Kur Cernoviçet dhe kisha sllave nisen të kthenin objektet e kultit latin në ato sllavo-ortodokse

Nga Etnor Canaj

Dokument qe daton viti 1455. Ky dokument eshte i nje rendesie te veçante, pasi eshte nje raport qe i dergohet Senatit te Venedikut prej nje perfaqesuesi te zoterimeve te Venedikut ne ate qe quhej Zenta. Ky perfaqesues qe quhej Jovan apo Gjon Bollani, i dergon kete raport Venedikut pikerisht prej Shen Nikolles se Vranines (ne Malin i Zi te sotem) duke paraqitur mendimin si dhe vendimin e zoteruesve te asaj qe quhej Zenta ku si sundimtar ishte Stefan Cernoviçi.

Sipas ketij raporti shkruhet qe nuk donin prifterinje dhe peshkop apo kryepeshkop Latin, por te ishin te kishes sllave. Ne kembim do vazhdoheshin te paguheshin taksat Venedikut si ne kohen e Balshajve. Interesant eshte fakti qe ne vendbanimet ne fund te dokumentit shfaqen disa qendra te banuara deri me sot me shqiptar si p.sh Hoti, Shkreli, Gruda, Kuqi (apo Kuçi), Piperi, Bushati,Fishta, etj. ku kisha sllave asnjehere nuk arriti te depertoje edhe pse mund te kete tentuar te bej diçka te tille.

Gjithmone sipas dokumentit eshte bere nje marreveshje apo eshte nenshkruar ky vendim prej ketyre qendrave kishtare. Nje gje e tille nuk mund te jete pranuar aspak prej popullsise, te pakten jo me deshiren e tyre, pasi siç shkruam me lart qendrat si Hoti, Gruda, Bushati, Fishta etj. ruajten besimin e tyre Latin. Kjo ka qene vetem nje vendimarrje prej Cernoviçit dhe kishes sllave, ku Venedikut ne kete rast i interesonin vetem taksat dhe deri diku mund te kete pranuar qe disa qendra te ishin nen influencen e kishes sllave.

Pra siç shohim kemi te bejme me fillimet e shnderrimeve te objekteve te kultit, prej atij Latin ne ate ortodoks -sllav, sikurse lindjen e shismatizmit, pasi keto zona banoheshin prej se njejtes popullsi dhe pikerisht me rritjen e influences se kishes serbe nis edhe ndarja.

Gjyteti i Madh në malet e Kozmaçit “zgjohet” nga gjumi shekullorë

Ministria e Kulturës e Qeverisë së Kosovës e ka futur në planin hulumtues në Kalanë e Vuçakut, ndërkaq varësisht nga ajo se çfarë do të zbulohet në fazën testuese, do të vazhdohet me fonde shtesë për gërmime

Shumë legjenda dhe gojëdhëna vërtiten prej shekujsh rreth kështjellës misterioze që ndodhet sipër kurorës shkëmbore të malit Kosmaç në fshatin Vuçak të Drenasit. Bajlozë dhe luftëtarë me zulmë tek kacafyten për ta zotëruar atë majë shkëmbi, ende sot rrojnë në legjendat e Drenicës.

Kështjella që dikur quhej Gjyteti i Madh, duket se më në fund do të flas me gjuhën e gurëve, themeleve e bedenave që fsheh në brendësi. Një ekspeditë hulumtuese nga Instituti i Arkeologjisë së Kosovës, të prirë nga arkeologët Shafi Gashi e Arben Hajdari, ka filluar gërmimet e para në këtë kala, 12 km në jugperëndim të Drenasit. Nga dy vend-gërmimet e para testuese arkeologët thonë se kanë hasur në një material shumë të pasur arkeologjik që dëshmon se kështjella e humbur në malet e Kosmaçit dikur ka qenë fortifikatë luftërash, por edhe vendbanim, dhe atë që nga Koha e Bronzit, e pasuar në atë të Hekurit, pastaj edhe në kohërat e civilizimeve të Antikës së Hershme e të Vonë, si dhe në Mesjetën e Hershme.

Kështjella është e vendosur në një pozitë shumë dominuese në 940 metra lartësi mbidetare, ndërkaq vërehen gjurmët e rrënojave të mureve që përcjellin konfiguracionin e kodrës dhe formojnë Gradinën e Madhe (Gjyteti i Madh) dhe Gradinën e vogël (Gjyteti i Vogël).

Arkeologu, Shafi Gashi, që e udhëheq ekspeditën, tha se sipas vlerësimeve preliminare të analizuara në materialin arkeologjik që është gjetur në këtë kala, flitet për gjurmë që nga Parahistoria e deri te Mesjeta. Por, sipas një vlerësimi të përgjithshëm që jep Gashi, Kalaja e Vuçakut është tipike për kohën e Antikitetit të Vonë dhe shërbente si sistem mbrojtës për popullatën vendase. Ai shton se veçantitë e strukturës arkitektonike të kalasë i përgjigjen periudhës së antikitetit të vonë, e në veçanti të kohës së Justinianit.

Gërmimet e para konsistojnë kryesisht në faqet e jashtme e murit rrethues të kalasë ku vërehen akset e kullave mbi mure të gjera. Po ashtu, gjatë gërmimeve është hasur edhe në atë që nga arkeologët quhet “material të lëvizshëm arkeologjik” si: pjesë qeramike, tulla të pjekura, fragmente të pajisjeve bujqësore dhe armëve etj.

Ministria e Kulturës e Qeverisë së Kosovës e ka futur në planin hulumtueses Kalanë e Vuçakut, ndërkaq varësisht nga ajo se çfarë do të zbulohet në fazën testuese, do të vazhdohet me fonde shtesë për gërmime. Ideja është që pasi të restaurohen muret dhe të konservohet pjesa arkitektonike Kalaja e Vuçakut të shndërrohet në një atraksion turistik.

Ndryshe, brezi malor i vendbanimeve të Drenicës, që nga pjesa perëndimore, ajo qendrore dhe deri tek lindorja, është e njohur për një mori kështjellash të ngjashme.

Konfiguracioni natyror në mes të Kalasë së Llapushnikut në Drenicën lindore, pastaj Kalaja e Vuçakut në Drenicën qendrore dhe ajo Vërbovcit në perëndim, krijojnë njëfarë ndërlidhje jo vetëm natyrore, gjë që flet për një sistem fortifikatash të cilat në raste luftërash kanë komunikuar mes vete.

Sidoqoftë një grup ekspertësh, intelektualësh dhe veprimtarësh nga komuna e Drenasit, kanë ideuar një plan për krijimin e një linje turistike me karakter kulturor dhe historik, e cila do t’i jepte karakter të përbashkët historisë së lashtë me atë moderne, duke e lidhur me një rrugë automobilistike qendrën përkujtimore “Adem Jashari” në Prekaz, Kalanë e Vërbocit, Kalanë e Vuçakut, Kalanë e Llapushnikut dhe Parkun Memorial të UÇK-së në Kleçkë.

