Lajm.co

“Korrigjimi i kufijve e sjell Serbinë deri në Graçanicë”

Ish-diplomati i Kosovës, Lulzim Peci, thotë se politika shtetërore e Kosovës ndaj Serbisë nuk është aspak në nivelin e duhur, e madje thotë se e njëjta është privatizuar nga presidenti i vendit, Hashim Thaçi

Sipas tij, me këtë politikë dhe me idenë e korrigjimit të kufirit Kosovë-Serbi, “s’do të çuditesha nëse Serbia na hyn deri në Graçanicë”.

“Derisa politika e Serbisë në raport me Kosovën është koordinuar në mes dikastereve shtetërore, tek ne politika ndaj Serbisë, as nuk ka koordinim, dhe për më tepër është shndërruar në pronë private nga presidenti i vendit. Kështu si jemi dhe si bëjmë ‘politikë shtetërore’ nuk do të çuditem nëse me ‘korrigjim’ të kufijve, Serbia do të na vjen deri në Graçanicë”, thekson Peci në një postim në Facebook, raporton Koha.net.

Peci, që tani drejton institutin KIPRED, thotë se njëri ndër argumentet kyçe për shtetësinë e Kosovës dhe njohjen ndërkombëtare janë pikërisht kufijtë e saj, të cilët janë të pakontestuar.

Ndërsa thekson se në anën tjetër, Serbia, edhe pse ka pretendime territoriale dhe nuk e njeh shtetësinë e Kosovës, “asnjëherë nuk i ka kontestuar kufijtë e saj, dhe pikërisht duke u bazuar në këta kufij e ka nënshkruar Marrëveshjen e Kumanovës”.

Më tej, Lulzim Peci thotë se kufijtë edhe mund të korrigjohen mes shteteve të ndryshme, mirëpo vetëm nëse konstatohet se është bërë gabim në shënjimin e tyre.

“Kjo nënkupton lëvizje minore, por jo edhe qytete dhe fshatra që duhet të përfshihen në këtë korrigjim”, thekson ai, raporton Koha.net, ndërsa thotë se “Kosova, edhe pse ka kufij prej 400 km me Serbinë, kjo nuk do të thotë se nuk dihet se ku është kufiri”.

Sipas tij, kufiri mes Kosovës dhe Serbisë është saktësisht i përcaktuar me hartat kadastrale të qyteteve kufitare në të dyja anët e kufirit.

“Prandaj, opsioni i plasuar i ‘korrigjimit’ të kufijve me Serbinë, nuk është as më shumë dhe as më pak se sa eufemizëm për këmbim të territoreve me Serbinë dhe ndarje e Kosovës. Kërcënimi, se nëse nuk do të behet ky ‘korrigjim’ në Kosovë do të behet Republika Serbe, është vetëm një përpjekje për të ju hedhur pluhur në sy qytetarëve të vendit”, deklaron Peci, raporton Koha.net.

Ai shtron pyetjen se “nëse kjo është e vërtetë, atëherë pse e nënshkruat marrëveshjen e prillit 2013? Nëse atëherë keni gabuar, pse duhet të ju besojmë se nuk do të gabohet edhe tani me “korrigjimin” e kufijve?”

Në fund, drejtori i KIPRED-it, Lulzim Peci, tërë përgjegjësinë për situatën e krijuar ia vë Qeverisë dhe Parlamentit, institucione të cilat, sipas tij, “duhet të veprojnë me përgjegjësinë e tyre kushtetuese”.

“Nëse nuk veproni, nuk amnistoheni nga pasojat e asnjë të keqeje që mund t’i ndodhë vendit”, përfundon Lulzim Peci.

Pasi fundosi Lirën turke, Dollari tani po fundosë edhe Rublen ruse

Aleksei Nikolayev, një nga më shumë se 56 milionë rusë që rizgjodhi presidentin Vladimir Putin në mars, tashmë po llogarit koston e mundshme të një ruble më të dobët: më pak fuqi shpenzuese jashtë vendit, çmime më të larta në shtëpi dhe një “vrimë” tjetër në rrip, për ta shtrënguar

Por Nikolayev, një dizajner grafik 56-vjeçar, i cili shijon udhëtime jashtë shtetit dhe verë të importuar, fajëson Perëndimin, e jo Putin, për “dhimbjen” dhe nuk ka keqardhje për votimin për një politikan që ai e sheh si njeriun e duhur për të udhëhequr Rusinë në këto kohë të trazuara.

“Është e dhimbshme dhe është e pakëndshme, por nuk do të ndryshojë bindjen time politike”, tha Nikolaiev, duke komentuar për rublën që u zhvlerWsua 10 për qind ndaj dollarit, që nga fundi i korrikut, kryesisht për shkak të sanksioneve të reja të Shteteve të Bashkuara mbi Rusinë.

“Në të vërtetë, aq e çuditshme sa mund të tingëllojë, kjo vetëm do të forcojë bindjet e mia. Ata (Perëndimi) po përpiqen të thyejnë Rusinë”, shprehet rusi.

Pikëpamja e Nikolayevit për të mos fajësuar Putin është shumë e gjerë midis rusëve, sipas Stepan Goncharov, një sociolog në sondazhin e Qendrës Levada.

“Njerëzit nuk e kuptojnë me të vërtetë dinamikën pas saj dhe presidenti, tradicionalisht, është i sigurt nga kritikat”, tha Goncharov për Reuters.

Tregimi në Rusi se zhvlerësimi i rublës është rezultat i një komploti perëndimor, ka jehonë të drejtpërdrejtë me Turqinë, aleatin e Rusisë, monedha e së cilës ka regjistruar një rekord të rënieje të hënën. Presidenti turk, Tayyip Erdogan, ka thënë se vendi i tij është objekt i një lufte ekonomike dhe ka thënë se Turqia do të bojkotojë disa importe amerikane në hakmarrje.

Në Rusi, zhvlerësimi i rublës shkakton dhimbje për disa. Çmimi i mallrave të importuara ka gjasa të rritet. Pushimet jashtë shtetit janë bërë edhe më të shtrenjta.

Irina Turina, një zëdhënëse e Unionit të Udhëtimeve Ruse, tha se agjentët e udhëtimit kishin parë që kërkesa për pushimet e paketave të binte me 10-15 për qind javën e kaluar për shkak të paqëndrueshmërisë së rublës.

