Adriana Sedaj me ekspozitën “Ku po shkon” prezantohet në galerinë Shën Salvator në Austri

Artistja Adriana Sedaj ka disa ditë që ka hapur ekspozitën e saj “Ku po shkon” në galerinë Shën Salvator në Austri

Ajo përmes kësaj ekspozitë ka sjellë të publiku një temë e cila siç shprehet i shqetëson shumë vende në botë duke përfshirë edhe Kosovën. Në qendër të punimeve të saj është ndalimi i abuzimeve seksuale dhe respektimi i të drejtave të grave por jo vetëm këto.

“Duke dashur të prek temën e abuzimeve por dhe të shfaq kundërshtinë time prej artisti, zgjodha pikërisht vagjinën si semiologji, mes të cilës dua të protestoi kundër abuzueseve dhe mendësive që dominojnë në vendet dhe shoqëritë agresive, për t’ mos thënë primitive”, shprehet ajo.

Për artisten dashuria, femra dhe vagjina, janë trinomi që e fisnikëron një shoqëri, janë shtrati ku rritet e merr frymë njeriu dhe shtohet. Prandaj sipas saj abuzimi me to përbën vrasjen e shoqërisë dhe zhvillimit të saj.

“Protestoj për shenjtërinë e saj dhe kundër abuzimit që i bëhet, duke e dhunuar, fatkeqësisht shpesh e në emër të dashurisë. Jeta është me dashtë pa dhunë, pa abuzim, pa kushtëzim. Jeta është lule, bimë, e saj është edhe vagjina, që duhet dashtë, që fal frymë e zgjim”cilëson ajo.

Ekspozita “Quo vadis”apo shqip “Ku po shkon” nga Adriana Sedaj do të qëndrojë e hapur deri më 12 tetor.

Sa e vjetër është gjuha shqipe

-Deri pak vite më parë gjuha shqipe ishte e panjohur në filologji dhe në kërkimet e tjera të shkencës së gjuhës.Nga kjo lindi çudia se si populli i lashtë shqiptarë që moti banon në mes të Europës dhe qendroi i panjohur deri në fund dhe dijetarët nuk njohën shkallën e afrisë së tij me popujt e tjerë të Europës si dhe afrinë e gjuhës së tyre me të tjerët

Perktheu nga origjinali, studiuesi i përjetshëm: Altin Kocaqi

Në revistën e përgjithshme: ‘’Allgememe Monatsschrift” në Nëntor të 1845 u botua shkrimi i gjuhëtarit Gustavo Stier i cili e renditi shqipen në familjen indogjermane. Me mënçuri, ai shënoi se: Ja vlen të thuhet se deri në kohët e reja ky popull që banon në zemër të Europës qëndroi në errësirë, po kështu dhe shkalla e afrisë së tij me gjuhët e popujve të tjerë edhe pse në këto vite janë saktësuar gjuhët më të largëta të kombeve të botës si dhe afritë e tyre gjuhësore, ndërsa shqipja jo”.

Gustavo Stier arrin në përfundime se gjuha shqipe hyn në grupin e gjuhëve indoeuropiane jafetike dhe renditet në këtë pjesë të gjuhëve duke marrë si dëshmi emrat aritmetikë, rimën ekzistuese dhe mbaresat e rimave të gjuhës shqipe dhe duke i krahasuar ato me ato të sanskritishtes, greqishtes, latinishtes dhe gjuhëve të tjera klasike.

Kësaj dileme i hyn edhe Fallmerayer tre vjet më vonë, i cili thotë: “Të parët autoktonë ishin Shqiptarët . Ata ishin etni para fillesave të çdo historie dhe në këtë vend banonin, ose erdhën përpara viteve historike”.

Në pjesën e dytë ngre pikpyetjet: “Kur? Si? Dhe nga erdhën në Shqipëri?” Ndërsa në pjesën e parë duket më i drejtpërdrejtë. Por a banonin në këtë vend që nga kohët e shumëvjetra si populli Pellazg apo erdhën me Ellinët?

Banuan këtu gjithë kohën e parë dhe në kohët e mëvonëshme lëvizën e rrëshqitën me dallgët e lëvizjeve të mëdha të kombeve si Unët, Alanët, Bullgarët, Avarët, Sllavët?

Shqiptarëve në Shqipëri, drejtësisht u takon fjala e parë për këto çështje, por ata kurrë nuk punuan për zgjidhjen e këtyre çështjeve sepse kishin mungesën e lirisë dhe të shkollimit. Shqiptarët nuk përdorën kurrë as politikën e as shkencën për qëndresën e përbashkët dhe as që u erdhi dëshira – sipas Falmerayerit – që të dilnin nga horizonti i familjes, i fisit e i pasurisë së veçantë dhe kështu u shndërruan në trashëgimtarë të skamjes dhe gjakmarrjes. Shqipëri do të thotë – për Falmerayerin – atdheu i dijetarëve të vegjël, rezervuar i qytetërimit dhe i fuqisë natyrore, vend i cili nuk i bindet as vetes dhe as të tjerëve.

Ky komb – sipas tij – vetmohoet; anarkia dhe paqeverisja janë shembëlltyra e shpirtit dhe e kuptimit të jetës së tyre. Dallohen para së gjithash nga bukuria kombëtare dhe sakrificat e mëdha por nuk i shpëtojnë të gjitha të këqijave të skllavërisë.

Kjo pjesë eshte shkeputur nga Libri Panajoti Kupitorit” Studime Shqiptare”.

“Martesa” kosovare, në garë për çmimin Oscar

Filmi “Martesa” është fitues i dy çmimeve ndërkombëtare dhe së fundmi është propozuar për kategorinë e filmit më të mirë të huaj ne garën e çmimeve Oscar

Filmi ‘Martesa’ me skenar dhe regji nga Blerta Zeqiri, fitues i dy çmimeve ne Festivalin e Filmit në Talin, është propozimi zyrtar i Kosovës per kategorinë ‘Filmi me i mire i huaj’ në garën e madhe të çmimeve Oscar.

“Jam shumë e lumtur që Kosova më ka propozuar e që shteti ynë po prezantohet me filmin “Martesa”. Nuk kam shumë shpresa, sepse është një garë shume e madhe, konkurrojnë shume filma nga e gjithë bota. Jam shumë e lumtur, por në të njëjtën kohë nuk është se kam shumë shpresa se do t’ia dalim, sepse është shumë-shumë e vështirë”, u shpreh Blerta Zeqiri, regjisore.

‘Martesa’ flet për një trekëndësh dashurie para dhe gjatë një martese, një lidhje brenda së njëjtës gjini, një temë që për realitetin shqiptar krijon jo pak zhurmë.

“Nuk kam dashur asnjëherë që kjo temë të krijojë zhurmë, kam dashur që njerëzit të shohin filmin dhe personazhet. Kur është shfaqur filmi nëpër kinema njerëzit kanë shkuar dhe e kanë parë dhe ka pas mjaft shikues, është përfolur shumë dhe ka qenë një temë shumë kontraverse për neve, prapëseprapë njerëzit nuk e kanë marrë këtë vetëm si temë, por kanë fol kryesisht për personazhet. Ka hapur debate të tjera, kështu që kjo me gëzon jashtë mase. Tre aktorët kryesore që kemi në film mendoj se ata kanë mundësi me bë karriere internacionale dhe kisha pas shumë dëshirë në qoftë se aktrimin e tyre kanë me e pa njerëz të rëndësishëm. Janë shumë të mirë dhe kishin mundur me ia dalë edhe në karriera ndërkombëtare. Shpresoj që të ndodhe diçka e tillë”, shton Blerta Zeqiri.

