Lajm.co

Bota po armatoset: Në vitin 2017 u shpenzuan 1.73 trilion dollarë për armë

Shpenzimet ushtarake në mbarë globin mbërritën nivelin e tyre më të lartë në vitin 2017, që prej Luftës së Ftohtë

Raporti i fundit i Institutit ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen, në Stockholm, tregon se nepër botë, 1.73 trilionë dollarë u investuan për qëllime ushtarake gjatë vitit të kaluar, gjë që shënon rritje krahasuar me vitin 2016.

Fenomeni është më i ndjeshëm në Lindjen e Mesme. Shtatë prej 10 vendeve me nivelin më të lartë të shpenzimeve për armatime, krahasuar me produktin e tyre të brendshëm bruto, janë pikërisht nga ky rajon.

Ato përfshijnë Omanin, Arabinë Saudite, Izraelin, Kuvajtin e Libanin. Ekspertët e “SIPRI”-t arsyetojnë se, vende si Katari, Arabia Saudite apo Emiratet e Bashkuara Arabe janë të përgatitura të investojnë shuma të mëdha parash në buxhetet e tyre ushtarake, e kjo konsiderohet një shenjë e qarte e mënyrës sesi e shohin këto shtete pozicionin e tyre në rajon.

Në rastin e Rijadit, shifrat e larta dëshmojnë gjithashtu edhe shqetësimin me të cilin ai e sheh rivalin e vet të madh, Iranin. Luftrat në Siri e Jemen, nga ana tjetër, janë tregues se këto vende jo vetëm po i shtojnë shpenzimet e tyre ushtarake, por janë gjithashtu duke u përgatitur t’i përdorin këto armë për arritjen e qëllimeve të tyre.

Republika Islamike, ndërkohë, investon relativisht pak për ushtrinë, e kjo jo se i mungon dëshira për të hedhur më shumë parà në këtë drejtim, por sepse situata ekonomike nuk ia lejon për momentin.(TCH)

Ekspertët: Maqedonia mbetet në zonën e ndikimit amerikan

Njohësit e marrëdhënieve ndërkombëtare thonë se deklarata e fundit e Sekretari amerikan i Mbrojtjes, James Mattis paraqet edhe një dëshmi për mbështetjen e fuqishme të SHBA-së për zgjidhjen e çështjes së emrit, si çështje kruciale për anëtarësimin e vendit në Aleancën Veri-atlantike

Sekretari amerikan i Mbrojtjes, James Mattis pas takimit me ministren e mbrojtjes së Maqedonisë, Radmilla Shekerinska tha se “SHBA-ja e vlerëson politikën e kundërshtimit të Maqedonisë, në lidhje me marrëdhëniet me Rusinë, për dëbimin e diplomatit, dhe dhënien e mbështetjes aleatëve për ndalimin e agresionit rus”.

Zyrtari i lartë amerikan, pas takimit me ministren Shekerinska njëherësh ka theksuar se ftesa anëtarësim në NATO, do të vijë sapo të arrihet një zgjidhje e pranueshme reciproke për çështjen e emrit me Greqinë.

Njohësit e marrëdhënieve ndërkombëtare vlerësojnë se ky takim është me një rëndësi të veçantë sepse në këtë nivel zyrtarët e Maqedonisë arrijnë të takohen me zyrtarët e Pentagonit pas gjashtë vjetësh dhe ky takim vjen vetëm dy muaj para mbajtjes së samitit të NATO-s .

Megjithatë, theksojnë se Uashingtoni ka dy porosi të qarta se SHBA-ja dëshiron ta shoh Maqedoninë në NATO, por kjo është e pamundur pa zgjidhur çështja e emrit.

“Në vija të përgjithshme gjeostrategjike, deklarimi i vet zyrtarëve amerikanë tregon se Maqedonia mbetet në zonën e influencës amerikane dhe se përpjekja e yre do të jetë e vazhdueshme që Maqedonia të mbetet në këtë në këtë vijë dhe të mos rrëshqas drejt influencës ruse”, thotë për Radion Evropa e Lirë Arsim Sinani nga Qendra për Marrëdhënie Ndërkombëtare dhe Studime Ballkanike.

Nga ana tjetër, Lubço Ristovski ligjërues i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Shkupit për Radion Evropa e lirë thekson se deklarata e Sekretarit amerikan të Mbrojtjes, James Mattis paraqet një porosi e qartë se duhet zgjidhur çështja e emrit, si kusht pë të hapur dyert NATO për Maqedoninë.

“Unë nuk shoh ndonjë ndonjë optimizëm të tepëruar në deklaratën e Sekretarit amerikan të Mbrojtjes, James Mattis përpos një mirënjohje që tani është më e theksuar sa i përket përpjekës që po bën Qeveria aktuale për të ndaluar shtrirjen e influencës së Federatës Ruse në vendet e Ballkanit Perëndimor. Megjithatë, ai qartë tha se duhet zgjidhur cështja e emrit si pengës që e ndalon Maqedoninë për tu anëtarësuar në NATO”, thotë Ristovski.

Ndryshe, ministrja e Mbrojtjes së Maqedonisë, Radmilla Shekrinska pas takimeve me zyrtarët e lartë të Departamentit amerikan të Shtetit tha se Maqedonia e meriton vendin e saj në NATO, ngase, sipas saj, është punuar shumë në këtë drejtim.

“Ne kemi treguar se Maqedonia është një partner i përkushtuar në të cilin anëtarët e Aleancës mund të llogarisin. Besojmë se ftesa për Maqedoninë për t’u anëtarësuar në NATO do të kontribuojë për stabilitetin tonë, por edhe për stabilitetin në rajon dhe do të jetë në interesin e SHBA-së”, tha Shekerinska./rel

Ura në Mitrovicë pritet të hapet brenda një muaji

Ura kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë, e cila ndodhet në mes të dy komunave të qytetit, asaj jugore edhe veriore, vazhdon të jetë e bllokuar për qarkullim. Por, të paktën sipas autoriteteve lokale atje, pritjet janë që hapja e urës për qarkullim të ndodhë qysh muajin e ardhshëm

Autoritetet lokale thonë se ende janë duke u kryer punë, derisa ura të jetë gati për lëvizjen e automjeteve. Kryetari i Komunës së jugut në Mitrovicë, Agim Bahtiri, tha për Radion Evropa e Lirë se aktualisht nuk ka ndonjë pengesë tjetër për funksionalizimin e kësaj ure, përveç punëve të cilat pritet të përfundojnë së shpejti në pjesën veriore të qytetit.

