Trump paralajmëron samitin e dytë me liderin verikorean

Presidenti i SHBA-ve Donald Trump tha se së shpejti do të mbahet samiti i dytë me liderin e Koresë së Veriut Kim Jongun

Trump në një fjalim gjatë një takimi në Kombet e Bashkuara (OKB) tha se marrëdhëniet mes SHBA-ve dhe Koresë së Veriut po zhvillohen mjaft mirë.

Ai deklaroi se Sekretari amerikan i Shtetit Mike Pompeo po punon mbi detajet për samitin e dytë të mundshëm, i cili sipas tij, mund të mbahet së shpejti.

Trump dhe Kim u takuan më 12 qershor në Singapor. Pas samitit të dy liderët arritën marrëveshje për pastrimin e Koresë së Veriut nga armët bërthamore.

Mirëpo, në javët në vijim pala amerikane akuzoi Phenianin se nuk po heq dorë nga programi bërthamor.

Edhe pse lufta midis dy Koreve u ndërpre me armëpushimin në korrik të vitit 1953, Veriu dhe Jugu kanë qenë teknikisht në luftë meqë nuk është nënshkruar asnjë traktat formal i paqes.

Misioni gjermano-shqiptar zbulon një vendbanim antik në Shqipëri

Pranë qytetit të Divjakës janë zbuluar rrënojat e një vendbanimi antik, që ekipi i arkeologëve mendon se i përket gjysmës së dytë të shekullit VI p.e.s dhe ka qenë i banuar deri në shekullin III p.e.s, shkruan “WorldBulletin”, raporton ATA

Arkeologët shqiptarë dhe gjermanë kanë punuar për disa muaj në këto mbetje që mendohet se janë shtëpi rezidenciale, mure rrethuese dhe rrugë. Qëllimi i këtij projekti është që të krijohet një hartë e Shqipërisë me të dhëna për zonat ku mund të ketë mbetje antike.

“Ajo që po përpiqemi të kuptojmë është se kush jetonte mes Apollonisë dhe Dyrrahut dhe se kush e ndërtoi këtë vendbanim. Babunja në Divjakë është përzgjedhur mes shumë zonave të tjera dhe për herë të parë po bëjmë këtu kërkime arkeologjike. Ky fshat kodrinor ka një organizim urban perfekt. Me një rrugë kryesore dhe 15 të vogla që të lidhura me atë në vendet e duhura”, thotë Manuel Fidler, një arkeolog i Universitetit të Berlinit.

Gërmimet në Divjakë po zhvillohen në pjesën kodrinore të zonës, ndërsa në qytetin antik të Arnisas do të vazhdojnë në muajt në vijim.

Adriana Sedaj me ekspozitën “Ku po shkon” prezantohet në galerinë Shën Salvator në Austri

Artistja Adriana Sedaj ka disa ditë që ka hapur ekspozitën e saj “Ku po shkon” në galerinë Shën Salvator në Austri

Ajo përmes kësaj ekspozitë ka sjellë të publiku një temë e cila siç shprehet i shqetëson shumë vende në botë duke përfshirë edhe Kosovën. Në qendër të punimeve të saj është ndalimi i abuzimeve seksuale dhe respektimi i të drejtave të grave por jo vetëm këto.

“Duke dashur të prek temën e abuzimeve por dhe të shfaq kundërshtinë time prej artisti, zgjodha pikërisht vagjinën si semiologji, mes të cilës dua të protestoi kundër abuzueseve dhe mendësive që dominojnë në vendet dhe shoqëritë agresive, për t’ mos thënë primitive”, shprehet ajo.

Për artisten dashuria, femra dhe vagjina, janë trinomi që e fisnikëron një shoqëri, janë shtrati ku rritet e merr frymë njeriu dhe shtohet. Prandaj sipas saj abuzimi me to përbën vrasjen e shoqërisë dhe zhvillimit të saj.

“Protestoj për shenjtërinë e saj dhe kundër abuzimit që i bëhet, duke e dhunuar, fatkeqësisht shpesh e në emër të dashurisë. Jeta është me dashtë pa dhunë, pa abuzim, pa kushtëzim. Jeta është lule, bimë, e saj është edhe vagjina, që duhet dashtë, që fal frymë e zgjim”cilëson ajo.

Ekspozita “Quo vadis”apo shqip “Ku po shkon” nga Adriana Sedaj do të qëndrojë e hapur deri më 12 tetor.