“Gjurmë Shqiptare”: Kënga 900-vjeçare e shqiptarëve (video)

Kultura shpirtërore ka një vend thelbësor në historinë e një populli. Përmes saj trashëgohen vlera të jashtëzakonshme, që sot pak njihen

Në dokumentarin e radhës të ciklit “Gjurmë Shqiptare”, nga gazetari Marin Mema, u risoll historia e panjohur e Gjergj Kastriot Skënderbeut pas vdekjes së tij.

Shqiptarët ruajnë për breza një pasuri të rrallë, një këngë 9-shekullore me një histori të jashtëzakonshme e të panjohur. Por cila është kjo këngë dhe kalorësi i saj enigmatik?

Ndiqni të plotë videon e dokumentarit të gazetarit Marin Mema:

Ta shtrembërosh të vërtetën me dorën tënde ?!

Ndërgjegjësohuni o njerëz ju me shumë që kontriboni me tekste, shkrime apo studime të ndryshme në wikipedia shqiptare dhe më gjerë

Shkruan: Mili BUTKA

Vushtrria është një qytet antik, i cili ndodhet pikërisht në pjesën veriore të Republikës së Kosovës, ky qytet më herët është quajtur “Vicanium” thuhet në Albania-Wikipedia.

Që në vështrim të parë, të këtij emri qyteti-antik “Vicanium” kuptojmë gjithësecili prej nesh se kemi të bëjmë me një emër të përshtatur në gjuhën latine, kjo duket qartë nga prapashtesa e saj “um”.

Gjuha shqipe karakteristike e saj unike, gëzon dhe ka për bazë ndërtimin e fjalëve dhe fjalorit të saj mbi fjalët njërrokëshe, tipike kjo e vetëm gjuhëve më të vjetra lindur e krijuar qysh në fillesë “NEPHILIM” atëherë kur lindi e para fjalë.

Ende sot gjuha shqipe trashëgon plot 785 fjalë njërrokëshe, gjuha greke ka 9 të tilla dhe ajo latine ka vetëm 1 fjalë njërrokëshe, gjithe gjuhët e tjera europiane kane nga katër deri në pesë fjalë të tilla njërrokshe.

Kjo nuk duhet të harrohet!

Përveç kësaj në shumicën e rasteve në përshtatjen e emërtimeve të ndryshme çfardo lloji qofshin ato nëpërmjet gjuhës latine e asaj greke më shumë, por edhe sllave gërma “B” e gjuhës shqipe është lexuar vazhdimisht baraz “V” shembujt janë pa mbarim por këtu do ju kujtoj vetëm lumin “BARDHAR” – i cili vazhdon të shkruhet po kështu, Вардар ose βαρδαρης por që në sllavishte dhe greqisht ky emërtim lexohet “VARDAR – VARDHARIS”

Vushtrria një qytet i lashtë dhe modern sotëm i Kosovës ka pësuar të njëjtin fat, dhe si fillim i drejtohemi emrit me të parë dokumentuar si “Vicianum” dhe për tu afruar sa më pranë rrënjës apo temës së saj, pa dyshim largojmë prapshtesën e saj; latine “um” dhe ja ku dalim puro shqip “VICIANA” gjë e cila është e përmendur edhe në wikipedia pikërisht kështu:

“Viciana” në fund të shekullit të parë para Krishtit pushtohet nga Perandoria Romake.

Vushtrria është lokalitet antik, që daton qysh nga mesjeta, edhe para Perandorisë Romake, përkatësisht që nga koha e Dardanëve. Vushtrria, në kohën e vjetër është quajtur VICIANUM – VICIANA (Ana e Viçave), një emër ky i lashtë ilir. Se Vushtrria në kohën antike është quajtur “VICIANA”, dëshmon edhe mbishkrimi i gjetur në rrethin e Kumanovës, që konsiderohet shenjë e kahjes së rrugës për në Vicianë.

Kalaja e Vushtrrisë është një ndër monumentet më të vjetra të qytetit dhe sipas të dhënave është kala iliro-dardane, e rindërtuar në mesjetë.

Ndërtimi është bërë nga gurët me formë të çrregullt, ndërsa sipërfaqja e saj është rreth 1.100 metra katrorë. Muret e kalasë janë 10-12 metra të larta,ndërsa trashësia e tyre është 3-4 metra. Në brendësi të saj gjendet një lloj tuneli që sipas legjendës shërbente të dilej në lumin Sitnicë në rast rreziku.

Lexuam më lart se “Viciana” është një qytet ilir i konfirmuar emërtimi dhe nga mbishkrimi i gjetur, në Kumanovë, autori e fut në kllapa shpjegimin e tij dhe e barazon ketë emër baraz “Ana e Vicave” krejt gabim dhe jo llogjike, shikoni ç’ndodh më poshtë …!

Në vitin 395, pas shkatërrimit të Perandorisë Romake “Viciana” mbeti në kuadër të Bizantit. Ndërkaq fiset turke dhe sllave që erdhën në Ballkan në shekullin VI-VII e shkatërruan këtë gadishull dhe toponimet e vjetra Pellazgo – ilire ua përshtatën gjuhëve të tyre. Në mesjetë Viciana shënohej me emrin VIÇITRINA (Trina e viçave), ndërsa sllavët këtë emër e sllavizuan duke e quajtur “VUÇITRN”

Pra një gabim tjetër dhe më keq, emrin (BESIANA) –“Viciana” të këtij qyteti Iliro-shqiptar; sllavizuar tashmë “Viçitrina = Trina e viçave”

Po, ky qytet-ilir – antik është quajtur pa dyshim “BESIANA” ashtu si Besa e shqiptarisë, por jo vetëm …. Viciana e sotme, në lindje kufizohet me simotrën e saj “Besiana” në jug me Kastriotin, në jug-perëndim me Drenasin dhe në perendim me Skenderaj.

Në latinisht sigurisht që do quhej; “Beciana = Viciana”, “Vicianum” gërma; “B” – lexohet; “V” ashtu si edhe nga sllavët, grekët e të tjerë, e kuptohet diçka llogjike kjo, thjeshtë përshtatshmëri në gjuhën e tyre, jo shtrëmbërim

E keqja qëndron tek ne që duam të ngremë apo ringremë ndërtesat tona pa larguar më parë nga rrënojat, “gurët pa adresë” lënë të huajtë mbi themelet e vjetra, antike të kristalta shqiptare! (Mili Butka)

Vushtrria i përket pikërisht qytetit Viciana antike, e përmendur në “Tabelën Peutengeriana”, tabelë kjo që ruhet në një roletë pergameni në bibliotekën e Konrad Peutingerit në Vjenë.

Vushtrria është një ndër qytetet më të lashta të Kosovës, e cila në periudhën romake përmendet si qendër tregtare me emrin “Vicianum”.

Shqipja është një gjuhë e lashtë në Ballkan, një nga çuditë e pakuptueshme të botës thot Istvàn Schütz

Ka disa mendime që stërgjyshërit e shqiptarëve do ta kenë huazuar sistemin njëzetor jo nga banorët e lashtë (baskoidë) të Ballkanit, po nga tregtarët shumerianë, të cilët përdornin po këtë sistem numërimi. Sidoqoftë të dy mundësitë na çojnë në mijëvjeçarin e dytë para Krishtit

Shkenca të ndryshme dëshmojnë lashtësinë e shqipes

Kohët e fundit hulumtues të ndryshëm kanë botuar hipoteza të reja rreth prejardhjes së shqipes dhe të shqiptarëve. Pavarësisht nga gurra e propozuar nga ata, hipotezat e tyre takohen në një pikë të saktë: secili e vë lindjen e shqipes dhe të shqiptarëve të sotëm në shekullin 4 pas lindjes së Krishtit.

Me sa duket këta hulumtues nuk kanë mësuar asgjë nga pësimi i mëparshëm i disa kolegëve të tyre, hipotezat e të cilëve janë pritur me një kritikë të rreptë objektive për shkak se ata kanë harruar plotësisht disa ligje themelore të zhvillimit të shqipes.