“Njerëzit të cilët ende nuk kanë paguar plotësisht për pushimet e tyre, po nxiten të paguajnë pjesën tjetër edhe nëse nuk kanë obligim për ta bërë këtë”, tha Turina për Reuters, duke thënë se qytetarët ishin të shqetësuar se bilanci i papaguar do të rillogaritet sipas një niveli më të lartë, të kursit të këmbimit më pak të favorshëm.

Serwer: SHBA do t’i thotë jo ndryshimit të kufijve

Ndarja e Kosovës apo ndërrimi i territoreve do të jetë një rrezik i madh për gjithë Ballkanin dhe një gjë e tillë nuk do të pranohet nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ka thënë Daniel Serwer, profesor në Universitetin, John Hopkins në Uashington në një intervistë për Radion Evropa e Lirë. Sipas tij, Serbia gjithmonë ka dashur ta ndajë Kosovën, por risi është insistimi i presidentit Hashim Thaçi që ta korrigjojë kufirin në pjesën lindore. Ai thotë se Serbia dhe Kosova tashmë kanë hapur Kutinë e Pandorës në Ballkan dhe duhet ta mbyllin sa më shpejt që është e mundur

Radio Evropa e Lirë: Pse diskutimet për ndarjen e Kosovës po vazhdojnë përkundër qëndrimit të Berlinit dhe Londrës se ata janë kundër ndonjë ndryshimi të kufijve në Ballkan?

Daniel Serwer: Mendoj se pozicioni gjerman është kritik. Pa mbështetjen gjermane, kjo ide e korrektimit të kufijve, këmbimit të territoreve, ndërrim tokash, quajeni si të doni, thjeshtë nuk mund të shkojë më tutje. Mendoj se Serbia, gjithmonë ka qenë e interesuar në këtë ide. Vuçiqi e ka shtyrë këtë ide përpara edhe së fundmi, por ka qenë mendim i përbashkët në Beograd për një kohë të gjatë. Është risi që kohëve të fundit edhe presidenti Thaçi ka folur për këtë. Personalisht mendoj se ishte gabim shumë i madh nga ana e tij. Vuçiq dëshiron të flasë vetëm për korrigjimin e kufirit në pjesën veriore, Thaçi dëshiron të korrigjojë kufirin e Kosovës vetëm në lindje dhe ju e dini se nuk ekziston vetëm një mënyrë e korrigjimit të kufirit. Ata do të duhej ta shkëmbejnë territorin dhe një shkëmbim i territorit do t’u bënte dëm interesave të tyre, sepse Serbia gjithmonë ka dashur të mbajë kontrollin mbi rrugën veri-jugore drejt detit në Selanik dhe Kosova gjithmonë ka dashur të mbajë kontrollin mbi furnizimin me ujë (nga Liqeni i Ujmanit) në pjesën veriore. Unë nuk mendoj se kjo marrëveshje mund të bëhet. Mendoj se Merkel ka bërë një favor të madh duke thënë jo. Mendoj se edhe amerikanët duhet thënë po ashtu jo. Kanë qenë të ngadalshëm për të bërë këtë por dua të besoj se do të thonë një jo të qartë dhe kritike.

Radio Evropa e Lirë: Shumëkush në Kosovë dhe Serbi thotë se ideja për ndarjen e Kosovës është duke u mbështetur nga amerikanët?

Daniel Serwer: Nuk besoj se ekziston ndonjë provë e mbështetjes së kësaj ideje nga amerikanët. (Kryeministrja serbe) Brnabiq dhe (ministri punëve të Jashtme) Daçiq erdhën në Uashington duke shtyrë fuqishëm këtë ide përpara, përfshirë edhe përmes njerëzve që ishin të afërt me presidentin Trump dhe amerikanët thanë: “Në rregull, ne do të dëgjojmë se çfarë keni për të thënë, ejani te ne me disa ide”. Nuk mendoj se amerikanët kanë menduar ndonjëherë që faktikisht të aprovojnë idenë, ata vetëm kanë menduar që të dëgjojnë dhe kjo është interpretuar në Ballkan si mbështetje. Unë nuk shoh mbështetje për ndonjë ide për ndarje në Uashington dhe mendoj se në fund amerikanët do të thonë një jo shumë të qartë.

Radio Evropa e Lirë: Nëse Kosova dhe Serbia arrijnë një marrëveshje dhe realizimin e idesë për ndarje, a mendoni se kjo gjë do të ishte një problem i madh në procesin e euro-integrimeve të Serbisë dhe Kosovës?

Daniel Serwer: Sigurisht, mund të ketë lëvizje masive të popullsisë. Kosova ka qenë shumë e kujdesshme sa i takon kësaj. Është shumë e qartë se nëse katër komunat veriore i jepen Serbisë atëherë serbët që jetojnë në jug te Kosovës do të evakuohen. Dhe ati, Sava Janjic (nga Manastiri i Deçanit) ka qenë shumë i qartë në lidhje me këtë dhe i kupton implikimet për ndarjen e Kosovës andaj ai publikisht e ka kundërshtuar një gjë të tillë. Ai po ashtu mund të mos e pranojë pavarësinë, por ai në veçanti kundërshton ndarjen për shkak të implikimeve që mund të ndodhin me serbët në pjesën jugore të Ibrit. Kosova nuk do të mbetet një shtet i pavarur nëse ka ndarje. Nëse ka ndarje do të mundet të bashkohet me Shqipërinë ose me pjesën shqiptare të Maqedonisë duke krijuar kaos në Ballkan. Kjo do t’i jepte fund çdo shprese për pranimin në Bashkimin Evropian në ndonjë të ardhme dhe po ashtu kjo do të përfundonte edhe ëndrrën e Serbisë për Bashkim Evropian. Pra, ka rrezik të madh këtu edhe për ambiciet për t’iu bashkuar NATO-s dhe Bashkimit Evropian, dhe kjo vlen për Prishtinën dhe Beogradin. Ata duhet ta dinë këtë gjë se ata tashmë kanë hapur Kutinë e Pandorës, e duhet ta mbyllin sa më shpejt që të jetë e mundur.

O shtypësi im, unë jam siç më do ti!

