Pesë shkrimtarë që duhet të lexoni, edhe pse s’do ta fitojnë kurrë Nobelin

Ndërkohë që buja e Kazuo Ishiguros nuk është shuar ende, ka autorë që prej kohësh e dinin se emri i tyre nuk do të ishte dhe nuk do të shqiptohet kurrë në Stokholm. Nobeli është çmimi më i rëndësishëm në botë dhe ata kanë gjithçka për ta fituar, e megjithatë…

Borgesi, kandidati i përjetshëm shprehej se mosdhënia e çmimit ishte tashmë një traditë skandinave. Lista e atyre që nuk e kanë fituar kurrë është e gjatë dhe pothuaj të gjithë e dimë.

Mund t’i shtojmë kësaj liste edhe:

Philip Roth. Siç ndodh zakonisht fituesit variojnë nga një vend në tjetrin, nga një kontinent në tjetrin dhe pas Bob Dilanit do të kalojë shumë kohë që çmimi të shkojë në SHBA. Fakti që ia dhanë Dilanit është se ia mohuan Rothit dhe këtë vit nuk ishte as në 20 kandidatët e parë. Roth është 84 vjeç dhe nuk ka publikuar asgjë të re që nga Nemesis 2010. Disa nga librat e tij janë “Pastoral amerikana”, “U martova me një komunist”.

Margaret Atwood. Raportin Roth me Bob Dilan e gjejmë edhe tek Atwood me Alice Munro. Duket se nuk ka shanse që një shkrimtare kanadeze pas Munro-së të jetë fituese që nga 2013. Është çështje gjeografie? Nëse Atwood do të kishte lindur në Argjentinë, Itali, Kinë? Autorja e “Tregimi i pastrueses” është një kandidate dhe ka fituar të gjitha çmimet përfshirë edhe Booker dhe Princi i Asturias, por Nobeli i mohohet.

Haruki Murakami. Nuk ka stilin dhe tematikën e akademikëve suedezë. Po atëherë pse është një nga kandidatët më të fortë? Që nga Kenzaburo Oe në vitin 1984 asnjë japonez se ka fituar këtë çmim. Ishiguro është japonez-anglez, por nuk duheshin lënë mënjanë autorë si Banana Yoshimoto apo Shintaro Ishihara.

Michel Houellebecq. Gjithmonë thuhet se çmimi Nobel u jepej autorëve të majtë në vendet kapitaliste dhe autorëve të djathtë në vendet komuniste. Me rënien e Murit të Berlinit ishin autorët që denonconin dhunën dhe mungesën e të drejtave të njeriut ose që shfaqnin një rebelim ose jo konformizëm, por jo në nivel të Houellebecq-ut, autor i “Platforma dhe nënshtrimi” që përvijon mjaft mirë realitetin aktual në Francë, por që s’do ta marrë kurrë këtë çmim.

Karl Ove Knausgard. Prusti i aktualitetit po shkruan “Romani i madh i shekullit XXI” me pesë volume, me autobiografinë e tij “Lufta ime”, megjithatë është e pamundur t’ia japin këtë çmim me këtë titull. Sidomos pas polemikave që ndodhën me Camilo José Cela, i akuzuar si frankist dhe Günter Grass si një nazist i ri. / f.a.

The Final Countdown

Eshtë seria e notave më e famshme e muzikës pop. Kënga që i dha edhe titullin diskut të tretë të Europe ka mbushur më shumë se 30 vjet, por notat e thjeshta në tastierë të “The Final Countdown”, i përkasin kohës kur Joakim Larsson studionte në Stokholm – para se të merrte emrin Joey Tempest

“Isha ende në kolegj. Dhe një person që njihja, një farë Mic Michaeli, ishte pjesë e një grupi që quhej Avalon”, kujton këngëtari. “Një ditë e pyeta nëse mund të më jepte hua tastierën. Mic duhet të ketë menduar që isha budalla, por ma dha”.

Jeta është e çuditshme. Shumë kohë më vonë, Michaeli do të zinte vendin e Tempest, si tastierist në grupin Europe. Pikërisht me tastierën KorgPokySix të Michaelit, Tempest krijoi serinë e notave që më pas do të bëhej hyrja e këngës. Për pak kohë, fragmenti pa titull mbeti ashtu si ishte. “E dija se kishte diçka interesante, por nuk arrija që të kompozoja një këngë përreth saj”, kujton Tempest.

Më pas erdhi “shkelmi bythëve”. Zyra e menaxhimit e Europe e kishte selinë pikërisht përballë një klubi nate, ku grupi shkonte shpesh. “Menaxheri sugjeroi që të shpërndanim në sallë minutën time të muzikës, shoqëruar nga shfaqja e tyre e lazerave, sa për t’u argëtuar”, thotë Tempest. “Ndërkohë që ndodheshim në bar, unë dhe John Leven, basisti, filluam të bisedojmë se si ta zhvillonim”.