Ai tha se në fillim të muajit qershor, të dy kryetarët e komunave, bashkë me një përfaqësues të Bashkimit Evropian i cili është financues i projektit, do të bëjnë zyrtarisht hapjen e urës. “Mendoj se punët janë duke shkuar mbarë e mirë dhe do të përpunojnë në këtë muaj. Në muajin e ardhshëm do të bëhet hapja e urës”, tha Bahtiri.

Ai ka hedhur poshtë pohimet se punimet në urë po vonohen për shkak të ndikimit nga ana e Serbisë dhe dialogut politik ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Në Qeverinë e Kosovës, thonë se ekziston një vullnet dhe gatishmëri e madhe që sa më parë ura mbi lumin Ibër të jetë funksionale.

“Për ne si Qeveri e Kosovës ekziston një vendosmëri e mirëfilltë që kjo urë të funksionalizohet sa më shpejt, që lëvizja e lirë e qytetarëve të ndodh dhe presim nga Brukseli si garantues i kësaj marrëveshjeje, që të ushtrojë presion mbi Serbinë që të ndodh funksionalizimi i saj”.

“Mund të ketë edhe punë të tjera teknike të cilat nuk kanë përfunduar, por lëvizja e lirë e njerëzve jo vetëm brenda për brenda një territori të shtetit të pavarur, por lëvizja e lirë e njerëzve në një kontekst global është mëse e rëndësishme, prandaj një pengesë e tillë duhet të mënjanohet sa më shpejtë”, tha për Radion Evropa e Lirë zëvendëskryeministri Enver Hoxhaj.

Ish-kryenegociatorja e Kosovës në dialogun me Serbinë, Edita Tahiri, mendon se Serbia është ajo e cila po vonon dhe bllokon funksionalizimin e urës në Mitrovicë. Sipas saj, për rifunksionalizimin e urës duhet t’i vihen kushte Serbisë.

“Hapja e urës është e bllokuar nga Serbia, siç është e bllokuar edhe energjia, kadastrat, diplomat dhe shuarja e strukturave paralele në shëndetësi dhe në arsim. Serbia i ka bllokuar këto, ndërkohë që Kosova ka filluar hartimin e statutit të Asociacionit. Tani, Kosova duhet t’i kërkojë Bashkimit Evropian që Serbisë t’i jap një agjendë kohore kur do ta zbatojë marrëveshjen për energjinë dhe marrëveshjet e tjera. Pra, pala e Kosovës, duhet të angazhohet maksimalisht”, tha Tahiri për Radion Evropa e Lirë.

Lidhur me ketë çështje, zyrtarët nga Zyra e Bashkimit Evropian në Kosovës nuk kanë dhenë një përgjigje se kur mund të lirohet tërësisht për qarkullim ura mbi lumin Ibër.

Në pjesën veriore të Mitrovicës, sipas autoriteteve lokale, po vazhdojnë punimet në kuadër të ndërtimit të zonës së re urbane tek ura mbi lumin Ibër dhe hapësira përreth. Punimet e reja, pasuan rrënimin e murit në këtë pjesë, i cili ishte ndërtuar ilegalisht nga autoritetet lokale të Mitrovicës veriore.

Ndërtimi i tij pati nxitur reagime të ashpra në Prishtinë. Kuvendi dhe Qeveria e Kosovës i patën dhënë një muaj afat komunës veriore të Mitrovicës që ta rrënonte murin, para se të ndërmerreshin hapa ligjor. Nisur nga situata që ishte krijuar, ky mur ishte rrënuar, në bazë të një marrëveshje të arritur ndërmjet Ministrisë së Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor në kuadër të Qeverisë së Kosovës dhe kryetarit të Komunës veriore të Mitrovicës, Goran Rakiq.

Tani, konstruksioni i ri, përbën një ndërtim betoni prej 53 metra të gjatë, kurse lartësia do të jetë nga 40 deri në 70 centimetra.

Prokuroria interviston gjashtë persona për rastin e Art Kurtit

Gjashtë persona deri më sot janë intervistuar si dëshmitarë nga Prokuroria Themelore e Gjakovës, për rastin e Art Kurtit. Njëri prej tyre është personi që ia huazoi veturën brenda së cilës u gjet i vdekur me një plumb në kokë ish-aktori i serialit “O Sa Mirë”, në fshatin Goden të Gjakovës

Prokuroria Themelore e Gjakovës po vazhdon hetimet në rastin e Art Kurtit, ish-këshilltarit për rini, i Kryetarit të Gjakovës, Ardian Gjini. Një javë pas, hetuesit kanë intervistuar gjashtë persona, në cilësinë e dëshmitarëve në lidhje me vdekjen e ish-aktorit të njohur, që sipas dyshimeve të para u cilësua si vetëvrasje.

Intervistimin e këtyre personave e ka konfirmuar për Gazetën Express kryeprokurori i Gjakovës, Ali Selimaj. “Deri më tani nga ana e hetuesve janë intervistuar gjashtë persona si dëshmitar për rastin e Art Kurtit. Asnjëri prej tyre për momentin nuk është i dyshuar. Por ne vetëm i kemi dëgjuar deklaratat e tyre rreth çështjes së Artit. Ne jemi duke i vazhduar hetimet”, tha ai të mërkurën pasdite.

Në mesin e të intervistuarve është edhe personi që ia huazojë Art Kurtit veturën, brenda së cilës u gjet i vdekur me një plumb në kokë, të martën e javës së shkuar, në vendin e njohur si “Kodra e Zabelit” në fshatin Goden të Gjakovës.

“Pas autopsisë do të vazhdojmë me ekzaminime të tjera balistike, të armës si dhe plumbit që dyshohet se është përdor në rastin konkret”, ka shtuar tutje kryeprokurori gjakovar, në një bisedë për Express.

Ndërkohë, Gazeta Express të martën ka raportuar se raporti i autopsisë i bërë nga Mjekësia Ligjore, nuk ka saktësuar nëse i riu i njohur për rolin e Ylberit në serialin “O Sa Mirë” ka kryer vetëvrasje apo është vrarë.