Rruga zhvillimit të alfabetit iliro-shqipëtar deri më sot

Trojet shqiptare në periudhën e shekullit 8-9 para erës së re ishin nën drejtimin e udhëheqësve të fiseve ilire që nga Arta deri në Austri.Kur në shekullin 10-të dalim si një popull i dokumentuar historikisht, dokumentet e para do ishin bizantine. Pra siç u ngjizën shqiptarët, u ngjizën italianët, francezët, spanjollët dhe rumunët. Ne jemi pjesë përbërëse e gjithë zonës së Mesdheut.Në gjysmën e dytë të shekullit 19-të kur lëvizja e Rilindjes pushtoi shumë sfera dhe kaloi deri në letërsi, lëvizje që pati ndikimin më të madh në masat e gjera atëherë pati përpjekje për alfabetet

Mendimet dhe studimet mbi alfabetin e shqipes janë përqëndruar kryesisht në shekullin 19-të dhe kryesisht në pjesën e dytë të tij, kur filloi me të vërtet një domosdoshmëri për krijimin e një alfabeti të vetëm të gjuhës shqipe, për shkak se kishte alfabete të ndryshme. Kjo ishte një përpjekje me rëndësi të madhe. Në gjysmën e dytë të shekullit 19-të sidomos me zhvillimin e Rilindjes u bë e qartë që po synohej të shkohej drejt Pavarësisë. Dhe pavarësia do të thoshte shtet shqiptar. Dhe shteti shqiptar nuk mund të ndërtohej pa pasur një gjuhë të vetën të shkruar, atë që quajmë gjuhën standarte. Shteti është shkresë. Nuk ka shtet pa shkrim. Kjo shtysë e fuqishme bëri që gjithë mendimin e përparuar të rilindasve të përqëndrohej tek krijimi i alfabetit për të gjithë shqiptarët. Kjo çoi në Kongresin e Manastirit më 1908-ën.

Por deri në këtë datë të rëndësishme kemi një rrugëtim me të vërtetë interesant. Nëse sot në botë njihen rreth 5000 gjuhë nuk mund të themi se ka po aq alfabete. Numri i alfabeteve në gjuhën e shkruar sipas profesor Xhevat Lloshit është shumë i vogël. Dihen që kanë pasur alfabetë egjiptianët, popujt semitikë, babilonasit, kinezët. Për shqiptarët çështje me rëndësi është se kush janë alfabetet në pellgun e Mesdheut sepse ne shqiptarët nga lashtësia jemi pjesë e kulturës mesdhetare.

Kur ka filluar të shkruhet në këtë truall?

Burimi sipas profesorit Lloshi është tek popujt që ne i quajmë fenikasit dhe zinin gjithë pjesën perëndimore të Mesdheut. Në kontakt me fenikasit e vjetër kanë qenë dhe grekët edhe latinët. Nga studimet e kohëve të sotme mund të thuhet se alfabeti latin nuk është një përpunim i alfabetit grek, por është një përpunim i alfabetit fenikas. Pra rreth shekullit 9 para erës së re kemi të dëshmuar që grekët e kishin marrë alfabetin fenikas dhe e kishin përpunuar për t’a përshtatur për nevojat e tyre. Afërsisht më vonë e morën dhe latinët dhe etruskët dhe e kanë përshtatur për nevojat e tyre.

Trojet shqiptare në periudhën e shekullit 8-9 para erës së re ishin nën drejtimin e udhëheqësve të fiseve ilire që nga Arta deri në Austri. Në periudhën ilire (para erës së re) kontaktet ishin shumë të afërta me Greqinë e lashtë. Ne dimë që në shekullin 7 para erës sonë grekët nga Korfuzi erdhën dhe formuan një koloni në Durrës sepse aty kishte fise ilire që jetonin dhe prodhonin dhe grekët mund të bënin tregëti dhe të jetonin. Dhe atëherë këta grekë sollën me vete dhe alfabetin e tyre. Dhe të paktën në shekullin 5 para erës së re ne kemi të dëshmuar që në zonat ilire filloi të përdorej alfabeti grek. Pra 2500 vjet më parë në këtë truall shkruhej. Dhe kanë mbetur mbishkrimet e varreve.

Në shekullin e 3 para erës së re në këto varre ka tashmë emra ilirësh të shkruar. Rreth shekullit 2 para erës së re romakët do i pushtonin këto brigje dhe pushtuan dhe Greqinë. Ndaj në trojet shqiptare do të vinte dhe një alfabet tjetër, pra ai latin. Nga ky shekull deri në shekullin 5 të erës së re ka patur një ndikim fare të qartë të dy kulturave përkatësisht dhe të dy alfabeteve. Është e sigurtë që mbishkrimet me alfabetin latin janë më të pakta se mbishkrimet me alfabetin grek. Sepse afërsia me grekët ishte më e madhe.

Pas shekullit 5 të erës së re perandoria romake tashmë ka pasur goditje të mëdha nga dyndjet e barbarëve dhe ndërkaq është ngritur perandoria e Bizantit (Roma e dytë) ndaj pas shekullit 6-të do kemi mbishkrime bizantine me alfabetin grek.

Dhe vijmë në periudhën e Mesjetës kur do kemi përdorimin e alfabetit të greqishtes të stilizuar kryesisht për nevojat e kishës ortodokse. Në këtë periudhë në Europë ndodhën ndryshime të thella. U lindën popujt e kohërave të reja. Pra siç u ngjizën shqiptarët, u ngjizën italianët, francezët, spanjollët dhe rumunët. Ne jemi pjesë përbërëse e gjithë zonës së Mesdheut.

Kur në shekullin 10-të dalim si një popull i dokumentuar historikisht, dokumentet e para do ishin bizantine. Dhe do shkruhej në këtë truall me alfabetin e greqishtes. Pikërisht një shekull më pas , dy kishat do të ndaheshin dhe Shqipëria do të ishte nën sferën e kishës ortodokse bizantine por deri në lumin Mat do kemi depërtimin e fesë së krishterë katolike. Pra thënë më qartë do të përdorej alfabeti latin.

Në shekullin e Skëndërbeut mund të themi se kemi një histori shqiptare. Duhet të shënojmë diçka shumë të vyer qw duhet të përmendet patjetër. Deri në periudha shumë të vona shkrimi ishte një privilegj i atyre që ishin pranë pushtetit. Dhe njerëzit që ishin më pranë pushtetit kanë qenë klerikët. Ne fjalën e parë të shkruar e kemi nga Pal Ëngjëlli që ka qenë njeriu më i afërt i Skënderbeut. Pra shkrimi lind me nevojat e shtetit. Pra deri në kohët moderne shkrimi dhe librat ishin diçka magjike, hyjnore dhe e fshehtë. Ndaj kur princërit shqiptarë morën në dorë pushtetin mbi bashkëatdhetarët shqiptarë, lindi nevoja për shkrim.

Dokumentet e vjetra të kësaj kohe tregojnë se gjatë kësaj kohe kemi përdorimin e dy alfabeteve pra greqisht dhe latinisht. Por mbizotëruese janë dokumentet e vjetra të shkruara në latinisht.