Në kumtesën tonë nuk kemi ndër mend që të bashkohemi me këto kritika. Jo, qëllimi ynë është mbledhja e disa dëshmive të shkencave të ndryshme, të cilat flasin njëzëri për një prejardhje më të vjetër të shqipes, të cilat provojnë që paraardhësit e shqiptarëve të sotëm flitnin shqip qysh në kohën e takimit të tyre të parë me legjionet pushtuese romake, bile edhe më herët, duke huazuar me dhjetëra fjalë nga greqishtja e vjetër.

Do të tregojmë me të dhëna konkrete që përroin e lashtë e shqipes mund ta ndjekim, kundrejt rrymës, gati deri në burimin e tij të lashtë indoevropian.

Dhe shu­mica e këtyre dëshmive nuk janë zbulime të reja, bile ato njihen prej kohësh, por ato janë botuar andej-këndej, në studime dhe artikuj të ndryshëm, si qirinj të vegjël të shpërndarë në errësirën e natës, dhe gjer më sot asnjëri s`e ka bërë mundimin t`i mblidhte për të parë ndriçimin e tyre të bashkuar.

Dëshmitë e tilla më të lashta i gjejmë së pari në mitologji, në besimet dhe bestytnitë e popullit, në disa zakone të lashta, të cilat mbijetojnë edhe sot në disa krahina malësore.

Por dëshmi të tilla nuk mungojnë as nga fusha e gjuhësisë, me qenë se fjalësi i shqipes ruan edhe sot disa kujtime nga takimi i stërgjyshërve të lashtë të shqiptarëve me banorët e parë të trevave ballkanase.

Kështu, bie fjala, shqipja e sotme ka ruajtur disa fjalë të tilla nga koha e ardhjes së ilirëve në Ballkan: fjala shqipe karpë `shkrep` e ka gurrën në baskishten (karb-he `gur, shkrep`) dhe është përjetësuar në emrin e vargmalit të Karpatëve.

Po në këtë drejtim na drejton vëmendjen ruajtja e sistemit të lashtë njëzetor të numërimit. Shqipja e sotme e përdor vetëm sistemin dhjetor, mirëpo janë ruajtur numrat njëzet (një + zet), dyzet (dy + zet) dhe forma dialektore katërzet (katër + zet). Ky sistem numërimi rron edhe sot në baskishten nga e ka huazuar edhe frëngjishtja e folur në Francë: quatrevingt `tetëdhjetë`, por valonët e Belgjikës njohin vetëm formën ottante.

Ka disa mendime që stërgjyshërit e shqiptarëve do ta kenë huazuar sistemin njëzetor jo nga banorët e lashtë (baskoidë) të Ballkanit, po nga tregtarët shumerianë, të cilët përdornin po këtë sistem numërimi.

Sidoqoftë të dy mundësitë na çojnë në mijëvjeçarin e dytë para Krishtit. Po aq e lashtë na duket edhe fjala shqipe shegë, e cila ka një prejardhje të përbashkët (jo indoevropiane!) me fjalën greke crEOYTJ me të njëjtin kuptim, dhe me fjalën e iranishtes seb `mollë`, fjalë e përdorur edhe sot në disa gjuhë të vogla në krahinat e Kaukazit në formën soyun `shegë`.

Ndofta një fjalë tjetër me një lashtësi aq të madhe do të jetë edhe fjala shqipe hekur, me prejardhje semite, ndofta shumeriane, sepse arkeologjia ka vërtetuar që një nga rrugët e mbërritjes së këtij metali nga Lindja e Mesme në Evropë çoi nëpër truallin shqiptar të sotëm.

Ruajtja e kësaj fjale në shqipen e sotme provon që stër­gjyshërit e shqiptarëve e kanë marrë fjalën bashkë me metalin e ri nga tregtarët e Lindjes para pushtimit romak të trevave të tyre, gjë e cila shpje­gon edhe mos marrjen e fjalës latine ferrum gjatë pushtimit të gjatë romak.

Në këtë buqetë fjalësh të lashta duhet vënë edhe emri i malit të shenjtë të shqiptarëve, siç e quan i pavdekshmi Naim Frashëri Tomorin në breg të Osumit. Emri shpjegohet me fjalë rrënjë indoevropiane *tom- `i errët, i zi` + *or- `mal`, d.m.th `Mal i Zi`.

Mali ishte në kohët e lashta një vend kultik, hipotezë e mbështetur nga zakoni i pleqve të krahinës përkatëse, të cilët e bëjnë benë më të rëndë edhe sot “mbi atë i cili vetëtin majë Tomorit”, dhe jo mbi gurin, si bëhet në malësinë e veriut. Në Dalmacinë e sotme vetëm emri i një rrethi të administratës romake ka ruajtur kujtimin e këtyre derviopëve, të cilët, me sa duket, rrinin ca kohë atje para se të vazhdonin lëvizjen e tyre drejt jugut.

Emri Tomor nuk ka pësuar asnjë ndryshim fonetik gjatë shekujve. Nuk e kanë ndërruar as grekët e vjetër, as dyndja e parë sllave, as fiset ilire të vendosura në luginën e Osumit, as pushtuesit romakë.

Kjo gjë provon rëndësinë e malit si qendër kultike. Sipas hulumtuesit grek M. Sa­kellariu (Peuples prehellejniques d`origine indo-europienne, Athinë 1977) në trevat e Beratit të sotëm është vendosur si i pari etnos indoevropian, etnosi i derviopëve (greqisht OEpmO1tEç), anëtarët e të cilit jetonin në grupe të vogla duke mbledhur kryesisht fruta, farëra, rrënjë dhe kërpudha të ndryshme, ende nuk kishin as nocionin e perëndive, por adhuronin dhe u bënin fli shpirtrave, të cilët, sipas besimit të tyre, jetonin në lisat me fruta që haheshin duke i ringjallur këta para fundit të dimrit që të jepnin sërish ushqim njerëzve.

Gjurmët e kësaj dendrolatrie i gjejmë edhe sot në disa fshatra malësorë në zakonin e buzmit, d.m.th. të kërcurit të posaçëm të zgjedhur dhe të prerë në pyll apostafat për ta vënë pranë zjarrit në kullë për natën e solsticit të dimrit. Edhe sot ruhen fjalët e të yshturit të lashtë:

Po vjen buzmi bujar

me gjeth e me bar,

me edhe, me shtjerra,

mbas tyne vjen vera…

Në këtë natë edhe miqtë e përshëndesin zotin e shtëpisë me Buzmi bujar! Johannes Georg von Hahn, ky diplomat-gjuhëtar përmend në vëlli­min e tij Albanesische Studien (Jena, 1854) ankesat e panumërta e prif­tërinjve katolikë, të cilët bënin çmos për të zëvendësuar Natën e buzmit me Krishtlindjen e krishterë, po kot luftonin kundër këtij zakoni të lashtë të fiseve shqiptare.

Rrënjë të lashta kanë edhe disa zakone dhe besime të tjera të fshat­rave malësorë. Në përgjithësi fiset ilire nuk kishin një kult të zhvilluar dhe të përhapur të gjarpërit, siç e kanë pasur grekët e vjetër. Me gjithë këtë, në disa krahina të truallit shqiptar jeton edhe sot besimi që gjarpëri është shpirti i stërgjyshërve, ose midis shqiptarëve të Tetovës zakon i lashtë i mbledhjes së petkave të nuseve shterpe për t`i vendosur në fillim të pranverës në një lëndinë të bukur në mes të pyllit.