I frymëzuar nga dashuria për UFO-t, Tempest futi një ritëm të bukur me ndihmën e një baterie elektronike, dhe pasi i erdhi në mendje fjala “countdown”, shkroi vargje që flisnin për “leaving together” dhe “heading for Venus”. “Më pas, gjithçka rodhi shumë shpejt”, thotë. “Zëri ka një ton monokordësh në të gjithë këngën, ndërkohë që akordet zhvillohen nën të. Vetëm më vonë kuptova se është e njëjta mënyrë si procedojnë shumë kompozitorë klasikë. Eshtë hipnotizuese dhe shumë cool”.

E megjithatë kënga – që zgjaste gjashtë minuta e gjysmë dhe dukej shumë e rëndë – u la jashtë dy disqeve të para të Europe. “Ishim një grup me shumë kitarë dhe një këngë e tillë ishte e pazakontë”, shpjegon Tempest. Në fund, Europe vendosën që ishte koha për të guxuar. Në studio, me John Norum që përpiqej të kujtonte “Lazy” të Deep Purple në solon e tij, grupi votoi kundër sugjerimit të Kevin Elson, producent i Journey, që të linin mënjanë stilin e tyre shumë british, për një tingull më të amerikanizuar. “Për një ditë, kënga pati si titull The Final Breakdown”, zbulon Tempest duke qeshur. “Por në fund ramë dakord që titulli fillestar ishte më i mirë”.

Disa vite më parë, duke folur për “The Final Countdown”, John Norum thoshte për “Classic Rock”: “Kur dëgjova për herë të parë hyrjen, reagimi im ishte: Ç’dreqin është kjo? Nuk mund ta përdorim. Falë Zotit nuk më dëgjuan”.

Për Tempest, ideja që ishte ajo këngë që provokoi daljen nga grupi të Norum është një thjeshtësim i tepruar: “Në të vërtetë, John u nxeh për miksin në radio që u bë nga Elson, i cili vinte theksin tek zëri e tasiera dhe pothuaj zhduku kitarën”.

Sido që të jetë, askush në drejtimin e Europe nuk ishte i përgatitur për suksesin e këngës, që ngjiti klasifikimet në 25 shtete dhe brenda ditësh hoqi çdo mundësi për Europe që të konsideroheshin si grup “rock”. Pak më shumë se 20-vjeçar, me pamje prej djali të mirë dhe flokët shumë të butë, Tempest pa që revistat pop e vendosnin në konkurrencë me buzëqeshjen çarmatosëse të Bon Jovit, këngët e të cilit “Living on a prayer” dhe “You give love a bad name”, po bënin namin në të dy anët e Atlantikut.

“Po e shijoja. Por të dy John-ët filluan shumë shpejt të urrejnë shfaqjet televizive, që na kërkonin të këndonim me playback”, kujton Tempest. “Dhe ajo ndjesi parehatie, për një grup që adhuronte Deep Purple, Thin Lizzy, Rainbow dhe UFO, u bë një problem”. Për Norumin ishte shumë dhe ndoshta duke parandjerë suksesin e madh të Europe, u largua para se të dilte disku. Me Kee Marcello në vendin e tij, Europe regjistruan me Ron Nevison, me këngë si “Let the good times rock”. Por pavarësisht kredencialeve shumë të mira të producentit, nuk arritën të bindin shumicën e publikut, se cilët ishin në të vërtetë Europe.

Pas diskut të pestë, “Prisoners in paradise”, në vitin 1992 grupi bëri një pauzë. Norum u rifut në skenë për një ribashkim në Stokholm, në Vitin e Ri 1999 dhe u ribashkua përfundimisht me grupin pesë vjet më vonë. Një fuqizim i tingullit të tyre u dha Europe një kandidim për Diskun e Vitit me “Last look at end”, në “Classic Rock Awards” të 2009 dhe në vitin 2015 fituan në kategorinë “Comeback of the year”. Në 30-vjetorin e “The Final Countdown”, Europe e kanë bërë këngën pakëz më “heavy” se sa origjinalja dhe Tempest këmbëngul se të gjithëve u pëlqen ta luajnë live. “Më pëlqen shumë të shoh buzëqeshjet e të gjithëve, kur nis hyrja e këngës”, thotë me krenari. “Kudo ku shkojmë, shpesh më thonë që për fansat që nuk e kanë dëgjuar asnjëherë live, është një moment i paharrueshëm. Dhe për një muzikant, është gjë e bukur ta dëgjosh”. / “Classic Rock – Bota.al