Pas vdekjes së Skënderbeut dhe gjatë sundimit Osman sigurisht që do të shkruhej me shkronjat që janë me prejardhje arabe të përshtatura me gjuhën osmane. Në gjuhën shqipe fillon të përdoret dhe një alfabet i tretë, pra alfabeti i osmanishtes. Emrat e shqiptarëve gjatë kësaj kohe në defterët e vjetër osmanë do të shkruheshin pikërisht në këtë gjuhë. Më pas ndodhi një fenomen i rëndësishëm që sundimi Osman filloi të depërtonte në të gjithë jetën tonë. Depërtoi në kulturë, arkitekturë, veshje. U mbush Shqipëria me xhami dhe teqe.

Depërtimi kulturor në shekullin 17 dhe 18-të u forcua shumë dhe lindi një rrymë, letërsia orientaliste në Shqipëri. Kur sundimi Osman në fund të shekullit 17 dhe fillim të shekullit 18 filloi të dobësohej të gjithë këta orientalistë u larguan nga Shqipëria. Turqia filloi të dobësohej dhe Shqipëria nuk ishte më parajsa osmane. Atëherë këta shqipëtarë që kishin studiuar brenda kulturës osmane, të cilët ishin mësuar me osmanishten arabishten dhe persishten, filluan të heqin dorë dalëngadalë nga të shkruarit në gjuhën osmane.

Në fund të shekullit 18 dhe në fillim të shekullit 19-të filluan dalëngadalë të shkruanin shqip dhe arritën deri aty sa të bënin dalëngadalë vjersha të mirëfillta me subjekte nga jeta e Shqipërisë. Por të gjitha me alfabetin Osman. Kështu kur vimë në shekullin 19-të kishim tre alfabete themelore të ngulitura dhe me shkrim. Mirëpo zgjimi kombëtar do sillte dhe ndërgjegjësim. Nuk mund të vazhdohej në këtë mënyrë. Shqiptarët duhet të gjenin patjetër një zgjidhje. Sepse alfabetet e huaja sillnin përçarje fetare dhe kombëtare.

Dhe pikërisht atëherë lindi një rrymë e katërt që shqiptarët të ngrinin alfabete të veta. Dhe këtu fillon himnizimi i çështjes së alfabetit shqip. Në shekullin 19-të çështja e alfabetit ishte një çështje e shenjtë për shqiptarët sepse ishte një çështje për pavarësinë e tyre kulturore, gjuhësore dhe në këtë mënyrë shpirtërore. Kemi të dokumentuar alfabetin e Naum Veqilharxhit, i cili në mënyrë të vendosur të shpaloste një kulturë shqiptare me alfabetin e vet. Po kemi dhe përpjekjen e Naimit, të Hasan Tahsinit dhe të shumë atdhetarëve të tjerë.

Në gjysmën e dytë të shekullit 19-të kur lëvizja e Rilindjes pushtoi shumë sfera dhe kaloi deri në letërsi, lëvizje që pati ndikimin më të madh në masat e gjera atëherë pati përpjekje për alfabetet. U krijuan alfabete që dhe pse mbështeteshin tek alfabeti latin donin të krijonin alfabete origjinale. Dhe kemi disa përpjekje që nga Gjergj Fishta, Ndre Mjeda të cilët kishin krijuar shoqëri atdhetare e shumë të tjerë. Por jo vetëm brenda Shqipërisë por kemi përpjekje të mëdha dhe nga arbëreshët dhe shqiptarët e Greqisë.

Deri në fund të shekullit 18-të çështja e alfabetëve ishte jo vetëm e pazgjidhur por filloi dhe një luftë e pandërprerë mes patriotëve shqiptarë. Të gjithë pretendonin alfabetin e tyre.

Kur erdhën më 1908-ën për të vendosur për një alfabet shqiptar nuk erdhën në një truall bosh, erdhën pas një përvoje të gjatë një shekullore për përcaktimin e alfabetit të shqipes duke u mbështetur edhe në kontribute të rëndësishme të studiuesve të huaj. Pra kemi një lëvizje patiotike dhe disa përpjekje të madhërishme shqiptare dhe një kohësisht një lëvizje filologjike europiane që të dyja konfiguruan në ngjarjen e madhe historike: në kongresin e Manastirit.

Në Manastir që ishte qendra më e madhe e vilajeteve shqiptare, ku kishte dhe shumë konsuj të huaj u mblodhën përfaqësuesit e klubeve patriotike më të mëdha shqiptare dhe çështjet që u rrahën ishin të shumta.

Por çështja e të gjithë patriotëve ishte që gjuha shqipe nuk do të shkruhej as me alfabetin grek dhe as me atë arab por me alfabetin latin, sepse kjo do të thoshte mosnënshtrim si ndaj otomanëve si dhe ndaj grekëve. Kongresi vendosi me votë unanime që të shkruhej gjuha shqipe me alfabetin latin dhe të kishte 36 shkronja që ka dhe sot.

Shkollat në Shqipëri që nga viti 1258, ja të dhënat e reja që sjellin studiuesit

Shkodra, që gjithnjë ka qenë një nga qytetet më arsimdashëse dhe të shquara për kulturën qytetare e artin, ka pasur shkolla që në shekullin XIII. Dëshmitë e ekzistencës së këtyre shkollave na vijnë nga arkivat e françeskanëve

Sipas studiuesit Sami Rrepishti, shkollat e para në gjuhën shqipe janë hapur në veri të Shqipërisë nga klerikët katolikë. Dhe pikërisht në Ulqin në vitin 1258, në Durrës në vitin 1278, në Shkodër në vitin 1345 dhe 1359, në Tivar në vitin 1349, në Pult në vitin 1397, në Drisht 1396 dhe nga shekulli XV deri në shek. XVIII me shkolla të tjera në Shkodër e Lezhë e në shumë qytete të tjera.

Sipas profesorit, kishat katolike shqiptare me françeskanët në vijën e parë i zhvillonin të gjitha ritet në gjuhën tonë, ndaj dhe populli i frekuentonte të gjitha kishat e kuvendet e tyre me dëshirë, duke marrë pjesë masivisht në mesha, katekizëm, krezma, celebrimin e martesave, etj.

Sipas të dhënave që jep profesori Lutfi Alia, shkollat që janë ngritur në Shkodër në vitin 1416 ishin: shkolla “Santa Barbara, shkolla “Sam Mercurio”, “Kryqi i shenjtë” etj.

Shkolla të tilla do të hapeshin më pas dhe në Kurbin, në Pllanë, në Blinisht dhe në Zadrimë. Në raportet e etërve françeskanë të kohës theksohet roli i madh që kisha katolike i kushton shkollës dhe nevojës së shkollimit të shqiptarëve.

Sigurisht që në këto shkolla kryesisht shkonin djem, por kisha katolike do i kushtonte një vëmendje të veçantë dhe vajzave, duke hapur në vitin 1879 shkollën fillore për vajzat dhe përkatësisht nga motrat stigmatine, ku u edukuan vajzat me kulturën bazë dhe mësoheshin si të bëheshin zonja të mira shtëpie.