Megjithatë, përkundër se Prokuroria Themelore e Gjakovës, tre ditë pas krimit, kishte nisur të hetonte rastin si “vdekje e dyshimtë” duke mos u përjashtuar pista e vrasjes së Art Kurtit, të mërkurën Gazeta Express ka mësuar se tashmë edhe prokurori i rastit po e cilëson vdekjen si vetëvrasje. /GazetaExpress/.

Apostolova: Paratë të përdoren për reforma, jo për paga të zv.ministrave

Është e dhimbshme kur flitet për administratën publike, e Kosova është vendi që ka 80 zëvendës ministra. Ne dëshirojmë të shohim paratë të përdoren për reformë të mirëfilltë, e jo për paga të zëvendësministrave

Kështu tha përfaqësuesja e BE-së në Kosovë Natalya Apostolova, në prezantimin e Raportit të Rishikimit, i cili u prezantua nga Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë (MAShT), i cili është bërë me mbështetjen e Komisionin Evropian.

“Është me rëndësi që këto rekomandime që GIZ i ka bërë që të merren seriozisht. Pastaj varet sa i përkushtuar është ministri dhe ekipi i tij ti realizoj këto reforma. Që për MASHT të jetë llogaridhënia. Kemi nevojë për përkushtimin e Ministrisë së financave dhe Administratës publike sepse disa reforma që flasin këtu, do t’i prekin dhe sferat e tyre. Është e dhimbshme kur flasim për administratën publike. Kosova është vendi që ka 80 zv/ ministra. S’po dua të bëjë krahasime me vendet tjera në regjion. Por, kuptoni çfarë dua të them. Në administratën publike në reformë të saj, kur ne shpenzojmë buxhetin ne mbështetjes më të madhe diku 75 milion. Ne dëshirojmë të shohim që këto para të përdoren për reformë të mirëfilltë, e jo vetëm për paga të zv ministrave”, tha ajo.

Apostolova më tutje tha se BE e sheh arsimin si sektor prioritar në Kosovë dhe se ka plan që të investojë në arsim 35 milionë euro, por se u duhet një partner i qëndrueshëm në MASHT.

“Para se ta duplifikojmë shumën e investimeve tona, duhet të sigurohemi që kemi një partneritet të qëndrueshëm dhe të fortë në MASHT. E dëgjuat raportin dhe është e qartë për të gjithë çfarë po flas. Duhet të jemi të sigurt që asistenca financiare e BE-së do të shpenzohet në mënyrën me efikase transparente dhe efektive. Andaj ne kemi nevojë që rishikim të ministrisë. Jemi pajtuar me ministrin për të realizuar këtë projekt. Ne synojmë që të kemi një model të sistemit cilësor dhe të besojmë që këto rekomandime do të na ndihmojnë. Rishikimi identifikon boshllëqet aktuale. Raporti ka një plan konkret si të adresohen sfidat ekzistuese në MASHT. Jemi pajtuar me MASHT-in që t’i implementojmë këto rekomandime. Besojmë se këto ndryshime do të sjellin një organizim me të mirë dhe efikas të ministrisë”, tha ajo.

Ministri i Arsimit, Shyqiri Bytyqi, tha se raporti ka dalë me 15 të gjetura, të cilat janë të nevojshme, në mënyrë që të merren masa konkrete për të përmirësuar situatën brenda ministrisë. Ndërsa shtoi se në raport janë dhënë dhe 10 rekomandime, si duhet qasur këtyre të gjeturave, në mënyrë që në një periudhë kohore sa më të shkurtër të eliminohen dobësitë që lidhen brenda formës funksionale të ministrisë.

“Kemi formuar Task Forcën dhe jemi ne harmonizim të punës së përbashkët me bashkësinë evropiane dhe partnerët tjerë, në mënyrë që t’i dakordojmë bashkëveprimet tona, për të marrë masa konkrete për secilën gjetje dhe secili rekomandim, që t’i eliminojmë të gjitha këto dobësi që janë indentifikuar. Konsideroj që ky është një hap shumë pozitiv dhe pas marrjes së hapave të parë drejtë realizimit të këtyre synimeve që dalin nga raporti, ne do ta shohim një funksionim ndryshe të MASHT-it dhe ta shohim që secili përgjegjës brenda ministrisë, përfshirë vetë ministrin e deri te zyrtarët e ultë, do të këtë obligime dhe përgjegjësi të qarta dhe do të japin llogari për punën e tyre. Ne jemi të gatshëm nga sot të vazhdohet puna deri te realizimi i këtyre objektivave, që janë të rëndësishme dhe e shohim ministrinë pas përfundimit të këtyre objektivave, një ministri k rejt ndryshe dhe një funksionim i ministrisë krejt ndryshe”, tha ai.

Ndërkaq Mark Barret, përfaqësuesi i GIZ, që është udhëheqës i projektit, tha se është koha për ndryshime, por të cilat kërkojnë kohë.

“Kemi ardhur te te gjeturat të cilat prekin fusha të ndryshme. Ministria ka në përgjithësi shumë agjenci , por ato kanë dhe staf të limituar. Kemi shikuar organizimin politik dhe administrativ, përfshirë dhe rolin e zëvendësministrave dhe si kanë bashkërenduar aktivitetet apo si nuk i bashkërenduar aktivitetet me politikat. Tani është koha e veprimit dhe koha për ndryshim. Gjërat nuk mund të ndryshojnë brenda natës dhe në fushën e reformave. Është një keqkuptim që gjërat mund të ndryshojnë shpejtë. Por në disa fusha mund të bëhen. Por këto propozime duhet t’i realizojmë, të implementojmë këtë reformë që do të sjellë rezultate. Ne kemi propozuar në rishikim, që ta vëmë ministrinë në shteg të qartë për t’i realizuar këto rezultate”, tha ai.