Foxnews: Presidenti i Kosovës akuzon Bashkësinë Ndërkombëtare për mos mbajtje të fjalës

Deklaratat e së hënës të presidentit Hashim Thaçi, janë bërë kryetituj përveç mediave vendore, edhe në ato ndërkombëtare

Ai dje derisa foli për themelimin e Gjykatës Speciale, ka thënë se Bashkësia Ndërkombëtare nuk e ka mbajtur fjalën për shumë çështje si liberalizimi i vizave, anëtarësimi në BE, njohjet ndërkombëtare dhe të tjera, si këmbim i formimit të kësaj gjykate.Është mediumi amerikanë “Foxnews” që ka publikuar një artikull të titulluar “Presidenti i Kosovës akuzon Bashkësinë Ndërkombëtare për mos mbajtje të fjalës”.

“Presidenti i Kosovës ka akuzuar Komunitetin Ndërkombëtar se nuk e ka mbajtur fjalën pas dakordimit për krijimin e Gjykatës Speciale që do të ndjek krimet e kryera nga shqiptarët gjatë luftës në Kosovë”, shkruan teksti.“Por që Thaçi ka thënë të hënën se Bashkësia Ndërkombëtare nuk e mbajti fjalën për premtimet”.“Gjykata Speciale është themeluar në Hagë në vitin e kaluar, por që nuk ka proceduar ende në asnjë rast”.“Rreth 10 mijë njerëz kanë vdekur dhe një mijë e 700 janë të zhdukur nga lufta e viteve 1998-1999 në Kosovë që përfundoi me ndërhyrjen e NATO-së në përkrahje të shumicës shqiptare”, vazhdon teksti i Foxnews.“Kosova ka shpallur pavarësinë e saj më 2008 të cilën Serbia nuk e ka njohur.

“Hasan Z. Kamberi, i pari që shkroi në shqip poezi e lutje islame”

Studiuesja Genciana Abazi Egro pas veprës së Nazim Beratit, përmbys deformimin letrar që u ndërtua në shekullin 20-të, në diktaturë, për poezinë e Hasan Zyko Kamberit që nga realizmi socialist ishte konsideruar rëndom si bejtexhi. Me botimin tekstual kritik dalin në dritë tre dorëshkrime të mbijetuara të H.Z. Kamberit dhe gjithë krijimtaria letrare që ka mbërritur prej tij deri më sot

Intervistoi: Violeta Murati

Për herë të parë, ju na sillni të plotë në një botim tekstual kritik poezitë e Hasan Zyko Kamberit. Çfarë plotëson ky botim në studimet tonë, ku është mbështetur?

Ky botim është ndërtuar mbi tri dorëshkrimet e mbijetuara të Hasan Zyko Kamberit dhe përmbledh gjithë krijimtarinë letrare që na ka mbërritur deri më sot prej tij. Kjo vepër është e hapur për lexuesin e të gjithë kategorive, dhe besoj se njohja e krijimtarisë së tij do të përcaktojë për pasojë dhe vendin që i takon këtij poeti në historinë e letërsisë shqipe.

Ky poet ka qenë shumë i dashur për shqiptarët në shek. 19. Por në shek. 20 poeti humbi shumë nga lavdia. Madje vepra e tij nuk u botua dhe lexuesit e njohën vetëm nëpërmjet disa fragmentesh poezish të botuara nëpër antologji.

Krijimtaria poetike e H.Z.Kamberit vjen pas botimit të edicionit të Divanit shqip të Nezim Beratit, ç’histori e ka ndjekur këtë libër?

Fill pas Nezim Beratit, iu vura punës për të botuar veprën e poetit Hasan Zyko Kamberi. Kjo sepse, të dy këta poetë kanë patur një njohje të konsiderueshme në kohën kur kanë jetuar, por edhe sepse janë poetët që hasen më shumë në dorëshkrimet shqipe me alfabetin arab. Por ndryshe nga Nezim Berati, Hasan Zyko Kamberi ka qenë i pranishëm në ligjërimin e intelektualëve nacionalistë shqiptarë jo vetëm myslimanë (Naim Frashëri, Hafiz Ali Korça, Lumo Skëndo …), por edhe të krishterë (Thimi Mitko, Jani Vreto, Vissarion Dodani…).

Në fakt botimi i kësaj vepre është tejet i vonuar, pasi si poeti më i madh i kohës së tij, ai prej kohësh duhej të ishte njohur i plotë nga lexuesi dhe opinioni i gjerë shqiptar.

-Si shihet në konktekstin e historisë ky autor? Në ç’kohë ka jetuar?