Pa dashur veten nuk mund të duash të tjerët. Urrejtja për veten është plotësisht e njëjtë me egoizmin e tejskajshëm dhe të shkakton të njëjtin izolim të tmerrshëm, të njëjtin dëshpërim. Edhe milingonat bëjnë luftëra (për ta mbrojtur territorin e vet), edhe bletët kanë një Shtet, edhe kastorët grumbullojnë ushqime për konsum


Nga Aurel Dasareti

Vetëmohimi, tragjedia jonë. Sot mes shqiptarëve të trojeve dhe diasporës flitet shumë për vlerat. Por ka një “vlerë” për të cilën pothuajse askush nuk flet dhe pothuajse askush nuk dëshiron ta përmend: vetë-mohimin. Të mohosh veten, t`i thuash jo vetvetes, Kombit tënd, Tokës tënde, Atdheut tënd – a është kjo vlerë që ne nuk duhet ta humbasim?

Prej kësaj ne kemi fjalën vetë-mohim, një vlerë që ka kapërcyer vijën e kuqe. Armiqtë e brendshëm, llomotitin bukur për mohimin dhe nënshtrimin, duke theksuar se këto “vlera” (copëtimi “korrigjim i kufirit” të Kosovës dhe Shqipërisë dhe falja e atyre tokave, detit, ujit dhe ajrit Greqisë, Malit të Zi dhe Serbisë) nuk janë negative, por se ato na vënë në të vërtetë në rrugën e “paqes” fqinjësore lirisë dhe prosperitetit.

Kur ne e nënshtrojmë dhe e mohojmë vetveten, bëhemi të lirë të vlerësojmë njerëzit e tjerë. Ëndrrat dhe planet e tyre janë të rëndësishme për ne. Kemi hyrë në një formë të re dhe të “mrekullueshme” të “lirisë”, lirinë për të hequr të drejtat tona për të mirën dhe në dobi të të tjerëve, pushtuesve gjakatarë – armiqve shekullor.

Atëherë për herë të parë mund t’i duam njerëzit e tjerë (armiqtë) pa kushte. Ne nuk jemi të shqetësuar që ata të na tregojnë përkatësisht dashuri të ngjashme. Ne nuk duhet të zemërohemi dhe shqetësohemi që tjerët na trajtojnë në mënyrë të veçantë, me poshtërsi. Ne duhet të kënaqemi kur të tjerët të kenë sukses. Ne ndiejmë trishtim të vërtetë dhe përlotemi kur ata dështojnë. Kjo do të thotë se pastaj ne do të mërzitemi më pak nëse planet tona nuk shkojnë ashtu siç dëshironim, vetëm nëse planet e të tjerëve (pushtuesve) ecin mirë për ta. Ne kemi ardhur në përfundim se është shumë më mirë t`u shërbejmë fqinjëve dhe dashakeqëve tjerë sesa të arrijmë qëllimet që neve na pëlqejnë.

Vetë-mohimi, një nga vlerat dhe virtytet më të vështira të të gjitha vlerave, lidhet me të qenët i përulur, tre hapa mbrapa – dhe le të vendosin fqinjët për fatin tonë.

Sunduesi i Kosovës, Thaçi, me bërllok tjerë që e rrethojnë dhe bashkëpunojnë, i detyron shqiptarët ta mohojnë vetveten dhe vendlindjen, duke marrë kudo me vete kryqin e tij sllavo-ortodoks të dhuruar nga Sllobodan Milosheviqi.

(Të sqarohemi, pasi nuk jam korrekt politikisht, i quaj bërllok, pisa, kopilë, fëlliqësira etj vetëm ata që e meritojnë titullin. Është naivitet të quhen “zotëri” tradhtarët që shkelin mbi gjakun e mbi 20.000 shqiptarëve civil të masakruar të të gjitha moshave dhe po aq femrave të dhunuara seksualisht nga çetnikët, vetëm në gjenocidin e fundit 1998-99. Ok?).

Nëse e ndjekim presidentin Taçi dhe gjithë ata bërllok tjerë shqipfolës: politikë-bërës, pseudo-intelektualë, pseudo-gazetarë, pseudo priftërinj ortodoks dhe hoxhallarë, vetë-mohues të kombit shqiptar, shohim se fitoret më të mëdha të mbretërisë së këtyre tradhtarëve kanë të bëjnë me i thënë: JO vullnetit të popullit dhe Vendit të tyre që i lindi, por i thonë PO vullnetit të fqinjëve pushtues kasap gjakatarë.

Duhet të dallojmë qeverinë nga shteti (vendi). Qeveritarët dhe zyrtarët janë vetëm udhëtarët e rastit të historisë, do të vdesin një ditë, kurse shteti (Shqipëria natyrale) do të jetojë në përjetësi. Asnjëherë mos i lavdëroni politikë-bërësit, sepse edhe nëse ata rastësisht kanë kryer ndonjë punë të suksesshme për shoqërinë, janë të paguar për shërbimin, jo falas. Të tillët i forcojnë pozicionet në qeverisje, vjedhin sa mundin dhe në fund presin t`i varrosin si “heronj”. Ndërkaq popullata është varfëruar deri në trishtim, prandaj bie hovshëm edhe nataliteti. Nevojtarët lypin lëmosh rrugëve; për varfanjakun qeveritari, politikani dhe zyrtari më i mirë është ai që i jep një copë bukë. Prandaj edhe manipulohen në votime.

Politikanët e juaj para se me i hy këtij profesioni të lezetshëm nuk posedonin asnjë pasuri, ama brenda disa muajve pasi i hynë “politikës” zotërojnë pasuri astronomike. Kasollet përdhese, të bëra me thupra të thurura ose me qerpiçë dhe të mbuluara me kashtë, i zëvendësuan me pallate shumë të shtrenjta. Leckat i zëvendësuan me tesha të modës, biçikletat e prishura me automobil modern, diplomat e shkollës fëmijërore 4 vjeçare i zëvendësuan me diploma universitetesh dhe akademikësh të blera në rrugë për disa lek.

Pasuritë e tyre janë joligjore, të fituara nga keqpërdorimi i detyrës, ryshfeti, korrupsioni, krimi i organizuar. Duhet të konfiskohen. Mirëpo askush nuk mund t`i dënoj sepse nuk funksionon Ligji. Mbrohen me imunitetin e “politikanit”, dhe ata shfrytëzojnë rastin deri sa kanë poste të larta, të marrin ryshfet si kundërvlerë gjatë shitjes së pronave shoqërore tek persona ose sipërmarrje të ndryshme etj. Kanë punësuar të vetët kudo. Dhe, si të pamoralshëm e kriminel, nuk janë budallenj të largohen vullnetarisht nga “vendet e punës”. Largimi do të ishte fundi definitiv i tyre, prandaj 30 vjet me radhë, që të fitojnë në kohë, u premtojnë fusha e male vetëm që t`i leni rehat të vazhdojnë aktivitetin “patriotik”.