Atje burrat e fshatit hedhin gjarpërinj mbi këto petka, të bindur që gjarpërinjtë, me fuqinë e tyre misterioze, do t`i pllenojnë nuset përkatëse duke bërë dredha mbi rrobat e tyre. Të dy besimet e kanë gurrën e tyre në mitin më të lashtë ballkanas mbi prejardhjen e botës. Miti i përket shtresës më të vjetër të miteve greke dhe duket që është me prejardhje pellazge, të cilin e përmend në shekullin 3 para Krishtit Apo­llonios Rhodios në veprën e tij Argonautika, dhe e trajton me hollësi shkrimtari bizantin me kulturë shumë të gjerë nga shekulli 12 Tzetzes në veprën e tij të shkruar në vjersha Theogonia.

Ky mit na tregon që përpara krijimit të botës dhe të gjithësisë, në errësirën e plotë lëvizte ngadalë vetëm Hëna, një grua e bukur e quajtur Euronyme d.m.th. `ajo që ecën larg`, ose `Ajo që sundon gjerësisht`. Në errësirë dhe në të ftohtë ajo u mërzit dhe filloi të mërdhinte. Si mbrojtje kundër të ftohtit dhe mërzitjes ajo filloi të kërcente sa vinte më shpejt.

Levizen e saj kanë çuar një erë dhe ajo e dridhte këtë erë për të përdredhur prej saj një bullar, d.m.th. një gjarpër të madh, Omphio­nin. Dhe ajo vazhdoi të vallëzonte me një ritëm edhe më të shpejtë, gjersa vallja e saj ndezi epshin e bullarit, i cili e pushtoi dhe e pllenoi. Pastaj Euronymeja u bë një pëllumb dhe polli disa vezë, nga një vezë për secilin planet.

Me lindjen e perëndive edhe Euronymeja bashkë me Ophionin kanë hyrë në Olymp, ku Ophioni filloi që të mburrej që gjoja ai do të kishte krijuar botën dhe gjithësinë. Me të dëgjuar kapadai1lëkun e bullarit, Euro­nymeja e inatosur e ka shtypur me këmbë kokën e bullarit kryelartë, dhe nga dhëmbët e tij të rënë janë lindur njerëzit e parë, pellazgët.

Këto dëshmi na tregojnë që stërgjyshërit e shqiptarëve kanë përve­tësuar mjaft nga toponimia dhe nga besimet e gjetura në atdheun e tyre të ri, duke i ruajtur edhe mbas kthimit të tyre në fenë e krishterë si pjesë organike të jetës së tyre.

Ky qëndrim konservator vihet re edhe në fushën e hua­zimeve latine. Midis këtyre shembulli më i rëndësishëm na duket që të jetë emri i ditës së shtatë (ose i ditës së parë) të javës. Duke nënvizuar faktin që të gjitha gjuhët neolatine kanë marrë emrin latin të kësaj dite si e kanë për­dorur të krishterët e parë, në format e tij përkatëse: domenica (italisht), dimanche (frëngjisht), domingo (spanjollisht), duminidi (rumanisht) etj., kurse shqipja e ka marrë si kalk emrin e ditës nga kalendari romak pagan: dita e diel (dies Solis latinisht), një dëshmi e padiskutueshme e faktit që shqiptarët i kanë huazuar fjalët e para nga latinishtja para lindjes së Krishtit, para përhapjes së fesë së re në Gadishullin Ballkanik.

Profesori Zef Mirdita, në monografinë e tij të re Krishtenizmi ndër shqiptarë (Prizren-Zagreb, 1998), na mëson që apostulli Pal predikonte në vitin 57 në qytetin e Dyrra­chionit, d.m.th. fjala shqipe dita e diel është një kalk, data e lindjes e së cilës duhet vënë në shekujt e parë para lindjes së Krishtit, në çdo rast ajo nuk ka hyrë në shqipen pas shekullit 1. p. Kr.

Ju kemi mbledhur vetëm një grusht dëshmish nga fusha e shkencave të ndryshme për t`i bindur hulumtuesit në vendet e ndryshme të cilët kanë ndër mend që të farkëtojnë ndonjë hipotezë të re mbi prejardhjen dhe lindjen e shqipes që asnjë përpjekje e tyre nuk do të shpëtohet nga dështimi i pashmangshëm në qoftë se para formulimit dhe botimit të saj ata nuk do të vënë re këta qirinj dhe në dritën e tyre të vërtetën e padiskutueshme: shqipja është një gjuhë e lashtë në Ballkan, një nga çuditë e pakuptueshme të botës.

Si, në ç`mënyrë, me çfarë mjetesh u ka bërë ballë me sukses ajo ndikimit asgjësues të greqishtes (të helenizmit), të latinishtes (të romanizimit) dhe të sllavishtes së vjetër? Shpjegimi dhe shkoqitja e kësaj enigme, me gjithë që kërkon shumë durim mundime, na premton patjetër përfundime më të vlefshme, përfundime që janë njëkohësisht ndihmesa të reja për të rindërtuar rrugën e humbur në mjegullat e kohëve parahistorike, rrugën e përshkruar nga shqiptarët që nga djepi i tyre deri në paraqitjen e tyre në dritën verbuese të skenës së historisë. Përfitoj nga rasti i volitshëm për t` ju ftuar të gjithë që të vazhdojmë bashkë shkoqitjen e kësaj enigme fantastike.

/Ligjëratë e Ishtvan Schutz e mbajtur në Seminarin XX Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën shqiptare.

“Troje / Troyet” toka shqipe!

Shkruan: Shqipe Hoxha

“Guri i rëndë rri në trojet e veta”

Ka rastësi që grekët nuk kanë një etimologji për fjalën “Troja” dhe kërkojnë shpjegime të Hiteut. Në gjuhën shqipe “Troje / Troyet” fjalë për fjalë do të thotë “Tokë”.

Këtu është një shembull i fjalës “Trojet” që përdoret në një këngë. Është një fjalë shumë e zakonshme, e zakonshme si “Toka” në anglisht.

Kënga quhet “Guri i rëndë rri ne trojet e veta”, i cili përkthehet në anglisht në diçka përgjatë vijave të:

“Një gur i rëndë qëndron në vendet e tij”

Instrumenti është i dyfishtë me tela dhe quhet “Cifteli” dhe është i specializuar për këto lloje të rapsodive ku fokusi është më shumë në përmbajtjen e vargut epik (lloji që Harvard Scholars Milman Parry dhe Albert Bates Lord
studioi dhe bazoi Teorinë e tyre Orale të Versit Homerik). Këto lloje të rapsoditëve janë pak më të zakonshme në zonat malore dhe në Gheg. (Kjo është një nga Mirdita).

Ky instrument ka qenë edhe në Evropën Jugore që nga kohërat e lashta.

Cifteli është përshkruar në stele funerare të Philocrates datuar ~ 340 BC

Here is an example of the word “Trojet” being used in a song. It is a very common word, as common as “Land” in english.

The song is called “Guri rënd rri ne trojet e veta” which translates in English into something along the lines of:

“A heavy stone stays in its lands”

The instrument is two stringed and called a “Cifteli” and is specialized for these types of rhapsodies where the focus is more on the content of the epic verse (the type that Harvard Scholars Milman Parry and Albert Bates Lord
studied and based their Oral Theory of Homeric Verse on). These types of rhapsodies are slightly more common in highlands and Gheg areas. (This particular one is from Mirdita).

This instrument has also been in South Europe since ancient times.

The Cifteli is depicted in the funerary stele of Philocrates dated ~340 BC

Funerary stele of Philocrates.Date of Publication 1819

DODWELL, Edward. A classical and topographical Tour through Greece, during the Years 1801, 1805, and 1806, vol. Ι, London, Rodwell and Martin, 1819.