Abazi: Grupi i Deputetëve të Pavarur: Nuk janë ndryshe nga PDK-ja

Analisti politik, Haki Abazi në një prononcim për “Bota sot”, thotë se Grupi i Pavarur të Studentëve nuk mund të shndërrohet në një parti politike

“Grupi i të dorëhequrve nga VV nuk janë e as që mund të jenë parti për politike. Ata kanë krijuar një grup interesi për të realizuar ambiciet personale. Kalkulimi i tyre është i bazuar ne faktin që po vijenjë kohë tranzicioni dhe meqë ata nuk kanë parime dhe principe politike duan që të bëhen grupimi politik që krijon një hapësire për ndërlidhje”, thotë Abazi për “Bota sot”.

“Natyra e angazhimit të tyre është e llojit të Ilir Metes në Shqipëri apo e Dinkiq në Serbi që kur hiqen maskat do të thotë që ata duan në emër të socialdemokracisë të kamuflojnë qëllimet e pasurimit nëpërmjet politikës”.

Sipas Abazit, deputetët e GPD-së nuk dhanë shenja se janë ndryshe nga PDK-ja.

“Kjo ka qenë edhe arsyeja pse janë larguar nga VV-ja Ata kanë vulën e tradhtisë se votës qytetarë dhe gënjeshtrës që kanë servuar duke marrë votat në emër të platformës së majtë të VV-së dhe në fund janë larguar duke mos dhënë shenjat se si janë ndryshe nga PDK-ja, e cila poashtu pretendon të jetë parti e majtë, por është kapitaliste në kokë dhe kriminale në filozofinë e veprimit. Lakmia për pasurim dhe flirtim me bizneset është ajo çfarë është parë nga ky grup dhe veprimet joligjore janë parë kur Molliqaj ka nxjerrë nga Makina qytetarë në hapësirë publike. Kombinimi i këtyre indikatorëve dhe veprimeve është formulë që ky grup do të përfundojë në koalicion me partitë tjera për të kaluar pragun”, shtoi Abazi.

Ndryshe, deputetët e Grupit të Pavarur të Studentëve pritet shumë shpejt të themelojnë një subjekt politik të qendrës së majtë.

David Phillips i përgjigjet Ramës: Afrimiteti me Turqinë e mban Shqipërinë larg BE

David Phillips, ekspert i politikës së jashtme në ShBA, drejtor i programit për ndërtimin e paqes dhe të drejtat e njeriut i është përgjigjur kryeministrit Edi Rama i cili në Tonight Ilva Tare tha se Brukseli nuk ka shqetësimë për marrëdhëniet e ngushta të Shqipërisë me Erdogan

Në një lidhje me skype nga SHBA për Ora News, Phillips tha se afrimiteti me Turqinë e mban Shqipërinë larg BE.

Intervista dhënë për gazetaren Ilva Tare

Ilva Tare: Mirëmbrëma zoti Phillips, kënaqësi që të kam në këtë komunikim të drejtpërdrejtë

David Phillips: Mirëmbrëma, faleminderit shumë

Ilva Tare: Besoj se e keni dëgjuar përgjigjen që i dha shqetësimit të shprehur nga ana juaj në një intervistë për Zërin e Amerikës në lidhje me orientimin e Shqipërisë apo mesazhet e dyfishta që dërgonte drejt perëndimit, por edhe drejt Turqisë apo vendeve të tjera që mund të përbënin rrezik për stabilitetin e Shqipërisë. Keni një koment për përgjigjen që ktheu zoti Rama?

David Phillips: Në intervistën time për Zërin e Amerikës kryeministri Rama ka interpretuar diçka që kam thënë që ishte diçka shumë pranë të vërtetës. Ajo ka të bëjë me një përgjigje jo shumë të qartë. Ne duhet të kemi një qëndrim të qartë për qëndrimin e Shqipërisë në lidhje me Turqinë dhe vendet e tjera perëndimore.

Ilva Tare:
Rama tha se në Bruksël nuk ka shqetësim për marrëdhënien e Shqipërisë me Erdogan, po në SHBA?

David Phillips:
Le ta qartësojmë fillimisht marrëdhënien me BE me Turqinë. PE ka votuar për të pezulluar procesin e anëtarësimit dhe Junker ka deklaruar se Turqia nuk do të anëtarësohet në një kohë të shpejtë dhe Shqipëria nuk duhet të mbajë një shoqëri të afërt me Turqinë pasi e sjell Shqipërinë më larg me BE. SHBA janë të shqetësuara, ka vetëm një pikëpamje. SHBA nuk kanë një mik të mirë se Shqipëria në këtë rajon. Ne duam të mbajmë këtë bashkëpunim të ngushtë e sidomos kur ka cështje shumë shqetësuese për atë që Turqia po luan si rol në Rajon duke blerë edhe raketa nga Rusia, duke mbështetur grupime të tjera në Rusi. Ne duam ta mbajmë Shqipërinë afër me Perëndimin, pasi Shqipëria dhe SHBA kanë vlerësim të ndërsjelltë dhe këto marrëdhënie të ngushta me Turqinë nuk janë në interes të Shqipërisë dhe nuk janë dicka që e duan BE dhe SHBA.

Ilva Tare: Kryeministri Rama është shprehur mbrëmë në Ora Neës se ai është i interesuar për çdo investim që mund të kryejnë kompanitë e ligjshme sa i takon vendit të origjinë, përfshi edhe ato turke, pasi Turqia dhe investimet e tyre në Shqipëri nuk përbëjnë asnjë rrezik për sovranitetin apo kërcënim për Shqipërinë.

David Phillips:
Do të doja se nga vinë paratë, ka shumë akuza për asete publike përfshirë telekomin dhe teknologji të tjera dhe sigurisht është një situatë e sikletshëm për të ndërtuar një aeroport në Vlorë. Këto asete të mëdha infrastrukturore dhe te telekomunikacionit janë të konsiderueshme dhe ndoshta mund të jenë praktika korruptive dhe duhet një monitorim më i madh. Duhet të jetë një qartësim që nuk ka mënyra të jashtëligjshme dhe duhet parë që politikanët shqiptarë nuk përfitojnë nga kjo marrëdhënie me Turqinë.

Ilva Tare: Sa të rrezikshëm e shihni realisht shqetësimin për një ndikim rus apo turk në Shqipëri në kushtet kur sondazhet flasin për një qasje të fortë perëndimore të Shqipërisë, 90% e shqiptarëve janë pro anëtarësimit në BE. A është shqetësimi juaj, sic u shpreh Rama jashtë realitetit, apo ka të vërtetë në të.

