Investimet e Huaja Direkte (IHD) në Kosovë në pesë muajt e parë të vitit 2018 ishin 76 milionë euro, apo 34 për qind më pak në krahasim me periudhën e njëjtë të vitit 2017. Rënie të IHD-ve u evidentua te sektori i tregtisë dhe industrisë, ndërsa sektori i shërbimeve financiare, patundshmëritë dhe sektori i ndërtimtarisë shënuan rritje

Zëdhënësi i Bankës Qendrore të Kosovës (BQK), Kushtrim Ahmeti, ka treguar për Telegrafin se IHD-të në krahasim me periudhën e njëjtë të vitit 2017 kanë pësuar rënie për 34 për qind.

“Investimet e Huaja Direkte për periudhën janar-maj 2018 janë 76 milionë euro apo 34 për qind më pak në krahasim me periudhën e njëjtë të vitit 2017. Sektori që kishte pjesëmarrjen më të lartë në strukturën e IHD-ve, vitin e kaluar ishte sektori i patundshmërive, pasuar nga sektori i shërbimeve financiare, pastaj ai i ndërtimtarisë, etj”, tha Ahmeti.

Sipas BQK-së, vlera e investimeve në patundshmëri në tremujorin e parë të 2018-së ishte 44.2 milionë euro. “Në vitin 2017, vlera e IHD-ve në patundshmëri ishte 187.3 milionë euro apo 50 për qind të Investimeve të Huaja Direkte. Në tremujorin e parë të këtij viti, vlera e investimeve në patundshmëri ka qenë 44.2 milionë euro”, ka bërë të ditur zëdhënësi Kushtrim Ahmeti.

“Kapitali dhe fondi i investimeve në aksione, që përbën rreth 91.9 për qind të gjithsej IHD-ve, shënoi vlerën prej 264.5 milionë euro që është për 44.9 për qind më shumë krahasuar me vitin paraprak. IHD-të në formë të instrumenteve të borxhit shënuan vlerën prej 23.2 milionë euro, apo 37.9 për qind më pak krahasuar me vitin paraprak”, thuhet në raportin vjetor të BQK-së,.

Në vitin 2017, vlera e IHD-ve ishte 287.8 milionë euro apo 30.8 për qind më shumë se viti 2016.

Bankat të pamëshirshme në vlerësimin e pasurive të lëna hipotekë

Bankat komerciale që operojnë në Kosovë po zhvlerësojnë tej mase vlerën e patundshmërisë të lënë si hipotekë apo kolateral, në rast të marrjes së kredive, thonë ekspertë për çështje financiare

Në Kosovë mbi 1.2 milion qytetarë janë klientë të 10 bankave komerciale, rreth 382 mijë nga ta kanë kredi të ndryshme, qoftë për ndërmarrje apo familjare.

Vlera e kredive për ndërmarrje dhe ato familjare ka arritur në mbi 2.6 miliard euro, përderisa vlera e të gjitha pasurive të paluajtshme dhe të luajtshme, të lëna si hipotekë, sipas Bankës Qendrore të Kosovës (BQK) vetëm për muajin korrik ka arritur në rreth 54 milionë euro.

Në mesin e këtyre qytetarëve që kanë marrë kredi në njërën nga bankat komerciale, është edhe Alberti nga Prishtina, i cili si kolateral në bankë ka lënë një objekt banimi. Ai konsideron se vlera e objektit është disa herë më e madhe se sa vlera e kredisë që ka marrë. Alberti thotë se banka ka zhvlerësuar pasurinë e tij deri në 40 për qind.

“Bankat punojnë për interesa të veta dhe normal, që vlera e pronës sime është zhvlerësuar për 40 për qind më pak, nga çmimi real i tregut. Nuk është e drejtë që të nënvlerësohet në këtë përqindje” thotë Alberti.

Gjërat e që mund të lihen në hipotekë janë sendet e paluajtshme, si toka, ndërtesat dhe çdo gjë që është e trupëzuar në mënyrë të qëndrueshme e të vazhdueshme me tokën ose ndërtesën.

Ekspertë për çështje financiare, ndërkaq vlerësojnë se vlera e përgjithshme e të gjithë pasurisë se luajtshme apo të paluajtshme mund të arrijë mbi katër miliard euro.

Mejdi Bektashi, profesor në Universitetin e Prishtinës, njëherësh ish kryetar i Bordit të Bankës Qendrore të Kosovës, thotë për Radion Evropa e Lirë, se bankat komerciale kolaterialin e zhvlerësojnë deri 60 për qind të vlerës reale në treg.

Për vlerësimin e pasurive të paluajtshme në Kosovë ekziston një rregullore e Bankës Qendrore të Kosovës, në të cilën thuhet se “ të gjitha vlerësimet duhet të jenë në përputhje me standardet e vlerësimit të pranuara përgjithësisht, të cilat janë të njohura si Standardet Evropiane të Vlerësimit, dhe se paku duhet të bazohen në përkufizimin e vlerës se tregut.

“Por, në këtë rregullore në mënyrë specifike nuk janë caktuar vlerat e pasurive të paluajtshme. Problemi kryesor] qëndron tek vlerësimi i pasurive të paluajtshme. Në këto raste vlera e hipotekave është disa herë më e madhe se sa vlera e kredive. Në këtë rast vlera e kredive të marra nga korporatat apo firmat tjera ndikon që bankat për të mbrojtur interesin e tyre të bëjnë zhvlerësimin, për afërsisht vlera reale e hipotekës në mes të 30- 40 për qind të vlerës reale”, tha Bektashi.