Në vitin 1882 françeskanët çelën një kolegj fetar që do shërbente për të gjithë ata nxënës shqiptarë që dëshironin të bëheshin fretër.

Mësimet u rregulluan sipas programit të gjimnazit të Austrisë. Shkollat do të hapen vit pas vitit duke arritur në vitin 1908, kur do të mbahet Kongresi i madh i Manastirit.

Pyetja që është e natyrshme ishte: nga mbaheshin këto shkolla. Sipas profesorit, ato kryesisht financoheshin nga Austro-Hungaria.

Dhe në fakt ka të drejtë. Austro-Hungaria ka pasur prej shekujsh një interes të veçantë për Shqipërinë, duke investuar në shkolla, në studimin e gjuhës shqipe, etj.

Pra nga statistikat që disponojnë françeskanët deri në vitin 1911 katolikët kanë hapur 47 shkolla shqipe, ndër to 10 shkolla për vajza.

Në vitin 1933, me urdhër të Zogut, u mbyllën 74% e shkollave fetare katolike dhe në 1945 ato u mbyllën plotësisht nga diktatura komuniste.

Faik Konica, në shkrimet e tij, do të lëvdonte punën e madhe të shkollave fetare katolike. Ai do të shkruante: ”Kolegji saverian mbahet në një shkallë të lartë dhe të gjithë ata që kanë parë shkollat e Francës e të Evropës mund të dëshmojnë se ajo e Shkodrës është e zonja për punë dhe krahasohet një me të”.

Dhe pikërisht për këto shkolla kanë dhënë kontribut të veçantë klerikët katolikë, si At Gjergj Fishta, Dom Ndre Mjeda, At Justin Rrota, Don Ndoc Nikaj, Karl Gurakuqi, Mati Logoreci etj./konica.al

Teatri Kombëtar pa buxhet, pa shfaqje të mjaftueshme e pa publik

Milot Mustafa, ushtrues detyre i drejtorit të Teatrit Kombëtar të Kosovës, në një intervistë për Radion Evropa e Lirë tha se gjatë stinës së verës, ky institucion nuk do të ofrojë asgjë për publikun, pasi do të jetë i mbyllur për dy muaj. Por, ai shton se edhe gjatë vitit, shikueshmëria e shfaqjeve nga publiku nuk është e kënaqshme

Radio Evropa e Lirë: Çka ofron Teatri Kombëtar gjatë verës?

Milot Mustafa: Gjatë verës Teatri kombëtar është në pushim, është kohë e vdekur. Nuk ka aktivitet teatrore, për shkak që nuk ka publik. Nuk ka interesim publiku që të vijë të shikojë shfaqje, kryesisht shkojnë në pushime verore, bëjnë plane tjera dhe aktivitete të tjera. Kështu që, edhe ne si teatër jemi në pushim për dy muaj. Pas dy muajve planifikojmë të dalim me premiera, njërën e kemi veç gati, në fillim të shtatorit do ta prezantojmë premierën. Edhe dy shfaqje të tjera të cilat do të fillojnë të përgatiten, për pjesën e dytë të vitit.

Radio Evropa e Lirë: Sa ka vizitorë Teatri Kombëtar I Kosovës?

Milot Mustafa: Nuk është shumë i kënaqshëm numri i vizitorëve, vitet e fundit ashtu si i kam parë raportet, ka pasur një ngritje të shikueshmërisë. Por, besoj se me një punë pak më serioze në marketing dhe me shfaqje më cilësore – nuk po them që nuk kanë qenë cilësore, ishin cilësore shumë – besoj se do të ketë hapësirë që të rritet shikueshmëria edhe publiku në Teatrin Kombëtar.

Radio Evropa e Lirë: Cilat janë kushtet brenda teatrit?

Milot Mustafa: Kushtet brenda teatrit nuk janë edhe ku me ditë sa të kënaqshme. I kryejnë nevojat elementare.Për nevojat teatrore ka nevojë për investime sidomos në infrastrukturë, ka kaluar një kohë shumë e gjatë që nuk ka pasur investime serioze në objektin e teatrit, por jemi duke planifikuar që t’i bëjmë disa intervenime emergjente, për shkak se nuk e kemi ndonjë plan ose projekt që të bëjmë një investim masiv në tërë objektin e teatrit.

Radio Evropa e Lirë: Sa keni qëndrueshmëri financiare ?

Milot Mustafa: Institucionet e kulturës financohen nga buxheti i shtetit, me veprimtari të veçanta të cilat me Kushtetutë, shteti është i obliguar që të ju ndajë buxhet, kështu që nuk është problem buxheti. Ka nevojë që të rritet buxheti i teatrit dhe ka nevojë që të përcaktohet qartë, mënyra e financimit të teatrit. Sepse deri tash të gjitha institucionet e kulturës financohen me anë të subvencioneve, është e njëjtë me OJQ-të se si financohen ato, dhe mendoj nuk është praktikë e mirë as për realizim të programit as për shpenzim të mjeteve, do të thotë jemi institucion shpenzojmë mjete si OJQ.

Nuk e kemi shumë mirë të rregulluar, jo veç teatri por asnjë nga institucionet e kulturës, nuk e kanë të rregulluar pjesën financiare ashtu si duhet dhe ashtu si është e përcaktuar me ligj. Sepse me Ligj të teatrit thuhet se teatri e ka buxhetin e vet dhe e menaxhon vet, që realisht nuk është duke ndodhur ashtu.

Radio Evropa e Lirë: Cilat kanë qenë shfaqjet e fundit që jeni prezantuar jashtë Kosovës?

Milot Mustafa: Shfaqjet e fundit që kanë qenë, që janë prezantuar jashtë Kosovës janë “Eshtrat që vijnë vonë” dhe “I lindur për mend’”. Mendoj që janë pak që të dalin vetëm dy shfaqje nga teatri për t’u prezantuar jashtë Kosovës. Në Shqipëri edhe në Bosnjë, është shumë pak që të prezantohen vetëm në dy vende.

Po e bëj edhe një krahasim me institucionet e tjera të kulturës, për shembull është “Ansambli Shota”, që ka buxhet sa gjysma e teatrit, dhe i ka të paktën dy prezantime jashtë nëpër botë dhe në rajon i ka deri në 8-9 prezantime si në Shqipëri, Mal të zi, Maqedoni edhe në Serbi. Mendoj që është shumë pak për teatrin.

Radio Evropa e Lirë: A ka Teatri Kombëtar i Kosoves bashkëpunim me teatrot e vendeve të rajonit?

Milot Mustafa: Ka bashkëpunim, kryesisht në letra, praktikisht nuk ka bashkëpunim. Nuk jam shumë në dijeni që është ndonjë projekt duke u realizuar konkretisht. Marrëveshjememorandumi ka, por sa janë implementuar nuk e di. Nuk kam parë ndonjë aktivitet konkret, ndonjë projekt konkret.

Jemi këtu në vendin tonë, që pa lerë diell e hënë!