Krahas qartësisë së qëllimit, në letrat e intelektualëve të mirëfilltë dhe atdhetarëve, të cilët në damarët e tyre kanë gjak shqiptari, le të ndihet edhe një nëntekst i fuqishëm polemik kundër keqdashësve të Vendit dhe Kombit. Le të shprehet temperamenti i shkruesit, zemra e zjarrtë e patriotit.

Kai Sauer: Nuk është komuniteti ndërkombëtar që ka hedhur idenë e kufijve

Kai Sauer, shefi i misionit të Finlandës në OKB ka qenë asistent i Marti Ahtisaarit. Deutsche Welle e pyeti për planin Ahtisaari dhe idetë për përmirësimin e marrëdhënieve Kosovë- Serbi nëpërmjet ndryshimit të kufijve

Deutsche Welle: Çfarë ka ndodhur me planin Ahtisaari për Kosovën?

Ambassador Kai Sauer: Unë mendoj se ai ka qenë një plan i bërë jo vetëm për Kosovën, por për të gjithë rajonin. Ju me siguri i njihni planet si ai Erdut për Kroacinë, ai i Ohrit për Maqedoninë dhe sigurisht atë të Dejtonit. Të gjitha këto plane kanë pasur disa gabime. Ato kanë qenë shumë të vështira për t’ u zbatuar. Unë mendoj se plani i Ahtisaarit ka qenë më i miri, krahasuar me planet e tjera në rajon. Ironia është se plani nuk u pranua nga Këshilli i Sigurimit të OKB, për shkak të një anëtari të tij. Plani i Ahtisaarit ishte përpiluar me kujdes jo vetëm nga Ahtisaari, por nga disa institucione të tjera ndërkombëtare, si Këshilli i Evropës, Komisioni i Venecias për aspektet konstitucionale të planit, OSBE dhe OKB për aspektet e të drejtave të minoriteteve dhe të drejtave të njeriut, etj. Kështu që ishte plan gjithëpërfshirës dhe i balancuar shumë politikisht, dhe u mbështet nga të gjitha vendet anëtarë të Këshillit të Sigurimit, me përjashtim të njërit vend anëtar.

Është në natyrën e njeriut që nganjëherë duhet të kalojnë 10 ose 20 vjet deri sa të pranojë një gjë që e ka parë fillimisht si të papranueshme. Njeriu provon rrugë të tjera, humbet kohë dhe energji, dështon dhe kthehet më në fund tek ideja fillestare. Disa aspekte të planit të Ahtisaarit mund të përdoren në të ardhmen.

Deutsche Welle: Korrigjime kufijsh apo këmbime territoresh nuk kanë qenë pjesë e planit të Ahtisaarit. Pse po flitet për to tani në Ballkan?

Ambassador Kai Sauer: Është e vërtetë që në diskutim janë futur kufijtë. Sidoqoftë, ato nuk kanë qenë pjesë e planit të Ahtisaarit dhe askush nuk donte ndryshime kufijsh. Në diskutimet për ndryshime kufijsh kemi të bëjmë me ndjeshmëri dhe rreziqe të caktuara. Nuk është komuniteti ndërkombëtar, as përfaqësuesit e institucioneve evropiane ata që i kanë ngritur këto ide si të mundshme. Unë mendoj ne duhet të jemi shumë të kujdesshëm nëse e marrim parasysh këtë ide. Ajo që është e qartë është se duhet të punojmë së bashku, Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara dhe palë të tjera të interesuara që çështja e normalizimit të marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë të ketë një përfundim. Të dyja vendet duan të bëhen anëtare të Bashkimit Evropian, por pa zgjidhjen e kësaj çështjeje bilaterale kjo nuk duhet të jetë e mundur.

Deutsche Welle: Uashingtoni dhe Brukseli nuk po japin deklarata në publik. A është shkëputur Brukseli dhe Uashingtoni nga politika e mëparshme e mosprekjes së kufijve?

Ambassador Kai Sauer: Unë nuk mund t’ i jap përgjigje kësaj pyetjeje. Ju duhet të pyesni BE dhe Uashingtonin. Ajo që kam parë unë është se Ballkani Perëndimor është kthyer sërish në axhendat tona. Nuk është si duhet të jetë, por ne nuk duhet të trembemi nga përgjegjësitë që kemi, sidomos nga shqetësimet që kanë vetë vendet. Kështu që kur të vijë vjeshta dhe njerëzit të jenë kthyer nga pushimet, diskutimet do të vazhdojnë duke dhënë mbase edhe përgjigjet.

Deutsche Welle. Ju vazhdoni të merreni me Ballkanin Perëndimor? Ekziston ndonjë plan për Ballkanin Perëndimor?

Ambassador Kais Sauer: Unë i ndjek zhvillimet në rajon. Unë mendoj se për arsye të ndryshme fokusi ndërkombëtar është duke u kthyer në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Shumë aktorë janë përfshirë në të. Ju me siguri keni vënë re se janë publikuar shumë studime dhe artikuj. Unë do të përmendja një studim të bërë nga EastËest Institute, që jep disa rekomandime për administratën amerikane.

Deutsche Welle: Po, unë kam qenë në prezantimin e studimit. Por, aty askush nuk foli për ndryshime kufijsh.

Ambassador Kai Sauer: Po. Shumë autorë dhe akademikë që kanë shqyrtuar me kujdes situatën, shprehin rezervat e tyre dhe duan të jenë të kujdesshëm kur flasin për ndryshim kufijsh. Sipas studimeve, kjo nuk është një alternative popullore.

Deutsche Welle: A kanë Kombet e Bashkuara ndonjë plan për Kosovën?