Sa e vjetër është gjuha shqipe

-Deri pak vite më parë gjuha shqipe ishte e panjohur në filologji dhe në kërkimet e tjera të shkencës së gjuhës.Nga kjo lindi çudia se si populli i lashtë shqiptarë që moti banon në mes të Europës dhe qendroi i panjohur deri në fund dhe dijetarët nuk njohën shkallën e afrisë së tij me popujt e tjerë të Europës si dhe afrinë e gjuhës së tyre me të tjerët

Perktheu nga origjinali, studiuesi i përjetshëm: Altin Kocaqi

Në revistën e përgjithshme: ‘’Allgememe Monatsschrift” në Nëntor të 1845 u botua shkrimi i gjuhëtarit Gustavo Stier i cili e renditi shqipen në familjen indogjermane. Me mënçuri, ai shënoi se: Ja vlen të thuhet se deri në kohët e reja ky popull që banon në zemër të Europës qëndroi në errësirë, po kështu dhe shkalla e afrisë së tij me gjuhët e popujve të tjerë edhe pse në këto vite janë saktësuar gjuhët më të largëta të kombeve të botës si dhe afritë e tyre gjuhësore, ndërsa shqipja jo”.

Gustavo Stier arrin në përfundime se gjuha shqipe hyn në grupin e gjuhëve indoeuropiane jafetike dhe renditet në këtë pjesë të gjuhëve duke marrë si dëshmi emrat aritmetikë, rimën ekzistuese dhe mbaresat e rimave të gjuhës shqipe dhe duke i krahasuar ato me ato të sanskritishtes, greqishtes, latinishtes dhe gjuhëve të tjera klasike.

Kësaj dileme i hyn edhe Fallmerayer tre vjet më vonë, i cili thotë: “Të parët autoktonë ishin Shqiptarët . Ata ishin etni para fillesave të çdo historie dhe në këtë vend banonin, ose erdhën përpara viteve historike”.

Në pjesën e dytë ngre pikpyetjet: “Kur? Si? Dhe nga erdhën në Shqipëri?” Ndërsa në pjesën e parë duket më i drejtpërdrejtë. Por a banonin në këtë vend që nga kohët e shumëvjetra si populli Pellazg apo erdhën me Ellinët?

Banuan këtu gjithë kohën e parë dhe në kohët e mëvonëshme lëvizën e rrëshqitën me dallgët e lëvizjeve të mëdha të kombeve si Unët, Alanët, Bullgarët, Avarët, Sllavët?

Shqiptarëve në Shqipëri, drejtësisht u takon fjala e parë për këto çështje, por ata kurrë nuk punuan për zgjidhjen e këtyre çështjeve sepse kishin mungesën e lirisë dhe të shkollimit. Shqiptarët nuk përdorën kurrë as politikën e as shkencën për qëndresën e përbashkët dhe as që u erdhi dëshira – sipas Falmerayerit – që të dilnin nga horizonti i familjes, i fisit e i pasurisë së veçantë dhe kështu u shndërruan në trashëgimtarë të skamjes dhe gjakmarrjes. Shqipëri do të thotë – për Falmerayerin – atdheu i dijetarëve të vegjël, rezervuar i qytetërimit dhe i fuqisë natyrore, vend i cili nuk i bindet as vetes dhe as të tjerëve.

Ky komb – sipas tij – vetmohoet; anarkia dhe paqeverisja janë shembëlltyra e shpirtit dhe e kuptimit të jetës së tyre. Dallohen para së gjithash nga bukuria kombëtare dhe sakrificat e mëdha por nuk i shpëtojnë të gjitha të këqijave të skllavërisë.

Kjo pjesë eshte shkeputur nga Libri Panajoti Kupitorit” Studime Shqiptare”.

“Martesa” kosovare, në garë për çmimin Oscar

Filmi “Martesa” është fitues i dy çmimeve ndërkombëtare dhe së fundmi është propozuar për kategorinë e filmit më të mirë të huaj ne garën e çmimeve Oscar

Filmi ‘Martesa’ me skenar dhe regji nga Blerta Zeqiri, fitues i dy çmimeve ne Festivalin e Filmit në Talin, është propozimi zyrtar i Kosovës per kategorinë ‘Filmi me i mire i huaj’ në garën e madhe të çmimeve Oscar.

“Jam shumë e lumtur që Kosova më ka propozuar e që shteti ynë po prezantohet me filmin “Martesa”. Nuk kam shumë shpresa, sepse është një garë shume e madhe, konkurrojnë shume filma nga e gjithë bota. Jam shumë e lumtur, por në të njëjtën kohë nuk është se kam shumë shpresa se do t’ia dalim, sepse është shumë-shumë e vështirë”, u shpreh Blerta Zeqiri, regjisore.

‘Martesa’ flet për një trekëndësh dashurie para dhe gjatë një martese, një lidhje brenda së njëjtës gjini, një temë që për realitetin shqiptar krijon jo pak zhurmë.