Shpjegimi : “Lart në qiell” shfaqet një temen dhe brenda tij gjenden tre “njerëz”. Nga e djathta në të majtë vreni se një grua edhe një burrë gjenden nën një fustan, elementë ky që shpjegon kurorën, pra të njejtën familje, burrë e grua. Përballë tyre gjendet një femër tjetër dhe nga anët e jashtëme gjenden po dy femra duke treguar me dorë nga qielli në formë lutje

Hyjmë në detajë më të hollesishme:

Vreni dorën e majtë të burrit në qendër, fizionomia e të cilit ngjanë me “Tina-n” etruske!! Në dorën e tijë të djathtë ai mbanë një rreth që siç duket duhet të jetë peshë e rendë pasi siç vreni femra përballë e ndihmonë atë duke mbështetur dorën në krahun që ai mbanë sipër rrethin.

Po kështu shpjegohet edhe femra që gjëndet në të njëjtën fustanë me të, nga ana e mbasme. Siç vreni ajo e ka kapur për mezi dhe ai mbështet dorën e mbajtë mbi kofshën e saj që siç duket “e bënë për të mbajtur ballancën në mënyrë që t’i rezistoj peshës së rendë që ai po ngre sipër.

Pra të dhënat deri këtu janë këto:

1- Ngjarje në një temen

2-Ngjarje e rëndesishme fetare e shoqëruar me lutje.

3- Një peshë e rendë në formë rrethi që po ngrihet në qiell

4-Fizionomia e Tina-s etruske në mes të temenit.

Ana e sipërme hedhë dritë edhe më shumë në “zbardhjen” e çështjes. Vreni me kujdes sipër se në krahë të diellit qëndrojnë dy shpendë në “kufirin mindis natës edhe ditës..pra lartë në qiell. Vreni rrezet e diellit të cilat thyhen=është natë në tokë…Valle çka dashur të na thojë pershkrimi me elementet “një reth i rendë i ngritur në qiell natën”?.Cili është ky “rreth i rendë që shfaqet lartë në qiell? Hëna?!

Pellazgët mburreshin se ishin autokton edhe më të vjetër se hëna..na tregon Hesiodi “mark ëest ” rregjistri i grave.

Por edhe në labëri,ashtu siç e dokumenton Dhimiter Pilika në hyrje të librit të 2005 “Pellazgët origjina jonë e mohuar”..pra në labëri kendohet “Jena këtu në vendin tënë /që pa lerë diell e henë”

Çështja e “lerjes”(lindjes) së diellit e henës është sigurisht njëçështje shkencore,por këtu do merremi me “botkuptimin e lashtë” që në dhjetra të dhëna na tregohet se pellazgët mburreshin se ishin autoktone dhe më të vjetër se hëna.

Këtu kemi edhe një mbishkrim që besojmë se logjikisht duhet të shprehi me fjalë atë që thotëpërshkrimi….mrekullishte po:

MIMALENALARTHIAPURUHENAS…këto janë gërmat e mbishkrimit të përshtatura me alfabetin tonë sot.

Ndarja e mundeshme:

MI MALE NA LARTHIA PURU HENAS=MBI MALE NALT,MADHERIA SOLLI HENEN

Në pershkrim nuk shfaqen male por me bazë vetë “ngritjen në qiell” duhet të nënkuptojmë “atë që del mbi malë”….Doli hëna prapa malit……

Pra, si pershkrimi edhe shkrimi thonë të njëjtën gjë.

Por: NESE AI POPULL U QUAJTE GJITHANDEJ PELLAZGE ATEHER KRYEQENDREN ME TE HERSHME E KA NE DODONE=SHQIPTARET AUTOKTON.

Një shpjegim shtesë:

Sot historianët dhe gjuhëtarët shqiptarë e kundërshtojnë egzistencën e shqipes në lashtësi me preteksin e pamundësis së leximit të shkrimeve pa piksime=scripta continuea. Duke i djallëzuar mbishkrimet pellazgjike,qe në shumicën e tyre shkruhen me bashkëfjalesh në trajta rrokore fillimisht e më vonë në trajtë bashkimi fjalësh, ata e lenë mënjanë egzistencën e gjuhës shqipe në mbishkrimet e vjetra me preteksin se “fjalët munde të ndahen këtu apo aty”…shqipja pa piksime del në pahë dhe në se lexojmë dhe Buzukun,Bardhin etj, e jo më në lashtësi.Dhe aty gjemë fjalë të bashkuara ende deri në 1500 si “themune=them unë” etj ….por scripta continuea ka dhe në gjuhën greke…grekët nuk u qurravitën kurrë por u ulën dhe punuan mbi to …psh.2-8

Dhe ja diskriptimi i tyre

Transcription:ποιη εν τη βασιλει-α αυτου· και ουτως πασαι αι γυναικες περιθησουσιν τι-μην τοις ανδρασι εαυτων απο πτω-χου εως πλουσιου·και ηρεσεν ο λο-γος τω βασιλει· καιτοις αρχουσιν· καιεποι ησεν ο βασι-λευς καθ’ α ελαλη-σεν ο μαμουχεος·

Na duhet një shkollë e mirfilltë të merret me mbishkrimet …ashtu si “Shkolla Austriake e Arkeologjise” dikur…

/Shkeputur nga : “Shqipja Pellazge” Altin Kocaqi, Tiranë 2009

Zhurma për “NgomFestin” deri te përmendja e akteve terroriste

Qysh në mbrëmjen e parë të tij, edicioni i sivjetmë i festivalit të muzikës “NgomFest” ka ngjallur debat. Por zhurma për këtë festival në qytetin e Prizrenit ka marrë kahe tjetër kur në të janë përfshirë edhe figura udhëheqëse të institucioneve fetare

Reagimi i kryetarit të Këshillit të Bashkësisë Islame në Prizren, Besim Berishës, ka bërë që ai të kritikohet për qasjen e treguar, shkruan sot Koha Ditore. Berisha ka krahasuar këngëtarët me lopë, duke iu kërkuar falje atyre që merren me të drejtat e kafshëve. Ka shkuar edhe më larg. Ka përmendur edhe sulme të mundshme terroriste.

“Është t’u pallë një lopë (më falni ju dashamirë të kafshëve për këtë krahasim) në Kala, po e terrorizon 70 për qind të qytetit!!! Prizreni qytet i festivaleve degjeneruese. Jam kundër të gjithë atyre që përmes ‘kulturës’ na mbushin rininë me drogë dhe prostitucion!”, ka shkruar ai në profilin e tij në Facebook mbrëmjen e së enjtes, kur edhe ka nisur festivali i cili nga viti 2011 mbahet në Kalanë e Prizrenit. Brenda pak orësh, Berisha ka lëshuar një tjetër deklaratë.

“A ka inspektorat ky qytet? Shkoni more ndaleni zhurmën, se po çohet ndokush po bën ndonjë akt terrorist! Se veç kjo na mungon. Se kjo lopa është duke bërë ftesë për një gjë të tillë”, ka shkruar ai.