Ambassador Kai Sauer: Ndikimi i OKB-së është i kufizuar. Kombet e Bashkuara janë ekzekutuese, jo vendimmarrëse. Vendimet i marrin vendet anëtare dhe OKB i zbaton ato. Zyrtarisht OKB i detyrohet rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit, të adoptuar më 1999. Duke qenë taksapagues për OKB-në unë shtroj pyetjen nëse burimet e shterueshme të OKB-së, janë shpenzuar si duhet në zbatimin e kësaj rezolute dhe mbajtjen e operacioneve paqeruejtëse. Ka vite që ne nuk na duhet një operacion paqeruajtës në Kosovë. Operacioni paqeruajtës i OKB-së nuk është model për zgjidhjen e problemeve të Kosovës. Institucionet evropiane duhet të jenë në gjendje ta marrin situatën në dorë.

Kai Sauer është diplomat finlandez. Ai është shefi i misionit të Finlandës në OKB. Ambasadori Kai Sauer ka qenë asistent i Harri Holkerit dhe Marti Ahtisaarit në misionin e UNMIK-ut dhe shef i grupit të analizave dhe studimeve strategjike të UNMIK-ut

Afrimi i Steve Bannon në Ballkan, shqetësues, por jo afatgjatë

Politikanët e djathtë amerikanë dhe ata të Ballkanit po afrohen, por interesat e tyre më shumë i ndajnë sesa i bashkojnë

Nga Eric Gordy

Javët e fundit kanë sjellë një sërë ngjarjes që sugjerojnë kontakt të intensifikuar midis politikanëve nga Ballkani dhe ekstremit të djathtë amerikan.

Ata ndjekin takimet midis ish-strategut ( ndoshta dhe aktualit) të Trump Steve Bannon dhe kryeministres serbe të Bosnjës, Zeljka Cvijanoviç, midis Bannon dhe presidentit të Kosovës Hashim Thaçi dhe midis ministrit të jashtëm serb Ivica Daçiç, dhëndrit të Trump, Jared Kushner, dhe këshilltarit të sigurisë kombëtare të presidentit, John Bolton.

Ngjarje të tilla kanë marrë rëndësi më të madhe duke pasur parasysh sfondin – një ndryshim të dukshëm të papritur në politikën amerikane kundrejt mbështetjes së shkëmbimeve territoriale si pjesë e një zgjidhjeje midis Serbisë dhe Kosovës dhe një plani nga Bannon për të koordinuar një fushatë për etno-nacionalistët që ai i quan “populistë” në të gjithë Europën.

Daçiç deklaroi se, në krahasim me administratat e mëparshme të SHBA-së, presidenca e Trumpit dukej “më e përshtatur ndaj qëndrimeve tona” dhe “demonstron kuptim më të mirë të pikëpamjeve tona”.

A tregon kjo një zhvendosje të madhe në proces e sipër, me një administratë amerikane që shkatërron institucione, e ngritur për të krijuar precedentë të rinj në Ballkan duke kultivuar kërkesat e etno-nacionalistëve me shpresën për të zëvendësuar moderimin europian me vizionin e tij të “populizmit”?

Një sërë faktorësh po kontribuojnë në lulëzimin e kësaj aleance, por ka edhe faktorë kufizues.

Pushteti i personalitetit

Nëse ka një karakteristikë që e dallon sjelljen e Trumpit nga politika ndërkombëtare, është mosbesimi i tij i thellë në shërbimin profesional civil që ai e përshkruan gabimisht si “shtet i thellë”. Ai ka anashkaluar sistematikisht Departamentin e Shtetit, duke e vënë atë nën administrimin e zyrtarëve të papërvojë që kanë mbikëqyrur një eksod masiv të personelit të specializuar.

Në vend të ekspertëve, politika është vendosur në duart e disa individëve të besuar, shumica e të cilëve në Shtëpinë e Bardhë. Ajo që do të thotë kjo në praktikë është se administrata po anashkalon praktikat e vendosura të vendimmarrjes formale dhe profesionale të shoqëruara nga mbikëqyrja publike dhe legjislative dhe po përpiqet t’i zëvendësojë ato me kanale informale të krijimit të politikave.

Njerëzit që ndodhen në këto poste të autoritetit vendimmarrës joformal janë atje në bazë të marrëdhënieve të tyre personale me Trumpin. Ndër ta përfshihen i afërmi i tij Kushner, ideologu Bolton dhe, derisa u detyrua të largohej për shkak se dolën për veprimtarinë e tij të paregjistruar si agjent i huaj, gjenerali në pension Michael Flynn.

Ndërsa anëtarët e këtij grupi përfitojnë nga aksesi i drejtpërdrejtë te presidenti amerikan, ata veprojnë pa këshillën e njerëzve që kanë njohuri me situata me të cilat ata përballen dhe u mungon njohuria, ekspertiza dhe përvoja.

Kjo ka hapur mundësi që shumë qeveri anembanë botës e kanë vendosur veten në një pozitë për të shfrytëzuar. Ideja e tyre e përgjithshme është se dominimi kaotik i politikës amerikane nga njerëz të tillë nuk do të zgjasë shumë dhe ata duhet ta pozicionojnë veten e tyre për të përfituar sa më shumë që është e mundur.

Nuk është habi që shtetet si Serbia dhe Kosova, si dhe Republika Srpska, duhet të përpiqen t’i bashkohen klubiy. Ata janë midis pretenduesve që angazhojnë ndërmjetës për t’iu qasur administratës së Trumpit.

Kush janë ndërmjetësit që gjejnë ata? Në përputhje me një parim të përgjithshëm të hartimit të politikave që është i personalizuar dhe joformal, ata kërkojnë njerëz me lidhje personale me Trumpin.

Një nga marrëveshjet e fundit që njohim ne përfshin një marrëveshje konsulence të nënshkruar midis partisë qeverisëse të presidentit të Republikës Srpska Milorad Dodik dhe një firme këshillimi të panjohur më parë, “Tëin Rocks Global”.

Sipas regjistrimit të FARA (të gjitha firmat amerikane dhe individët që përfaqësojnë partitë ndërkombëtare duhet ta paraqesin këtë informacion sipas Aktit të Regjistrimit të Agjentëve të Huaj dhe të gjitha këto dokumente janë në dispozicion të publikut në https://www.justice.gov/nsd-fara) , SNSD e Dodik përfaqësohet nga “Twin Rocks Global” në marrëdhëniet me qeverinë amerikane, për të cilën “Twin Rocks Global” merr një pagesë mujore prej 10,000 dollarë.

Pikërisht nga këto të dhëna të FARA-s ne gjithashtu dimë se Republika Srpska mbështetet në shërbimet ligjore të firmës ligjore dhe lobuese në Uashington “Picard, Kentz dhe Rowe” për një pagesë mujore që varion nga 90,000 deri në 115,000 dollarë.