“Nuk kam dashur asnjëherë që kjo temë të krijojë zhurmë, kam dashur që njerëzit të shohin filmin dhe personazhet. Kur është shfaqur filmi nëpër kinema njerëzit kanë shkuar dhe e kanë parë dhe ka pas mjaft shikues, është përfolur shumë dhe ka qenë një temë shumë kontraverse për neve, prapëseprapë njerëzit nuk e kanë marrë këtë vetëm si temë, por kanë fol kryesisht për personazhet. Ka hapur debate të tjera, kështu që kjo me gëzon jashtë mase. Tre aktorët kryesore që kemi në film mendoj se ata kanë mundësi me bë karriere internacionale dhe kisha pas shumë dëshirë në qoftë se aktrimin e tyre kanë me e pa njerëz të rëndësishëm. Janë shumë të mirë dhe kishin mundur me ia dalë edhe në karriera ndërkombëtare. Shpresoj që të ndodhe diçka e tillë”, shton Blerta Zeqiri.

“Gjurmë Shqiptare”: Kënga 900-vjeçare e shqiptarëve (video)

Kultura shpirtërore ka një vend thelbësor në historinë e një populli. Përmes saj trashëgohen vlera të jashtëzakonshme, që sot pak njihen

Në dokumentarin e radhës të ciklit “Gjurmë Shqiptare”, nga gazetari Marin Mema, u risoll historia e panjohur e Gjergj Kastriot Skënderbeut pas vdekjes së tij.

Shqiptarët ruajnë për breza një pasuri të rrallë, një këngë 9-shekullore me një histori të jashtëzakonshme e të panjohur. Por cila është kjo këngë dhe kalorësi i saj enigmatik?

Ndiqni të plotë videon e dokumentarit të gazetarit Marin Mema:

Ta shtrembërosh të vërtetën me dorën tënde ?!

Ndërgjegjësohuni o njerëz ju me shumë që kontriboni me tekste, shkrime apo studime të ndryshme në wikipedia shqiptare dhe më gjerë

Shkruan: Mili BUTKA

Vushtrria është një qytet antik, i cili ndodhet pikërisht në pjesën veriore të Republikës së Kosovës, ky qytet më herët është quajtur “Vicanium” thuhet në Albania-Wikipedia.

Që në vështrim të parë, të këtij emri qyteti-antik “Vicanium” kuptojmë gjithësecili prej nesh se kemi të bëjmë me një emër të përshtatur në gjuhën latine, kjo duket qartë nga prapashtesa e saj “um”.

Gjuha shqipe karakteristike e saj unike, gëzon dhe ka për bazë ndërtimin e fjalëve dhe fjalorit të saj mbi fjalët njërrokëshe, tipike kjo e vetëm gjuhëve më të vjetra lindur e krijuar qysh në fillesë “NEPHILIM” atëherë kur lindi e para fjalë.

Ende sot gjuha shqipe trashëgon plot 785 fjalë njërrokëshe, gjuha greke ka 9 të tilla dhe ajo latine ka vetëm 1 fjalë njërrokëshe, gjithe gjuhët e tjera europiane kane nga katër deri në pesë fjalë të tilla njërrokshe.

Kjo nuk duhet të harrohet!

Përveç kësaj në shumicën e rasteve në përshtatjen e emërtimeve të ndryshme çfardo lloji qofshin ato nëpërmjet gjuhës latine e asaj greke më shumë, por edhe sllave gërma “B” e gjuhës shqipe është lexuar vazhdimisht baraz “V” shembujt janë pa mbarim por këtu do ju kujtoj vetëm lumin “BARDHAR” – i cili vazhdon të shkruhet po kështu, Вардар ose βαρδαρης por që në sllavishte dhe greqisht ky emërtim lexohet “VARDAR – VARDHARIS”

Vushtrria një qytet i lashtë dhe modern sotëm i Kosovës ka pësuar të njëjtin fat, dhe si fillim i drejtohemi emrit me të parë dokumentuar si “Vicianum” dhe për tu afruar sa më pranë rrënjës apo temës së saj, pa dyshim largojmë prapshtesën e saj; latine “um” dhe ja ku dalim puro shqip “VICIANA” gjë e cila është e përmendur edhe në wikipedia pikërisht kështu:

“Viciana” në fund të shekullit të parë para Krishtit pushtohet nga Perandoria Romake.

Vushtrria është lokalitet antik, që daton qysh nga mesjeta, edhe para Perandorisë Romake, përkatësisht që nga koha e Dardanëve. Vushtrria, në kohën e vjetër është quajtur VICIANUM – VICIANA (Ana e Viçave), një emër ky i lashtë ilir. Se Vushtrria në kohën antike është quajtur “VICIANA”, dëshmon edhe mbishkrimi i gjetur në rrethin e Kumanovës, që konsiderohet shenjë e kahjes së rrugës për në Vicianë.