Në bazë të rregullores vlerësimi i pasurive të patundshme realizohet nga vlerësues të licencuar, i cili duhet përgatit një deklaratë me shkrim në mënyrë të pavarur dhe të paanshme.

Në Kosovë vepron Shoqata e Vlerësuesve , që funksionon në kuadër të Odës Ekonomike të Kosovës. Gent Sejdiu, sekretar në këtë shoqatë, thotë se vlerësimi i pasurive të patundshme realizohet në mënyrë reale në bazë të çmimit të tregut. Por, thotë ai, ka mundësi që më pas bankat më politikat e brendshme të tyre mund të ndryshojnë vlerësimin për shkak të rreziqeve eventuale të kredisë.

“Vlerësohet në bazë të çmimit të tregut, bëhen metodat e krahasimit, ekzistojnë metoda të ndryshme, merren referenca në zona të pronave dhe në bazë standardeve evropiane bëhet vlerësimi i pronave. Institucionet financiare nga shoqata kërkojnë vlerën reale të tregut, por më pas në bazë të politikave të brendshme që kanë, për shkak të rrezikut, bankat mund të ndryshojnë vlerësimin” shprehet Sejdiu për Radion Evropa e Lirë

Zhvlerësimi i pasurive që shërbejnë si kolateral, ka bërë që konkretisht bizneset të hezitojnë të marrin kredi në bankat komerciale, thotë Bektashi

“Sepse bankat dëshirojnë të kenë garancion shumë të fortë në rast se kredi marrësi vonohet ose dështon në kthimin e kredisë” tha Bektashi .

Në se rast se klientët nuk kanë mundësi që të shlyejnë obligimet ndaj bankave ku kanë marrë kredi, kjo e fundit patundshmërinë nxjerr në shitje përmes ankandit publik, por po thuajse në të gjitha rastet dështojnë shitjet, për shkak se qytetarët deri më tani nuk kanë shpreh interesim të blejnë pasuri të lënë hipotekë.

Shqipëria nuk prodhon, 100 bizneset më të mëdha, vetëm shërbime, tregti dhe ndërtim

Renditja e 100 kompanive më të mëdha dëshmon se ekonomia shqiptare ka një problem të madh strukturor. Ajo nuk prodhon, por dominohet nga bizneset tregtare, ato të ndërtimit si dhe kompanitë e shërbimeve

Top Channel publikon listën e 100 bizneseve që realizuan xhiron më të lartë në vitin 2017. Sipas të dhënave të siguruara nga bilancet zyrtare, në total 100 kompanitë më të mëdha të vendit patën një qarkullim prej 6.6 miliardë eurosh, duke dhënë plot 53% të Prodhimit Kombëtar të Shqipërisë. Por, cilat janë ato?

Për vitin 2017, në podin e ekonomisë shqiptare qëndron një kompani publike. Ajo është OSHEE. Monopoli shtetëror i Shpërndarjes së Energjisë arkëtoi 55.6 miliardë lekë vitin e kaluar, duke qenë për të disatin vit rresht kompania më e madhe në vend. Pas saj, renditet Banka Kombëtare Tregtare me 46.4 miliardë lekë dhe Kastrati me 43.5 miliardë lekë.

Dhjetëshja e parë e bizneseve më të mëdha të Shqipërisë dominohet nga kompanitë e naftës. Veç Kastratit, në të bëjnë pjesë Bankers Petroleum, Europetrol dhe Gen Claudis. Pjesa tjetër e listës përbëhet nga dy kompani telekomunikacioni që janë Info Telekom dhe Vodafone, një kompani ndërtimi që punon si nënkontraktore e gazsjellësit Tap si dhe turkja Kurum, e cila ndonëse ka shpallur falimentin prej kohësh, vazhdon të bëjë biznes në rendin e 200 milionë eurove në vit.

Struktura e bizneseve që dominojnë ekonominë shqiptare është e ngjashme edhe tek 100 kompanitë më të mëdha. Nga to, gjysma janë biznese që merren me tregti, 26 janë kompani shërbimesh, ndërsa 15 të tjera biznese ndërtimi.

Në 100 kompanitë më të mëdha të vendit ka vetëm 10 kompani prodhuese, edhe këto të përqëndruar kryesisht në shfrytëzimin e pasurive natyrore të vendit ose në fushën e materialeve të ndërtimit.

Shqipërisë i mungojnë kompanitë prodhuese dhe kompanitë industriale, të cilat krijojnë marka kombëtare dhe vlerë të shtuar për ekonominë. Në vend të tyre, struktura e ekonomisë shqiptare dominohet nga kompanitë që ushqehen me tenderat e qeverisë, bizneset tregtare dhe kompanitë e shërbimeve.

Heiko Maas për fundin e dominancës amerikane

Ministri i Jashtëm gjerman, Heiko Mass dëshiron që Gjermania dhe Europa të bëhen të pavarura nga Shtetet e Bashkuara. Një sistem ndërkombëtar pagimi i BE do të ishte një mundësi, por sa shanse do të kishte ai

Puna për një sistem europian të kryerjes së pagesave të pavarur nga sistemi dominues ekzistues ndërkombëtar, SWIFT ka filluar ndërkohë. Kështu u shpreh ministri i Jashtëm gjerman, Heiko Maas në hapje të konferecës së ambasadorëve në Ministrinë e Jashtme në Berlin. “Ne duhet të rrisim pavarësinë e Europës dhe sovranitetin në politikat tregtare, ekonomike dhe financiare”, tha Maas. “Nuk do të jetë e lehtë, por kemi filluar ndërkohë ta bëjmë.”