“Twin Rocks Global” duket se nuk ka klientë të tjerë ndërkombëtarë përveç SNSD-së, dhe përndryshe nuk ka shumë prani – firma nuk ka faqe interneti, për shembull. Ajo ndan të njëjtin staf (drejtorët Jason Osborne dhe Michael Rubino) dhe adresë (1002 Pennsylvania Avenue) me “Turnberry Solutions”. Adresa është gjithashtu shtëpia në Uashingtone ish-kryetarit të fushatës së Trump, Corey Lewandowski. Osborne dhe Rubino kishin të dy poste të larta në fushatën zgjedhore të Trumpit.

A funksionon?

Cvijanoviç, Thaçi dhe Daçiç, të gjithë dukeshin se ishin shumë të kënaqur me rezultatet e takimeve të tyre.

Në kohën që u zhvilluan, ka qenë e mundur të vëzhgohet në Bosnje një intensifikim i retorikës separatiste nga SNSD-ja, si edhe një forcim të aleancës së saj me partinë etnike kroate HDZ-BiH në Bosnjë. Kjo lëvizje është mbështetur nga Daçiç me një gjuhë të habitshme jo diplomatike.

Në të njëjtën kohë ka pasur një ndryshim dhe një ringjallje të shpejtë dhe shumë të përhapur të propozimeve për krijimin e zonave etnikisht homogjene si pjesë e “korrigjimit” të kufirit midis Serbisë dhe Kosovës.

Nëse kjo është deklarata e një pozicioni të ri të Shteteve të Bashkuara mbi rajonin, atëherë kjo është lëvizja e parë e dukshme nga administrata e Trumpit në politikën në Europën Juglindore. Më parë, gjatë kohës së inaugurimit të tij, një grup interesant propozimesh për ripërcaktimin e kufijve për të krijuar bantustane etnikisht të veçanta në rajon u bë në Foreign Affairs nga Timothy Less, ish-zyrtar konsullor i Mbretërisë së Bashkuar në Banja Luka.

Kjo u hodh poshtë nga çdo specialist rajonal në një debat të shkurtër (shikoni letrën e hapur nga specialistët për redaktorin e Foreign Affairs si edhe përgjigjet nga Florian Bieber, Georg Vasilev dhe unë).

Por ndoshta frymëzimi erdhi vetëm tani. Ne kemi parë futjen e çuditshme të Bannon në politikën e rajonit, së bashku me ato që mund të jenë disa nga pasojat. Dhe nevojitet një shpjegim për kritikën e çuditshme të Trumpit ndaj Malit të Zi në një intervistë menjëherë pas takimit të tij katastrofik me Putinin në Helsinki.

Afrimitete zgjedhor dhe disa kufizime

A po afron më shumë prishja e improvizuar e institucioneve që Trump ka premtuar të djathtën ekstreme të Ballkanit me atë amerikane? Mund të ketë pasur disa ndërveprime dhe shprehje përzemërsie nga të dyja palët, por vështirë të shohim një marrëdhënie të mirë.

Ka padyshim disa lidhje që bashkojnë të djathtën amerikane me politikanët europianë të së djathtës, si Viktor Orban i Hungarisë, Matteo Salvini i Italisë dhe një numër figurash brenda dhe jashtë qeverisë në shtete si Britania e Madhe, Austria dhe natyrisht disa nga shtete të Europës Juglindore.

Ata janë veçanërisht të bashkuar nga armiqësia ndaj imigracionit, kundërshtimi ndaj institucioneve të demokracisë dhe një thirrje në tërësi ndaj ndjenjave të epërsisë racore, etnike dhe fetare. I çuar përpara nga pakënaqësia e ardhur nga mungesa e mjeteve ekonomike, ky është “populizmi” për të cilin flasin njerëz si Bannon.

Por dy gjëra të së djathtës europiane, ekstremistët e djathtë amerikanë nuk i kuptojnë. E para është se ndryshe nga e djathta amerikane, e djathta europiane në përgjithësi (me përjashtim të së djathtës ekstreme në Britani) nuk është anti-ndërhyrje shtetërore.

Në vend që ta shohin pushtetin si çmontimin të mirëqenies sociale, të punës dhe mbrojtjes së mjedisit, të djathtët në Europë e shohin atë si instrument që duan ta kontrollojnë. Në këtë aspekt, e djathta ekstreme europiane nuk mund të përshkruhet si konservatore.

E dyta është se e djathta ekstreme ka vështirësi me vizionin e një të djathte të bashkuar globale apo europiane. Themeli ideologjik i shumicës së partive të djathta në Europë siç është nacionalizmi dhe politikat e identitetit i bën ato që të fokusohen te kultivimi i armiqësisë së përbashkët, zgjidhje që ata nuk duan ta braktisin lehtësisht.

Po ashtu, ka dy gjëra që të djathtët e Ballkanit nuk kuptojnë te e djathta amerikane. Së pari, ata nuk zgjedhin mes lëvizjeve nacionaliste dhe zgjedhin të promovojnë njërën ndërsa hedhin poshtë të tjerat.

Ashtu si Vladimir Zhirinovski iu kundërvu mikpritësve të tij në Slloveni, ata kanë si vizion një “nacionalizëm ndërkombëtar” që bashkohet në kundërshtim me kosmopolitanizmin, liberalizmin dhe socializmin dhe që i përshtatet një dominimi nga një fuqi globale. Kur Bannon takohet me politikanë të Serbisë dhe Kosovës, ai i sheh ata si në favor të interesave të tij dhe nuk bën dallime mes tyre.

Gjëja tjetër që të djathtët në Ballkan nuk kuptojnë rreth të djathtëve amerikanë është se ata janë të margjinalizuar, pavarësisht okupimit të tyre kaotik dhe të përkohshëm të Shtëpisë së Bardhë.

Ata eprojnë kundër idesë së përhapur dhe të qëndrueshme për konsensus mes partive politike më të mëdha në SHBA, që nënkupton zgjidhje sipas ligjit të mosmarrëveshjeve dhe nuk ka probleme me aleancën e fortë mes SHBA-së dhe Europës.

Kur ekipi unik që mban pushtetin tani të largohet, presidenti i ardhshëm, pavarësisht se nga cila parti vjen, do të përpiqet të rregullojë marrëdhëniet e dëmtuara.