Kalaja e Vushtrrisë është një ndër monumentet më të vjetra të qytetit dhe sipas të dhënave është kala iliro-dardane, e rindërtuar në mesjetë.

Ndërtimi është bërë nga gurët me formë të çrregullt, ndërsa sipërfaqja e saj është rreth 1.100 metra katrorë. Muret e kalasë janë 10-12 metra të larta,ndërsa trashësia e tyre është 3-4 metra. Në brendësi të saj gjendet një lloj tuneli që sipas legjendës shërbente të dilej në lumin Sitnicë në rast rreziku.

Lexuam më lart se “Viciana” është një qytet ilir i konfirmuar emërtimi dhe nga mbishkrimi i gjetur, në Kumanovë, autori e fut në kllapa shpjegimin e tij dhe e barazon ketë emër baraz “Ana e Vicave” krejt gabim dhe jo llogjike, shikoni ç’ndodh më poshtë …!

Në vitin 395, pas shkatërrimit të Perandorisë Romake “Viciana” mbeti në kuadër të Bizantit. Ndërkaq fiset turke dhe sllave që erdhën në Ballkan në shekullin VI-VII e shkatërruan këtë gadishull dhe toponimet e vjetra Pellazgo – ilire ua përshtatën gjuhëve të tyre. Në mesjetë Viciana shënohej me emrin VIÇITRINA (Trina e viçave), ndërsa sllavët këtë emër e sllavizuan duke e quajtur “VUÇITRN”

Pra një gabim tjetër dhe më keq, emrin (BESIANA) –“Viciana” të këtij qyteti Iliro-shqiptar; sllavizuar tashmë “Viçitrina = Trina e viçave”

Po, ky qytet-ilir – antik është quajtur pa dyshim “BESIANA” ashtu si Besa e shqiptarisë, por jo vetëm …. Viciana e sotme, në lindje kufizohet me simotrën e saj “Besiana” në jug me Kastriotin, në jug-perëndim me Drenasin dhe në perendim me Skenderaj.

Në latinisht sigurisht që do quhej; “Beciana = Viciana”, “Vicianum” gërma; “B” – lexohet; “V” ashtu si edhe nga sllavët, grekët e të tjerë, e kuptohet diçka llogjike kjo, thjeshtë përshtatshmëri në gjuhën e tyre, jo shtrëmbërim

E keqja qëndron tek ne që duam të ngremë apo ringremë ndërtesat tona pa larguar më parë nga rrënojat, “gurët pa adresë” lënë të huajtë mbi themelet e vjetra, antike të kristalta shqiptare! (Mili Butka)

Vushtrria i përket pikërisht qytetit Viciana antike, e përmendur në “Tabelën Peutengeriana”, tabelë kjo që ruhet në një roletë pergameni në bibliotekën e Konrad Peutingerit në Vjenë.

Vushtrria është një ndër qytetet më të lashta të Kosovës, e cila në periudhën romake përmendet si qendër tregtare me emrin “Vicianum”.

Shqipja është një gjuhë e lashtë në Ballkan, një nga çuditë e pakuptueshme të botës thot Istvàn Schütz

Ka disa mendime që stërgjyshërit e shqiptarëve do ta kenë huazuar sistemin njëzetor jo nga banorët e lashtë (baskoidë) të Ballkanit, po nga tregtarët shumerianë, të cilët përdornin po këtë sistem numërimi. Sidoqoftë të dy mundësitë na çojnë në mijëvjeçarin e dytë para Krishtit

Shkenca të ndryshme dëshmojnë lashtësinë e shqipes

Kohët e fundit hulumtues të ndryshëm kanë botuar hipoteza të reja rreth prejardhjes së shqipes dhe të shqiptarëve. Pavarësisht nga gurra e propozuar nga ata, hipotezat e tyre takohen në një pikë të saktë: secili e vë lindjen e shqipes dhe të shqiptarëve të sotëm në shekullin 4 pas lindjes së Krishtit.

Me sa duket këta hulumtues nuk kanë mësuar asgjë nga pësimi i mëparshëm i disa kolegëve të tyre, hipotezat e të cilëve janë pritur me një kritikë të rreptë objektive për shkak se ata kanë harruar plotësisht disa ligje themelore të zhvillimit të shqipes.

Në kumtesën tonë nuk kemi ndër mend që të bashkohemi me këto kritika. Jo, qëllimi ynë është mbledhja e disa dëshmive të shkencave të ndryshme, të cilat flasin njëzëri për një prejardhje më të vjetër të shqipes, të cilat provojnë që paraardhësit e shqiptarëve të sotëm flitnin shqip qysh në kohën e takimit të tyre të parë me legjionet pushtuese romake, bile edhe më herët, duke huazuar me dhjetëra fjalë nga greqishtja e vjetër.