Christopher Bovis, profesor për të drejtën ndërkombëtare të biznesit në Universitetin Hull në Britaninë e Madhe, thotë se kjo ka filluar që më parë. “Komisioni Europian ka qenë duke zhvilluar një sistem, një sistem paralel me SWIFT, i cili i lejon Iranit të lidhet me sistemet financiare europiane, sistemet europiane të kleringut, të nxitura e mbështetura nga Banka Europiane e Investimeve e bazuar në euro”, tha Bovis për Deutsche Wellen.

Komentet e ministrit të Jashtëm gjerman pasojnë artikullin e shkruar për gazetën ditore Handelsblatt së fundmi, mbi strategjinë e ardhshme të Gjermanisë drejt Shteteve të Bashkuara. “Ka ardhur koha të rivlerësojmë partneritetin tonë…Europianët duhet të bëhen shtyllë mbështetëse e rendit botëror, një partner, për të gjithë ata që duan të angazhohen për këtë rend”, shkroi Maas.

Kancelarja gjermane, Angela Merkel e mbështeti thirrjen e Maas për një rol më të fortë të BE dhe më shumë unitet, por u shpreh me kujdes ndaj planeve për një alternativë europiane të sistemit SWIFT. Ajo pranoi se sanksionet amerikane për Iranin kanë shkaktuar probleme lidhur me sistemin SWIFT, por shtoi, se “në të njëjtën kohë, ne e dimë që marrëveshja SWIFT është shumë e rëndësishme, veçanërisht në çështjet e financimit të terrorizmit.”

Sistemi SWIFT dhe Irani

Shoqëria për Telekomunikacionin Ndërbankar Financiar Botëror, (SWIFT) është e lidhur me 10.000 banka dhe çdo sekondë përmes saj kalojnë kufijtë transferta të konsiderueshme. Me bazë në Belgjikë, SWIFT shprehet se ruan neutralitetin politik, por shoqëria iu nënshtrua influencimit amerikane në të shkuarën duke bllokuar tranfertat në Kubë dhe Iran. Pas sulmeve terroriste të 11 Shtatorit 2001, Departamenti i Thesarit në SHBA përdori të dhëna të këtij sistemi për të pasur dijeni mbi financimin e terroristëve. Ndërsa tani, nëse nuk bëhet ndonjë përjashtim, SWIFT do t’i kërkohet nga amerikanët që të shkëpusë bankat iraniane nga sistemi më 4 nëntor, ndryshe do të ndeshet me kundërmasat amerikane. Ndërkohë disa kompani europiane janë tërhequr nga Irani.

Megjithatë ka edhe nga ata që sanksionet i shohin si mundësi për të zhvilluar krypto-valutën. Mohamad Reza Purebrahimi nga Komisioni Parlamentar Iranian për Çështjet Ekonomike thotë, se Rusia ndërkohë ka rënë dakord të përdorë sistemet e decentralizuara finanicare si krypto-valutën për të kryer transaksione me Iranin. Ndoshta edhe metoda të dikurshme mund të rivihen në përdorim. Dy akademikë Esfandyar Batmanghelidj dhe Axel Hellmann kanë argumentuar se gjatë bllokimit të sistemit SWIFt në vitet 2012-2016, disa banka europiane i ruajtën lidhjet e tyre financiare me Iranin duke përdorur “sistem ad hoc mesazhimi”, gjë që mund të rigjallërohet sërish.

Shqetësime të tjera

Por me sa duket problemet shkojnë përtej teknologjisë dhe çështjeve logjistike. Profesori anglez Christopher Bovis thotë se “për momentin ne jemi në rrugën e përplajes frontale të dy kontinenteve, ndërmjet dy sistemeve ekonomike. Dhe përdorimi i sistemit rregullator financiar, përfshi edhe SWIFT, përfshi pagimin dhe sistemin e kleringut është përdorur zakonisht për të promovuar interesat ekonomike dhe diplomatike të SHBA. Tani BE po përgjigjet me sukses.”

Bankat gjermane përfshirë edhe Bankën Federale të Gjermaninë bëjnë biznese në SHBA dhe janë të varura nga akcesi në tregjet amerikane të kapitalit për rifinancim. Thorsten Benner, drejtor i Institutit “Global Public Policy” me qendër në Berlin i tha Deutsche Welles, se “SHBA me siguri do të kërkojë të përçajë dhe të shantazhojë BE. Një sistem i pavarur i BE me imunitet ndaj sanksioneve amerikane perceptohet nga administrata e Trumpit si kërcënim i interesave kyç amerikane.”

Përveç kësaj, bordi i SWIFT-it ka si anëtarë 25 bankat më të mëdha botërore, përfshirë edhe dy amerikane, Citigroup’s Yawar Shah dhe J.P Morgan’s. Pra shihet se ka pak gjasa që Trump të bllokojë dy banka amerikane në bizneset e tyre. Sipas Thorsten Benner, BE luajti njëkohë të gjatë për sa kohë ishte në interesin e saj, por po bën një hap pas, tani kur sanksionet prekin BE dhe interesat e saj të politikës së jashtme.