Poeti Hasan Zyko Kamberi ka jetuar deri në dekadat e para të shekullit 19, në kapërcyell të dy kohërave të rëndësishme në historinë e shqiptarëve. Pikërisht kur në Ballkan po i vinte fundi stabilitetit disashekullor osman dhe po hapej epoka e proceseve nacionale.

Krijimtarinë e tij mund ta ndajmë në dy pjesë, marrëdhëniet e njeriut me Perëndinë dhe marrëdhëniet e individit me realitetin e përditshëm. E thënë me fjalë të tjera një pjesë e krijimtarisë mbështetet në letërsinë klasike të Divanit, ndërsa pjesa tjetër në letërsinë realiste.

Ai është i pari ndër poetët e shek. 18 që shkëputet nga modelet e letërsisë klasike të Lindjes dhe lëvron fort poezinë realiste. Kjo natyrë komplekse e veprës së tij ka bërë që ai të jetë ndër poetët e parapëlqyer përgjatë shekullit 19.

-Është një fakt interesant kur kujtojmë se nuk ekziston ndonjë biografi, e shkruar, si keni arritur t’i mblidhni të dhënat rreth jetës së tij?

Për këtë poet mungojnë burimet dokumentare. Në vendin e tij të lindjes, në Starje të Kolonjës, për të rrëfehen shumë legjenda, veçanërisht për marrëdhëniet e afërta që ka patur me Ali Pashë Tepelenën, por që është e vështirë të dokumentohen. Përveç kësaj edhe në varrin e poetit, që ndodhet në Starje dhe njihet me emrin Tyrbja e Baba Hasanit mungon data e vdekjes sepse tyrbja së bashku me mbishkrimet e saj ku jepeshin dhe të dhëna konkrete është djegur nga trupat greke më 1914. Kështu që të dhënat e vetme mbi jetën e tij i kam nxjerrë nga poezitë që në shumë raste japin informacione të natyrës biografike.

-Çfarë të dhënash ofrojnë poezitë për marrëdhëniet e poetit me Ali Pashë Tepelenën, ka pasur një lidhje mes tyre?

Më tepër se për marrëdhënie të drejtpërdrejta me pashain e Janinës, në poezitë e Hasan Zyko Kamberit mësojmë për perceptimin që kishte popullsia e asaj kohe për atë se ç’kishte ndërmend të bënte pashai i Janinës me pashallëkun e tij dhe të çfarë natyre shteti aspironte të krijonte. Ali Pashën e konsideronte si njeriun që do të krijonte shtetin e tij dhe që ai e emërton Shqipëri duke na dhënë kështu dhe dokumentin e parë që njohim deri më sot ku haset për herë të parë përdorimi i termit Shqipëri.

-Kur është përmendur për herë të parë si poet H.Z.Kamberi?

Poeti në letrat shqipe për herë të parë përmendet në dhjetëvjeçarët e fundit të shekullit 19. Naim Frashëri më 1896 e vendos në kreun e poetëve shqiptarë, kurse pas tij rendit Nezim Beratin dhe Dalip Frashërin. Po në këtë vit, d.m.th. më 1896, Jani Vreto në punimin dorëshkrim mbi historinë e shkrimit shqip shpreh vlerësimet maksimale për poetin. Kurse Thimi Mitko përgatit për botim 3 poezi (Gratë e veja, Paraja dhe Fati im), të cilat i përkthen edhe greqisht, por sikurse ka ndodhur në shumicën e rasteve me poetët shqiptarë të shekullit 19, do të mbesin në dorëshkrim pa e parë dritën e botimit.

-Si janë transmetuar këto poezi?

Poezitë e Hasan Zyko Kamberi janë transmetuar me anë të dorëshkrimeve, që do të thotë se transmetimi i tekstit është realizuar përmes kopjimit d.m.th. shumëfishimi i tyre është bërë me anë të kopjimit me dorë. Kjo praktikë në Perëndim u zëvendësua në mesin e shek. 15 me shtypshkrimin, pas zbulimit historik të Gutenbergut. Mirëpo në Perandorinë Osmane përdorimi i shtypshkronjës për shtetasit myslimanë, për arsye të natyrës fetare filloi relativisht vonë. Shtypshkronja e parë u hap në Stamboll më 1727, por vetëm më 1783 filloi të funksionojë në mënyrë të rregullt. Në këtë kontekst historik dhe institucional edhe tekstet që shqiptarët shkruan shqip me alfabetin arab qarkulluan në trajtë dorëshkrimi.

-Për herë të parë ju pohoni se me krijimin e Mevludit ai ishte i pari që ka përdorur shqipen në lutje dhe ceremoni fetare të besimit islam. Çfarë dëshmon kjo?