Reagimet ndaj deklaratave të Berishës kanë qenë të shpejta.

Drejtori ekzekutiv i Institutit Demokratik të Kosovës, Ismet Kryeziu, ka reaguar duke thënë se Berisha ofendon dhe kërcënon me akt terrorist. Sipas tij, qëndrimet e Besim Berishës nuk janë konform detyrës së një predikuesi fetar, i cili duhet t’i promovojë paqen e tolerancën.

“Përkundrazi qasja e tij dhe komunikimi me qytetarët ka marrë karakter të fushatës nxitëse, kërcënuese, fyese, urrejtëse dhe përçarëse”, ka shkruar Kryeziu po në Facebook. Ka shkruar se një klerik që me deklarimet e tij kërcënon me akte terroriste, fyen e nxit urrejtje ndërnjerëzore nuk duhet të jetë në krye të një bashkësie religjioze. “Prandaj, të gjithë prizrenasit e besimit islam duhet të refuzojmë pagesën e taksave ndaj BIK-ut, deri në shkarkimin e imamit Besim Berisha”, ka shkruar ai.

Gazeta ka komunikuar gjatë ditës së premte me imamin Berisha. Ai nuk ka dashur t’i komentojë deklarimet e bëra të enjten. Por në mbrëmjen e së premtes është tërhequr nga ato që ka thënë. Këtë e ka bërë po me një deklaratë në Facebook.

Ka lajmëruar se i ka fshirë deklaratat e bëra më herët. Ka shkruar se ai kurrë nuk ka bërë ftesë për akte terroriste. Ka thënë ta ketë potencuar disa herë para autoriteteve komunale që duhet pasur kujdes me festivalet verore sa i përket zërit të muzikës pas mesnate, pasi sipas tij këto gjëra po nxisin urrejtje.

“Ju garantoj dhe siguroj, që në postimet e mia kam marrë për bazë edhe shqetësimet e qytetarëve të cilët i përfaqësoj. Kërkoj falje publikisht për ofendimin qe ia kam bërë atij tipit që folke (sepse s’ka kënduar)”, ka shkruar Berisha. Ka shkruar se Ismet Kryeziu i di qëndrimet e tij prej hoxhe. “Unë jam i drejtpërdrejtë dhe nuk paguhem nga askush, pos se nga ju! Ata që thithin fonde në emër të proklamimit të ‘demokracisë’ le të mendohen për të ardhurat e tyre! Xhemati im i respektuar, në cilin libër shkruan që ‘muzika’ e shfrenuar dhe degjeneruar deri në 04:00 të mëngjesit është kulturë?”, ka shkruar midis të tjerash ai.

Shqetësimet e qytetarëve për zhurmën që ka krijuar nata e parë e festivalit, kanë bërë që organizatorët të takohen me zyrtarët komunalë dhe ata policorë të enjten.

Drejtori i “NgomFestit”, Ardian Kazazi, ka thënë se nuk mund t’i komentojë deklaratat e të tjerëve. Ka thënë se janë të vetëdijshëm sa u përket shqetësimeve.

Vesel Gashi, zëdhënës i Policisë në Prizren, ka thënë se Komuna e ka dhënë lejen për mbajtjen e festivalit deri në orët e vona.

Gjuha shqipe, është gjuhë e krijuar nga një mendje shumë e fuqishme

Gjuha shqipe, eshte gjuhe e krijuar nga nje “mendje” shume e fuqishme. Foljet e saj primitive, jane kode primitive qe krijuesi, i ka ndertuar paralel me natyren

Besir BAJRAMI

Une thjeshte, habitem me magjine e saj dhe kuptoj qe asgje nuk eshte e rastesishme. Ne gjuhen shqipe ka vene dore dikush shume me i ditur se gjithe murgjit qe krijuan greqishten, latinishten dhe sllavishten te marre se bashku. Gjuha shqipe, eshte nje art tingujsh dhe kombinimesh te tyre, i kryer me nje finese te jashtezakonshme.

Ne baze te kesaj skeme te thjeshte per afinitetin e tingujve: b—->bʰ—>pʰ—>ph—->φ ose f—->v shqiptar–>shqiptaro-latin—->latin standart——> latin vernakular—->shqiptar (kjo per arsyen sepse tingulli b ka nje evolucion te tille), une bashkova skajet e ketij vargu dhe vendosa elementet qe mungonin.

Skema qe e shihni ne foto, ne menyre te natyrshme me shpjegoji ate qe ne fakt ndodh vertete si dhe ate qe shqipja eshte para dhe ne baze te te gjithave gjuheve te tjera.

Ne mes tjerash, me ane te kesaj skeme: b—->bʰ—>pʰ—>ph—->φ ose f—->v …mund te kuptojme se perse fe dhe be mund te jene e njejta gje ne kapercime reciproke.

Vyrtytet dhe hija e zezë

(Shkrimi i shtatë që e lexova nga Agron Iliriani)

Brahim AVDYLI

Midis dhembjeve të mia, në gjysmën e errësirës, i mbështetur për një gur të thepisur, për të marrë pak ajr e për t`i ikur prap vdekjes, u mendova. Sapo e mora veten nga traumat e dhembjeve të padurueshme, u meditova se cili është shkaku kryesor që më rrahin shtazarakisht, të marrët e shtresës së mesme, këtu “të lartë”. Mundohen të më sjellin “në rrugë të drejtë”…

Të them se jam “i marrë”, kjo nuk qëndron. Mund të meditohem për gjëra të veçanta. Ata që e mbajnë mbi mua kërpaçin dhe goditjet e tyre pa pushim, janë shumë më të marrë se unë. Një gjë është e veçantë: pa pasur babë e nënë, nuk ke pasur mundësi të vish në këtë jetë! Prandaj, edhe unë, e kam pasur një nënë e një babë, që në raste të momentit të tyre të vuajtjeve dhe përjetimeve, përmes dashurisë, më kanë zënë e më kanë sjellur në jetë. Janë kujdesur për mua deri sa të rritem.

Pra, e kam një babë e një nënë; vëllezër e motra; nipër e mbesa; fëmijë të fshatit e të vendlindjes, madje mjaft të shtrenjtë, edhe pse një pjesë janë kthyer kundër meje, por kam vuajtur për të gjithë që të zgjedhin diçka më të mirë për të ardhmen e tyre, dhe të tjerëve varg e vi, plot halle e vuajtje, mundim e përplasje; derisa vazhduan edhe këtu, në burgun tim, në pjesën e nëntokës e përtej dritës normale apo të burgut të mesdheshëm, e nuk më lënë kurrë të qetësohem…

Dikur, u ndala dhe u mendova: përse vazhdojnë këto trauma kundër meje e rrahem çmendurisht, derisa nuk pushojnë sa të jem i gjallë: ose të ndërroj pikëpamjen time të veçantë dhe të bëhem si këta të burgut ose të vdes…

A kam bërë sa e sa gabime, faje, mëkate, gjëra që nuk janë të shkruara në trurin tim prej Zotit të Madh, para se të vija në këtë botë?! Kur më thonë se duhet të ndërroja këtë mendim dhe këtë princip, apo këtë gjë fundamentale të qenies sime, nëse nuk dua të më rrahin deri në vdekje, me sa e sa goditje të tmerrshme, atëherë nuk duhet të jem „kokëfortë“ siç më thonë ata, edhe pse më rrahin për gjëra individuale dhe kolektive, e duhet të mendohem a i kam bërë me të vërtetë këto faje, gabime, mëkate, apo jo.