Do të tregojmë me të dhëna konkrete që përroin e lashtë e shqipes mund ta ndjekim, kundrejt rrymës, gati deri në burimin e tij të lashtë indoevropian.

Dhe shu­mica e këtyre dëshmive nuk janë zbulime të reja, bile ato njihen prej kohësh, por ato janë botuar andej-këndej, në studime dhe artikuj të ndryshëm, si qirinj të vegjël të shpërndarë në errësirën e natës, dhe gjer më sot asnjëri s`e ka bërë mundimin t`i mblidhte për të parë ndriçimin e tyre të bashkuar.

Dëshmitë e tilla më të lashta i gjejmë së pari në mitologji, në besimet dhe bestytnitë e popullit, në disa zakone të lashta, të cilat mbijetojnë edhe sot në disa krahina malësore.

Por dëshmi të tilla nuk mungojnë as nga fusha e gjuhësisë, me qenë se fjalësi i shqipes ruan edhe sot disa kujtime nga takimi i stërgjyshërve të lashtë të shqiptarëve me banorët e parë të trevave ballkanase.

Kështu, bie fjala, shqipja e sotme ka ruajtur disa fjalë të tilla nga koha e ardhjes së ilirëve në Ballkan: fjala shqipe karpë `shkrep` e ka gurrën në baskishten (karb-he `gur, shkrep`) dhe është përjetësuar në emrin e vargmalit të Karpatëve.

Po në këtë drejtim na drejton vëmendjen ruajtja e sistemit të lashtë njëzetor të numërimit. Shqipja e sotme e përdor vetëm sistemin dhjetor, mirëpo janë ruajtur numrat njëzet (një + zet), dyzet (dy + zet) dhe forma dialektore katërzet (katër + zet). Ky sistem numërimi rron edhe sot në baskishten nga e ka huazuar edhe frëngjishtja e folur në Francë: quatrevingt `tetëdhjetë`, por valonët e Belgjikës njohin vetëm formën ottante.

Ka disa mendime që stërgjyshërit e shqiptarëve do ta kenë huazuar sistemin njëzetor jo nga banorët e lashtë (baskoidë) të Ballkanit, po nga tregtarët shumerianë, të cilët përdornin po këtë sistem numërimi.

Sidoqoftë të dy mundësitë na çojnë në mijëvjeçarin e dytë para Krishtit. Po aq e lashtë na duket edhe fjala shqipe shegë, e cila ka një prejardhje të përbashkët (jo indoevropiane!) me fjalën greke crEOYTJ me të njëjtin kuptim, dhe me fjalën e iranishtes seb `mollë`, fjalë e përdorur edhe sot në disa gjuhë të vogla në krahinat e Kaukazit në formën soyun `shegë`.

Ndofta një fjalë tjetër me një lashtësi aq të madhe do të jetë edhe fjala shqipe hekur, me prejardhje semite, ndofta shumeriane, sepse arkeologjia ka vërtetuar që një nga rrugët e mbërritjes së këtij metali nga Lindja e Mesme në Evropë çoi nëpër truallin shqiptar të sotëm.

Ruajtja e kësaj fjale në shqipen e sotme provon që stër­gjyshërit e shqiptarëve e kanë marrë fjalën bashkë me metalin e ri nga tregtarët e Lindjes para pushtimit romak të trevave të tyre, gjë e cila shpje­gon edhe mos marrjen e fjalës latine ferrum gjatë pushtimit të gjatë romak.

Në këtë buqetë fjalësh të lashta duhet vënë edhe emri i malit të shenjtë të shqiptarëve, siç e quan i pavdekshmi Naim Frashëri Tomorin në breg të Osumit. Emri shpjegohet me fjalë rrënjë indoevropiane *tom- `i errët, i zi` + *or- `mal`, d.m.th `Mal i Zi`.

Mali ishte në kohët e lashta një vend kultik, hipotezë e mbështetur nga zakoni i pleqve të krahinës përkatëse, të cilët e bëjnë benë më të rëndë edhe sot “mbi atë i cili vetëtin majë Tomorit”, dhe jo mbi gurin, si bëhet në malësinë e veriut. Në Dalmacinë e sotme vetëm emri i një rrethi të administratës romake ka ruajtur kujtimin e këtyre derviopëve, të cilët, me sa duket, rrinin ca kohë atje para se të vazhdonin lëvizjen e tyre drejt jugut.

Emri Tomor nuk ka pësuar asnjë ndryshim fonetik gjatë shekujve. Nuk e kanë ndërruar as grekët e vjetër, as dyndja e parë sllave, as fiset ilire të vendosura në luginën e Osumit, as pushtuesit romakë.