Hasan Zyko Kamberi është i pari që ka përdorur shqipen në mësimin dhe praktikimin e fesë islame. Krahas Mevludit ai ka shkruar dhe poezi të natyrës fetare didaktike (Ilmihal), të natyrës informuese, siç janë historia e fesë islame apo historitë për ngjarje të rëndësishme në Islam, si lufta mes Aliut dhe Muavijesë. Por Mevludi (këngë mbi lindjen e profetit Muhamet dhe bëmat e tij) veçohet sepse është hera e parë që shqipja përdoret gjatë lutjeve në ceremonitë fetare të besimit islam. Kështu ai është iniciues i traditës së Mevludeve në shqip pasuar nga Ismail Floqi, Hafiz Ali Ulqinaku, Abdullah Konispoli, Hafiz Ali Korça, apo Tahir Popova në Kosovë etj.

Këto krijime të natyrës fetare teologjike e vendosin Hasan Zyko Kamberin në pozitën e personalitetit të parë shqiptar që në mënyrë të qartë, të mirorganizuar dhe të plotë ka përdor gjuhën shqipe gjatë transmetimit në publik të historisë dhe kulturës islame. Nga ana tjetër, Hasan Zyko duke krijuar në shqip edhe Ilmihali-n (udhërrëfyes i njohurive themeltare doktrinore dhe praktike të Islamit) i cili dëshmohet të ketë qenë pjesë e programit mësimor që zhvillohej në atë kohë në Perandorinë Osmane i ka dhënë kësaj krijimtarie edhe një perspektivë didaktike. Fakti që ka krijuar në shqip poezi fetare me natyrë të qartë didaktike dëshmon për një ndjeshmëri të tijën në çështjen e mësimit dhe të përhapjes së fesë me anën e gjuhës amtare.

Ndonëse poeti nuk e ka artikuluar në mënyrë të qartë “misionin” e tij, krijimi i poezive në gjuhën shqipe mbi të gjitha dimensionet e besimit (shpirtëror, praktik e mendimtar) të shtyn të mendosh se kemi të bëjmë me një punë të vetëdijshme në këtë drejtim. Këtë mendim ma përforcon edhe fakti se një shekull më vonë, Hafiz Ali Korça, pasi artikulon në mënyrë të qartë domosdoshmërinë e mësimit të fesë islame në gjuhën amtare, do të veprojë ashtu sikurse Hasan Zyko Kamberi, duke bërë pjesë të krijimtarisë së tij sistematike dhe qëllimore udhërrëfyesin për njohuritë themeltare doktrinore e praktike Myslimanija, Mevludin dhe veprën Historija e Shenjtë edhe të katër Halifetë. Dhe këto dy krijimtari përbëjnë një shembull par exellence për studimin e mënyrës se si është zhvilluar në gjuhën shqipe ligjërimi fetar islam.

-Deri tani, ashtu siç është ngulitur nga realizmi socialist, Hasan Zyko Kamberi është konsideruar rëndom si bejtexhi. Ç’është ky poet tani?

Termi bejtexhi ka filluar të përdoret në vitet ‘50 të shekullit 20. Ai është krijim i mirëfilltë ideologjik i historiografisë letrare komuniste. Ky emërtim gjeti terren në kushtet kur vepra e këtyre poetëve nuk ishte botuar dhe ishte e vështirë që të gjykohej mbi kapacitetet letrare të tyre.

Sot lexuesi ka në dorë veprën e plotë të gjithë krijimtarisë së mbijetuar të Hasan Zyko Kamberit. Besoj se kjo do të shërbejë si pikënisje nga duhet të fillojë vlerësimi dhe ridimensionimi i këtij poeti.

-Çfarë keni parasysh kur thoni se H.Z. Kamberi ka qenë vazhdimisht në vëmendjen e intelektualëve nacionalistë?

Të bije në sy që vepra e tij ka qarkulluar në duart e të gjithëve duke filluar nga teqetë, tek bejlerët syni, tek intelektualët ortodoksë, dhe ç’është më e rëndësishmja jo vetëm brenda vendit por edhe jashtë tij. Madje ç’është më spektaktolarja dhe që të habit është se vepra e tij nuk ka qarkulluar vetëm me alfabetin arab, por edhe me alfabetin grek. Kjo tregon që ai jo vetëm është njohur, por dhe është dashur. Madje intelektualë si Thimi Mitko dhe Vissarion Dodani kanë tentuar ta botojnë atë. Kurse Jani Vreto shprehet se të gjithë ata që janë jashtë kanë mall të dëgjojnë poezitë e Hasan Zykos.

-Poezitë e H.Z Kamberi tërheqin për natyrën realiste, ashtu siç edhe ju na vini në dukje në parathënien e librit, ç’ishte ky fenomen?