Në atë aspekt është më e arsyeshme të vlerësohet se nëse lind diçka nga dashuria mes dy krahëve të majtë, do të duhet që ajo të ndodhë shpejt dhe ka për të qenë e vështirë të rezistojë. Ky bashkim është vetëm pjesërisht i bekuar nga lidhja ideologjike dhe bashkimi i interesave nuk është i qartë.

Aventura europiane e Bannon nuk ka shumë perspektiva për sukses dhe në SHBA ky eksperiment i çuditshëm me qeverinë nga mafia ka gjasa të mbarojë shpejt. Drama që po shohim të shpaloset tani do të jetë interesante për sa kohë zgjat, por ka për t’i ardhur fundi.

Profesori serb: Beogradi dhe Prishtina do të nënshkruajnë së shpejti marrëveshjen

Profesori i Shkencave Politike në Beograd, Dragan Gjukanovic thotë se marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Gjermanisë nuk do të ndryshojnë pavarësisht kundërshtimeve të pikëpamjeve mbi Kosovën

Ai theksoi se së shpejti pritet nënshkrimi i një marrëveshje gjithëpërfshirëse për normalizimin e marrëdhënieve mes Beogradit dhe Prishtinës.

“Unë mendoj se marrëdhëniet Serbi-Gjermani ishin shumë të mira dhe nuk ka asnjë mundësi që ato të ndryshojnë tani, tha Gjukanovic për agjencinë e lajmeve serbe Beta.

Ai gjithashtu tha se nuk është reale të pritet të ketë një “bisedë serioze” në lidhje me idenë e korrigjimit të kufirit në raundet e ardhshme të dialogut të Brukselit, por shtoi se kjo varet nga qëndrimi i Uashingtonit, transmeton kp.

“Mendoj se Serbia në një mënyrë të caktuar duhet të kërkojë maksimumin për komunitetin serb dhe se gjatë dialogut duhet të fokusohet në mbrojtjen e serbëve të Kosovës, pronën e tyre, pasuritë e Serbisë”, tha ai.

Gjukanovic pret që Beogradi dhe Prishtina së shpejti të nënshkruajnë një marrëveshje gjithëpërfshirëse për normalizimin e marrëdhënieve, pavarësisht tensioneve të krijuara rreth idesë së ndryshimit të kufijve me Kosovën.

Ndërkohë presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiç tha se pas propozimit të tij për korrigjim të kufijve me Kosovën, e cila hasi në kundërshtim nga publiku, si dhe të kancelares gjermane Angela Merkel, arritja e një marrëveshjeje përfundimtare do të marrë edhe një kohë të gjatë dhe se nuk do të jetë e gatshme edhe për dy – tre muaj.

Rrëfimi i rrallë i mbretit Zog: Do civilizoj shqiptarët dhe t’i bëj njerëz, por nuk do t’i nënshtrohemi kurrë dominimit italian

Gazeta franceze, “L’Intransigeant”, ka botuar të shtunën e 13 tetorit 1928, në faqen n°5, një intervistë ekskluzive të Ahmet Zogut, dhënë asokohe medias britanike, Daily Telegraph

Nga Aurenc Bebja*

Përtej qëllimëve të tij për të civilizuar popullin shqiptar, që t’a bëjë atë të pranojë, sa më shumë që të jetë e mundur, zakonet perëndimore, mbreti, shpeshherë i kritikuar për çështjen në vijim, ka shpjeguar arsyet e bashkëpunimit me Italinë.

Intervista me mbretin e ri

Zogu i dërshiron të civilizojë popullin e tij… dhe të ruajë pavarësinë e tij

Londër, 12 tetor (nga korrespondenti ynë me telefon). – Z. Ashmead Bertleet, kontribuesi i mirënjohur i Daily Telegraph, i dërgoi një gazete të Tiranës këtë intervistë interesante që ai kishte zhvilluar me mbretin e ri të Shqipërisë, Zogu I. Monarku gjatë intervistës, ka folur për tema të ndryshme : administratën e brendshme, ushtrinë, financat dhe politikën e jashtme. Në raport me temën e fundit, Zogou I tha :

“Personalisht, unë e vlerësoj mbretin Aleksandër dhe popullin e Jugosllavisë, por mendoj se ata kanë një ide të gabuar për atë që po ndodh në Shqipëri. Do të doja të them diçka më shumë në lidhje me këtë temë që është e përfshirë aq thellësisht në Evropë. Në radhë të parë, më lejoni t’ju them se nuk kemi asnjë aluzion më të vogël agresiv ndaj Jugosllavisë. Dëshira jonë është të kemi marrëdhëniet më të mira me këtë vend.

Në radhë të dytë, ne nuk kemi ndërmend të heqim dorë nga pavarësia jonë në favor të një kombi tjetër. Mund t’ju kujtoj Historinë. Shqipëria është i vetmi vend Ballkanik që gjithmonë ka arritur të ruajë pavarësinë pavarësisht nga pushtimet e shumta. Karakteri i racës shqiptare bazohet në dashurinë e lirisë për t’u vetë drejtuar.

Ne nuk do t’i nënshtrohemi kurrë dominimit italian; njerëzit nuk do ta toleronin atë qoftë dhe për një çast. Por ne duhet të marrim parasysh gjendjen tonë. Ne jemi vërtet shumë vonë krahasuar me pjesën tjetër të Evropës. Populli nuk di as të lexojë dhe as të shkruajë; ka pak ligje të shkruara që zbatohen dhe “hakmarrja” ende mbretëron në shumë pjesë të vendit. Qëllimi im është të civilizoj popullin tim, t’a bëj atë të pranojë sa më shumë që të jetë e mundur, zakonet perëndimore.

Kjo detyrë mund të realizohet vetëm me ndihmën e jashtme. Kjo është arsyeja pse ne kemi miratuar mjetin që na dukej më i përshtatshmi për ne. Mbi të gjitha, kishim nevojë për para dhe kishte vetëm një mënyrë për t’i gjetur : t’i merrnim ato hua nga një vend tjetër. U përpoqëm në Gjenevë dhe dështuam; ne kemi provuar edhe në disa vende të tjera, përfshirë Anglinë, por pa sukses. Pra, Italia na erdhi në ndihmë dhe na dha hua 2 milionë paund në kushte shumë të favorshme për ne.