Kjo gjë provon rëndësinë e malit si qendër kultike. Sipas hulumtuesit grek M. Sa­kellariu (Peuples prehellejniques d`origine indo-europienne, Athinë 1977) në trevat e Beratit të sotëm është vendosur si i pari etnos indoevropian, etnosi i derviopëve (greqisht OEpmO1tEç), anëtarët e të cilit jetonin në grupe të vogla duke mbledhur kryesisht fruta, farëra, rrënjë dhe kërpudha të ndryshme, ende nuk kishin as nocionin e perëndive, por adhuronin dhe u bënin fli shpirtrave, të cilët, sipas besimit të tyre, jetonin në lisat me fruta që haheshin duke i ringjallur këta para fundit të dimrit që të jepnin sërish ushqim njerëzve.

Gjurmët e kësaj dendrolatrie i gjejmë edhe sot në disa fshatra malësorë në zakonin e buzmit, d.m.th. të kërcurit të posaçëm të zgjedhur dhe të prerë në pyll apostafat për ta vënë pranë zjarrit në kullë për natën e solsticit të dimrit. Edhe sot ruhen fjalët e të yshturit të lashtë:

Po vjen buzmi bujar

me gjeth e me bar,

me edhe, me shtjerra,

mbas tyne vjen vera…

Në këtë natë edhe miqtë e përshëndesin zotin e shtëpisë me Buzmi bujar! Johannes Georg von Hahn, ky diplomat-gjuhëtar përmend në vëlli­min e tij Albanesische Studien (Jena, 1854) ankesat e panumërta e prif­tërinjve katolikë, të cilët bënin çmos për të zëvendësuar Natën e buzmit me Krishtlindjen e krishterë, po kot luftonin kundër këtij zakoni të lashtë të fiseve shqiptare.

Rrënjë të lashta kanë edhe disa zakone dhe besime të tjera të fshat­rave malësorë. Në përgjithësi fiset ilire nuk kishin një kult të zhvilluar dhe të përhapur të gjarpërit, siç e kanë pasur grekët e vjetër. Me gjithë këtë, në disa krahina të truallit shqiptar jeton edhe sot besimi që gjarpëri është shpirti i stërgjyshërve, ose midis shqiptarëve të Tetovës zakon i lashtë i mbledhjes së petkave të nuseve shterpe për t`i vendosur në fillim të pranverës në një lëndinë të bukur në mes të pyllit.

Atje burrat e fshatit hedhin gjarpërinj mbi këto petka, të bindur që gjarpërinjtë, me fuqinë e tyre misterioze, do t`i pllenojnë nuset përkatëse duke bërë dredha mbi rrobat e tyre. Të dy besimet e kanë gurrën e tyre në mitin më të lashtë ballkanas mbi prejardhjen e botës. Miti i përket shtresës më të vjetër të miteve greke dhe duket që është me prejardhje pellazge, të cilin e përmend në shekullin 3 para Krishtit Apo­llonios Rhodios në veprën e tij Argonautika, dhe e trajton me hollësi shkrimtari bizantin me kulturë shumë të gjerë nga shekulli 12 Tzetzes në veprën e tij të shkruar në vjersha Theogonia.

Ky mit na tregon që përpara krijimit të botës dhe të gjithësisë, në errësirën e plotë lëvizte ngadalë vetëm Hëna, një grua e bukur e quajtur Euronyme d.m.th. `ajo që ecën larg`, ose `Ajo që sundon gjerësisht`. Në errësirë dhe në të ftohtë ajo u mërzit dhe filloi të mërdhinte. Si mbrojtje kundër të ftohtit dhe mërzitjes ajo filloi të kërcente sa vinte më shpejt.

Levizen e saj kanë çuar një erë dhe ajo e dridhte këtë erë për të përdredhur prej saj një bullar, d.m.th. një gjarpër të madh, Omphio­nin. Dhe ajo vazhdoi të vallëzonte me një ritëm edhe më të shpejtë, gjersa vallja e saj ndezi epshin e bullarit, i cili e pushtoi dhe e pllenoi. Pastaj Euronymeja u bë një pëllumb dhe polli disa vezë, nga një vezë për secilin planet.

Me lindjen e perëndive edhe Euronymeja bashkë me Ophionin kanë hyrë në Olymp, ku Ophioni filloi që të mburrej që gjoja ai do të kishte krijuar botën dhe gjithësinë. Me të dëgjuar kapadai1lëkun e bullarit, Euro­nymeja e inatosur e ka shtypur me këmbë kokën e bullarit kryelartë, dhe nga dhëmbët e tij të rënë janë lindur njerëzit e parë, pellazgët.