Hasan Zyko Kamberi në poezitë e tij është fokusuar në të përditshmen e njerëzve. Ai ka qenë një vëzhgues i mprehtë dhe kjo e ka orientuar edhe drejt kritikës, e cila shpesh kalon në sarkazëm.

E veçanta e Hasan Zyko Kamberit është se merret me problemet e grupeve margjinale të shoqërisë si të varfërit që ngopen me trahana, gratë e veja dhe vajzat e martuara pa njohur burrin e dashurinë. Realitetin e jep nga optika e këtyre grupeve dhe kërkon që shoqëria të jetë më e vëmendshme ndaj tyre. Kështu shfaq dhe një anë të fortë humanizmi dhe ndjenja për një botë më të drejtë dhe më njerëzore. Kështu ai është i pari në letrat shqipe që ka në fokus gruan dhe i jep zë kërkesave materiale, shpirtërore dhe fizike të saj. Madje ai shkon aq larg sa që objekt të poezive bën dhe marrëdhëniet që ka patur me gruan e tij (Rrapçon), të cilën e ka dashur dhe vlerësuar shumë. Për shkak se komunizmi mbajti qëndrim përjashtues ndaj fesë Hasan Zyko Kamberit ju mbajtën mend vetëm poezitë me karkater realist ku spikat Paraja e cila vazhdon të lexohet dhe të përmendet edhe sot e kësaj dite. Madje bashkëvendasit e tij i atribuojnë poetit meritën që i ka kënduar parasë shumë kohë përpara se Marksi të shkruante Kapitalin.

–A mund të themi se ishte një pararendës i Çajupit, referuar satirës?

Të dy kanë lëvruar satirën në mënyrë të suksesshme, por mendoj se jemi herët që të vendosim një lidhje direkte mes tyre. Ka ende shumë dorëshkrime shqip me alfabetin arab, njohja e të cilave do të na japë një panoramë të plotë të zhvillimeve letrare. Dhe mendoj se vetëm atëherë mund të gjykojmë mbi ecurinë e realizmit dhe satirës në letrat shqipe.

-Thoni se Thimi Mitko, një ortodoks është marrë me poezitë e H.Z. Kamberit, si ka arritur t’i mbledhë kur kishte problem me alfabetin arab me të cilin ishte shkruar shqipja?

Përveçse të dy, si poeti ashtu dhe Mitko, gjeografikisht vinin nga e njëjta zonë, Thimi Mitko për një kohë të gjatë ka jetuar në Egjipt. Me çdo gjasë ai e ka njohur alfabetin arab që përdorej atje. Për më tepër ka qenë pjesë shumë aktive e kolonisë shqiptare të Egjiptit, ku shumë prej tyre vinin nga zona Korçë-Kolonjë-Përmet-Zagori. Interesant është fakti që intelektualët shqiptarë të asaj kohe kanë bashkëpunuar me njëri-tjetrin shumë më aktivisht se ç’e mendojmë ne sot, pavarësisht se i përkisnin konfesioneve të ndryshme fetare. Thimi Mitko dorëshkrimin e poezive të Hasan Zyko Kamberit e ka marrë nga babai i Teqesë Halveti në Korçë.

– Çfarë mendoni se e ka vështirësuar njohjen e plotë të veprës së këtij autori, kur thoni se ka pasur edhe përfundime të gabuara. Për çfarë bëhet fjalë?

Ideologjitë e shek. 20 kanë penguar botimin e veprës së tij. Është e habitshme se si gjatë shek. 20 u fashit gjithë ajo famë që gëzonte ky poet. Madje u harrua edhe froni ku e ngjiti Naim Frashëri poetin. Studiuesi Osman Myderrizi tentoi në vitet ‘60 ta botonte, por nuk arriti. Koço Bihiku me cilësinë e recenzentit të veprës, arriti deri aty sa poetin e quajti të degjeneruar që merret me gratë e veja dhe nuk kërkonte shkaqet se përse këto gra nuk i kishin burrat pranë. Sigurisht mosbotimi i veprës i hapi rrugë vlerësimeve nga më ekstremet.

Ekspozitë e veçantë në Shkodër

Sfida më e pritur e tifozëve shqiptarë në këto kualifikuese të Botërorit 2018, ajo ndaj Italisë do të rezevojë një surprizë të veçantë për të apasionuarit e futbollit

Ambasada e Italisë në Tiranë dhe FSHF do të ekspozojnë 4 kupat e Botës, që “të kaltrit” kanë fituar, në një pavion të veçantë në Teatrin “Migjeni”.