Kuçova dhe një shifër sa naftë ka sot nëntoka e Shqipërisë

Referati i AKBN me një titull të madh “Tërheqja e investitorëve strategjikë në kërkimin dhe prodhimin e naftës dhe gazit dhe zhvillimin e prodhimit në vendburimet ekzistuese” ishte një strategji e paplotë, pasi nuk kishte asgjë për rezervat ekzistuese të naftës e gazit. I trajtuar problemi në këtë mënyrë ka ndikuar edhe në perceptimin nga vendim-marrësit për kompleksitetin e lidhjes dhe administrimit të marrëveshjeve hidrokarbure dhe të zhvillimit të sasisë së madhe të rezervave të naftës e gazit që ndodhen aktualisht nën rezervuarët nëntokësorë të vendburimeve tona (rreth 355 milionë tonë ose rreth 2.2 miliardë barela)…

Nga Vlash Laçka

U festua 100 vjetori i zbulimit të naftës, por ai që i vuri vulën Shqipërisë si vend naftëmbajtës ishte vendburimi i Kuçovës i futur në shfrytëzim para 90 vitesh. Historia e këtij vendburimi është historia që ka përcaktuar natyrën dhe karakteristikat e jetëssë vet qytetit dhe qytetarëve të Kuçovës, si një nga qytetet me nivel qytetarie të lartë që trashëgoi e zhvilloi edukatën e punës dhe profesionalizmin e nivelit të lartë prej italianëve e në vijim atë të vendeve të tjera me të zhvillura se ne, gjeneroi të ardhura të konsiderueshme për ekonominë, por edhe kulturë e arte nga dolën jo vetëm inxhinierë të shkëlqyer por edhe artistë e piktorë tëmëdhenj, siguroi një punësim të stabilizuar të qytetarëve të saj dhe, krijoi një bashkësi qytetare unike ku u tretën karakteristikat me të mira krahinore të vendit. Por sot shikon një qytet ku gjen shumë pak nga gjallëria e kaluar.

Kremtimi i vakët i 100 vjetorit të industrisë së naftës, i mbajtur në Kuçovë para rreth 4 muajsh, kaloi si “era me shi”, duke lënë jashtë vëmendjes gati tre çerekun e atyre që bënë historinë e kësaj industrie dhe i siguruan vendit të ardhura të mëdha që të “shihnin dritë” edhe zonat më të thella të vendit. Asnjë fjalë për dinamikën dhe të ardhmen e rezervave të naftës e të gazit, as edhe për ecurinë e prodhimit të naftës e gazit, grafiku i të cilit të kujton ngjitjen në malin e Shpiragut, ku sot pritet të zbulohet një vendburim shprese.

Referate të mbushura me një mori detajesh dhe të personalizuara në detaje për metodat e kërkim – zbulimit, ku shifrat për dinamikën e kilometrave të profileve sizmike dhe numri i puseve me metrazhin e shpuar ndër vite zunë vendin kryesor, sikur ato të përbënin statistikat dhe vlerën kryesore që kanë karakterizuar ecurinë 100 vjeçare të kësaj industrie! Kilometrat e profileve sizmikë dhe metrazhi janë mjete për të realizuar produktin me vlerë të lartë ekonomike, sepse të gjithë investimet për operacionet hidrokarbure që kryhen në naftë kanë si qëllim vetëm shtimin e rezervave dhe intensifikimin e prodhimit te naftës dhe gazit, që përbëjnë thelbin ekonomik të sektorit hidrokarbur.

Por në këtë aktivitet simbol, referati i AKBN me një titull të madh “Tërheqja e investitorëve strategjikë në kërkimin dhe prodhimin e naftës dhe gazit dhe zhvillimin e prodhimit në vendburimet ekzistuese” ishte një strategji e paplotë, pasi nuk kishte asgjë për rezervat ekzistuese të naftës e gazit dhe çfarë përbëjnë ato, asgjë për evidentimin e arritjeve në fushën e zhvillimit të vendburimeve, asgjë për teknologjinë që rrit rikupermine rezervave,për rrjedhojë asgjë për të ardhmen e tyre.

Nuk u evidentuan as kontribuesit kryesorë që realizuan me sukses shfrytëzimin racional të rezervave dhe zhvillimin e vendburimeve të naftës e gazit, aktivitet që e kanë udhëhequr Vangjush Kokonozi, Rodolf Sahatçi e Skender Osmani, etj, duke vendosur në baza shkencore bashkëkohore vlerësimin e kapaciteve naftëmbajtëse e naftëdhënëse tëvendburimeve dhe me Plane Zhvillimi të mirëfillta që siguronin nxjerrjen e maksimumit të mundshëm të rezervave prej tyre; po ashtu edhe ata që gjetën rrugët dhe metodat më të përshtatshme për të intensifikuar nxjerrjen e naftës në përputhje me karakteristikat e dallueshme të naftave të rënda e shumë viskoze të vendit tonë,nëpërmjet eksperimentimeve shkencore të panumërta, ku në krye kanë qendruar Milto Bano, Simon Ranxha e Kristaq Fani, etj. Po këtu duhet të veçoheshin edhe Perikli Prifti e Robert Kokonozi, etj. që përfaqësojnë modelin më të arrirrë në menaxhimin dhe administrimin me profesionalizëm të lartë të strukturave të prodhimit të naftës e gazit.

Prej organizatorëve duhej të pritej që të iniconin propozimin tek Presidenti për t’i akorduar këtyre titullin “Mjeshtër i Madh”.

Pra është rrudhosur aktiviteti i AKBN-së. I trajtuar problemi në këtë mënyrë ka ndikuar edhe në perceptimin nga vendim-marrësit për kompleksitetin e lidhjes dhe administrimit të marrëveshjeve hidrokarbure dhe të zhvillimit të sasisë së madhe të rezervave të naftës e gazit që ndodhen aktualisht nën rezervuarët nëntokësorë të vendburimeve tona (rreth 355 milionë tonë ose rreth 2.2 miliardë barela).