Arbëreshja rrëfen se si ruhet gjuha shqipe në Itali

Emilia Conforti, ka ruajtur me xhelozi gjuhën shqipe, ashtu sikurse e ruajtën edhe shumë arbëresh të tjerë të Italisë ndër shekuj. Madje ajo nuk është mjaftuar me kaq, ka ardhur në Kosovë që të përvetësojë gjuhën shqipe, në lexim dhe në të shkruar

Ajo është bashkëpunëtore në Universitetin e Kalabrisë, ku edhe bënë hulumtime, ndërsa më parë ka qenë e angazhuar edhe në Universitetin e Prishtinës. Në një intervistë për KosovaPress, Conforti tregon se gjuha e arbërit vazhdon të flitet në familjet shqiptare të cilat u shpërngulën në Italinë Jugore pas vdekjes së Skënderbeut, para 5 shekujsh.

Sipas saj, arbëreshët kanë huazuar fjalë të shumta edhe nga italishtja, por duke u dhënë prapashtesa nga shqipja. Teksa shton se arbërishtja nuk i ka marrë fjalët standarde të shqipes, duke e bërë që të duket dialekt tjetër.

E pavarësisht këtyre, ajo thotë se nëse një arbëresh dhe shqiptar duan të komunikojnë së bashku, munden pa problem.

“Akoma është e gjallë, e kemi ruajtur shumë mirë. Janë shumë leksik të ngjashme me këto të shqipes sot. Disa fjalë kanë mbetur të vjetra dhe bashkimi me një shtet të huaj e ka ndërruar pak gjuhën arbëreshe. I kemi fjalët e vjetra për shembull ‘katund’, ndoshta ka edhe dialekte akoma, por e ka ndërruar shqipja në ‘fshat’. E kemi ‘shpi’ ndërsa është ‘shtëpia’. Por, kuptohet nëse një shqiptar dhe një arbëresh kanë dëshirë të flasin, munden”, tha ajo.

Përveç gjuhës, ajo tregon se arbëreshët kanë ruajtur edhe traditat shqiptare. “Po tradita popullore kanë, i kanë edhe përrallat, edhe këngët, edhe shprehje dhe fustane, i bëjnë vallet çdo vit. Është ruajtur shumë mirë, kanë kaluar 500 vjet”, theksoi ajo.

Për të ndihmuar komunitetin arbëresh në Itali, ajo tregon se kanë krijuar disa fonde kombëtare përmes së cilave kanë organizuar kurse për të mësuar gjuhën shqipe.

Ndërsa kur jemi tek ruajtja e traditës, është pikërisht dëshira për të lexuar dhe mësuar këngët shqip.
Ajo që e ka shtyrë Confortin që pastaj ta mësojë gjuhën shqipe në universitet. Ajo thotë se edhe arbëreshët e tjerë, kanë interesim të dukshëm për të mësuar dhe përvetësuar shqipen.

“Në Itali është ligji që ruan pakicat minoritare. Për këtë punë ne kemi pasur disa fonde kombëtare, ku i kemi bërë disa kurse në shkollë, punën në bashki, që merret me ruajtjen gjuhësore dhe traditat e vendit. Pastaj, fondet u pakësuan, dhe kurset zhvillohen por jo si para 10 vjetëve. Kanë interes sepse babi im e flet shqipen, por as nuk lexon dhe as nuk shkruan, edhe gjyshja. Alfabeti është shumë ndryshe, sepse alfabeti italian i ka 21 shkronja, ndërsa shqipja i ka 36”, tha studiuesja e gjuhës shqipe.

Ndryshe, viti 2003 për arbëreshen Emilia Conforti shënon vizitën e saj të parë në Kosovë, për të ndjekur Seminarin e Gjuhës, Letërsisë dhe Kulturës Shqiptare, gjë që i ka ndihmuar të flas më rrjedhshëm.

Shqipja është nëna e gjuhëve indoevropiane

Në kohën parahistorike, pra shumë në lashtësi njerzit mereshin vesh me anë të veprimeve dhe shenjave. Kështu lindi nevoja për komunikim me anë të një gjuhe të përbashkët. Dhe filluan të lindin gjuhët e para. Por, cila është gjuha e parë indoeuropiane

Shkruan: Prof. Teuta Llalla

Nga shumë historian të huaj dhe shqiptar jemi njohur se mund të jenë gjuha latine dhe gjuha greke !? Mirëpo nuk është e vërtet se latinishtia dhe greqishtja janë gjuhët e para indoeuropiane; tashmë është vërtetuar me argumente të forta se gjuha shqipe është gjuha mëmë indoevropiane.

Por lindë pyetja me të drejtë, se në gjuhën shqipe nuk është gjetur asnjë dokument i vjetër historik.?
Ku e kemi zanafillën! Mos vallë jemi ne pasardhë të tyre që janë quajtur grekë të lashtë, që në të vërtetë ishin pallazgjik ose shqiptarët!

Në ndihmë për të vërtetuar vjetërsin e gjuhës dhe historisë na erdhën ‘’Arqeologjët’’.
Arqeologjët gërmojnë për të gjetur vendbanime të lashta e varre, me qëllim që të zbulojnë teknikën e ndërtimit të tyre, mbledhin vegla pune, armë, sende shtëpiake, monerdha, stoli etj. Dhe shkencëtarët na zbulojnë kohës që i përkasin dhe popullatës. Këto bëjnë të mundur që të njohim veprimtaritë shoqërore dhe fetare të popullatës para zbulimit të shkrimit.

Po pse nuk u shkruajt gjuha shqipe ashtu si latinishtja dhe greqishtja? Sot dhe dje në lashtësi letrarët dhe priftërinjt u interesonte latinishtja dhe greqishtja, që janë gjuhë letrare dhe diturore.

Kështu që dijetarët e lashtë grekë dhe romakë shkruajtën për ato ngjarje të kohës që ata mund ti vërtetonin dhe ti ruanin për brezat e tyre të ardhshëm.

Fatkeqësisht, shqiptarët e lashtë nuk lanë absolutisht asgjë të shkruar, as letërsi, madje as edhe një mbishkrim. Në ndihmë pra siç e thash na erdhën arqeologjët. Kërkimet e tyre kanë nxjerrë nga toka poçeri qeramike, armë guri, bronzi, hekuri, gurë të çmuar etj. Dhe këto të gjitha na ndihmojnë të rindërtojmë kulturën parahistorike.

Kurse shkencëtarët e gjuhës na kanë bërë të njohim të fshehtat e gjuhëve, sepse analiza gjuhësore mund të ndjekë një gjuhë të shkruar që nga fillesat e saj më të herëshme, dhe të zbulojmë lidhjet e saj me gjuhët e tjera dhe me burimin familjar të përbashkët.

Pra gjuha njihet si një nga karakteristikat themelore të një indentitetit etnik të një populli. Fjala ‘’Gjuhësi’’ është përkufizuar si studim i ligjërrimit njerzor. Aspekte të rëndësishme të një studimi të gjuhës janë; ‘’Klasifikimi i tingujve të gjuhës së folur, fjalë formimi, duke përfshirë gjininë, rrënjën, kompozimi, përkufizimi i saktë i fjalëve, renditja e duhur e fjalëve brenda një fjalie, gjurmimi i prejardhjes së një fjalie në gjuhën e origjinës, zhvillimi dhe ndryshimi i fjalës nëpërmes viteve, si dhe transpetimi i fjalës nga një gjuhë në tjetrën’’.

Në këtë aspekt, studimi historik i një gjuhe në proçesin e ndryshimit nëpër vite e zgjidh ‘’Arqeologjia’’ duke hedhur dritë mbi një kulturë parahistorike.

Ashtu si në Arqeologji edhe në kërkimet shkencore të gjuhës shqipe u morrën të huajt dhe jo vetë shqiptarët. Sepse shqiptarve u duhet të mbroheshin nga pushtuesit e ndryshëm dhe nuk e linin të tjerët që të diturohej.