Kjo nismë, e parashikuar me rastin e ndeshjes Shqipëri-Itali, e vlefshme për kualifikueset e zonës së Europës për në fazën finale të Kupës së Botës “Rusi 2018”, synon të vërë theksin e të vlerësojë ndeshjen e parë zyrtare në historinë e Kombëtares italiane të futbollit në Shqipëri.

Gjithashtu synon afirmimin e vlerave pozitive të sportit, si dhe të promovojë më tej miqësinë dhe marrëdhëniet në fushën e sportit ndërmjet Italisë dhe Shqipërisë.

Ekspozita do të jetë e hapur dhe pa pagesë për të gjithë tifozët e të dy skuadrave kombëtare të futbollit, në linjë me filozofinë e “FIGC”-së se kupat iu përkasin të gjithëve.

/ Top Channel

Arkeologët hasin rroba me fjalët “Allah” dhe “Ali” në varre vikingësh në Suedi

Mbi varret e vikingëve që datojnë nga shekulli i nëntë në Suedi, janë gjetur rroba dhe lecka me mbishkrimin “Allah” dhe “Ali”

Annika Larson, hulumtuese në Universitetin në Uppsala, departamenti i Historisë Antike dhe Arkeologjisë, për Anadolu Agency tha se gjatë analizave në varret e vikingëve të zbuluara në qytetin Birka kanë gjetur rroba dhe lecka me mbishkrimin “Allah” dhe “Ali”.

“Ishte një zbulim që tërheq vëmendjen. Vikingët mund të kenë qenë të ndikuar nga feja islame dhe nga besimi në jetën e pafundme në parajsë pas vdekjes”, vlerësoi Larsson.

Larsson tha se shkronjat arabe në këto fjalë janë përdorur në formë gjeometrike më kaligrafinë Kufike.

“Vikingët varrosnin të vdekurit me rrobat dhe stolitë e tyre. Mbi varre, ne gjetëm disa rroba mëndafshi dhe lecka në të cilat janë shkruar fjalët ‘Allah’ dhe ‘Ali’ me shirit të argjendtë. Ky zbulim ka ngjallur emocione. Rrobat me këto mbishkrime janë gjendur në përgjithësi në maje të kokës së të vdekurit. Këto fjalë i kemi rastisur edhe në disa jastëqe”, shpjegoi Larsson.

Duke tërhequr vëmendjen në marrëdhëniet kulturore mes vikingëve dhe botës islame, Larsson tha: “Përgjatë Lumit Vollga të Rusisë, mes Skandinavisë dhe Azisë së Mesme, kishte një tregti kulturore. Këto lecka që dolën nga varret, ose janë blerë përmes tregtisë, ose janë plaçkitur. Është interesante ky këmbim kulturor. Sipas disa burimeve, arabët myslimanë udhëtonin në Perëndim për qëllime tregtare ose qëllimet të tjera”.

Larsson shton se kanë rastisur në shumë gjetje që tregojnë se vikingët besonin në jetën pas vdekjes.

“Thuhet se perëndia i vikingëve, Odeni, ishte një luftëtar që migroi nga Azia dhe u vendos në rajonin Malardalen të Suedisë. Vikingët besonin se jeta vazhdon edhe besonin në parajsë ka jetë të pafund. Ky besim është ndikuar direkt nga Islami”, u shpreh ajo.

Rrobat dhe leckat e gjetura prej një javësh janë duke u ekspozuar në Muzeun në Enköping, ndërsa ekspozita do të jetë e hapur deri më 3 shkurt të vitit 2018, shtoi Larsson.

Ndryshe, dy vite më parë në një varr vikingësh nga shekulli i nëntë në Ishullin Björkö ishte gjetur një unazë me mbishkrimin Allah./AA

Bjeshkët e Nemuna të Malit të Zi

Të njohur si “Të Namuna” në shqip dhe (Prokletije) serbo-kroatisht, është e lehtë të kuptohet përse këto vargmale të padepërtueshme të Bjeshkëve të Nemuna kanë marrë këtë emër. Majat ogurzeza, të bardha me akullnaja masive ende mbajnë mbetjet e lumenjve të mëdhenj akullnajorë

Por këtu, pas zig-zagut në Shqipërinë e veriut, Kosovë dhe verilindje të Malit të Zi, ku mund të gjendet një nga panoramat më të egra dhe më mbresëlënëse të rajonit.
Unike në Ballkan, luginat e saj të sheshta janë të rrethuara nga majat e larta dhe që i ngjajnë Dolomitëve italianë, gjë që i ka dhënë një tjetër pseudonimin: Alpet shqiptare ose malazeze.