Këto para përdoren tani për punët publike : rrugët, urat dhe ndërtimin e portit të Durrësit. Pastaj, na nevojitej ndihma e ekspertëve dhe financierëve, oficerëve për të organizuar ushtrinë tonë tokësore dhe detare, inxhinierët, mjekët dhe kështu me radhë. Natyrisht, Italia, e cila na dha paratë, kishte të drejtën e para për të kontrolluar shpenzimin e kësaj shume. Kjo është arsyeja pse ne kemi shumë italianë që punojnë mes nesh, por kjo nuk do të thotë që ne kemi humbur pavarësinë tonë politike. Ne mbetemi një komb dhe zotër në shtëpi; dhe ne nuk do të lejojmë kurrë që të mbizotërohemi apo të shfrytëzohemi në interes të të tjerëve. ” — T. B

Rusia paralajmëron SHBA-të: Shumë shtete do heqin dorë nga dollari, s’jeni të besueshëm…!

Ministri i Jashtëm i Rusisë, Sergey Lavrov, tha se herët apo vonë ndikimi i dollarit do të zvogëlohet dhe se shumë shtete do të fillojnë të heqin dorë nga dollari, raporton Anadolu Agency

Lavrov, i cili gjendet në Ankara në kuadër të Konferencës së 10-të të Ambasadorëve, zhvilloi një konferencë shtypi të përbashkët me homologun turk Çavuşoğlu.

Ai tërhoqi vëmendjen se marrëdhëniet bilaterale mes Turqisë dhe Rusisë vazhdueshëm shënojnë rritje, duke thënë se viti i ardhsëm do të jetë viti i kulturës dhe turizmit të ndërsjellë.

Duke folur për lajmet se regjimi i Bashar al-Asadit në Siri do të zhvillojë operacion ndaj Idlibit, Lavrov tha se janë krijuar kushte të caktuara për Zonën e Deeskalimit të Idlibit, ashtu si për rajonet e tjera.

I pyetur se çfarë qëndrimi do të ketë vendi i tij për sanksionet e SHBA-ve ndaj Rusisë, Turqisë dhe Iranit, shefi i diplomacisë ruse tha se këto shtete janë pjesëmarrës në procesin e Astanas.

“(Perëndimi dhe SHBA-të) Dëshirojnë të parandalojnë arritjen e rezultateve konkrete të procesit të Astanas. Mundohen që t’i imponojnë botës se ai është një format jopaqësor”, tha Lavrov.

Lavrov theksoi se sanksionet e njënashme ekonomike janë të paligjshme. “Tregtia me valutat kombëtare është një ndër objektivat tona në disa vitet e fundit”, tha më tej Lavrov.

“Abuzimi i këtillë i dollarit herët apo vonë do të zvogëlojë ndikimin e dollarit. Shumë shtete do të heqin dorë nga dollari. Në një mënyrë do të orientohen në partnerë më të besueshëm”, u shpreh Lavrov.

Tre persona të prekur me virusin e Nilit – një i vdekur

Të martën është identifikuar rasti i tretë me virusin e Nilit në Kosovë, ndërkaq ditë më parë, një person ka ndërruar jetë në Kosovë, si pasojë e këtij virusi. Zyrtarë shëndetësorë thonë se edhe një tjetër person është trajtuar në Klinikën Infektive me virusin Nil, por që i njëjti pas trajtimit është lëshuar në shtëpi

Lajmin për prezencën e këtij virusi e ka konfirmuar për Radion Evropa e Lirë e drejtori i Institutit Kombëtar të Shëndetit Publik, Naser Ramadani, duke shtuar se deri më tash tre pacientë janë diagnostikuar me këtë virus, derisa një ka përfunduar me fatalitet.

“Në laboratorët e Institutit Kombëtar sot është detektuar edhe një rast me praninë e virusit të Nilit, i cili është i shtrirë në Klinikën Infektive, dhe i cili është në fakt rasti i tretë i diagnostikuar në Institutit Kombëtar, saktësisht në laboratorët e mikrobiologjisë, dhe i cili rast praktikisht ka filluar gjatë javës së kaluar, e që ka pasur shenja klinike, ku ditën e martë edhe ka rezultuar me diagnozë të virusit të Nilit”.

“Edhe rasti tjetër që ka përfunduar me fatalitet nga virusi i Nilit, ndonëse është shtrirë në Klinikën Infektive me sëmundje kronike, i njëjti pas analizave laboratorike ka rezultuar i preku me virusin e Nilit”, tha Ramadani.

Infeksioni i virusit të Nilit te njerëzit, kryesisht është rezultat i kafshimit nga mushkonjat e infektuara.

Shtatëmbëdhjetë të vdekur si pasojë e virusit të Nilit është bilanci i një jave në vendet e Evropës. Kështu bën të ditur Qendra Evropiane për Mbrojtje dhe Kontroll nga Epidemitë. Sipas të dhënave të këtij institucioni, në Serbi janë nëntë të vdekur, tre në Greqi, një në Itali, një në Rumani dhe një në Kosovë.

Hamdi Ramadani, drejtor i Klinikës Infektive bëri të ditur se rasti i cili ka përfunduar me fatalitet, ka qenë e sëmurë me sëmundje kronike. Më pas është diagnostikuar me virusin Nil, por që gjithashtu ka pasur probleme serioze edhe me mushkëri e zemër.

“Ne nuk e dimë nëse virusi i Nilit ka shkaktuar vdekjen e këtij personi. Kjo ka qenë mjaft në moshë, pra mbi moshën 80-vjeçare. Ka ardhur në Klinikën Infektive në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës me probleme kronike serioze, dhe më pas ka vdekur”, tha Ramadani.

Ramadani shton tutje se në Kosovë në vitet paraprake asnjëherë nuk ka pasur vdekshmëri nga ky virus. Derisa sa i përket trajtimit të këtij infeksioni, Klinika Infektive, siç thotë Ramadani, është në gjendje gatishmërie për trajtim të pacientëve.

Sidoqoftë, ekipet e Departamentit të Epidemiologjisë prej fillimit të korrikut, në nivel qendror dhe periferik ,janë në gjendje gatishmërie për të identifikuar dhe raportuar ndonjë rast individual të sëmundjes. Laboratorët e Institutit Kombëtar janë të gatshme të pranojnë mostra dhe të diagnostikojnë rastet e sëmundjes, kanë thënë zyrtarë të Institutit Kombëtar të Shëndetit Publik.