Nga shekulli 19 dhe 20 shkenca e gjuhësis krahasuese bëri të mundur që studiuesit të përcaktonin origjinën e gjuhës shqipe dhe lidhjet e saj me gjuhët e tjera indoeuropjane.

Disa nga studiuesit e gjuhëve të europës kanë thënë për gjuhën shqipe mbas shumë vite studimi.
Gotfrik Lajbnik 1646-1717, ishte filolog dhe deklaroi ‘’se gjuha shqipe rrjedh nga ilirishtja’’.

Hans Tunman 1746-1778, historian suedez profesor në Universitetin e Halles të Gjermanisë, ishte albanologji i parë, që studioi shkencërisht origjininën e gjuhës së popullit shqiptar. Ai bëri kërkime në burrimet greke, latine, bizante dhe studioi fjalorin tre gjuhësh, sllav, grek dhe shqip të Theodhor Kavaliotit të vitit 1770. Hans Tunman arriti në përfundimin se shqiptarët janë vazhdues autokton të popullsisë së lashtë ilire, që as u romanizuan e as u asimiluan nga dyndjet e mëvonshme.

Johan Fon Han 1811-1869, austriak i diplomuar për drejtësi në Universitetin e Haidelbergut, i cili shërbeu si gjykatës i shtetit të ri grek, dhe më vonë si nënkonsull në Janinë, Johani iu fut studimeve të gjuhës shqipe bashkë me të ndriturin gjuhëtarin shqiptar Kostandin Kristoforidhin.

Botoi tre vëllime ‘’Studime shqiptare mbi kulturën, gjuhën dhe historinë’’ Duke nxjerrë përfundimin se shqipja rrjedh nga ilirishtja dhe ilirishtja nga pellazgjishtja.

Franc Bop 1791-1867, profesor i Universitetit të Berlinit dhe themeluesi kryesor i gjuhësisë së krahasuar historike indoeuropjane. Botoi në vitin 1854 veprën e tij dhe nxorri përfundimin se shqipja bënë pjesë në familjen indoeuropjane dhe është gjuhë e veçantë pa simotër gjuhë tjetër.

Dhimitër Kamarda filolog italian me origjinë shqiptare botoi veprën ’’Një ese e gramatikës krahasuese rreth gjuhës shqipe’’ më 1864, vërtetoi me dokumenta lashtësinë e gjuhës shqipe. Si një gjuhë ndër më të vjetra në botë.

Gustav Majer 1850-1900, profesor austriak në Universitetin e Gracit, antar i akademisë së shkencave të Vjenës, i cili u specializua në fushën e studimit të gjuhëve shqipe, greke dhe turke. Botoi librin ‘’Mbi pozitën e gjuhës shqipe në rrethin e gjuhëve indoeuropjane’’ në vitin 1883, që më vonë u pasua me 8 vëllime shkencore mbi historinë, gjuhën, poezinë, përrallat popullore shqipe dhe ngulmimet e arbëreshëve në Itali dhe Greqi.

Eduard Shnejder një studiues francez që shërbeu në qeverinë osmane të Shkodrës, shtoi në librin e tij për ‘’Pellazgjët dhe pasardhësit e tyre,, më 1894, një leksion i hollësishëm teknik, ku gjuha shqipe paraqitet si ‘’tingëllimi më i pastër e më besnik i gjuhës pellazgje’’.

Holder Pedersen 1867-1953, danez i cili punoi 35 vjet si profesor i gjuhësisë së krahasuese indoeuropjane në Universitetin e Kopenhagës. Për 35 vjet me rradhë botoi një varg punimesh shkencore mbi gjuhën shqipe, duke dhënë analiza të vleshme. Gjithashtu mblodhi e botoi folklorin shqiptar.

Norbert Jokli 18877-1942, gjuhëtar austriak me origjinë gjermano-çifute, biblotekar në Universitetin e Vjenës i kushtoi gjithë jetën studimeve të gjuhës shqipe. Para se të fillonte lufta e dytë botërore, atë e ftuan tu mësonte albanologjinë studiuesve shqiptar, mirëpo vdekja e tij në një kamp përqëndrimi nazist e privoi Shqipninë nga shërbimet e këtij studiuesi të madh.

Zef Skiroi 1865-1927, filolog i shquar italian me origjinë shqiptare bashkë me, Joklin dhe danezin Pedersen, janë cilësuar si tre albanologjët më të shquar. Studimet e profesor Skiroi nxorrën në dritë librin e tij ‘’Gjuha shqipe’’ në Romë më 1932.

Mbas studimeve të shkencëtarëve të huaj rreth gjuhës dhe historis të shqiptarëve dolën dhe studiuesit e parë shqiptarë në drejtim të gjuhës shqipe si De Rada, Pashko Vasa, Kostandin Çekrezi, Kristo Dako, Profesori i madh dhe i shquar Eqerem Çabej, Androkli Kostallari, Aleks Buda, Shaban Demiraj, Mahir Domi etj.

Kështu mbas shumë studime nga shkencëtarë dhe gjuhëtarë të huaj, duke u bindur me një vargë argumentesh nxorrën përfundimin se populli shqiptar dhe gjuha shqipe e tij e kanë prejardhjen nga ilirët dhe ilirët nga pellazgjët parahistorik.

Në krahasimin gjuhësor midis shqipes, greqishtes dhe latinishtes së vjetër, është vërtetuar se shqipja, si gjuhë është formuar më herët se këto të dy gjuhë të vjetra.

Dhe ato pak fjalë greke dhe latine që kanë hyrë në shqipen e sotme duhet që më parë të kenë hyrë në ilirishten, që më vonë u trashëguan në shqipen.

Një vërtetim i pamohushëm për vjetërsinë e gjuhës shqipe janë emërtimet e qyteteve, maleve dhe lumenjëve që janë trashëguar deri më sot duke u qëndruar edhe pushtimeve të gjata nga popujt e tjerë, si p.sh; SCUPI-SHKUPI, SCODRA-SHKODRA, LISSUS-LEZHA, DURRACKIUM-DURRËS, MATHI-MATI, lumi DRINUS-DRINI, mali TOMORRIS-TOMORRI etj.

Trashëgimi nga pellazgjishtja në ilirishte dhe në shqipe, kemi dhe emrat e vjetër që janë edhe sot tek emërtimi i njerëzve si; HEKTOR, ALKET, TOMOR, DRINI, ILIR, TEUTA, GENTI, BARDHYLI etj. Të tilla emra janë mbi 800, që ka mbledhur studiuesi Mahir Domi.

Po t’i hedhim një vështrim të shpejtë hartës të Europës, do të vëmë re, se shumë qytete, dhe krahina kanë emërtime të kuptimit në gjuhën shqipe dhe vetëm në gjuhën shqipe si, Toskana në Itali, e ka marrë këtë emër prej banorëve të saj, se ata ishin toskë nga Shqipnia. Siçilia e ka marë këtë emër që në lashtësi nga shqiptarët, për arsye se ishulli e ka formën si të kalit. Pra Siçili-si e kalit, Sikilia.

Brindizi ka kuptimin e fjalës shqipe, si bri dashi.

Kryeqyteti i Francës. Parisi është në shqip i pari ose si i pari, dhe Parisi është qyteti i parë i Francës.

Marrsiella, qytet i francës e ka marrë këtë emër nga shqiptarët në lashtësi sepse ai ka qenë qytet tregëtar, pra marr- dhe sjell, është një term i zakonshëm shqiptar.

Po të vërejmë emërtimet e qyteteve të lashta greke, kanë emra të kuptimit shqiptar si, Athina -athenë, Edessa-edesha, Thiva-theva.