Me sa mund të mendohem unë, po e them në mënyrë gjenerale, as kombi im; populli im, e as unë, nuk i kemi ato faje të mëdha, mëkate të pafalshme, gabime trashanike, madje “historike”, por kemi vyrtyte të mëdha, ndjenja të përkryera, karaktere të forta, të mira dhe të pandryshueshme, deri te ndjenja e lartë e lirisë, për të cilat jetën e japim!…

Ky „dënim“ është i pamerituar! Për vyrtyte nuk dënohet askush! E tërë kjo gjë është tërësisht kundër të drejtës; kundër moralit; kundër ndjenjave të pastërta; kundër botës së shenjtë të ndjenjave; e edhe të dhembjes sonë të ndjeshme dhe të dashurisë! Është absurde të themi se për këto vyrtyte jam i dënuar; i maltretuar; i rrahur deri në zhdukje nga jeta!…

Këtu është vija fundametale e ndarjeve tona, e ndarjes nga bota e dhunës së shfrenuar dhe e rezistencës së përgjithshme njerëzore. Ata që të “dënojnë” nuk janë njerëzit e vyrtyteve të larta, por janë të mëkateve të mëdha. Mëkati më i madh është të dënosh dikend për vyrtyte të larta…

Tjetra gjë, e dyta, ka të bëjë me çështjen kundërshtare e kontraverse: me syrin e keq. E mira dhe e keqja kanë një vijë të trashë të ndarjes. Këtu, ndahen ato. Nëse do të mirën, nuk duhet që të kalosh kufirin në anën tjetër, sepse do të jesh më i keq. Thonë pleqtë, se pas vdekjes t`a peshojnë zemrën. Në cilën anë do të peshojë zemra, do të thotë se ke qenë i mirë apo i keq. “Të mirat e të këqijat, do t`i varrësh në varësen tënde”-thotë fjala e popullit. Çka të bësh në këtë jetë, do t`i kesh në ditën e gjykimit. Nese ke qenë më shumë i mirë, do të nderohesh; nëse ke qenë më shumë i lig, i keq, do të dënohesh.

Ne po i kthehemi syrit të keq dhe po e shpjegojmë në bazë të kuptimit të vjetër të saj, sepse ju pak e dini të vërtetën. “Y”-ja e ka kuptimin e vjetër të “I”-së. Edhe sot kur flitet dhe kur flasin fëmijët tanë të vegjël, juve nuk u bën përshtypje lëvizja e “y”-së në “i” dhe e “y”-së në “u”. Fëmijët thonë “Y” në vend të “i”-së dhe “y” në vend të “u”-së. P.sh. në vend “hypa më lartë”, thonë “hipa më lartë”; në vend të “hupa dikund”, thonë “hypa dikund”, janë fshehur dikund. Poashtu, të parët tanë “sirit të keq” i kanë thënë “syri i keq”. E kuptojmë se është fjala për “syrin e keq”, e cila është gabim!…

Normalisht njeriu nuk e ka një sy, por i ka të dy sytë. Kur e analizon këtë, atëherë nuk është fjala për të dy sytë e kësaj bote, por për syrin e tretë, që është një sy, sepse ai është aty, por nuk duket se është “sy”, përderisa nuk ka sy tjetër mes ballit. Hieja e njeriut, të mirë apo të keq, i mirë apo i lig, nëse mund ta shprehësh, vije prej atje. Diçka të pret në ballë kur hijen e keqe e lëshon tjetri. Hijes së mirë ia sheh miradinë, ia sheh hajrin njeriu përskaj tij, pra nuk e rëndon hija e keqe, por e ngritë më lartë, i hapen sytë, sheh e di më tepër, se është pak më i mirë. Kjo është sirri i njeriut, jo syri i keq. Sikur të ishte fjala për sytë e njeriut, do të thoshim dy sy, e jo një sy. Pra, “syri i keq” do të thotë “siri i keq”, ose “sirri i keq”.

Të kuptojmë se “sirri i keq” ka pamje të mbylltë e deri në errësirë të plotë, ndërsa “sirri i mirë” ka ngjyra të dukshme, deri në Diell. Njëri është i lidhur me tokën e tjeri me qiellin. Në qiell janë shpirtrat e mirë, ndërsa në tokë janë shpirtrat e dënuar, ata që kanë bërë keq, ose që të dëmton për të keq…

Në këtë jetë, secili njeri e ka pamjen e tij të dytë, e cila, nën ndikimin e rrezeve të forta të dritës pak duket. Kjo pamje është me ngjyra. Ngjyrat e qelta tregojnë se njeriu është më i mirë, ndërsa ngjyrat e mbyllta i tregojnë njerëzit më të ligë. Ata që i kanë ngjyrat e mbyllta, të errëta dhe të zeza, e kanë lidhjen me nëntokën e mestokën, jo me qiellin, të cilët i kanë ngjyrat e tjera. Sa më të çelëta ngjyrat, aq më të mirë janë. Kur njeriu është i lig, i keq, ai e lëshon sirrin e keq. Fëmijët atyre u ruhen; i kanë antipatik. Të tjerët, kur i takojnë, u qelen sytë, d.m.th. sepse janë me sirri të mirë.

Është njësoj si drita e Diellit. Kur ka dritë, u hapen fëmijve me gëzim sytë. Kur ka errësirë, fëmijët kanë frikë se mund t`u ndodhë e keqja. Drita e qiellit thotë se nën t`a mbretëron liria, kurse nën ngjyrat e errëta, të mbyllta, të zeza e në errësirë, është njësoj si nëntokë, me gurë të pashpuar, bllokadë, me peshë të rëndë e të palëvizshme. Me ngjyrat e errëta e të padëpërtueshme është toka, pa diell dhe pa dritë; është errësirë, e myllur në vetvete, gur. Në errësirë, nuk dihet se si janë të padukshmit, si do të lëvizin e veprojnë.

