prapë këtë vit. Nuk kam projekt këtë vit, dua vetëm të shikoj filma dhe të takohem me disa shokë dhe të shoh bukuritë e Kosovës. Është festival i vogël, por është shumë mirë i organizuar dhe të gjithë janë të ngrohtë dhe shumë mikpritës. Gjithashtu mund të takosh shumë njerëz gjë që nuk mund ta bësh në festivalet e mëdha. Kështu që, shumë më pëlqen që jam këtu’’, tha ajo.

Tutja, Yantajm shtoi se në Kosovë nuk e ndjen veten si të huaj. Ajo sheh shumë gjëra të përbashkëta mes popullit të saj dhe kosovarëve. ‘’Nuk e ndjej se jam në një shtet tjetër, shoh shumë gjëra të përbashkëta mes Kosovës dhe Turqisë. Ushqimi është turk gjithashtu edhe arkitektura, të gjitha”.

“Derisa sa i përket festivalit mendoj se është duke u rritur çdo vit, është shumë mirë, eventet po bëhen më atraktive dhe po me pëlqen kjo gjë. Për një qytet të vogël si Prishtina, kjo gjë është diçka e madhe si dhe nevojitet shumë energji dhe shumë njerëz për ta bërë këtë festival”.

“Ne e kemi festivalin e filmit të Stambollit, e kemi edhe festivalin e filmit’’ Independent’’ Film Festival, dhe më duhet të them që këtu më pëlqen shumë për shkak të industrisë së filmit dhe takimeve me njerëzit. Festivalet tona në Turqi janë shumë të mëdha dhe ka shumë njerëz që i vizitojnë ato.Por këtu mund të shoh më shumë filma’’, përfundoi Yantajm.

Në kuadër të programeve të filmave në festivalin ‘’PriFest’’, këtë vit ka konkurrencë zyrtare për filmat evropianë, ballkanikë, dokumentarë dhe filma të metrazhit të mesëm. Në PriFest po marrin pjesë edhe Palestina dhe Izraeli, të cilat hyjnë në industrinë e filmit në kuadër të Evropës.

Kurse, në programin ballkanik po marrin pjesë pjesëmarrës me filma nga Serbia, Bosnja, Maqedonia, Bullgaria, edhe nga Turqia, por gjithashtu edhe një numër i madh i filmave nga Kosova. Kurse, te metrazhi i mesëm dhe dokumentari, ata janë të hapur për filmat nga mbarë bota. Aty ka filma që po marrin pjesë edhe nga Afrika, Arabia e Amerika.

Arkeologët zbulojnë qytetin e panjohur 2000-vjeçar në Shkodër

Ndonjëherë, gurët janë më shumë se sa thjesht copëza të shkërmoqura toke. Ndonjëherë ata japin detaje mbi të kaluarën apo të ardhmen e planetit tonë

”Arkeologët e antikitetit të Qendrës së Kërkimit për Europën Juglindore në Universitetin e Varshavës, zbuluan se gurët në Shkodër ishin rrënojat e qytetit 2 000-vjeçar të Basanias”, shkruan Christina Ayele Djossa në blogun “Atlas Obscura” që i dedikohet zbulimeve nëpër botë.

Në atë kohë, Bassania ishte një fortesë ushtarake dhe ekonomike, pjesë e mbretërisë së Ilirisë, që ka ekzistuar nga viti 400 deri në 100 para Krishtit.

Qyteti antik ka në përbërje shumë banesa dhe fortesa, një prej të cilave arkeologët arritën të zbulojnë. Ajo që ata gjetën ishin gurë antikë të një fotese të ruajtur nga kulla të mëdha dhe mure prej guri dhe dyer të gjera afërsisht tre metra. Këto ndërtesa mbrojtëse, sipas profesorit Piotr Dyczek të Universitetit të Varshavës, i përkasin arkitekturës helenistike.