Po rikthehemi tek Kuçova. Ka vite të tëra, mbi një çerek shekulli që vendburimi po konsiderohet gati i shterruar dhe nuk ka një vizion të qartë për të. Prodhimi i vendburimit të Kuçovës aktualisht nuk i arrin 20 mijë ton naftë në vit që po shkon drejt shuarjes dhe banorët e Kuçovës po vazhdojnë ta ndjejnë këtë tani me shkurtimin e vendeve të punës, pa asnjë shpresë për nesër.

Paradoksi qendron në faktin se në bilancin shtetëror (INSTAT) për Kuçovën, si vb i dytë më i madh në vend, janë të regjistruara dhe raportohen brenda e jashtë vendit 78 milion tonë naftë (rreth 500 milion bbl) rezerva gjeologjike, nga të cilat janë nxjerrë pak më tepër se 4 milion ton (5.5 %), të provuara me shkallë sigurie 50 deri 90 %.

Për një pyetje që bëra në fund të eventit të 100 vjetorit për rezervat e vendburimeve tona e në veçanti për Kuçovën se çfarë të ardhme kanë rezervat e mëdha të mbetura në nëntokën e vendburimit, nëse do promovohej ky vendburim e të përzgjidheshin kompanitë që zotërojnë dhe ofrojnë teknologji të avancuar, mora si përgjigje një “ngritje supesh”.

Që ky vendburim mund të rehabilitohet, këtë e vërteton në mënyrë të padiskutueshme vet historia e shfrytëzimit të tij. Në këtë nivel të ulët që është sot ka qenë prodhimi i vendburimit edhe mbi 50 vjet më parë (v. 1956 = 25 mijë ton/vit). Në fillim të vitit 1965, pak pasi isha diplomuar, pata rastin dhe fatin të më ngarkohej realizimi i studimit për rigjallërimin e tij, që e përfundova në fillim të vitit 1966 bashkë me k/gjeol. e DPPN Beqir Alia.

Studimi i kryer dhe zbatimi i tij, kryesisht nga vlerësimi dhe futja e sipërfaqeve të veçanta në shfrytëzim (bashkë me inxh. Robert Kokonozin) e rritën prodhimin pas 3 viteve (1968) në 38.2 mijë ton ose mbi 50 %; mëvonë futja e shtratimeve të rinj dhe përdorimi iteknologjisë së injektimit të avullit (EOR) në vitet ’80 e ngritën prodhimin në nivelin e 91 mijë tonë naftë në vit (1986) ose mbi 3.6 herë krahasuar me vitin 1965.

Prandaj më ka ardhur keq kur, në ndonjë takim të rastit me drejtues, deputetë apo politikanë kryesorë, kam dëgjuar të thuhet se “i tillë është tipi i vendburimit të Kuçovës dhe nuk mund të merret më tepër”, mendim i cili me siguri është servirur nga specialistë mediokër.

Që të rehabilitohet vendburimi i Kuçovës ka dy mundësi. Së pari, Marrëveshja Hidrokarbure me kompani të huaja, si rruga më e përshtatshme për të siguruar investime dhe teknologji për rekuperimin e rezervave të mbetura në vendburimet. Marrëveshja e vitit 2007 për Kuçovën me kompaninë Sherwood International Petroleum, u reduktua në 1/100 e sipërfaqes produktive të vb, nga e cila, tani pas 10 vitesh, janë shpuar vetëm 2-3 puse me një prodhim vjetor prej vetëm 2000 – 2500 ton/vit (!?).

A ka kuptim që një marrëveshje e tillëtë bllokojë vendburimin për 10 vjet me radhë dhe të mos bëhet asnjë promovim për mbi 90 % të sipërfaqes produktive të vendburimit që është lënë e lirë, madje kjo MH vazhdon të konsiderohet si marrëveshje e tërë vendburimit (edhe në raportet e çdo viti të EITI Albania). Çfarë kuptimi ka kjo?!

Së dyti, duhet gjetur investitori që zotëron teknologji të avancuar për rehabilitimin e vendburimeve në shterim. Sot shtetet e zhvilluara të naftës, por edhe nga ato në zhvillim kanë ndryshuar rrënjësisht strategjinë e tyre për naftën, madje e quajnë si sfida e shekullit ’21, që lidhet me inovacionet në teknologji për shfrytëzimin e rezervave hidrokarbure të njohura. Ka një përmbysje të madhe për të përmirësuar rikuperimin e naftës nga vendburimet ekzistuese me rënie prodhimi, mbështetur në zhvillimin cilësor dhe të shpejtë të teknologjive dhe praktikave të reja të punës, që tek ne janë të panjohura.

Madje nga ekspertët vlerësohet se këto mundësi janë më të mëdha në vendet ku, për arsye të ndryshme, disa nga teknologjitë më të fundit dhe mënyrat e punës nuk kanë mundur të zbatohen, ku ne jemi tipik në këtë drejtim.

Aktualisht tek ne nuk ka struktura që mund ta realizojnë strategjinë e re. Sot mund të gjesh një promovim skematik në nivel drejtuesish qendror, larg atij promovimi që bënte Agjencia Kombëtare e Hidrokarbureve deri 10 vite më parë, kur u shkri Insituti i Naftës dhe,me ristrukturimin në AKBN u hoq dorë nga profesionalizmi.