David Phillips: Ata kanë qenë përgjegjës për krime shumë të mëdha, pra Turqia. Dua të shoh që Shqipëria të ruajë sovranitetin e saj, të bëhet me e hapur dhe një aleat më i besueshëm në NATO. Zoti Rama nuk duhet t’i bashkohet të tilla frymave ndërkombëtare. Shqipëria duhet të mbetet një vend sovran dhe sa më shumë ta zhvillojë këtë marrëdhënie me Turqinë aq më shumë dëmtohet kjo gjë. Kjo është mundësia më e mirë që Shqipëria të përfitojë nga të gjitha marrëdhëniet, jo vetëm nga BE, por edhe nga partnerë të tjerë.

Ilva Tare: Faleminderit zoti Phillips! Mbrëmë patët një ftesë indirekte nga kryeministri për tu takuar për të pirë një kafe dhe për të sqaruar qëndrimet dhe për të dhënë argumentat tuaja në lidhje me shqetësimin që keni shprehur. Nuk e di si do ti përgjigjeshit kësaj ftese.

David Phillips: Unë e kam pritur kryeministrin në Universitetin Colombia, ai është takuar me lider të tjerë, ne kemi biseduar atje. Interesi im është vetëm në një Shqipëri të mirë, një të mirë të përbashkët në rajon dhe kjo përputhet me interesat. Do të pija një kafe me kryeministrin Edi Rama në çdo kohë, por kur ne flasim nuk ka asnjë biznes që kryehet për të kompromentuar asetet e qytetarëve shqiptarë apo që minon prosperitetin e tyre. Prosperiteti i një qytetari nuk duhet marrë prosperitetin e një kombi të gjitë dhe territori shqiptare me lidershipin e tij janë në rrezik jo vetëm sovraniteti i Shqipërisë, por edhe i Kosovës. Sovraniteti i këtyre vendeve duhet të mbetet një, duhet të ketë zhvillim ekonomik, duhet të ketë mbajtje të territorit të përbashkët që të diskutohet më pas për interesa. Kjo është dicka që SHBA duhet ta shohin dhe për këtë të shpresojmë.

Shteti i parë lundrues në botë

Shteti i parë lundrues në botë do të jetë në Oqeanin Paqësor në ishullin e Tahitit në vitin 2020

Mjaft hotele, shtëpi, zyra, restorante, do të ndërtohen vitet e ardhshme nga kompania Seasteading Institute, e cila shpreson të “lirojë njerëzimin nga politikanët”.

Plani radikal, i financuar nga themeluesi i PayPal, Peter Thiel, përfshin krijimin e një shteti në ujëra ndërkombëtare dhe do të funksionojë me ligjet e veta.

Në një intervistë, Joe Quirk, presidenti i Seasteading Institute, thotë se ai dëshiron të shohë deri në 2050 ‘mijëra’ projekte të tilla, ku secila prej tyre “ofron mënyra të ndryshme qeverisje”.

Shpend Ahmeti kryetar i partisë së re?

Partinë e re që do ta themelojë Grupi i Pavarur i Deputetëve, me shumë gjasë do ta udhëheq Shpend Ahmeti, kryetar aktual i Prishtinës

Se Ahmeti do të jetë në krye të Partisë së re, e tha në IMAZH të RTK-së, deputetja e këtij grupi Besa Baftiu. “ Është e vërtetë që mbizotëron bindja që Shpend Ahmeti, mund ta udhëheq partinë. Të gjithë besojmë që Shpendi mund të jetë i suksesshëm në krye të partisë siç ishte dhe siç është në krye të Prishtinës”, deklaroi Baftiu.

Ajo theksoi se Shpend Ahmeti së shpejti do të bëhet pjesë e partisë së re, dhe do të jap kontributin e tij. Deputetja Baftiu u shpreh e bindur se emri i partisë së re do të jetë Partia Socialdemokrate e Kosovës, dhe për këtë thuaja se gati është arritur marrëveshja me Kaqusha Jasharin.

Shqiptarët dhe gjuha shqipe, fakte befasuese të studiuesëve të huaj (video)

Për shkak të mungesës së të dhënave për Shqipërinë dhe shqiptarët gjatë një periudhe të mesjestës (shekulli VI deri XI), prejardhja e shqiptarëve, në studimet gjermane, u bë objekt i një debati të gjatë shkencor

Shkruan: Albert Vataj

Studimi i gjuhës shqipe për të arritur në përfundime mbi prejardhjen e saj e të shqiptarëve filloi qysh me filozofin dhe matematikanin gjerman Lajbnicin (Gottfried Wilhelm Lajbniz, 1646-1716) dhe me historianin suedez Tunman (Hans Erich Tunmann, 1746-1778; profesor në universitetin e Halles në Gjermani). Tunman është një nga albanologët e parë. Në veprën e tij Hulumtime për historinë e popujve të Evropës Lindore (1774) bëhen orvatjet për të shpjeguar prejardhjen e shqiptarëve dhe të gjuhës së tyre. Sipas tij, bazuar në dokumentet e lashta greko-latine e bizantine, del se shqiptarët mesjetarë janë vazhdues autoktonë të ilirëve.

Studimi i parë gjerman, e njëkohësisht evropian, rreth prejardhjes së gjuhës shqipe e të shqiptarëve i takon filozofit më të madh të kohës së tij – Lajbnicit. Këtë përpjekje ia kishte kërkuar bibliotekari i Bibliotekës Mbretërore të Berlinit, ku tanimë ishte themeluar Akademia e Shkencave e Prusisë. Për prejardhjen e gjuhës shqipe Lajbnici bën fjalë në tri letra që tanimë njihen si “Letra shqiptare” të cilat ai i dërgonte bibliotekarit të Bibliotekës Mbretërore të Berlinit. Në letrën e dytë të datës 10 dhjetor 1709 Lajbnici e quan shqipen “gjuhë e ilirëve të lashtë”. Enciklopedisti i gjuhëve – Lajbnici – thotë se kishte shtënë në dorë një libër dhe një fjalor të gjuhës shqipe, të cilët dihet se janë “Doktrina e kërshtenë” (1618) e Pjetër Budit (1566-1622) dhe “Fjalori latinisht-shqip” (“Dictionarium latino-epiroticum”) (1635) i Frang Bardhit (1606-1643). Filozofi i madh, në etimologjizimet e fjalëve shqip operon me një koncept që do të formulohej shkencërisht rreth një shekull më vonë.