Pra, një vështrim në hartën e Europës, vërejmë emërtime të qyteteve në gjuhën shqipe, por po të studiohet dhe më gjerë, atëherë do të zbulojmë dhe më shumë fjalë shqipe.

Dy veprat e mëdha të shkruar nga Homeri, që dhe fjala Homer është shqipe, duke patur parasysh që ai ishte i verbër, pellazgjikët i vunë emrin i Mjerë, Homer. Iliadha ose Troja dhe Odhiseas ose Udhë s’sheh. Janë legjenda pellazgje ose shqiptare, që u shkruajtën nga Homeri dhe gjatë shekujve u përvetësuan nga shkruesit e mëvonshëm grekë.

Në Iliadhën, të gjithë kryetarët e fiseve, pjesmarrës në betejën e Trojës, dhe nga vendet që vinin kanë emra të kuptimit në shqip. Mikena-mik jemi, kishte mbret Agamemnonin-ai që mendon, është i zgjuar, i ditur etj. Menelaos-mëndja e la, ishte mbret i Spartës, vëllai i Agamemnonit.

Mirmidonët-mirditorët, kishin mbret Aqilean ose Akilin, që do të thotë-aq i lehtë. Elena-e lanë ment. Priami, mbreti i trojës, që është-drejto amën. Paridi-është i pari që di, etj.

Leximi i vëmëndëshëm i poemës Iliadha, do të vërejme se ngjarjet na flasin për luftera midis fiseve pellazgjike ose shqiptare, dhe fjala e urtë shqipe thotë ‘’i yti ta fut, i yti të nxjerrë sytë, i yti të vjedh’’ etj. Në veprat e Homerrit pasqyrohen ngjarje, legjenda dhe histori shqiptare.

Në të gjitha kohërat grekët kanë pasur maninë për të përshtatur emrat jo grek, në emra grek. Pra për të përkthyer në greqisht çdo fjalë jo greke.

Kjo mënyrë veprimi ka ndryshuar dhe mënyrën e shqiptimit të fjalive ose të emrave gjë që e bën të pakuptueshëm.

Në qoftëse të lashtët grek dhe grekët e sotëm nuk do të kishin bërë gjithshka greke, megjithë shtrëmbërimin e shqiptimit fillestar në pjesën më të madhe të gjuhës pellazgje ose shqipe, ne nuk do kishim vërshtirsi për të rindërtuar fjalët e lashta parahistorike shqipe, të shkruara greqisht apo të përkthyera keq në greqisht si ‘’Piellbardh në-piellazgos, piellzis në-piellzious’’ etj.

Po të njohim perënditë e lashta të Olimbit ku besonin grekët në lashtësi, do vërejmë se ato perëndi quhen në fjalën shqipe si; Zeus-Zë, është perëndia më e fuqishme, dhe kishte për grua perëndin Herën-Era. Perëndia tjetër Letos-Lëton, Zeusi më vonë u martua me perëndeshën Mentis-ment, dhe lindën Athinanë. Marsi, ishte perëndia e luftës, dhe shumë herë nxiste grindje midis njerëzve, dhe duhet ta ketë marrë emrin nga shqipja ‘’i marrë’’.
Perrëndia Apollon, mendoj se e ka marrë këtë emër nga shqipja, apo-loni, dhe vërtet Apolloni ishte perëndi i muzikës, poezis dhe harqeve, dhe ç’farë bënte Apolloni! Luante muzikë, i ndryshonte drejtimin shigjetave.
Loja më e dashur për të luajtur për fëmijët është, shigjeta. Perëndia e detit quhej, Tetesi, që shumë herë në shqipe T zëvëndësohet me D. Po të shohim ditës e javës në gjuhën shqipe me vëmëndje kanë një kuptim të plotë shqiptar dhe të perëndive ku besonin pellazgjët.

E diela, është dita që përfaqson Diellin, po të vërejmë e diela është dita më me shumë diell. E hëna, përfaqson Hënën. E marta, është dita e Marsit, dhe quhet si ditë e marrë. E mërkura, është dita e Mërkurit. E enjta, nuk është zbuluar akoma. E premtja, është dita e zezë, të pren, e prenë. E shtuna, përfaqson Saturnin. Po të shohim grekët ditët e javës i emërtojnë, e diela përfaqson Zotin, e hëna është dyshi, e marta, është treshi, e mërkura, është katra, e enjtia, është e pesta, e premtja, është dita e shën Mërisë, e shtuna, e kanë marë nga hevrejtë.
Siç shihet shqiparët emërtimin e ditëve të javës e kanë më të vjetër se grekët, gjë që tregon se shqiptarët janë më të vjetër si popull në Ballkan.

Betimin pellazgjët e bënin për kokën e nënës, babait, ashtu si betohen dhe shqipëtarët sot, për kokën e nënës dhe të babait. Pra edhe këtu kemi betimin e trashëkuar nga pellazgjët tek shqiptarët e sotëm, që janë shtarshëgimtarët e vërtetë të popullsisë që banonte në pjesën më të madhe të europës.

Gjatë shekuj shumë popuj, dikur të mëdhenj, janë shkataruar ose asimiluar nga popuj të tjerë duke humbur gjuhën, zakonet pa lenë gjurmë. Mirëpo pellazgjët me zakonet, muzikën, veshjen dhe veçanërisht me gjuhën e tyre shqipe, i kanë qëndruar kohës në trevat e tyre shqiptare, ndonëse tashmë të tkurrura, përgjat pregut perendimor të gadishullit Ballkanik Studiuesit e gjuhëve vënë në dukje se gjuhët moderne nuk janë të izoluara, por i takojnë një familje të veçantë gjuhësh simotra, disave mundë ti gjihet edhe gjuha amë e përbashkët.
Duke shkuar sa më thellë në proçesin e rindërtimit historik, ku del qartë se shumë prej këtyre gjuhëve amë e kanë prejardhjen nga një gjuhë e pashkruar, edhe më e lashtë që është shqipja.

Aspektet teknike të kësaj çështje u takojnë specialistëve. Pra është i pakundërshtueshëm fakti që shqipja është një nga gjuhët më të vjetra indoevropjane dhe shqiptarët janë populli parahistorik dhe ndër më të vjetrit në europë.

Shihet qartë se gjuhësia hedh dritë në kërkimet për origjinën parahistorike të popullit shqiptar dhe të gjuhës së tij. Prandaj duhet t’ia lemë specialistëve që të merren me misteret e pa zbuluara akoma të çështjes mbarë shqiptare.
Në përfundim duhet thënë dhe theksuar se mendimi i përgjithshëm shkencor është se populli shqiptar dhe gjuha shqipe janë pasardhësit modernë të Ilirve dhe Pellazgjikëve, dhe fillesave indoeuropjane. Kjo e bënë edhe më të qartë arsyjen përse populli shqiptar i vjetër është mbajtur i patundur pas gjuhës dhe kulturës së tij të lashtë. Ndonëse atdheu i ynë është pushtuar shpesh nga grekërit, romakët, sllavët dhe turqit, edhe ndonëse ne shpesh kemi përdorur gjuhëra tregëtie, të ardhura gjetkë, njerzit, që sot njihen si shqiptar, kanë ruajtur me vendosmëri e sukses, zakonet, traditat dhe indentitetin tonë të lashtë, Ilir e Pellazgjik. Por që të ruhen edhe në të ardhmen duhet që ne të ndërtojmë, të pregatisim specialistë shkencor, pedagogjik, historik, juridik etj.

Që të pregatiten këto, duhet që shqiptarët të kujdesen për zhvillimin e më tejshëm arsimor-shkencor, të ndërtojnë institucione, universitete të tyre kombëtare dhe ti ruajnë me fanatizëm nga armiqtë shekullor të popullit shqiptar.
Arqeologjia, gjuha, dhe kronika të herëshme, hedhin dritë në atë që ndryshe do të ishte një e shkruar krejt e pakuptueshme e shqiptarëve parahistorik.