Botuar në DITA

Vështirësitë e Kosovës në integrimin ekonomik rajonal

Integrimi ekonomik rajonal, për Kosovën po shihet si proces i vështirë. Zyrtarë të Qeverisë si dhe ekspertë të çështjeve ekonomike thonë se mungesa e lirisë së lëvizjes si dhe pengesat që paraqiten për qarkullim të njerëzve dhe mallrave me disa vende të rajonit, janë problemet kryesore me të cilat po ballafaqohet Kosova në proceset integruese ekonomike në Ballkanin Perëndimor

Pavarësisht faktit që mekanizmat ndërkombëtarë, bashkëpunimin rajonal e kanë parë si një domosdoshmëri, jo vetëm për stabilitetin e Ballkanit Perëndimor, por edhe për mirëqenien e qytetarëve të vendeve të rajonit, sipas ekspertëve në Prishtinë, Kosova në këtë drejtim ballafaqohet me sfida specifike, krahasuar me vendet tjera.

Profesori Gazmend Qorraj, ligjërues i lëndës Ekonomia e Kosovës dhe Bashkimi Evropian në Fakultetin Ekonomik, thotë për Radion Evropa e Lirë se pavarësisht investimeve të shumta të Bashkimit Evropian për thellimin e integrimit ekonomik në rajon, ky proces është shumë i komplikuar.

“Edhe pse në Ballkanin Perëndimor ka ndodhur liberalizimi i tregut, ende ka barriera të shumta jotarifore, qoftë politike, por edhe teknike dhe ekonomike”.

“Madje Kosova ka sfida specifike të cilat nuk i kanë vendet tjera, siç është liria e lëvizjes, mandej problemet kryesisht me Bosnjën dhe Serbinë. Fatkeqësisht, nganjëherë kemi probleme edhe me Shqipërinë që nga aspekti politik nuk vërehen si komplekse, por nëse bisedohet me bizneset, ata tregojnë se janë biznese të mëdha”, thotë Qorraj.

Bashkimi Evropian vazhdimisht u ka kërkuar vendeve të Ballkanit Perëndimor që të zhvillojnë projekte të përbashkëta me standarde evropiane në fushën e infrastrukturës rrugore, hekurudhore, por edhe doganore, me qëllim të lehtësimit të qarkullimit të njerëzve dhe mallrave.

Por, eksperti tjetër për çështje ekonomike, Naim Gashi, për Radion Evropa e Lirë thekson se Kosova ballafaqohet më dy pengesa kryesore për përfshirjen në projektet dhe iniciativat rajonale.

“Pengesa e parë vjen nga mosnjohja që po i bëjnë Kosovës në rajon, Serbia dhe Bosnja dhe Hercegovina të cilat vazhdimisht sabotojnë zbatimin e Marrëveshja e Tregtisë së Lirë dhe marrëveshjeve tjera të lëvizjes së qytetarëve, mallrave dhe shërbimeve në Kosovë”.

“Kurse, problemi i dytë po vjen nga mosnjohja e Kosovës nga pesë vendet anëtare të Bashkimit Evropian, të cilat po frenojnë, në fakt po ngadalësojnë, përfshirjen e Kosovës në të gjitha iniciativat rajonale, ku përfshihen edhe financimet e projekteve të ndryshme”, thotë Gashi.

Marrëveshja e Tregtisë së Lirë me vendet e Evropës Qendrore, e njohur me shkurtesën CEFTA, ishte një nga projektet e Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor në fushën e tregtisë, por problemet ndërmjet vendeve të rajonit nisin që prej shpalljes së pavarësisë së Kosovës dhe kundërshtimit të Serbisë dhe Bosnjë e Hercegovinës.

Ndërsa, në vitin 2016 ka hyrë në fuqi edhe Marrëveshja për Stabilizim Asocim (MSA), e cila u mundëson bizneseve kosovare të depërtojnë në tregun e Bashkimit Evropian.

Ndërkohë, udhëheqësit e vendeve të Ballkanit Perëndimor, edhe në takimin joformal të ditës së hënë, që është mbajtur në Durrës në Shqipëri, kanë diskutuar për thellimin e integrimit rajonal, me fokus në ekonomi, tregti dhe energjetikë.

Kryeministri i Kosovës, Ramush Haradinaj, ka theksuar se Kosova po e kryen pjesën e vet për të ndihmuar Ballkanin Perëndimor, në veçanti në infrastrukturën rrugore, por që sipas tij, Kosova ka vështirësi krahasuar me vendet tjera të Ballkanit Perëndimor.

“Ne kemi disa vështirësi që dallojnë nga vendet tjera, siç është liria e lëvizjes. Ne kemi ende vështirësi në qarkullim të lirë kur kalojmë nëpër Serbi, qytetarët tanë presin me orë të tëra, po ashtu nuk mund shkojmë në Bosnje. Ndërsa, për të komunikuar me Kroacinë na duhen vizat, e që e bën më të vështirë jetën tonë ekonomike. Ajo që e kemi më lehtë dhe që do të avancohet në nivelin e duhur, është marrëdhënia me Shqipërinë”, theksoi Haradinaj.

Ndryshe, takimi në Durrës i udhëheqësve të Ballkanit Perëndimor është mbajtur në kuadër të Procesit të Berlinit, të cilin e ka nisur kancelarja gjermane, Angela Merkel, në vitin 2014.

Procesi i Berlinit, synon përshpejtimin e integrimit evropian të vendeve të rajonit të Ballkanit, nxitjen e bashkëpunimit ndërmjet tyre, si dhe mbështetjen për zhvillimin ekonomik.