Shekulli XVIII është shekull i iluminizmit. Më 1774 u botua në Lajpcig libri i Tunmanit Kërkime për historinë e popujve të Evropës Lindore, kushtuar historisë dhe prejardhjes së shqiptarëve dhe të rumunëve. Tunmani del si eksploratori i parë i Evropës shkencore në historinë e shqiptarëve. Tunmani kishte vënë në dorë Fjalorin latiisht-shqip të F. Bardhit dhe përkthimin shqip të Katekizmit të Belarminit nga Pjetër Budi.

Koncepti i familjes gjuhësore indoevropiane në formën e tij embrionale u parashtrua së pari nga Uiliam Xhons rreth 80 vjet pas letrës së Lajbnicit. Gjuhëtari gjerman, një nga themeluesit e linguistikës si shkencë e pavarur Franc Bop (Franz Bopp, 1791-1867) është i pari që argumentoi se shqipja bën pjesë në trungun e gjuhëve indoevropiane. Filozofi dhe teoricieni i historisë së shekullit XVIII Johan Gotfrid Herder në veprën e tij “Ide për historinë e njerëzimit”, 1784-1791), bën fjalë edhe për popujt e sotëm të Evropës e të botës. Herder-i në këtë vepër thotë për shqiptarët: “Ata nuk janë aspak të huaj, por një popull i lashtë i familjes evropiane”. Kjo ide e Herderit pohon autoktoninë e popullit shqiptar. Për Herderin a) shqiptarët janë popull me histori të lashtë; dhe b) shqiptaërt rrjedhin prej ilirëve. Në vitin 1850 August Shlajheri vërtetoi karakterin indoevropian të shqipes. Studiuesi dhe albanologu gjerman Jozef Riter fon Ksilander (Josef Ritter Xylander,1794-1854) është autor i veprës Gjuha e shqiptarëve (Die Sprache der Albanesen oder Schkipëtaren,1835).

Në kohën kur është botuar vepra në fjalë e Herderit, për Evropën shkencore ishte bërë e njohur edhe pikëpamja që mohonte autoktoninë e shqiptarëve (rrjedhimisht edhe prejardhjen ilire të tyre) nëpërmjet autorëve bizantinë Halkokondilit dhe historianëve kishtarë Le-Quien dhe Assemani, që i bënin shqiptarët të ardhur gjatë mesjetës, i pari nga Alba e Italisë, kurse dy të tjerët Albania e Kaukazit.

Herderi është autori i tretë gjerman (e njëkohësisht evropian) që shprehet në favor të prejardhjes ilire të shqiptarëve.

Studimet rreth Shqipërisë e shqiptarëve hynë në një fazë të re pas themelimit të pashallëqeve shqiptare – autonome, sidomos të pashallëkut të Janinës, udhëheqësi i të cilit, Ali pashë Tepelena (1740-1822), një nga figurat më madhore dhe më komplekse të kombit shqiptar, synoi jo vetëm autonominë nga Porta, por edhe krijimin e një shteti të pavarur që do të shtrinte sovranitetin e tij mbi të gjitha trojet e banuara nga shqiptarët. Ekzistenca e pashallëqeve faktikisht autonome i dha një impuls të fuqishëm zgjimit të vetëdijes kombëtare të shqiptarëve dhe idesë së një shteti kombëtar shqiptar dhe bëri të njohur Shqipërinë si një entitet i veçantë politik brenda Perandorisë Osmane, si një objekt hetimi për Evropën shkenncore. Në pashallëkun e Ali pashë Tepelenës u vendosën për herë të parë përfaqësues diplomatikë të fuqive të huaja, fillimisht të Francës e të Anglisë, të cilët u morën me problemet shqiptare bashkëkohore e të së kaluarës, duke lënë vepra interesante.

Konsull i përgjithshëm i Francës në Janinë u emërua Pukëvil-i (François Charles Henry Louis Pouqueville, 1770-1838, mjek, natyralist, diplomat dhe historian, ndoqi nga afër e për shumë vite veprimtarinë politike të Ali pashë Tepelenës). Në veprat e tij jepen të dhëna të shumta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët, si në Udhëtim nëpër Greqi (6 vëllime, Paris,1820), Historia e ringjalljes së Greqisë. Vepra e tij përshkohet nga një admirim për grekët dhe nga njëfarë denigrimi për shqiptarët. Përfaqësues politik i Anglisë në Janinë u emërua Uilliam Martin Lik-u (1777-1860). Liku është autor i veprës Udhëtime në Greqinë e veriut (1835). Me këto punime bota shkencore evropiane mori në dorë një informacion të pasur për Shqipërinë si dhe nxitje për studimin e këtij vendi dhe të historisë së tij.

Për qëllime njohëse e studimi do të shëtisnin në Shqipëri që nga poeti romantik anglez Xhorxh Gordon Bajroni (George G. Byron, 1788-1824) dhe miku i tij Xhon Kam Hobhaus (1786-1869) deri te dijetari fancez Ami Bue (1794-1881) dhe arkeologu francez Leon Hezej. Në këngën e dytë të poemës së vet Shtegtimet e Çajld Haroldit (1812-1818) Bajroni vlerëson traditat burrërore, trimëritë, fisnikërinë dhe mikpritjen e shqiptarëve.

Rreth problemit të prejardhjes së shqiptarëve u shprehën vetëm Pukëvili dhe Liku. Qëndrimet e tyre janë krejtësisht të kundërta. Studiuesi francez pranon pikëpamjen fantastike të shprehur nga historianët kishtarë Le Quien dhe Asemani nga mesi i shekullit XVIII.

Për shqiptarët Liku flet në veprat Udhëtime në Greqinë e veriut (Travels in Northern Greece, Londër, 1835) dhe Researches in Grece, 1854. “Udhëtime në Greqinë e veriut” është një vepër themelore për historinë e Shqipërisë jugore, me informacione historike, gjeografike, ekonomike, gjuhësore, etnografike, arkeologjike etj. që shtrihet në kohë nga e sotmja deri në lashtësinë klasike, ku bie në sy njohja e burimeve të lashta greke e romake lidhur me trojet e Shqipërisë së jugut. Liku arriti në përfundimin se shqiptarët janë autoktonë në trojet e tyre qysh nga fillimi i epokës historike.