Këto dëshmi na tregojnë që stërgjyshërit e shqiptarëve kanë përve­tësuar mjaft nga toponimia dhe nga besimet e gjetura në atdheun e tyre të ri, duke i ruajtur edhe mbas kthimit të tyre në fenë e krishterë si pjesë organike të jetës së tyre.

Ky qëndrim konservator vihet re edhe në fushën e hua­zimeve latine. Midis këtyre shembulli më i rëndësishëm na duket që të jetë emri i ditës së shtatë (ose i ditës së parë) të javës. Duke nënvizuar faktin që të gjitha gjuhët neolatine kanë marrë emrin latin të kësaj dite si e kanë për­dorur të krishterët e parë, në format e tij përkatëse: domenica (italisht), dimanche (frëngjisht), domingo (spanjollisht), duminidi (rumanisht) etj., kurse shqipja e ka marrë si kalk emrin e ditës nga kalendari romak pagan: dita e diel (dies Solis latinisht), një dëshmi e padiskutueshme e faktit që shqiptarët i kanë huazuar fjalët e para nga latinishtja para lindjes së Krishtit, para përhapjes së fesë së re në Gadishullin Ballkanik.

Profesori Zef Mirdita, në monografinë e tij të re Krishtenizmi ndër shqiptarë (Prizren-Zagreb, 1998), na mëson që apostulli Pal predikonte në vitin 57 në qytetin e Dyrra­chionit, d.m.th. fjala shqipe dita e diel është një kalk, data e lindjes e së cilës duhet vënë në shekujt e parë para lindjes së Krishtit, në çdo rast ajo nuk ka hyrë në shqipen pas shekullit 1. p. Kr.

Ju kemi mbledhur vetëm një grusht dëshmish nga fusha e shkencave të ndryshme për t`i bindur hulumtuesit në vendet e ndryshme të cilët kanë ndër mend që të farkëtojnë ndonjë hipotezë të re mbi prejardhjen dhe lindjen e shqipes që asnjë përpjekje e tyre nuk do të shpëtohet nga dështimi i pashmangshëm në qoftë se para formulimit dhe botimit të saj ata nuk do të vënë re këta qirinj dhe në dritën e tyre të vërtetën e padiskutueshme: shqipja është një gjuhë e lashtë në Ballkan, një nga çuditë e pakuptueshme të botës.

Si, në ç`mënyrë, me çfarë mjetesh u ka bërë ballë me sukses ajo ndikimit asgjësues të greqishtes (të helenizmit), të latinishtes (të romanizimit) dhe të sllavishtes së vjetër? Shpjegimi dhe shkoqitja e kësaj enigme, me gjithë që kërkon shumë durim mundime, na premton patjetër përfundime më të vlefshme, përfundime që janë njëkohësisht ndihmesa të reja për të rindërtuar rrugën e humbur në mjegullat e kohëve parahistorike, rrugën e përshkruar nga shqiptarët që nga djepi i tyre deri në paraqitjen e tyre në dritën verbuese të skenës së historisë. Përfitoj nga rasti i volitshëm për t` ju ftuar të gjithë që të vazhdojmë bashkë shkoqitjen e kësaj enigme fantastike.

/Ligjëratë e Ishtvan Schutz e mbajtur në Seminarin XX Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën shqiptare.

“Troje / Troyet” toka shqipe!

Shkruan: Shqipe Hoxha

“Guri i rëndë rri në trojet e veta”

Ka rastësi që grekët nuk kanë një etimologji për fjalën “Troja” dhe kërkojnë shpjegime të Hiteut. Në gjuhën shqipe “Troje / Troyet” fjalë për fjalë do të thotë “Tokë”.

Këtu është një shembull i fjalës “Trojet” që përdoret në një këngë. Është një fjalë shumë e zakonshme, e zakonshme si “Toka” në anglisht.

Kënga quhet “Guri i rëndë rri ne trojet e veta”, i cili përkthehet në anglisht në diçka përgjatë vijave të:

“Një gur i rëndë qëndron në vendet e tij”

Instrumenti është i dyfishtë me tela dhe quhet “Cifteli” dhe është i specializuar për këto lloje të rapsodive ku fokusi është më shumë në përmbajtjen e vargut epik (lloji që Harvard Scholars Milman Parry dhe Albert Bates Lord
studioi dhe bazoi Teorinë e tyre Orale të Versit Homerik). Këto lloje të rapsoditëve janë pak më të zakonshme në zonat malore dhe në Gheg. (Kjo është një nga Mirdita).

Ky instrument ka qenë edhe në Evropën Jugore që nga kohërat e lashta.

Cifteli është përshkruar në stele funerare të Philocrates datuar ~ 340 BC

Here is an example of the word “Trojet” being used in a song. It is a very common word, as common as “Land” in english.