Konkurrenca po rrezikon produktet vendore

Kompanitë prodhuese në Kosovë duhet të rrisin standardin e cilësisë së produkteve, në të kundërtën, konkurrenca që vjen nga produktet e vendeve të rajonit dhe ato të Bashkimit Evropian, mund t’i rrezikojë ato

Drejtori ekzekutiv i Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë, Arian Zeka, në një prononcim për Radion Evropa e Lirë thotë se presioni konkurrues nga produktet e Bashkimit Evropian që nga hyrja në fuqi e Marrëveshjes së Stabilizim Asocimit (MSA), nga viti në vit, po shënon rritje.

Marrëveshja e Stabilizim Asociimit, si marrëveshja e parë kontraktuale ndërmjet Kosovës dhe Bashkimit Evropian, ka hyrë në fuqi më 1 prill të vitit 2016.

Sipas Zekës, ky presion konkurruese ka bërë që prodhuesit vendorë, jo që nuk mund të mendojnë për eksportet në tregjet e BE-së, por ata nuk arrijnë të zëvendësojnë një pjesë të importeve.

Kjo rritje e konkurrencës, shton ai, duhet të bëjë që të punohet më shumë në ngritjen e cilësisë së produkteve.

“Prej kohës kur ka hyrë në fuqi MSA-ja, ne si Odë Amerikane vazhdimisht i kemi bërë thirrje institucioneve të Kosovës, në veçanti Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë, që të mbështesë prodhuesit kosovarë në aspektin e ngritjes së standardeve, si një parakusht për hyrjen e produkteve të tyre në tregun e BE-së. Mirëpo, ajo çka kemi parë është se është bërë pak në ngritjen e infrastrukturës të cilësisë në përgjithësi”, thotë Zeka.

MSA-ja, është vlerësuar se Kosovës, posaçërisht bizneseve të vendit, i hap dyer për pjesëmarrje aktive në tregun prej 500 milionë banorësh, ku rrjedhimisht do rë rrisë marrëdhëniet tregtare në mes të Kosovës dhe vendeve të BE-së.

Por, në këtë treg prej 500 milionë banorëve, vlerësohet se do të jetë mjaft sfiduese të depërtojnë të gjitha kompanitë e Kosovës, pasi që cilësia e produkteve nga Kosova, në këtë rast mbetet e nivelit më të ulët.

Zeka thekson se Kosova duhet të bëjë përpjekje që të zëvendësojë disa nga produktet që importohen në veçanti ato bujqësore.

“Është paradoksale që Kosova sot të importojë gjithçka edhe artikuj ushqimore, kur ne i kemi kapacitet e nevojshme dhe mundësitë që ato produkte i bëjmë në vendin tonë. Këtu duhet që Ministria e Tregtisë dhe Industrisë të përkrahë prodhuesit që të ngritin prodhimin e tyre, në harmoni me standardet e cilësisë që zbatohen brenda Bashkimit Evropian”, thotë Zeka.

Të dhënat e Agjencisë së Statistikave të Kosovës nga tregtia e jashtme në Kosovë tregojnë për një deficit tregtar më të lartë për 23.5 për qind në muajin qershor 2018, në raport me periudhën e njëjtë të vitit 2017.

Eksporti i mallrave në muajin qershor 2018 kishte vlerën 37.1 milionë euro, ndërsa importi 305.7 milionë euro.

Adriatik Stavileci, zëdhënës në Doganat e Kosovës thotë për Radion Evropa e Lirë se shkëmbimet tregtare me vendet e rajonit që nga hyrja në fuqi e MSA-së kanë shënuar rritje.

“Efektet kryesore që janë parë nga MSA-ja është rritja e qarkullimit, si në aspektin e importeve të produkteve të Bashkimit Evropian, po ashtu edhe produkteve vendore në vendet e BE-së. Krahasuar periudhën e janar –korrik të këtij viti me periudhën e njëjtë të vitit të kaluar, importi ka shënuar rritje për 19 për qind me vendet e BE-së ”, thotë Stavileci.

MSA, përveç tjerash, në aspektin ekonomik parasheh që nga viti në vit, tatimi doganor për produktet që vinë nga Bashkimi Evropian të zbritet, derisa pas 10 vjetësh të hyrjes në fuqi, të gjithë produktet të mos kenë fare taksë doganore.

Për shkak të lirimit nga taksa doganore, gjë të cilën e parasheh MSA-ja , Doganat e Kosovës, shton Stavileci, në vitin 2017 kanë arkëtuar 17 milionë euro më pak, derisa në vitin 2018 parashihet të jenë 25 milionë euro më pak të hyra.

Britania dhe Kina të interesuara të arrijnë një marrëveshje për tregti të lirë

Kina dhe Britania e Madhe janë pajtuar që të shikojnë mundësitë që të arrijnë një marrëveshje për tregti të lirë, pasi Londra të largohet nga Bashkimi Evropian, tha Ministria e Tregtisë së Kinës përmes një njoftimi, pasi ministrat e tregtisë së dy vendeve u takuan

Britania ka shtyrë përpara mesazhin se është e hapur të bëjnë biznes me kompanitë kineze, taksa vendi përgatitet që të largohet vitin e ardhshëm nga BE-ja.

Kina është një nga vendet që Britania dëshiron të nënshkruajë marrëveshje të tregtisë së lirë pas Brexit-it. Muajin e kaluar, Kina i ofroi Britanisë mundësinë e bisedimeve për një marrëveshje të tillë.