Në fillim të shekullit XIX Anglia dhe Franca kishin interesa politike, ekonomike dhe ushtarake në Mesdhe dhe në perandorinë Osmane, duke përfshirë edhe provincën shqiptare të saj. Në atë kohë Rajhu gjerman ende nuk kishte interesa të këtilla ekspansioniste në rajon. Por në “klubin” osman të fuqive evropiane shpejt do të futet Austria. Që nga vitet 40 të shekullit XIX edhe Austria do të kishte në Janinë përfaqësuesit e saj konsullorë.

Në fillim të shekullit XIX problemi i prejardhjes dhe i gjuhës së shqiptarëve u bë objekt i hetimit shkencor për arbëreshët e Italisë, të cilët tani kishin hyrë në etapën e një zgjimi të vetëdijes për kombësinë e lashtë së cilës i përkisnin. Së pari Nikollë Keta (1742-1803) në veprën “Etimologji të gjuhës shqipe” argumentonte autoktoninë e shqiptarëve dhe prejardhjen ilire të tyre. Në “Annales des Voyages” (vol. III, 1809) (Analet e udhëtimeve) të botuar nga Malte-Brun, studiuesi arbëresh Engjëll Mashi (1758-1821) botoi punimin “Ese për prejardhjen e zakonet dhe gjendjen aktuale të kombit shqiptar” duke argumentuar prejardhjen ilire dhe autoktoninë e shqiptarëve.

Kur më 1835 Uilliam Martin Lik nisi të botonte në Londër veprën e tij “Udhëtime në Greqinë e veriut” në Frankfurt-mbi-Majn, doli nga shtypi libri i gjuhëtarit bavarez Jozef Riter fon Ksilander Die Sprache der Albanesen oder Schkipëtaren, në të cilin duke u mbështetur në 35 00 fjalë të shqipes solli argumente themelore në të mirë të prejardhjes së lashtë indoevropiane të saj, duke hedhur poshtë pikëpamjen për prejardhjen tatare ose kaukaziane të saj dhe duke u shprehur se shqipja është bijë e ilirishtes dhe shqiptarët – pasardhës të ilirëve. Ai argumentoi se shqipja nuk ka lindur nga ndonjë përzierje mekanike e gjuhëve romane. Ksilanderi studimin e gjuhës shqipe arriti që ta vërë në nivelin e gjuhësisë krahasimtare bashkëkohore. Me Ksilanderin përfundon etapa e parë e studimeve gjermane mbi Shqipërinë dhe shqiptarët.

Studiuesi dhe albanologu gjerman, njëri nga themeluesit e shkencës së albanologjisë Johan Georg fon Han (1811-1869) i lindur në Jena, gjatë udhëtimit në Shqipëri e Greqi, njohu shqiptarë dhe arbëreshë. Emërimi i tij si konsll i Austrisë në Janinë në vitin 1847, i dha atij mundësinë që t’i kushtojë thuajse tërë jetën e tij aktive si studiues i popullit shqiptar nga i cili ishin shkëputur arbëreshët në mesjetë. Hani është autor i veprës monumentale për historinë dhe botën shqiptare në përgjithësi “Studime shqiptare” (Albanesische Studien, Jena, 1954). Më vonë botoi veprën Udhëtim nëpër viset e Drinit e të Vardarit (1867-1869). Në veprën Studime shqiptare Hani thotë: “Meqë shqiptarët nuk janë sllavë dhe nuk lidhen ngushtë me ndonjë nga popujt e tjerë që njohim, meqë burimet fare të pakta që kemi nuk flasin për ndonjë shtegtim tjetër (veç atij sllav), i cili të ishte aq i madh sa të krijonte një popull të madh, duhet pranuar se shqiptarët e sotëm janë banorët e hershëm parasllavë të atij vendi .” Më 1868 Hani boton në Vjenë veprën Udhëtim nga Beogradi në Selanik. Ai riformulon pikëpamjen e tij për autoktoninë e shqiptarëve. “Ne mund të pranojmë në mënyrë të padiskutueshme se shqiptarët e sotëm janë pasardhës të ilirëve dhe të epirotëve të lashtë” (vepra e cituar, f. 228). Në këtë vepër ai përshkruan vise të banuara nga shqiptarë në Kosovë, Maqedoni e Serbi, njeh prejardhjen dardane të kosovarëve, njeh autoktoninë e shqiptarëve në trevat e banuara prej tyre në Maqedoni në shekullin e kaluar. Argumentimi i autoktonisë së shqiptarëve nga Hani ngjalli një reagim të menjëhershëm nga ana e kundërshtarëve të autoktonisë. Më 1855 u botua teza e doktoraturës e studiuesit Nikokles në Universitetin e Hajdelbergut në të cilën nga pozita antishkencore ai përpiqet të argumentojë pikëpamjen mitike të ardhjes së shqiptarëve nga Albania e Kaukazit në periudhën e mesjetës, që ishte paraqitur së pari nga historianët kishtarë një shekull para tij.

Punimi i Nikoklesit mori përgjigje shkencore në vitin 1857 nga historiani gjerman i mesit të shekullit XIX – Falmerajeri (J. Ph. Fallmerayer), i cili tregoi karakterin antishkencor dhe fantastik të punimit në fjalë. Në veprën e tij në tri pjesë Elementi shqiptar në Greqi, 1857, Falmerajeri përshkruan situatën e studimeve rreth historisë dhe prejardhjes së shqiptarëve, duke na dhënë tablonë në të cilën duket qartë dominimi i pikëpamjes së autoktonisë mbi atë të aloktonisë, një dominim në nivel shkencor të argumentimit. Falmerajeri zbulon vitalitetin e lartë të popullit shqiptar, qëndresën e tij të jashtëzakonshme ndaj asimilimit kulturor dhe etnik dhe e konsideron popullin shqiptar si një shembull të gjallë të faktit që një popull luftarak është në gjendje të mbijetojë dhe përballë rrebesheve më të egra të historisë.