Fatmirësisht, Shqipëria gjendet në mes dy gjytetërimeve klasike, të Greqis dhe Romës, dhe shumë herë u përplas me të dyja këta.
Shumë të dhëna historike greke, latine përmendin rastësisht ndonjë kontakt ushtarak, diplomat, tregëtar dhe fetar me shqiptarët. Më vonë udhëtarë europian, dijetar, aventurier shkruajtën për ashpërsinë malore të vendit, për luftëtarët krenarë, për veshjen karakteristike.

Ulian Shekspir nuk e ka vizituar kurrë Shqipërinë, por ai vendosi komedinë e tij ‘’Nata e Dymbëdhjetë’’ në Iliri, pra në Shqipëri. Lordi Bajron ngeli kaq i gëzuar dhe i lumtur në takimet me shqiptarët, sa që i shkruante nënës së tij se do të blinte një kostum shqiptar dhe do ta vishte.

Por që fatkeqësisht kjo veshje u përvetësua nga grekërit dhe njihet sot si kostumi kombëtar grek.
Përallat, legjendat dhe trimëria shqiptare do arrinin deri në Filipine, ku historia e dashurisë diku në mbretërinë e Shqipnis me titull ‘’FLORANT AT LAURA’’ do të shkruej në gjuhën tagaloge nga autori filipinas Leonard Tugjy.
Legjenda e heroit kombëtar Skënderbeut, tregohet nga çifuti spanjoll në veprën e Leongfellout me titull ‘’Përrallat e hanit buzë rrugës’’. Shqipëria sot është zvogëluar është bërë një sanduiç i vogël midis ish-Jugosllavis dhe Greqis.

Sot Shqipëria është si një dragua i fort i rrethuar prej çakenjsh dhe dhelpra të cilën i kanë lidhur këmbët dhe bëhen gati ta çajnë përsëri, dhe ta përlajnë të tërë si dikur më 1878.
Shqipëria duke u pushtuar nga grekërit, romakët, sllavët dhe turqit, u zvogëlua dhe shqiptarët u detyruan që një pjesë të asimilohej, një pjesë të emigrojë dhe disa fise u larguan për të jetuar të fshehur në male të larta.
Kështu shqiptarët gjithmon kanë qenë nënpresionin e zhdukjes dhe nuk u ngeli kohë që të mendonin për shkruatjen e gjuhës së tyre shqipe, sepse nuk e lanë të tjerët rehat për zhvillimin e më tejshëm të gjuhës që lindi gjuhëra të tjera.

Vërej; Për këtë studim u shfrytëzuan libri ‘’Enigma’’ i autorit francez Robert D’Angly, libri i autorit amerikan Edwin E.Jacquen ‘’Shqiptarët’’. Librat e autorit grek Aristidh Kolia ‘’Arvanitët dhe preardhja e grekëve’’ dhe ‘’Gjuha e Zotit’’. Revista ‘’Ekskluzive’’ botim i Prishtinës, libri ‘’Iliada’’ i autorit Homeri, përkthim i Gjon Shllakut, Tiranë 1965. Biblioteka e papa Antonio Bellushit dhe revista italiane-greke-shqiptare ‘’Lidhja’’ 1980-2003, organ i ‘’Lidhjes së Arbëreshëve të Italis së Jugut’’.

Pema e lartëme është bërë ndërtimi i gjuhëve Indoeuropiane, dhe është botuar në vitet 1970 nga Instituti i gjuhëve në Suedi, dhe në vitet 1985 në disa revista ne Greqi.

Gjuha e parë siç shihet është APBANITIKH-Arvanitiki-Shqipja dhe me rradhë Armenishtja, Greqishtja etj. Pra siç shihet qartë shqipja është gjuha mëmë e gjuhëve Indoeuropjane. Që të ruhet dhe të pasurohet edhe me më shumë vërtetime, duhet që shkencëtarët dhe studiuesit shqiptarë të punojnë më shumë në këtë drejtim të përkrahur edhe nga Institucionet shtetërore studiuese përkatëse.

PEMA E GJUHËVE – MUND TË SHIHNI SE GJUHA E PARË, VAZHDIMËSI E PANDËRPRERË E GJUHËS PROTO-INDO-EUROPEANE (BURIMI I GJUHËVE INDO-EUROPEANE) ËSHTË SHQIPJA.

Libër që lëkund rrënjët e historiografisë së gjithë botës

“Pellazgët, ilirët, shqiptarët: historiografia e lashtësisë dhe e vazhdimësisë së një populli pro selenë”, është libri më i ri i profesor Eqrem Zenelajt, i cili ka dalë nga shtypi para pak ditësh

Me këtë libër të ri, me përplot dokumente të marra nga arkivat e vendeve të huaja, profesor Zenelaj lëkund rrënjët e literaturës së gjithë botës, veçanërisht asaj greke, për prejardhjen e botës dhe formimin e saj, edhe të popujve dhe për fillet e shqiptarëve të sotëm.

“Pellazgët, ilirët dhe shqiptarët…” është një libër i veçantë shkencor, arkivor, historik, dokumentar dhe juridik. Është libër që ka munguar shumë dhe që sa kohë ka qenë i domosdoshëm për historinë e kombit shqiptar dhe për trojet etnike shqiptare, sepse zbardhë edhe më tutje historinë e vërtetë të popullit shqiptaro-iliro-pellazg.

Për ta parë dritën e botimit ky libër, profesor Zenelaj ka dhënë mund të madh. Ka vizituar shumë arkiva dhe nga to ka marrë dokumente të ndryshme dhe të vjetra, të cilat i kanë kushtuar shumë financiarisht. Për hulumtime arkivore, mbledhje të materialeve dhe kompletimin e tërë materialeve deri në daljen në dritë të këtij libri i janë dashur rreth dy dekada jetë me radhë duke hulumtuar nëpër 20 arkivat më të njohura dhe më të vjetra të Evropës.

Për t’i dhënë një kredibilitet historiografik, paanshmëri dhe besueshmëri shkencore këtij libri, si dhe për të qenë autor i përgjegjshëm përpara lexuesit shqiptar dhe atij të huaj, në kohën e tashme dhe kohën e brezave që do të vijnë, është bazuar kryesisht në libra, burime, materiale, publikime, arkiva, fakte dhe dokumente të shumta të autorëve dhe vendeve të huaja.

Në këto hulumtime arkivore kishte fatin dhe nderin të bashkëpunonte e të këshillohej me autorë të njohur, këshilltarë shkencorë e profesionalë të fushave të caktuara shkencore të vendeve të huaja jo vetëm për gjetjen e materialeve, ose për marrjen e tyre në lexim apo për studim, por edhe për interpretimin e tyre dhe deshifrimin e shumë të panjohurave që haste qoftë në shkrime, qoftë në artefakte apo toponime të vjetra të lashtësisë iliro-pellazge.

Përveçse është bazuar në burime të shkruara dhe të pashkruara historike, është bazuar edhe në burime të shkencave ndihmëse të historisë si nga gjenealogjia, etnologjia, linguistika, mitologjia, kozmogonia, eposi popullor, toponimet e vjetra, oponimet, heraldika, shkrimet e vjetra, poemat e vjetra si dhe në artefakte të ndryshme të zbuluara në trojet shqiptare.

Gjatë punës kërkimore hulumtuese dhe shkencore metodologjike për hartimin dhe kompletimin e këtij libri ka përdorur metoda të shumta shkencore-historike, si: metodën historike, analitike, statistikore, përshkruese, interpretuese, në veçanti metodën krahasuese.

Ky libër, i cili do të promovohet në fillim të muajit tjetër në Prishtinë, gjendet në librarinë “Artini” dhe “Buzuku”. (B. Armagedoni)