The song is called “Guri rënd rri ne trojet e veta” which translates in English into something along the lines of:

“A heavy stone stays in its lands”

The instrument is two stringed and called a “Cifteli” and is specialized for these types of rhapsodies where the focus is more on the content of the epic verse (the type that Harvard Scholars Milman Parry and Albert Bates Lord
studied and based their Oral Theory of Homeric Verse on). These types of rhapsodies are slightly more common in highlands and Gheg areas. (This particular one is from Mirdita).

This instrument has also been in South Europe since ancient times.

The Cifteli is depicted in the funerary stele of Philocrates dated ~340 BC

Funerary stele of Philocrates.Date of Publication 1819

DODWELL, Edward. A classical and topographical Tour through Greece, during the Years 1801, 1805, and 1806, vol. Ι, London, Rodwell and Martin, 1819.

Arbëreshja rrëfen se si ruhet gjuha shqipe në Itali

Emilia Conforti, ka ruajtur me xhelozi gjuhën shqipe, ashtu sikurse e ruajtën edhe shumë arbëresh të tjerë të Italisë ndër shekuj. Madje ajo nuk është mjaftuar me kaq, ka ardhur në Kosovë që të përvetësojë gjuhën shqipe, në lexim dhe në të shkruar

Ajo është bashkëpunëtore në Universitetin e Kalabrisë, ku edhe bënë hulumtime, ndërsa më parë ka qenë e angazhuar edhe në Universitetin e Prishtinës. Në një intervistë për KosovaPress, Conforti tregon se gjuha e arbërit vazhdon të flitet në familjet shqiptare të cilat u shpërngulën në Italinë Jugore pas vdekjes së Skënderbeut, para 5 shekujsh.

Sipas saj, arbëreshët kanë huazuar fjalë të shumta edhe nga italishtja, por duke u dhënë prapashtesa nga shqipja. Teksa shton se arbërishtja nuk i ka marrë fjalët standarde të shqipes, duke e bërë që të duket dialekt tjetër.

E pavarësisht këtyre, ajo thotë se nëse një arbëresh dhe shqiptar duan të komunikojnë së bashku, munden pa problem.

“Akoma është e gjallë, e kemi ruajtur shumë mirë. Janë shumë leksik të ngjashme me këto të shqipes sot. Disa fjalë kanë mbetur të vjetra dhe bashkimi me një shtet të huaj e ka ndërruar pak gjuhën arbëreshe. I kemi fjalët e vjetra për shembull ‘katund’, ndoshta ka edhe dialekte akoma, por e ka ndërruar shqipja në ‘fshat’. E kemi ‘shpi’ ndërsa është ‘shtëpia’. Por, kuptohet nëse një shqiptar dhe një arbëresh kanë dëshirë të flasin, munden”, tha ajo.

Përveç gjuhës, ajo tregon se arbëreshët kanë ruajtur edhe traditat shqiptare. “Po tradita popullore kanë, i kanë edhe përrallat, edhe këngët, edhe shprehje dhe fustane, i bëjnë vallet çdo vit. Është ruajtur shumë mirë, kanë kaluar 500 vjet”, theksoi ajo.

Për të ndihmuar komunitetin arbëresh në Itali, ajo tregon se kanë krijuar disa fonde kombëtare përmes së cilave kanë organizuar kurse për të mësuar gjuhën shqipe.

Ndërsa kur jemi tek ruajtja e traditës, është pikërisht dëshira për të lexuar dhe mësuar këngët shqip.
Ajo që e ka shtyrë Confortin që pastaj ta mësojë gjuhën shqipe në universitet. Ajo thotë se edhe arbëreshët e tjerë, kanë interesim të dukshëm për të mësuar dhe përvetësuar shqipen.

“Në Itali është ligji që ruan pakicat minoritare. Për këtë punë ne kemi pasur disa fonde kombëtare, ku i kemi bërë disa kurse në shkollë, punën në bashki, që merret me ruajtjen gjuhësore dhe traditat e vendit. Pastaj, fondet u pakësuan, dhe kurset zhvillohen por jo si para 10 vjetëve. Kanë interes sepse babi im e flet shqipen, por as nuk lexon dhe as nuk shkruan, edhe gjyshja. Alfabeti është shumë ndryshe, sepse alfabeti italian i ka 21 shkronja, ndërsa shqipja i ka 36”, tha studiuesja e gjuhës shqipe.

Ndryshe, viti 2003 për arbëreshen Emilia Conforti shënon vizitën e saj të parë në Kosovë, për të ndjekur Seminarin e Gjuhës, Letërsisë dhe Kulturës Shqiptare, gjë që i ka ndihmuar të flas më rrjedhshëm.