Ekipi konfirmoi epokën e rënojave duke analizuar monedhat e gjetura aty rrotull dhe fragmente të enëve të qeramikës, që i përkasin epokës së mbretërisë Ilire.

Por, nga gurët dolën më shumë informacione në lidhje me qytetin. Muret e gjera prej guri rrethojnë një zonë prej 200 000 metrash katrorë, që do të thotë se Basania ishte tre herë më e gjerë se Shkodra antike, që ishte 70 000 metra katrorë.

Por, ky qytet dhe mbretëria Ilire, u pushtuan nga romakët në fillim të shekullit të parë. Kjo është edhe arsyeja përse arkeologëve iu desh kaq shumë për të gjetur Basanian.

“Arsyeja mund të jetë se qyteti pushoi së ekzistuari për një kohë aq të gjatë sa që emri i tij u harrua”, shkruan Dyczek.

“Arkeologët polakë dhe shqiptarë spekuluan gjithashtu se edhe infrastruktura gjeologjike e vendndodhjes ka lidhje me këtë harresë. Rrënojat janë gjetur në një kodër, që nga banorët e zonës quhet buzët e nepërkës, në fshatin Bushat, pak kilometra larg Shkodrës”, thotë Dyczek.

Pas shumë vitesh erozion, gurët e mbetur dukeshin si pjesë e gurëve që përbëjnë kodrën. Kështu për një kalimtar, mund të dukej si një grumbull me gurë, jo një strukturë e përbërë nga njerëzit.

Tani që qyteti i zbuluar është i dukshëm, do të jetë e mundur që këto rrënojat të vizitohen.(ATA)

Kur Cernoviçet dhe kisha sllave nisen të kthenin objektet e kultit latin në ato sllavo-ortodokse

Nga Etnor Canaj

Dokument qe daton viti 1455. Ky dokument eshte i nje rendesie te veçante, pasi eshte nje raport qe i dergohet Senatit te Venedikut prej nje perfaqesuesi te zoterimeve te Venedikut ne ate qe quhej Zenta. Ky perfaqesues qe quhej Jovan apo Gjon Bollani, i dergon kete raport Venedikut pikerisht prej Shen Nikolles se Vranines (ne Malin i Zi te sotem) duke paraqitur mendimin si dhe vendimin e zoteruesve te asaj qe quhej Zenta ku si sundimtar ishte Stefan Cernoviçi.

Sipas ketij raporti shkruhet qe nuk donin prifterinje dhe peshkop apo kryepeshkop Latin, por te ishin te kishes sllave. Ne kembim do vazhdoheshin te paguheshin taksat Venedikut si ne kohen e Balshajve. Interesant eshte fakti qe ne vendbanimet ne fund te dokumentit shfaqen disa qendra te banuara deri me sot me shqiptar si p.sh Hoti, Shkreli, Gruda, Kuqi (apo Kuçi), Piperi, Bushati,Fishta, etj. ku kisha sllave asnjehere nuk arriti te depertoje edhe pse mund te kete tentuar te bej diçka te tille.

Gjithmone sipas dokumentit eshte bere nje marreveshje apo eshte nenshkruar ky vendim prej ketyre qendrave kishtare. Nje gje e tille nuk mund te jete pranuar aspak prej popullsise, te pakten jo me deshiren e tyre, pasi siç shkruam me lart qendrat si Hoti, Gruda, Bushati, Fishta etj. ruajten besimin e tyre Latin. Kjo ka qene vetem nje vendimarrje prej Cernoviçit dhe kishes sllave, ku Venedikut ne kete rast i interesonin vetem taksat dhe deri diku mund te kete pranuar qe disa qendra te ishin nen influencen e kishes sllave.

Pra siç shohim kemi te bejme me fillimet e shnderrimeve te objekteve te kultit, prej atij Latin ne ate ortodoks -sllav, sikurse lindjen e shismatizmit, pasi keto zona banoheshin prej se njejtes popullsi dhe pikerisht me rritjen e influences se kishes serbe nis edhe ndarja.