Por ndryshe nga Alpet italiane, malet Prokletije nuk janë të tejmbushura me alpinistë. Pavarësisht një nxitje turistike së fundmi, veçanërisht nga operatorët shqiptarë, alpinistët preferojnë ta bëjnë rrugën vetë. Dhe tani që pjesa jugore e vargmalit është në Via Dinarica, një udhëtim prej 1,931 kilometrash që ndërthurur së bashku shtatë vende, Alpet malazeze janë bërë edhe më tërheqës për entuziastët e natyrës.

Qyteti Gusinjë është një bazë e mirë për të eksploruar zonën. Megjithëse merr shtatë orë me makinë nga Beogradi, ia vlen pasi gjarpëron krah lumit Ibar me fortesën mesjetare Maglic, Novi Pazarit të periudhës osmane dhe Kishës së Shën Pjetrit që është në UNESCO. Nëse fluturoni në Podgoricë, është vetëm dy orë larg me makinë.

Me të mbërritur në Gusinje, një qytet me më pak se 5000 banorë, dy lugina fantastike shtrihen në anën malazeze të alpeve: Grebaja dhe Ropojane. Lugina Grebaja shtrihet plotësisht brenda Parkut Kombëtar Prokletije dhe është e rrethuar nga Karanfili, një seri majash skeletore më shumë se 2000 metra mbi nivelin e detit, me disa nga shkëmbinjtë më impresionues të Ballkanit. Disa fshatra të vegjël tradicional përgjatë shtigjeve ofrojnë strehim dhe mundësi për të shijuar versionin lokal të gatimit të famshëm të malit, kaçamakut – polentës, e mbytur në djathë vendas, qumësht dhe kajmak ballkanik.

Rruga nis nga lugina dhe gjarpëron duke kaluar tre maja përballë Karanfili: Volusnica, Talijanka dhe Popadija. Edhe një alpinist në formë dhe i moderuar duhet të përgatitet për sfidën.Duhen rreth shtatë orë për të përfunduar shtegun, përfshirë ndalesat e pushimit. Duke kaluar së pari nga një pyll i dendur, rruga pastaj kalon nëpër male të pjerrëta të mbuluara me shkurre. Në çdo pikë, ka panorama mahnitëse të Malit të Zi dhe Shqipërisë së Veriut ku pika më e lartë, 2056 metra mbi nivelin e detit shtrihet në kufirin malazez-shqiptar.

Vizita në mes-shtatori, bën që vetëm një ari të na shoqërojë nëpër pyll për këtë ditë. Rreth 40 minutat me makinë nga Grebaja duken më pak dramatike, megjithatë mbi ne gjenden maja të thikta që varen mbi luginën Ropojane. Pikat kryesore janë lumi i freskët Skakavica që kalon nëpër një pyll të dendur. Hyrja e luginës shënohet me një shkëmb të magjishëm, që ka formë të gdhendur nga lumi.

Një shteg i mirë ndjek ujin deri në majën magjike të njohur si Syri i Skakavicës. Këtu ndodhet dhe pellgu i lumit me ujë të kaltër, në mes të pyllit. Megjithëse romantik dhe paqësor në vjeshtë, në pranverë Syri i Skakvicës kthehet në dramatik prej ujërave që rrjedhin nga shkëmbinjtë përrreth. Kjo ecje është e thjeshtë dhe merr një orë.

Megjithëse këto dy ngjitje do t’ju japin një shije të mirë të anës malazezë të Bjeshkëve të Nëmuna, ka shumë adrenalina të tjera që mund të përfitoni nëse keni më tepër kohë. Për dy orë në lindje të Gusinjës është Liqeni Hrid, një mundësi e mirë për ata që kacavirren në shkëmbinj. Me pak ditë në avantazhin tuaj, mund të hidheni në anën shqiptare për alpeve për t’i shijuar më mirë.

Pavarësisht distancës së largët të Alpeve Shqiptare ose Malazeze, ato përbëjnë një vizitë të domosdoshme për të pasionuarit e natyrës në Ballkan. Edhe nëse nuk jeni një alpinist i kalitur, bukuria e tyre do t’ju bëjë të ndjeni një qetësi të jashtëzakonshme nga jeta e përditshme. Ju mund ta vizitoni anën malazeze të Alpeve deri në fund të tetorit, sa është ngrohtë, pasi prej andej dëbora bllokon çdo gjë deri në maj.

Hapet për turistët pas 40 vitesh kati i katërt dhe i pestë i Koloseut

Duke filluar që nga nëntori vizitorët në Koloseun e Romës, amfiteatri më i madh i ndërtuar ndonjëherë, do të mund të shohin katet më të larta

Është hera e parë që kati i katërt dhe i pestë janë hapur për turistët pas 40 vitesh.

Sipas autoriteteve lokale numri i turistëve që do të vizotojnë afiteatrit do të jenë të shumtë.