Në vitet 40 të shekullit XIX gjuha shqipe u bë objekt studimi për figura të tilla të shquara botërore të gjuhësisë krahasimtare siç ishin Franc Bop-i (1791-1867), profesor në Universitetin e Berlinit dhe August Shlajher-i (1821-1868). Më 1843 F. Bop-i shqyrtoi numrorët dhe përemrat e shqipes dhe arriti në përfundimin mbi karakterin indoevropian të shqipes, duke konfirmuar përfundimin e J. R. fon Ksilanderit. Më 1850 August Shlajheri, i njohur si themelues i teorisë së pemës gjenealogjike në gjuhësinë e krahasuar indoevropiane dhe rikonstruktuesi i gjuhës protoindoevropiane, kishte provuar karakterin indoevropian të shqipes, duke i dhënë asaj një vend të afërt me greqishten. Më 1855 Bopi e hodhi poshtë pikëpamjen e Shlajherit rreth lidhjeve të ngushta të shqipes me greqishten.

Ky ishte një përfundim i rëndësishëm edhe për lëvizjen patriotike shqiptare gjatë Rilindjes sonë Kombëtare, sepse sillte një argument shkencor kundër propagandës së megaliidhesë rreth një lidhjeje të lashtë preardhjeje të përbashkët e kulturore të shqiptarëve me grekët. Qysh në vitin 1861 arkeologu francez Leon Hezej (Leon Heuzey) vizitoi dhe përshkroi një sërë qendrash të lashta, ish-koloni greke të lashtësisë. Edhe studimet për gjuhën shqipe filluan të dalin përtej kufijve të Gjermanisë. Gjuhëtari slloven Franc Miklosiç (1813-1899), profesor në Universitetin e Vjenës, nga vitet 60-70 të shekullit XIX u mor me historinë e shqipes (së cilës ai i njohu prejardhjen ilire) dhe me problemet e marrëdhënieve të shqipes me gjuhët e tjera në fushë e leksikut. Po kështu nga vitet 80 të shekulit XIX gjuhtari çek Jan Urban (1848-1923) u mor me problemet e gjuhës e të folklorit shqiptar. Nga mesi i shekullit XIX në historiografinë gjermane dhe atë botërore po ngrihej figura e njërit prej historianëve më të mëdhenj të kohëve moderne, Teodor Memesen-it. Në punimin e vitit 1850 Dialektet e Italisë së Jugut ai arriti në përfundimin mbi lidhjet e mesapishtes me ilirishten dhe me shqipen. Në veprën madhore të tij Historia e Romës, epirotët e lashtë të prirë nga Pirua ai i mbiquan “shqiptarë të lashtësisë”.

Jemi tani në kohën kur gramatikanët e rinj (Junggrammatiker) kishin formuluar ligjet e përgjithshme të evolucionit fonetik të gjuhëve. Për shqipen ky moment arrin kulmin me botimin në vitin 1891 të Fjalorit etimologjik të gjuhës shqipe nga profesori austriak dhe albanologu Gustav Majer-i (1850-1900). Majeri hapi rrugën e studimit të fonetikës historike të gjuhës shqipe në të cilën më vonë do të jepnin kontribute themelore figura të tilla të gjuhësisë si Holger Pedersen-i (1867-1953; gjuhëtar dhe shkencëtar danez, albanolog), Norbert Jokli (1877-1942; pedagog dhe studiues austriak, albanolog) e deri te Eqrem Çabej (1908-1980) dhe studiues të sotëm si Erik Hempi, Martin Huldi etj.

Në vitin 1877 në Gjermani del studimi i parë antropologjik për shqiptarët e, me të bashkë, nis dhe antropologjia e shqiptarëve. Udhëhapës në këtë degë të albanologjisë do të jetë një figurë e shquar e shkencës së shekullit XIX, patologu dhe antropologu Rudolf Virhov (Rudolf Virchov,1821-1902) i njohur si themeluesi i patologjisë qelizore. Ai botoi në Berlin punimin Mbi kraniologjinë e ilirëve. Shqiptarët, kafkat e të cilëve i pat studiuar, Virhovi i identifikon me ilirë. Nga fundi i shekullit të kaluar Helbig-u zbuloi se emrat e njerëzve që hasen në mbishkrimet mesape në shumë raste janë thuajse të njëjtë me antroponimet ilire të bregdetit lindor të Adriatikut.

Mesapët ishin një fis joitalik që në Italinë Jugore, në pjesën lindore të siujdhesës apenine, kishin emigruar nga Epiri dhe Iliria. Ata ishin një degëzim i trungut të popullit ilir. Për t’i deshifruar mbishkrimet mesape, dijetarët vendosën ta shfrytëzojnë shqipen. Studiuesi gjerman S. Buge në vitet 90 të shekullit XIX botoi punimin Mesapishtja dhe shqipja ku ai, në evolucionin fonetik dhe në leksik, midis gjuhës së mesapëve të lashtë dhe shqipes së sotme zbulon një sërë përputhjesh. Në fillim të shekullit XX pasuan studime të tjera si ai i studiuesit italian F. Ribeco (F. Ribezzo). Në vitet 30 të shekullit XX pasuan studimet e gjuhëtarit gjerman A. fon Blumental, kurse në vitet 60 të atij shekulli – studimet e O. Has-it. Historia dhe gjuha e ilirëve u njoh me një konsensus të kënaqshëm ndërkombëtar si histori dhe gjuhë e paraardhësve të shqiptarëve. Kërkimet në këtë fushë, duke nisur nga fillimi i shekullit XX formojnë një fushë të veçantë të dijes, të njohur si ilirologji.

Një ndër përpjekjet më të hershme për ta parë gjuhën e ilirëve në një kontekst të dyfishtë, si paraardhëse të shqipes e në marrëdhëniet e saj indoevropiane u bë nga gjuhëtari i shquar gjerman e një nga helenistët më të mëdhenj – Paul Kreçmeri në kryeveprën e tij Hyrje në historinë e gjuhës greke (1896), ku problemet e ilirishtes trajtohen në unitetin e tyre me shqipen dhe mesapishten. Shkencëtarët gjermanë ishin Prometheu që nxori dritën e së vërtetës nga terri i mosdijes. Para monumentit që ata kanë ngritur në fushën e historisë e të gjuhës shqipe, shqiptarët përulen me mirënjohje të thellë.