Përmes një njoftimi për media, pas takimi të ministri britanik të Tregtisë, Liam Fox dhe homologut të tij kinez, Zhong Shan, ministria kineze tha se dy ministrat kanë biseduar edhe për rritjen e investimeve në dy shtetet përkatëse dhe zgjerimin e shërbimeve tregtare.

Dy shtetet po ashtu janë pajtuar “që në mënyrë aktive të eksplorojnë mundësitë e diskutimit të një marrëveshjeje për tregti të lirë pas Brexit-it”, thuhet në njoftim, pa dhënë më shumë detaje.

Përderisa një pakt tregtar me Kinën do të ishte fitore politike për Qeverinë britanike, bisedimet formale për një gjë të tillë nuk mund të nisin derisa të zyrtarizohet largimi i Britanisë nga BE-ja.

ZRRE: Tarifat e energjisë elektrike për vitin 2018 mbeten të njëjta

Parametrat e rinj rregullativë për periudhën 2018-2022, të miratuar nga Zyra e Rregullatorit të Energjisë të hënën, nuk do të ndikojnë në tarifat e energjisë elektrike për vitin 2018, raporton KTV

Kështu thuhet në një sqarim të ZRRE-së dërguar mediave, në të cilin hidhen poshtë disa prej raportimeve dhe pretendimeve të ditëve të fundit të bëra nga disa media dhe organizata të shoqërisë civile. Sipas ZRRE-së, reagimet e fundit, vlerësimet dhe kualifikimet janë në kundërshtim me realitetin për sa i përket reflektimit të këtyre parametrave në rritjen e çmimit të energjisë elektrike.

“Për ZRRE-në disa nga këto vlerësime dhe reagime janë joprofesionale dhe mund të krijojnë opinion joreal te konsumatorët. Prandaj, si të tilla për ZRRE-në janë të papranueshme, cenojnë integritetin dhe profesionalizmin e ZRRE-së dhe për më tepër, dezinformojnë opinionin”, thuhet në sqarim.

Askush s’i blenë hipotekat

Bankat komerciale që operojnë në Kosovë, jo rrallë herë shpallin njoftime publike për shitje të veturave, tokave, dhe pasurive tjera të luajtshme apo të paluajtshme, hapësira banimi dhe hapësira afariste

Të gjitha këto janë hipoteka, të cilat bankat komerciale në tregun e Kosovës, i kanë vënë në shitje. Shitja e hipotekave vjen si pasojë e mosarritjes se shlyerjeve të kredive ndaj bankave nga ana e kredimarrësve. Por, në tregun e Kosovës rrallë herë ndodh të blihet pasuria e lënë peng në banka.

Hipoteka është një e drejtë reale që vihet mbi pasurinë e debitorit në dobi të kreditorit, për të siguruar përmbushjen e një detyrimi.

Sipas të dhënave të Bankës Qendrore të Republikës se Kosovës, rreth 4.8 milionë euro është vlera e përgjithshme e të gjitha pasurive të paluajtshme dhe të luajtshme në bankat komerciale në vend.

Ekspertë për çështje financiare dhe përmbarues në Kosovë, konsiderojnë se problemi i mosshitjes së pronave të lëna hipotekë, ka të bëjë më traditën e qytetarëve që mos të blihet pasuria, sipas tyre, me probleme.

Përmbaruesi Fadil Hoxha, njëherësh ish-zëvendëskryetar i Bordit Ekzekutiv të Odës së Përmbaruesve Privat, thotë për Radion Evropa e Lirë se qytetarët hezitojnë të blejnë pronat e lëna hipotekë.

Ai tregon se interesimi për këto prona nuk mungon, por blerje nuk ka.

“Ka pasur disa herë interesim, në fakt kanë ardhur qytetarët janë interesuar për çmimin e këtyre pronave, nuk kanë diskutuar a kanë probleme, pavarësisht asaj se ne i tregojmë se probleme ligjore nuk ka, pasi ligji ekziston për një çështje të tillë, por pastaj nuk janë paraqitur”, thotë Hoxha.

Edhe ekspertë për çështje financiare, theksojnë se blerja e hipotekave nga palët e treta në të shumtën e rasteve dështon, për shkak të traditës se qytetarëve.

Hashim Rexhepi ish-guvernator në Bankën Qendrore të Republikës se Kosovës, për Radion Evropa e Lirë thotë se pavarësisht faktit se sistemi bankar në Kosovë është i qëndrueshëm dhe kreditë joperformuese janë në nivel të ulët, mosshitja e pronave hipotekë është problem evident dhe mjaft kompleks.

“Në rastet kur bankat detyrohen të shesin pronat e ndryshme, ende është i pranishëm mentaliteti nga e kaluara, që mos të blihen pronat e të afërmeve të tyre. Në këtë drejtim nevojitet një vetëdijesim më i madh sepse prona është pronë dhe është e drejtë e bankës që të shesë. Unë mendoj se kjo çështje gradualisht do të avancohet dhe si problem do zgjidhet. Por, në mungesë të blerësve potencial, këto prona në të shumtën e rasteve detyrohet t’i blejnë vetë bankat komerciale. Zakonisht në 99 për qind të rasteve, bankat i blejnë dhe bëhen pronarë të tyre”.

Sidoqoftë, sipas shoqërisë civile që merren më këtë çështje, institucionet financiare që operojnë në vend zhvlerësojnë në masë të madhe vlerën e patundshmërisë së lënë si hipotekë apo kolateral në bankat komerciale.

Ndryshe, vlera e kredive të lëshuara nga 10 bankat komerciale ka arritura në rreth 2. 6 miliardë euro, me normë të interesit 6.5 për qind.