Fëmijët janë pa sherr, pa mëkate, të shenjtë deri sa të nxjerrën nga duart e Zotit të Madh, deri në moshën 18 vjeçare. Djalli përpiqet t`i marrë më herët prej duarve të Zotit të Madh, t`i ç`njerëzojnë, edhe me moral, me interesa të posaçme, me dhunë e padrejtësi. Njerëzit e mirë i mbanë një forcë magjike e mbinjerëzore, të cilën e identifikojmë me Zotin e Madh, dhe e kanë dritën si shenjë të ekzistencës së tyre, jo terrin e errësirën. Ku nuk ka dritë, nuk futet askush me dëshirë, p.sh. në barkun e nënës së tyre, prej kah kanë lindur, me plotë vuajte. Pra, kështu i njohin ngjyrat, e njohin jetën. Ku është terr, është vdekja; ku është dritë, është jeta…

Hija e zezë është rê e zezë apo mjegull e dendur ose tym i të mallkuarve të kësaj jete, të kundërshtarëve të njeriut, të kundërshtarit më të madh të Atij të cilin njeriu e identifikon me Zotin e Madh, është Kryedemoni, Luciferri, fundi i ferrit, mesi i tokës së mbrendshme. Prej tij vepron në tokë e mestokë. Ndihmohet prej demonëve e djajve. Mbitoka vepron edhe me hijen e mbylltë e të zezë, e cila priret apo udhëhiqet prej Kryedemonit. Sirri i keq është hija e zezë e atij që duket si njeriu apo e ish njeriut, i cili ka shkuar në ferr…

Po e shpjegojmë me dy fjalë edhe “mestokën”, “tokën e ndërmjetëshme”, ku fillon “bota artificiale e të dënuarve”, e cila është në duar të djajve, në duart e Kryedemonit, e jo në duart e Zotit të Madh.
Gjithëçka shihet apo duket si njerëz, nuk janë “njerëz”. Ndër ne tregohet një rrëfin mitologjik, për një mbret që deshi t`a mësojë djalin e tij me gjëra të fshehura të kësaj bote. Gjeti një njeri shumë të aftë, që kishte një magji të madhe në vetvete. Ia tregoj hallin e tij. Ai erdhi vetë në shtëpi të tij dhe prej dritares ia futi kokën djalit të mbretit nën krahun e djathë. E la të shikojë poshtë, tregun e asaj dite. Djali u befasua çka pau: dy të tretat e atij populli, tani i dukeshin “malukat”, në fomë shtaze, me ngjyra të errëta; ndërsa një e treta ishin me figurë të njerëzve të mirë. Kur e hiqte kokën prej nënkrahut të tij dhe i shikonte të gjithë në treg, i dukeshin normal. Kur e fuste prapë nën krah, i dukeshin dy të tretat e atij populli si shtazë e egra e vertikal.

Njerëzit, që duken si njerëz, më rrahin këtu. Edhe si krijues, qoftë edhe si njeri, ndahem prej tyre. E mira dhe e keqja nuk bëhen kurrë së bashku. E kam vënë re se i kanë dy vetullat më të përpjekura e pamjen më rëndë. Po t`i shikosh në sy, menjëherë të bëjnë për vete. Pra, nuk duhet ti shikosh drejtë në sy. Ata që shkruajnë natën vonë, kur është errësirë e plotë, dhe thonë se “janë krijues”, gënjejnë me të madhe! Kur shkruajnë në orë të vona të natës, zgjohen shpirtat e ligj e djajtë, që janë vënë në shërbim të Kryedemonit.

Nuk e dinë një gjë të tillë, por kjo është e vërtetë! Dy kontradikta që jetojnë në të njëjtën botë, nuk janë të njëjta! Por, gjëra kontraverse janë këto!…
Besoj se i keni kuptuar…

Ja çfarë shkruante për pellazgët “Babai i historisë”…

Herodoti (490-425 pr.K) i ashtëquajturi “Babai i Historisë”, ishte i pari autor që përmend emrin e Ilirisë. Hartoi veprën “Historitë” me 9 libra, ku përshkruan luftërat greko-persiane në të gjitha periudhat e tyre

Në këtë vepër ka të dhëna me vlerë për pellazgët. Ai njihet si një nga udhëtarët e parë të mëdhenj të njerëzimit. Gjatë viteve 455-452 pr.K udhëtoi në Europë, Azi, Iliri, Traki, e Maqedoni, ku mblodhi të dhëna të shumta gjeografike e etnografike, të cilat i pasqyroi në veprën e tij.

Ai përshkroi në këtë vepër edhe vendbanime të epokës së hekurit që ndodhen buzë liqenit Prasaida.
Ai besonte se ligji hyjnor drejton fatet e popujve dhe të njerëzve të veçantë.

* * *
Libri I, II, V

“Këtyre pellazgëve u shtohen ata që kanë themeluar Plakienë dhe Skylakenë në Helespont, të cilët kanë banuar dikur me athinasit dhe banorët e qyteteve të tjerë pellazgë, emri i të cilëve është ndryshuar.

Pellazgët kanë pasë gjuhë barbare. Pra, në qoftë se është e tillë gjuha e pellazgëve del se popullsia e Atikës (gadishulli ku gjendet Athina) pellazge harroi të folurën e saj, duke e kthyer atë në Helene, prej nga mësoi gjuhë.

E folura e Kretonasve dhe e Plakieasve që, është e njëjtë, nuk ka asgjë të përbashkët me atë të fqinjëve të tyre, provë e qartë se këto dy fise pellazge ruajnë akoma në ditët tona gjuhën që sollën në këto vise atëherë kur u vendosën atje… më duket se e kam treguar qartë se pëllazgët nuk ishin veçse një popull barbar, që nuk u shtruan kurrë…”

“Pellazgët kishin zakon t’u flijonin perëndive çdo gjë, sikurse e mësova në Dodonë, dhe ato nuk kishin për ta ndonjë emër, pasi nuk i ka dërguar njeri t’i thërrisnin me emra.

Ata i thirrnin në përgjithësi si perëndi, për arsye se pasi kishin vënë të gjitha gjërat në rregull, mbanin ligje e gjithësisë.

Paionët e rretheve të malit Pangajon dhe paionët e lienit të Prasais, Megabazi nuk i nënshtronin dot. Shtëpitë e tyre janë ndërtuar në këtë mënyrë: në mes liqenit, mbi trarë të vënë kryq, janë vendosur shtroje dërrasash. Ata lidhen me tokën me anë të një ure.

Pellazgët, ku e pyetën orakullin e Dodonës nëse mund të merrnin këto emra që vinin nga barbarë, ai u përgjigj se mundnin. Që prej kësaj kohe i kanë përdorur ato në flijimet e tyre dhe më pas Helenët i morën ato nga pellazgët…”

“Rruga nga liqeni Prasia deri në Maqedoni ishte shumë e shkurtër.

Së pari, pranë liqenit gjendet miniera nga e cila, në një kohë më vonë, Aleksandri (495-450) nxirrte nga një talent argjend në ditë. Pas minierës vjen mali i quajtur Dyseron e pas tij arrihet në Maqedoni…

Unë e di se kjo thënie e orakullit, të cilin Mardoni (komandanti i ushtrisë perse) kujtonte se është për persët, nuk i përkiste atyre, por Ilirëve dhe ushtrisë së Enkelejdve…

Helenët, të nesërmen, u morën me flijime që jepnin shenja të mira… Në këtë Apolloni ka dele, të cilat i janë kushtuar diellit; këto dele ditën kullosin pranë lumit që buron nga lumi Lakaun.

Me të vërtetë apolonianët i çmojnë shumë këto dele per arsye të një thënieje që kanë marrë nga orakulli dhe i mbajnë në një shpellë larg qytetit…” /Konica.al